Құқық пәнін оқытудың бағдарламасы әдіс-тәсілдері және жетілдіру жолдары.

Кіріспе
І тарау. Орта мектепте мемлекет және құқық пәнінің оқыту
жағдайы, проблемалары

1.1. Құқықтық мемлекет қағидалары және орта мектептегі мемлекет және құқық пәнін оқыту еркшеліктері
1.2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты бойынша «Құқықтану негіздері» пәні орта мектепте

ІІ тарау. Мемлеке және құқық пәнін оқытудың бағдарламасы
әдіс.тәсілдері және жетілдіру жолдары

2.1. Бастауыш эжәне орта буын сыныптардағы
мемлекет және құқық пәнін оқыту жолдары.
1.7 сыныптар

2.2. Жоғарғы сыныптардағы құқық пәнін оқытудың
ерекшеліктері және жетілдіру жолдары
8.11 сыныптар

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі
Тақыптың өзектілігі. Қазіргі кезңде жастарға құқықтық білім берудің маңызы өте зор болып отыр. Бүгінгі мектеп оқушысы ертеңгң қоғамымыздың заңды жалғастырушысы. Олай болса олардың сауаты да саналы азамат ретінде қалыптастырудың құқықтық тәрбие нәрін берудің қагшалықты маңызды екендігі де түсінікті. Ертеңімізді сеніп тапсыратын жас ұрпақ үшін ең қымбат қазына адам және адамның бостандығы мен өмірі болып табылатын құқықтық сана қалыптастыру кезек күттірмейтін міндет болып отыр.
Ұлттық мемлекетіміз құрылып, тарихи дамудың сара жолына шығудың арқасында жаңа ққытық жүйе қалыптаса бастады.
Егеменді мемлекетіміздің құрылу тарихындағы ел тағдырына түбегейлі әсер еткен ірі өзгерістерге тоқталып өтетін болсақ: олар 1992 жылы 25 қарашада «Қазақ СССР-ң мемлекеттік егмендігі туралы декларациясының, 1991 жылғы 16 желтоқсанда»Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық заңның және ең бастысы 1993 жылы 25 қаңтарда мемлекетіміздің негізгі заңы Конституцияның қабылдануына тікелей байланысты /1/.
Бірақ, 1995 жылы 30 тамызда қоғмдағы өзгерістерге, соңғы талаптарға сай, толықтырылған жаңа Констиуция бүкіл халықтық референдум нәтижесінде дүниеге келді.
Референдум дегеніміз- мемлекет өмсірінің маңызды мәселелері жөнінде хаолықтың шешім қабылдауы /2/.
Бұл Крнституцияға адамгершілік принціпке негізделген заң деп күмәнсіз айтуға болады. Сесбебі оның ұйытқысы адамның құққтары мен бостандықтары. Қабырғасы жаңа қаланып отырған қоғамның бір екрешелігі- мемлекет, қоғам алдында жеке адамның жауаптылығын арттыру, жеке адам құқықтарының құқытарын орынды пайдалану мен қатар, басқалардың қол сұғуынан заңды жолмен қорғана білу де қажет.
Қазақстан Республикасының Конституциясы қоғамның және мемлекеттің негізгі заңы мемлекет пен қоғамның нығаюы, дамуы және қоркеюі адамдардың кауіпсіздігі, олардың заңсыз өмір сүріп, өздері үшін қоғам үшін пайдалы жұмыс істеуі заңдардың мүлтіксіз орындалуына байланысты. Заңдылықсыз ешқандай құқықтық тәртіп болмайды.
Егемендікке қол жеткеннен бері мемлекетіміздің негізгі Ата заңы мен бірге 250 –ден астам заңдар қабылданып, адамдардың арақатынасын жаңа шынайы демократиялық негізде реттеуге жол ашылды. Осындай түбегейлі өзгерістерге орай, әр Конституцияда аталып көрсетілгендей құқықтық мемлекет құруымызға бет бұруымыз құқықтану пәніне бүгінгі таңда айырықша мән беруді талап етеді.
1. Дана Смағұлова «Құқықтық мемлекет қағидаттары» // Қазақстан заңдары. 1998 №9. 60-бет.
2. Баршаға арналған демократия.
3. Қабдеш Ыдырысов «Заман талабынан туған оқулық» // Қазақстан тарихы . 1995 жыл. №3. 60-61 бб.
4. ҚР-сы Жалпы білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. Негізгі ережелер. А: 2002 ж. 3-6 беттер.
5. Сәнзия Көптілеуова «Құқықтық жалпы білім беруді дамытудағы мәселелер» //Жалпы тарих және құқықтану мектепте. А:2005 ж. №1. 8 бет.
6. 1. 61-бет.
7. Рыскүл Баймырзаева «Жалпыға бірдей құқықтың оқытудың өзекті мәселелері» // Қазақстан заңдары. 1998 ж. №8, 39-бет.
8. Оразалиев С. «Құқықтық білім беру және тәрбиелеу» // Заң. 2003 ж. №5. 12-бет.
9. 3. 61-бет.
10. Бағдарламалар «Құқықтануға кіріспе» А: 2000 ж. 3-бет.
11. 1. 60-бет.
12. 1. 61-бет.
13. В.Вуколов «Мұндай бағдарламаның пайдасы қанша» // қазақстан тарихы. 1993 ж. №8. 67-бет.
14. 7. 40-бет.
15. Әбілқасымова Алма, Рахымжанов Әмірхан «Жалпы білім беру жүйесін жітілдіру» // Қазақстан мектебі. 2000 ж. №4. 5-6 б.б.
16. Жоғарғы білім беру туралы Қазақстан Республикасының заңы. А: 1993 ж. 3-бет.
17. 15. 6-бет.
18. Қазақстан Республикасының білім туралы заңнама. А: 2002 ж. 3-бет.
19. Қазақстан Республикасының баланың құқықтары туралы заңы. А: 2002 ж. 3-бет.
20. Білім минисрлігінің «Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы» // Егемен Қазақстан 2003. 26. ХІІ.
21. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» жолдауы. // Егемен Қазақстан. 2005 ж. 19-ақпан.
22. Алғашқы қадамдар. Адам құқықтарын оқытудың бастапқы курсы. Оқу құралы. А: 2001 ж. 5-бет.
23. 13. 67-бет.
24. 3. 61-бет.
25. 7. 61-бет.
26. 1. 68-бет.
27. 3. 62-бет.
28. 7. 40-бет.
29. 10. 4-бет.
30. Оразаликов С. «Құқықтық білім беру және тәрбиелеу». // Заң 2005 ж. № 5. 13-бет.
31. Исаев Ә. «Қоғамды тану құқықтан басталады». // Қазақстан мектебі. А: 2003 ж. №12, 7-бет.
32. Бакирова У. «Құқықтық тәрбие өзекті мәселе». // Жалпы тарих және құқықтану мектепте. 2003 ж. №1. 29-бет.
33. 7. 42-бет.
34. Қазақстан Республикасының орта білім беру мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. А: 2002 ж. 3-бет.
35. 4. 6-бет.
36. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру сатандарты. // Қазақстан тарихы 2003 ж. №8, 63-бет.
37. 34. 6-бет.
38. 36. 6-4 беттер.
39. 34. 8-бет.
40. 4. 8-бет.
41. 34. 10-бет.
42. 36. 70-бет.
43. 34. 11-бет.
44. 1. 42-бет.
45. «Құқықтық жалпы білім беруді дамытудағы мәселелер». // Жалпы тарих және құқықтану мектепте. 2005 ж. №4, 8-бет.
46. 10. 5-бет.
47. Қазақстан Республикасының білімді дамыту тұжырымдамасы. // Егемен Қазақстан 1997 ж. 19-маусым.
48. «Құқықтану негіздері» курсы бойынша жоспарланған бағдарлама. А: 2004 ж. 3-бет.
49. 30. 9-бет.
50. 48. 4-бет.
51. 45. 8-бет.
52. 48. 5-бет.
53. 48. 7-8-беттер.
54. 48. 9-10-беттер.
55. Баршаға арналған адам құқығы. А:2005 ж. 130-131 б.б.
56. Аргументы и факты… 1999 №5.
57. 55. 133 б.
58. Құқық негіздері пәні бойынша мұғалімдердің педагогикалық қызметін ұйымдастыруға арналған әдістемелік нұсқаулар. А: 2004 ж. 13-бет.
59. 48. 3-бет.
60. 48. 34-35 б.б.
61. 58. 4-бет.
62. 48. 41-45 б.б.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І тарау. Орта мектепте мемлекет және құқық пәнінің оқыту
жағдайы, ... ... ... ... және орта мектептегі мемлекет
және құқық пәнін оқыту еркшеліктері
2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім
беру ... ... ... негіздері» пәні орта
мектепте
ІІ тарау. Мемлеке және құқық пәнін оқытудың бағдарламасы
әдіс-тәсілдері және жетілдіру ... ... ... орта буын ... және ... ... оқыту жолдары.
1-7 сыныптар
2.2. Жоғарғы сыныптардағы құқық пәнін оқытудың
ерекшеліктері және жетілдіру жолдары
8-11 сыныптар
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі
Кіріспе
Тақыптың өзектілігі. Қазіргі ... ... ... ... берудің
маңызы өте зор болып отыр. Бүгінгі мектеп оқушысы ... ... ... Олай ... ... сауаты да саналы азамат ретінде
қалыптастырудың құқықтық тәрбие ... ... ... ... ... түсінікті. Ертеңімізді сеніп тапсыратын жас ұрпақ үшін ең қымбат қазына
адам және адамның бостандығы мен ... ... ... ... ... ... күттірмейтін міндет болып отыр.
Ұлттық мемлекетіміз құрылып, тарихи ... сара ... ... жаңа ... жүйе ... бастады.
Егеменді мемлекетіміздің құрылу тарихындағы ел тағдырына түбегейлі
әсер еткен ірі өзгерістерге ... ... ... олар 1992 жылы ... ... ... мемлекеттік егмендігі туралы декларациясының, 1991
жылғы 16 желтоқсанда»Қазақстан ... ... ... Конституциялық заңның және ең ... 1993 жылы 25 ... ... заңы ... ... ... байланысты
/1/.
Бірақ, 1995 жылы 30 тамызда қоғмдағы өзгерістерге, соңғы талаптарға
сай, ... жаңа ... ... ... ... нәтижесінде
дүниеге келді.
Референдум дегеніміз- мемлекет өмсірінің маңызды ... ... ... ... ... ... адамгершілік принціпке негізделген заң деп күмәнсіз
айтуға ... ... оның ... ... ... мен ... жаңа қаланып отырған қоғамның бір екрешелігі- мемлекет, қоғам
алдында жеке ... ... ... жеке адам ... ... ... мен қатар, басқалардың қол сұғуынан заңды жолмен қорғана
білу де қажет.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... және ... заңы ... пен ... ... дамуы және қоркеюі адамдардың
кауіпсіздігі, олардың заңсыз өмір сүріп, өздері үшін ... үшін ... ... ... мүлтіксіз орындалуына байланысты. Заңдылықсыз
ешқандай құқықтық ... ... қол ... бері ... ... Ата заңы ... 250 –ден астам заңдар қабылданып, адамдардың арақатынасын жаңа ... ... ... жол ... ... ... ... әр Конституцияда аталып көрсетілгендей құқықтық мемлекет құруымызға
бет бұруымыз құқықтану ... ... ... ... мән беруді талап
етеді.
Осыған байланысты және Қазақстан Республикасындағы құқытық реформа
жасадың ... ... ... үшін ... ... 1995 ... 21 мауысымында «Қазақстан Республикасында жалпыға
бірдей құқытың оқуды ұйымдастыру жөніндегі ... ... ... осы ... ... жастарды құқытық оқыту тұжырымыдамасы
бекітілген.
Бұл тұжырымдама ... ... ... ... ... дейін заңның құқытық негіздері 8 сыныптағы «Кеңес мемлекетінің
құқытық негіздері» пәні арқылы үйретіліп келді. Ал ... ... орта ... ... Республикасы мемлекеті мен ... пәні ... ... оқу ... бері ... ... Бұл
уақыттарда ата заңымыздың толық қабылданып, үлгермеу себебінен осы пін
бағдарламасыз, тек ... ... ... болатын. Ең алғаш
«Мемлекет және құқық» пәніне бағдарламалары Ғайрат ... ... 1994 жылы ... ... ... ... ... мен
құқығының негіздері» оқулығын жарыққа шығарды /3/.
Бұл кітап ... ... ... рет мектеп оқушыларына
арналған ана тіліміздеге жазылған құқықтық төл еңбек болып табылады.
Қазіргі күнге дейін бұл пән, осы ескі ... ... ... жүр.
Мектеп жобасына дейінгі құқықты оқыту және құқықтық тәрбие мәселенің
қажетті мемлекеттік маңызы бар дәрежеге көтеріліп ... ... ... ... ... ... ... халқының алдына қойып отырған
тарихи мақсатын құқықтық мемлекет құруға байланысты құқықтық ... ... жаңа ... жүйе ... ... ол қоғамөмірін демократиялаға,
адамгершілікке баулуға, адамдардың жағдайына, ... ... ... ... т.с. ... қарап кемітуді жоюға бағытталады.
Міне осындай құқықтық жүйе ... ... өз ... ... ... ... ... бастады. Бірнеше жыл дербес
өмір сүру нәтижесінде Қазақстан Республикасында көптеген заңдармен құқықтық
нормативтік актілер ... олар ... ... ... ... бағытталды.
Барлық қабылданатын заңдардың басым көпшілігі тікелей немесе жанамалы
азаматтарға, жеке ... ... ... қатысы бар. Әрбір адамөзіне
қажетті, құқықтар мен босандықтардың қорғайтын заңдарды білуі керек.
Бұл ... ... ... заң ... ... ... ... құқықтарын бұзуы керек, олардың өміріне денсаулығына ар-
намысына қол сұқпауы ... Адам ... ... өмір ... ... ... ... жерлереде т.с. барлық жерде белгіленген құқытық
тәртіп бар. Соны сақтау керек.
Әрине бірде-бір адамның ... ... ... ... ... ... емес. Дегенмен күнделікті өмірге қатысы бар заңдар қағидаларының
жалпы нұсқаларын білген жөн. Ол үшін ... ... ... баланың
жақсы мен жаманды айыра бастаған кезінен жүргізілген жақсы. Заң ... ... ... әділ ... ... ... береді. Соынсен
қатар жаман, зиянды, әділетсіз әрекеттерге тиым ... ... ... ... ... ... түрде алып отырады. Бірақ мұндай білім адамның
заң туралы, оның ... қоғм және ... үшін ... ... бар ... ... ой-жүйесін қалыптастырмайды. Заңдар туралы, адамның құқықтары
туралы жүйелендірілген ... адам тек оқу ... ала ... ... ... жұмысты неғұрлым ерте бастаса, соғұрлым тезірек құқықтық сана
қалыптасады.
Оларды тану Қазақстанда қандай ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары бар
екенін, адамның заңды мүддесіне нұқсан келтірсе оларды кімнің ... ... ... пайдасы сонда болады, егер, біріншіден, мұғалімнің
өзі заңның не екенін, олардың әлеуметтік ... ... ... ... ... орындалғаннындай зиян келетінін түбегейлі білуі тиіс.
Осыған байланысты мұғалім өз құқы мен міндетін білген ... яғни ... ... туралы» заңын ... оқу ... ... білім санасының болуына, шәкірттердің адамгершілік
қасиеттерін азаматтық ар-ождан беделін құрметтеуге, оқушыларға мамандық
таңдауға ықпал етіп, ... ... ... міндетті. Екіншіден, оқушылар
зор ынта-ықыласпен заңдардың мәнін, мазмұнын оқуға, түсінуге тырысулары
керек. Бұл да ... ... Заң ... ... ... ... өз жеке ... ой-жүйесіне, сана-сәзіміне айналдыру ... әр адам ... ... ... ... ... сай сәйкес жүзеге
асырулары қажет. Сонда ғана құқықтық білімнің жеке адам үшін, қоғам және
мемлекет үшін ... ... ... орта ... ... және ... пәні ... 34 сағат,
ал аптасына 1 сағаттан оқытылып жүр. Мемлекет және құқық пәніне ... аз ... ... Бұл ... 34 ... ... оқушылар толық құқықтық
білім алып үлгере алмайды. Сол ... ... ... ... оқытуды мектептке дейінгі ... ... ... ... жеке адамның құқықтық санасының негізгі, жеке адам
ретінде қалыптасуы сәби кезден, адамның жан-дүниесі енді ... ... ... ... осы ... ... ... енгізсе, оқушылар ерте жастан
әртүрлі заңдармен таныса алар еді.. ... ... ... өз ... ... ... қалыптастыру және заңды сыйлағыш тұлғаны ерте жастан
қылыптастыра алатын еді.
Қазіогі кезде ... ... ... және ... ... жаңару
үстінде. Білімді ізгілендіру мен ... ... ... ... жатыр.
Мәселең Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңының 1-бабына
сәйкес, жалпы орта білім берудің ... ... ... ... «Құқық негіздері» пәні бойынша стандарт 2002-2003 жылдар негізінде
дайындалды. /4/.
Әрбір ел ... өз ... ... ... және ... Көп ... пәні ... енгізілген. Осыған байланысты, Алматы ... ... 2003 ... ... айындағы 173а бұйрығы бойынша 1-11
сыныпқа дейін «Құқық негіздері» пәні Алматы ... ... ... Осы ... ... Алматы қаласы Білім инстиуты «тарих
кабинетінің» әдіскерлерінің басшылығымен 1-11 ... ... ... ... ... ... қаласының мектептері 2004 жылы қыза бастап осы бағдарлама
бойынша ... ... ... осы ... ... әдістемеліктер,
оқулықтар шығару жоспарлануда. Бұл, ... ... ... ... ... лабороториясының қызметкерлерінен
қолдау тауып, Білім министрлігіне ұсыныс жасалынып, ғылыми Кеңесте бекітіп,
Республикаға таратылуы ... ... ... және ... ... ... ... бағыт алуы жалпы білім беретін мектептерде
құқықтану негіздерін ең өзекті пәндердің бірі ретінде алдыңғы лекке ... ... ... өркениетті қоғам орнату құқықтқ білім берудің
бүгігіне тәуелді. Осыған ... ... ... ... гөрі ... ... ... оқыту проблемасы алға тартылуда /5/.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: ... және ... ... ... объектісі Қазақстан Респубдликасының ... ... ... ... ... ... салалары-негіздері, адам құқығы,
сот, прокуратура және өзге құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... пен мемлекет арасындағы
құқықтық қатынастар болып табылады.
Стандарт мектеп оқушыларына, ... ... ... және өзара
жағдайларына қарамастан, құқықтанушылық білімдер тобынан қатардағы азаматқа
үнемі қажет болатын ең ... ... алып ... ... тақырып ьойынша зерттеулер өте аз. Кейінгі жылдары демократиялық
құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... ... зеттелуде. Олардың
қатарында: К.Бейсенбаев, С.Сортаев, ... ... ... ... ғалымдарымыз көптеген еңбектер жазып жүр.
Қазіргі таңада осы пәнді қызықтыра ... ... ... жазуға өз үлестерін қосып жүрген ғалымдарды да ... ... ... ... ... А.Қ., ... И.А., ... кандидаты Қ.Ж.Жүкеш, мұғалімдеріміз Қ.Қ.Кунапина, М.З. Иісова,
Т.С.Асанбекова және т.с.
«мемлекет және құқық» ... ... ... басылым беттерінде де
жарияланып жүр.
Ең алдымен бірінші зерттеулерге тоқталып ... ... ... ... ... қағидаттары» //Қазақстан заңдары 1998 ред
жарияланған ... ... ... ... ... мектеп
оқушыларына құқықтық білім берудің маңыздылығына тоқталып өткен /6/.
Рыскүл Баймырзаеваның «Жалпыға ... ... ... өзекті
мәселелері» //Қазақа заңдары 1998 №8 ... ... ... ... ... беруді- мектепке дейінгі тәрбие мекемелерінде
балалар ... ... ... ұсынған. Өйткені, жеке адамның
құқықытық ... ... жеке адам ... ... сәби ... жан ... енді ... бастаған кезден басталуы керек деген
/7/.
Оразалиев С. «Құқықтық білім беру және тәрбиелеу» // Заң 2003 №5. ... орта ... ... ... ... беру ... және оны
қалай жүзеге асыру туралы айтылады. Сонымен қтара құқықтық пән мектептерде
негізгі пән ... ... ... Оқу ... ... және
факультативті оқыту нысандарына арналып ... тиіс ... ... /8/.
Қабдеш Ыдырысов «Заман талабынан туған оқулық» // қазақ тарихы 1995 ... ... ... ... ... «Қазақстан мемлекетімен
құқығының негіздері» оқулығы туралы пікір жазылған. Бұл кітап ... ... рет ... ... ... ... жазылған
құқықтық төл еңбек болып табылады. Мақалада осы оқулыққа талдау жасалынған
/9/.
Бұл айтылып өткен ... ... ... ... ... Бұл зерттеулерде, яғни орта мектепте «Мемлекет және құқық» пәнінің
оқытудың өзекті мәселелері қарастырылған.
Тақырыптың мақсаты: Орта ... ... және ... ... ... ... ... мәселелерін көптеген
зерттеулер мен мақалаларға сүйене отырып ашып ... және ... ... әдіс-тәсілдерді жетілдіру жолдарын бірнеше сабақ түрінен
көрсету.
Тақырыптың міндеті:
- Құқықтық білімдердің саналы түрде ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы және басқа заңдарын ... ... даму ... және оның ... ... ... ... оқушылардың құқықтық сауатты азамат болып өсуіне көмектесу;
- «Құқықтану негіздері» пәніне жасалынған стандарттық ... ашып ... ... ... Жазылған жұмыс Кіріспеден, екі тарудан,
әрбір тарау екі бөлімшеден, Қорытындыдан және ... ... ... ... тұрады.
І тарау. Орта мектепте мемлекет және құқық пәнінің оқыту
жағдайы, проблемалары
1. Құқықтық мемлекет қағидалары және орта ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекетретінде даму ... ... ... ... ... ... ... Өркениетті
қоғам үшін қымбат қазына-адам, адамның бостандығы мен өмірі десек, бүгінгі
жас ұрпақ өкілдері осы ... ... ... білу ... ... ... түпкілікті негізі де осыдан басталады. /1/.
Бүгінгі күнгі құқықтық мемлекеттің өзекті ... ... ... ... ... және өркениетті қоғам орнату, яғни
Конституция ... және ... ... ... тұрақтылығын күшейту
болып табылады /2/.
Осы мақсатта 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз Қазақстан Республикасының
тұңғыш Конституциясы ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбае осы жылғы мамырдың
27-29 аралығында Республиканың ордабасы таңында XVIII ғасырдың аса көрнекті
мемлекет қайраткерлері Төле ... ... ... Әйтеке биді еске алу
күндерінде сөйлеген сөзінде: ... туып ... ... ұстау әрбір
қазақтың ,Қазақстанды өз Отаным деп ... әр ... ең ... ... ... мақсаты ,құқықты мемлекетке ,демократиялық қоғамға тән ... ... ... ... ғана ол ... адал ... ол ... жете аламыз.
Конституцияны білу,заңдылықты сақтау – ... ... ... шарты …заңды жетік білмейінше,оны сыйламайынша,берік ұстанбайынша
біз өмірдің қай саласында да қиыншылықтан арыла алмаймыз.
Біздің ...... ... ... ... білуіміз
керек ”-деген болатын.Бұл сөздер жастарға, әсіресе мектеп ... ... мен ... ... ... ... дәлелдейді./4/
1995ж 30-тамызда қоғамдағы өзгерістерге,соңғы талаптарға ... жаңа ... ... ... ... өмірге
келді.
“Егер конституция жөніндегі Референдумға келетін болсақ"-дейді
Қ.Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев – оның ... үшін ... ... ... конституция аса қарама-қайшылықта еді. Жаңа
конституция өзінің мәні ... ... ... ... ... ... ... бірге қоғамның нақты жағдайына сәйкес етті. Бүгінгі
таңдабіз мемлекеттік ... ... ... ... шешу
жөніндегі нақты процессуалдарға ие ... ... ... ... заңына көптеген мәселелер шешілген және осының арқасында ... ... ... ... ... ең ... мәселе ретінде адам
құқықтары мен бостандықтарына ерекше көңіл ... ... ... тағы бір ... жеке ... заңды мүддесін қамтамасыз ету,
оның құқықтары мен бостандықтарын ... ... төл ... ... ... ... үшін ... құқықтық мәдениеті болуы
керек. Ал оның басты элементтері құқықтық сауаттылық пен азаматтардың заңды
сыйлап, оны орындауы ... ... ... жылдан бастап жалпы орта білім беру жүйесін реформалау үрдісін
шартты түрде брнеше кезеңге ... ... ... ... ... ... берудің заңды негізін қалыптастыру кезеңі (1991-1993 жж.)
аралығы. Бұл кезеңің негізгі міндеттері оқу-тәрбие үрдісін саясаттан бөлу,
ел ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағынан қамтамасыз етудің жаңа тәсілдерінжүзеге асыру
үшін ... ... ... ... ... нәтижесінде «Білім туралы» заң
1992 жылы және «жоғарғы білім туралы» заң 1993 жылы қабылданды. 1994 ... ... ... гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы»
қабылданды /6/.
Көп салада әрбір азаматтың ... ... ... жоғары білім беруіне
арналған, жоғарыдағы жазылып өткендегі біршама заңдар жарық көрген.
Мәселен 1993 жылы қабылданған ... ... беру ... Қазақстанның
заңында», жоғары білім беру саласындағы ... ... ... жоғары оқу орындарының ұйымдастырылуы мен қызметінің құқықтық,
экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... Констиуциялық құқықтарын іске ... ... ... ... ... мен міндеттерін, ... ... ... ... ... білім беру заңы осымен шектеліп қоймайды, бұл мәселені
шешуде ... ... және көп ... ... қамқорлық жасауда
Қазақстан Республикасының ... 1998 ... 28 ... ... ... бірдей білім беру қоры ... ... ... рөл
атақарады.
Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесіндегі тарихи оқиға 1998 жылы
желтоқсанында ... ... ... І ... ... Онда ... ... игіліктерді сақтай отырып, болашақта осы саланы одан әрі
реформалау мен дамытуға ... ... ... ... ... ... жолдары анықталды.
1999 жылы білім берудің халықаралық стандарт дәрежесіне сай жаңа,
ұлттық ... ... ... ... ... барлық деңгейіне ортақ
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» жаңа заңының қабылдануымен есте
қалды. Осы заң ... ... ... ... ... ... алды
топтары мен сыныптарына барлық 5 жасар балаларды міндетті әрі ақысыз ... ... ... Ал ... және ... ... баршаға
білім беру және мектеп жүйесін жақсартуға ... ... ... 9 қаулысы қабылданды /8/.
«Қазақстан Республикасындағы білім туралы заңнама» 2002 жылы ... ... заң. Бұл заң- ... беру ... ... ... осы аядағы мемлекеттік саясаттың негізгі
принціптерін белгілейді және ... ... ... ... Конституциялық құқығын қамтамасыз етуге бағытталған заң /9/.
Тәуелсіз ... тек жас ... ... ... ... ... ... білім алуына ғана көңіл бөлген жоқ, қоғамды сыйлау, құрметтеу
үшін өз ... ... ... 2002 жылы ... Баланың құқықтары туралы» заңы қабылданған болаты. ... ... ... ... ... ... олардың қоғамдық мәні бар
және шығармашылық белсенділігін дамыту әлемдік өркениеттің ... ... ... ... ... ... имандылық қасиеттерге,
елжалдылықпен азаматтыққа ... ... ... ... сана ... ... ... сүйеніп, баланың Ата заңымда
кепілдік берілген негізгі құқықтар мен мүдделерін іске ... ... ... ... заң /10/.
Жалпы егеменді еліміз әрбір азаматтың білім алу жұүйесіне көп ... 2003 жылы ... ... ... ... ... 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы»
жарияланған болатын. Бұл ... ... ... ... ... ... басқаруды одан әрі демократияландыру негізінде
Қазақстандық ... беру ... ... істеуінің заңнамалық
нормативтік, құқытық базасын жетілдіру;
- Әлемдік ... беру ... ... және т.б. ... /11/.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылы 19 ақпандағы «Қазақстан
экономикалық, әлеуметтік және саяси ... ... ... деп ... ... ... қайта қаралуын айтып өткен болаты.Мәселен,
биліктің заң шығарушы тармағының саяси ... ... ... ... ... мен бостандықтарының, сөз бостандығының бірлестіктер
мен саяси ережелерді білдірудің кепілдіктерін одан әрі дамыта беру жайлы
мәселелерді ашып ... ... ... жолдауға сәйкес, болашақта Қазақстанның экономикасы, білім беру
жолдары жедел жаңарады деген ... ... ... және ... ... ... Республикасында
қабылданған заңдар негізінде ғана оқытылмайды., жалпы дүние ... ... ... заңдарды да оқытады. Мәселен, «Адам
құқықтарының жалпыға бірдей ... 1948 жылы ... ... 10
жұлдызында қабылданып, БасАссамблияның 217 (3) қарарымен Біріккен Ұлттар
Ұйымында қабылданған болатын. Декларацияның ... ... әр ... ... ... ету. Бұл ... дүние жүзіндегі адамдардың
нәсіліне, түр-түсіне, намысына, дініне, тілі мен саяси және ... ... және ... ... мұүліктік және тектік- топтық
жағдаяттарға қарамастан жалпыға бірдей ... ... мен ... Бұл декларацияда үкіметтер өз ... ... ... елдің азаматтарының да құқықтарын қорғауға ант етуге тиісті
екені аталады. Басқаша ... ... ... ... ... ... кедергі бола алмайды. 1948 жылдан беріадам құқықтары жөніндегі
декларация адам құқықтарының стандарты болып келеді. 1993 жылы ... ... ... 171 ел ... жүзі ... 99 ... адам ... қорғау жалын ұстанатындықтарын жариялады /13/.
Жалпы, орта және жоғарғы білім беру ... ... ... заңдар мен декларацияға тоқталып өттік. Осы заңдар негізінде, адам
құқықтарын оқыту, егемендігімізді ... ... ... ... ... «Кеңес мемлекеті мен құқық негіздері» пәні арқылы үйретіліп
келді. Осы пән мектептің жоспарына енгізілгеннен ... 5 жыл ... ... ... білмегендіктен, кәмелетке толмаған жеткіншетердің қылмыс
жасауы Қазақстанда күрт азайғандығы да бұл ... ... ... зор ... ... ... де, бұл оқулық Кеңес үкіметінің Ата заңын көбірек оқытқан
болатын.
1991 жылы еліміз өз ... ... бері ... ... імен құқық негіздері» пәні 1992-1993 оқу жылынан бері
оқытыла бастады /15/. Жаңа ... ... ... ... ... ... және ... даярлау институтының қызметкерлері
әзірлеп, «Қазақстан мектебі» журналы арқылы 1993 жылдың басында көпшілікке
жоба ... ... ... Ол ... ... әлі ... ... тек оның жобасы ғана пайдаланған еді.
Пәнге деген көзқарас төмендеп жауапсыздық, салғырттық белең алды.
Бағдарламасыз, ... ... ... әдістемелік нұсқауларсыз оқытылды.
Кейінірек «Қазақстан мұғалімі» газетінде ... ... ... Бұл ... ұстаздарға пәннің білім мазмұнының
негізгі бағыттарын көрсеткенімен арнайы оқулықтың болмауыжаңа курсты ... ... ... ... /16/.
Бағдарлама 34 сағатқа арналған 4 бөлімнен тұрады.
1- бөлім. Мемлекет. Құқық. Әдеп.
2- Бөлім Мемлекетіміз қалай құрылған.
3- Бөлім. Жаңғару жолына түскен ... ... ... ... Заң ... және ... Мектепте заң негіздерін оқытуға белгілі, үлес ... ... ... Бұл пән 8 ... ... оның бағдарламасы мен
оқулығы Мәскеуде жасалған жылдарда осы куртың ... ... ... ... ... және оның ... ... керектігі
туралы оқу құралдары мен ұсыныстар жазған болатын.
Алайда, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бұл да жетілдіруді қажет етеді.
Мектептік оқу пәндеріне арналған кез-келген ... ... ... ... ... шарт, олар: бағдарламаның түсінік ... ... ... меңгеруге тиісті біліктері, пәнаралық, курсаралық
байланыстар және т.б. ... ... және ... ... ... жоқ ... кездеседі. Мәселең, І ... 5 ... ... ... феодалдардың халықты жазалау, Қазақстанға КСРО-ның ... ... ... айдап алып келу” сияқты мәселелер тарих сабағы
пәнінде оқытылатын /17/.
Осы қиындықтарды тезірек жою үшін “Атамұра” баспасы 1994 жылы ... ... ... ... ... ... шығарды.
Бұл кітіп ұлтымыздың тарихымыздағы ... рет ... ... ана ... ... ... төл еңбек болып табылады. Жаңа
кітаптың жарық көруі халқымыздың бүгінгі заманында жеткен мемлекеттік биік
мәртебесінде сипаттайды. ... оның ... ... ... қажетті де шүбәсіз.
Жаңа оқулықтың мазмұнымен мұқият танысқаннан кейін автордың оны
дайындағада алдына үш ... ... ... ... ... қазақ халқының
өзінің ерекше мемлекеттілігі мен құқықтық жүйесі болғанына баса ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар
құқық заңдарын талдау, түсіндіру заң ғылымында ... ... ... кездесетініне түсініктеме беру;
Қазақстан Республикасының тәуелсіздікке ие болуы, ... ... оның ... ... қағидалары, Қазақ
мемлкетінің біртұтас демократия, құқықтық мемлекет ретнде қалыптасуы,
еліміздің мемлекеттік ... және заң ... ... жүйелері жайлы
мағлұматтар мен тұжырымдар оқулықтың екінші бөлімінде кеңнен қамтылған.
Азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... бөлімде жазылған. Ол бөлімдегі тақырыптарды өткенде
оқушыларды азаматтардың негізгі міндетерімен де ... да ... ... ... ... ... маңызы кем емес мәселе
оқулықтағы әріптер шрифтерінің тым ұсақ ... ... ... ... ... ... ... даму әрі толық жетіліп
болмаған көз-жанарлары үшін жас ерекшелікьтерін ескеру ... ... ... осы ... ... де оның құндылығын көтере
түседі.
Оөушылардың танымдық қабілетін жетілдіруге себепкер болатын келесі
ұғымдылық құқықтық ұғымдарды түсіндіретін, ... ... ... ... ... ... схемалардың келтірілуі /18/.
Жалпы оқулық жалпы, мәнді жазылғанымен де көптеген ... ... ... ... ... Осыған байлангыты және ... ... ... ... ... ... орындау
үшін Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылы 21 маусымда «Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... ... шаралар туралы»
2347 қаулысы қабылданып, осы қаулымен Қазақстан Республикасындағы ... ... оқу ... ... ... ... ... әскери қызметшілер мен ... ... ... құқықтық оқуын ұйымдастыру туралы ... ... ... ... ... ... мекемелердің басшы
кадрлары мен мамандарын құқықтық аттестациялау туралы ереже және ... ... ... оқыту тұжырымдамасы бекітілген /19/.
Ал, 1996 жылы 16 мамырында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жылдарға
арналған кешенді бағдарламасын» бекітті. Осы бағдарламаға сай тәуелсіз
мемлекетіміздің оқу –ағарту ... ... ... ... деген
ұмтылыстар мен ізденістер пайда болуда /20/. Халықтың ... ... ... ... ... ... буыны- оқушы жастардың құқықтық
білім алуына жаңа талаптар қойып ... ... ... беру мен ... осы ... топтың құқықтық сана-сезімнің ... ... ... мәдениетінің тез арада ... ... ... ... емес қой. ... ... ... оқуының деңгейі,
қалай өзгеретіндігі Қазақстан Респуликасы Президентінің ... ... ... құқықтық оқыту тұжырымдамасында айтылған.
Бұл тұжырымдамада балаларды құқықтық нормалар ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, жеке
адамның құқықтық сананы негізгі, жеке адам ... ... ... ... ... Құқықтың негізгі принціптері ... ... Ауыр ... үшін ... жауаптылық 14 жастан
басталатындығы да ескеріледі. 14 жасқа толған мектеп оқушылары белгілі бір
мөлшерде ... ... ... ... Оқушы жастарды құқықтық оқыту
тұжырымдамасы да ... ... пән 1 ... ... орта ... оқытуды көздейді /21/.
Мектеп құрылымына байланысты оқушыларға құқықтық білім ... ... 4 ... бөліп көрсетеді.:
1-кезең 1-4 сыныптар.
2-кезең 5-7 сыныптар.
3-кезең 8-9 сыныптар.
4- кезең 10-11 ... ... беру әр ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне,
психологиясына, әлеументтік рөлі мен, ... ... ... ... ... ... тәрбиесін беруге бас көңіл бөлінеді.
Содан кейін әркімнің өзінің істеген ісіне жауапкершілік дегеннің болатыны
түсіндіріледі. ... ... (5-8 ... ... алған құқықтық
білімді Қазақстан Республикасының туралы және Республика өмірінің нормалары
туралы сабақтар өткізу арқылы одан әрі ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Констиуциясы курсын
оқыды. Бастауыш сыныптарда оқушылардың мемлекет және құқық, ... ... және заң ... ... ... ... қалыптасуы керек деп
қойымдаймыз. Ал 8-сыныпқа келгенде мектеп ... ... ... ... әр түрлі үздіксіз қорын қатынастардан тұратындығын білуі керек.
«10-11 ... ... ... ... ... ... ... Бұл пәнді оқытудағы мақсат-мектеп бітірушілердің заң нормаларынан
нақты білім алуына мүмкіндік беру. ... ... ... ... ... ұлғайту және тереңдету заңды құрметтеу дәстүрін қалыптастыру
болып табылады /23/.
Құқықтану пәнінің оқытылуын Қазақстан Республикасының ... ... сай ... базистік оқу жоспарының міндетті
(инварианты) бөлігі бойынша үш ... ... ... ... құқықтануға қатысы бар материалдар 9 сыныпта өтілетін «Адам.
Қоғам. Құқық» пәнәінің ... ... ... ... ... ... ... мағлұматтар жинақталған, ... ... ... ... ... оқытылады және салалаық заңдар мен
олардың әрекеті ... ... ... ... ... ... бағдарлы мектептердің 10 сыныпында құқықтануды
апталық 1-сағат, ... 34 ... ... ... ... Бұл ... салалық заңдардың негізгілері-Конституциялық құқық, азаматтық
құқық, еңбек құқығы, ... ... ... ... ... құқығының
жастардың өмірі мен ... ... ... бар, жиі ... ... ... деңгей құқықтануды қоғамдық –гуманитарлық
бағдарлы мектептердің 10-11 сыныптарында оқытудан көрініс табады. Мұнда пән
жағына 34-сағатан, екі ... 68 ... ... өтіледі. Бұл тұрпатты
мектептерде жоғарыда аталған салалық заңдар кең көлемде, ... ... ... ... әр ... өз қағидаттары болуы тиіс.
Сол секілді, егіміндігімізді алғалы бері 250 ден астам заңдар қабылданды
десек, оның ... адам ... мен ... ... Осы заңдарды
оқыту үшін орта мектепте «мемлекет және құқық» пәні қазіргі таңда жылына 34
сағаттық оқыту ... ... жүр. Бұл ... өте аз уақыт. Сол себепті
Қазақстан Республикасының жалпыға бірдей ... 2002 жылы ... ... ... ... негіздері» пәні болашақта 1-11 сыныптар
аралықтарында оқыту көзделуде.
Осы оқыту ... ... ... ... ... ... реттелер
еді.
1.2 Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру
стандарты бойынша «Құқықтану ... пәні орта ... ... ... ... заңының 1 – бабына сәйкес,
білім беру процесіне қатысушылардың яғни оқушылар, ... ... ... оқу ... көлеміне және оқушылардың дайындық
деңгейіне қойылатын талаптарды дәл түсуін ... ету ... ... ... ... ... оқу ... бастауыш,
негізгі жоғарғы сатыларындағы 34 оқу пәні бойынша орта білім ... ... ... стандарты жасалды.
Оқу пәндері бойынша стандарттар қазақ, орыс, ... ... ... ... ... орта және жоғары кәсіптік білім беру
жүйесінің оқытушысы – ... ... ... ... ... институттарының қызметкерлері, Республиканың мұғалімдері
қатысты.
Стандарттың оқу пәндері бойынша:
- ... ... ... ... беру бағдарламаның түрлеріне,
- оқу жүктемесінің көлеміне
- мектептің әр сатысындағы оқушылардың міндетті дайындық деңгейіне,
- оқу процессін ұйымдастыру және оны ... ... ... ... ... ... ... түлектерінің білім деңгейіне мемлекеттің қойятын
минимум талаптарын және оған ... ... ... ... ең ... ... беру стандарты 1998 жылы дайындалды /26/.
«Құқықтану ... оқу пәні ... ... ... міндетті минимумына
оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптарды тағайындайды. Бұл пән
бойынша стандарт 2002-2003 жылдар негізінде ... ... ... ... және сақталуы міндетті:
- Қазақстан Республикасының жалпы білім беруді жүзеге асыратын барлық
білім ұйымдарында олардың меншіктік нысанына, тұрпатына, ... ... ... оқу ... оқытуды жүзеге
асырғанда.
- Жалпы білім беретін ұйымдардың ... оқу ... және ... ... және ... ... ... білімін, біліктілігін тексергенде,
- Мемлекеттік білім стандарттары және ... ... ... ... ... ... Орта ... және жоғары оқу орындарында «Құқытану негіздері» пәні
бойынша қабылдау емтихандардың материалдарын және ... ... ... ... даярлауға арналған оқу бағдарламаларын
жасау кезінде.
- Білім беру саласындағы ғылыми зерттеу институттарында «Құқытану
негіздері» пәні ... оқу ... ... мен ... ... ... барысында.
- Білім беру саласында орталық және жергілікті атқару органдарында
«Құқытану негіздері» пәні ... ... оқу ... ... ... бірге стандарт Республиканың Мемлекеттік басқару ұйымдары мен
мекемелерінде білім ... ... ... ... ... типтік және жұмыстық оқу жоспарлары мен оқу бағдарламаларын
дайындау және ... ... ... ... ... ... мүмкін.
«Құқытану негіздері» пәні бойынша осы стандарт білімнің ... ... оқу ... мен білім беру ұйымдарының тптік және
жұмыстық оқу ... оқу ... ... ... ... стандартта терминдер, анықтамалар мен қысқартулар Қазақстан
Республикасының білім туралы заңына сәйкес қолданылады. ... ... ... ... терминдер, анықтамалар мен ... ... ... оқу ... ... мазмұны – үздіксіз білім
берудің келесі сатылары мен деңгейлерінде оқуды жалғастыру үшін ... ... ... ... оқу ... ... мен құрылымының тізбесі.
«Құқытану негіздері» базалық мазмұнының міндетті деңгейі – оқу
процессінде ... ... ... және ... ... құқықтанушы
білімдерді жүйеленген элементі.
«Құқытану негіздерінің» білім берудің негізгі бағдарламасы. (БНБ).
Тұлғаның жалпы мәдениетін қалыптастыратын, оны ... ... ... оны заң ... ... саналы түрде кәсіп таңдауына негіз
болатын «Құқытану негіздерінің» міндетті ... ... ... ... ... ... білім беру бағдарламасы. (БББ).
Құқыққа қатысты қоғамдық ... ... ... ... ... заң ... негіздерін өздігінен оқып-үйренуге
машықтандыратын бұл пәннің оқу курстарының мазмұнын анықтайтын құжат.
«Құқықтану ... ... ... беру бағдарламасы (ҚББ).
«Құқытану негіздері» оқу курсы оқушылардың қоғамдық ... ... ... стандарттан тыс сұраныстарын қанағаттандыратындай мазмұнын
анықтайтын құжат.
Жалпы ережелерге тоқталып өтетін болсақ, ... ... ... ... ғылымдардың қазіргі қоғамдағы рөлі және олардың қоғамдағы
демократиялық институттардың орнығу қарқынына ... ... ... орта ... ... ... ... болып табылады,
оқушылардың саяси ... ... ... ... ... ... ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамытады, ... ... ... ... ... негіздері» пәнін оқытудың негізгі мақсаты- оқушыларды
қоғамның саяси – құқытық жүйесімен ... ... ... ... ... ... заң ... тұлғаны қалыптастыру,
құқықытық жағынан белсенді және ... ... - өз ... ... ... ... ... негізгі міндеттері-
- Құқықытық білімдердің саналы түрде меңгерілуін, құқықытық
біліктердің қалыптасуын қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... ... қоғамының даму заңдылықтарын және оның саяси құқықтық
жүйесін ... ... ... ... ... ... ... көмектесу;
- Конституциялық, азаматтық, әкімшілік, отбасылық, еңбек, ... ... ... ... ... ең ... ... білуге үйрету;
- Оқушыны адам құқығымен еркіндігін сыйлай ... ... ... ... және ... мәдениеттің жетістіктерін, халықтың
салттарын, дәстүрлерін, моральін, жалпы адамзаттық ... және ... ... ... білімдерді жас ұрпақ
өкілдерін меңгерте отырып, оларды адамдармен өркениетті қатынас
жасай білетін салауатт ы ... етіп ... ... пәнінің зерттеу объектісіне ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциялық құрлысы,
Қазақстан қоғамының құқықытық жүйесі, құқық салалары негіздері, ... сот, ... және өзге ... қорғау органдарының қызметі,
құқықтық қоғам құру мәселелері, құқықытық мәдениет, азамат пен ... ... ... ... табылады.
Стандарт мектеп оқушыларына, олардың әлеуметтік және мүліктік өзге
жағдайларына қарамастан, құқықтанушылық білімдер тобынан қатардағы азаматқа
үнемі қажет ... ең ... ... алып ... ... ... қоршаған қайшылықты дүниеде, оның үстіне, біздің мемлектіміз
құқықтық қоғам құру ... ... ... ... білімдерді
жеткілікті көлемде меңгеріп қана қоймай, оны практикада қолдана білудің
маңызы ерекше. Қоғам ... ... ... ... ... ... орындауға үйретуге, жастар арасында құқық тәртібінің үнемі
сақталуының қол жеткізуге мүдделі. Құқықытық ... ... ... ... да ... ... ... етуі керек.
«Құқықтану негіздері» пәнінің таяудағы даму ... ... ... ... ... құқықтық қоғам орнату бағытының
жүзеге асырылуымен байланысты. Құқықытық Негилизм мен бұқараның құқықтық
мәдениетінің төмендегі қазіргі ... ... ... мен ... ... кедергі болып отырғаны белгілі. Ел көлемінде ... ... ... ... сәйкес құқықтық жаңа мазмұны жоғары, құқытық
мәдениеті бар ... ... ... ... жүзілік құқық пен
қоса, өз ... ... ... жансая бұлағынан сусындатуға
бағытталуы керек.
Қазіргі кезде білім жүйесі құрылымдық және мазмұндық ... ... ... ... ... демократияландыру бағытында үлкен
өзгерістер жасалып ... ... ... ... және құқықтық
мемлекет орнатуға қоғамды демократияландыруға ... алуы ... ... ... ... ... ең ... пәндердің бірі ретінде
алдыңғы лекке шығарып ... ... ... ... қоғам орнату
құқықтық білім берудің бүгінгісіне тәуелді. ... ... ... ... көрі ... және ертетерк бастап, оқыту проблемасы ... ... ... ... базистік оқу жоспарындағы орны-
«Қоғамтану» білім саласына енеді және оның ... ... бірі ... Оның ... орта ... жүйесіндегі рөлі жекелей демократияның
тұтастай қоғамның даму заңдылықтарын, қазіргі ... ... ... ... ... рөлі ... анықталады. «Құқықтану
негіздері» пәні базистік оқу жосапына оның ... ... ... бірі ретінде енеді. Пәннің мазмұны жалпы ... ... ... бар ... ... ... негізгі сатысында құқықтық білімдер, «Адам. Қоғам. Құқық»
кіріктірілген курсында беріледі. ... ... ... ... ... курс ретінде оқытылады. Бағдарлы мектеп үшін таңдап, оқытылатын
және қолданбалы курстар ұсынылады.
«Құқықтану негіздері» пәнін оқыту ... ... ... ... Білім берудің негізгі бағдарламасы;
- Бағдарлы білім беру бағдарламасы;
- Қосымша білім беру бағдарламасы; ... ... ... 9 ... арналған «Адам. Қоғам. Құқық»
курсының мазмұны – ... ... ... ... ... ... мәселелері ол туралы негізгі түсініктер, Қазақстан Республикасының
Конституциясы, ... ... ... ... және ол үшін ... білімдермен берілген.
Мектептің жоғарғы сатысына 10-11 сыныптарға арналған, бағдарлы білім
беру бағдарламасының базалық мазмұны екі бағдарда оқытылады:
- ... ... ... ... ... ... ... «Құқықтану негіздері» оқу курсының ... ... ... бағдарлы мектепке, ... ... ... оқу ... ... ... ... Жаратылыстану – математикалық бағдарлы мектепке арналған «Құқықтану
негіздері» курсының оқу бағдарламасының ... ... ... констиуциялық, азаматтық, әкімшілік, отбасылық, еңбек және
қылымыстық құқық бойынша әр азаматқа ... ... тобы ... және ... ... ... құқық қорғау органдарының
қызметін ұйымдастырудың құқықтық негіздері жеке ... ... ... ... ... алғаннан кейінгі дамуы мысаладарымен
берілген.
б) Қоғамдық- гуманитарлық ... ... ... ... курсының нұсқасы білімдік тереңдетілген бағдарламаға жатады. Бұл
бағдарлама бойынша оқушыларға «Құқықтану негіздері» курсы ... ... ... ... ... кең және ... ... әр тараудың материалын көбейтуден және халықаралық, экологиялық
құқық туралы білімдердің ... ... ... ...
гуманитарлық бағдарлы мектепті бітірушілер Қазақстан ... ... ... ... ... деңгейінде меңгере алуымен
және құқықытқ ұғымдарды терең түсінумен қоса, проблеманың мәніне үңілуге
құбылыстың ... ... ... ... және ... ... іс тәжербиеде қолана білуге үйрену керек.
Болашақ құқықтанушылар үшін курсытың құрылымы мен ... ... ... ... ... саяси және құқықтық категориялармен
ойлауға және әрекет ете білуге ... ... ... беру ... ... ... және қолданбалы
курстар арқылы жүзеге асырылады, оларды мектеп өз ... ... ... негіздері» пәні бойынша оқу жүкемесінің көлемі
- Мектептің негізгі сатысында 9 сыгып аптасына - 2 ... ... ... ... яғни ... білім негіздері» пәні құрамында оқытылады;
- Жаратылыстану – математикалық бағдарлы мектептің жоғарғы ... ... ... –1 ... ... – 34 ... ... Қоғамдық –гуманитарлық бағдарлы мектептің жоғарғы сатысында 10-11
сыныптар аптасына 2 сағаттан, ... 68 ... ... ... ... пәні ... ... білім мазмұны: «Құқықтану
негіздері» пәні бойынша білім беру бағдарламаларының базалық мазмұны жалпы
орта ... ... ... сатылары және оқыту бағдарына сай
тағайындалады. Білімнің базалық мазмұны төмендегідей етіп ... ... ... ... ... мазмұны- оқушыларға
мектептің негізгі сатысындағы саяси-құқықтық пәндерді ... ... ... ... үшін ... базалық дайындықты және дамуды
қамтамасыз ету керек. Негізгі білім беру ... ... ... ... ... ... пәні бойынша ... оқу ... мына ... ... ... ... ... Мектеп. Көше. Қала. Ауыл. Заң. Тәртіп. Білім. Дүние
жүзі елдері. Мемлекет. ... ... Сот. ... ... ... ... туралы конвенция. Конституция зағңдары. Мектеп ... ... ... негізгі сатысы білім мазмұнында «Құқықтану негіздері» 9
сыныпта «Адам. Қоғам. Құқық» кіріктірілген ... ... ... 68 ... ... ... Оның ⅓ ... материалдарына арналған.
Мұнда арналған құқықытық маңызды мәселелерді негізгі үш ... ... ... бұл ... ... ... және ... жағдайлары, азаматтық қоғам, қоғамдық
қатынастардың негізгі реттеуші ретіндегі құықтың рөлі ... ... және оның ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы мұнда конституциялық құқықтың
нормалары, жалпы ережелері Қазақстан Республикасы азамтатарының құқықтары
мен бостандықтары және ... өмір сүру ... ... алу, ... ету, жеке ... құқығы, сайлау құқығы, ұждан бостандығы, ... қол ... ... ... ... ... ... және
т.б. мәселелер оқытылады.
2. Құқық бұзушылықтың кейбір түрлері: бұл бөлімде адам құқытарының бұзылуы
және ол үшін ... ... құқы ... ... түрлері,
құқықтық жауаптылық тақырыпшалары қарастырылады.
Мектептің жоғарғы сатысындағы білім ... ... ... ... мектепте «Құқықтану негіздері»
пәні 10 сыныпта мына мәселелерді оқытады:
«Конституциялық құқық» тақырыбы бойынша конституциялық құқық ... оның ... ... ... Қазақстан Республикасындағы
адамның және азамттың жағдайының конституциялық негіздері оқытылса, мұнысен
қоса азаматтық құқық, еңбек еркіндігі құқығы, ... ... ... ... ... ... және ... процессуалық құқық
тақырыбы, құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... гуманитарлық бағдарлы мектептің жоғарғы сатысында «Құқықтану
негіздері» пәнінде 10-11 сыныптарда да жоғарыда айтылып өткен тақырыптар ... ... ... ... пәні бойынша оқушылардың міндетті дайындық
деңгейіне қойылатын ... ... ... ... заң, ... ... ... бұзушылық,
қылмыс объектісі, отбасы, заңдылық терминдерін білу;
- Мемлекетті басқару формаларын, құқық ... ... ... ... ... ... мен
бостандықтарға берілетін кепілдіктерді, мемлекеттің белгілерін атуы
тиіс.
- ... үш ... ... әрекеттесу реттілігін азаматтардың
сайлауға қатысысу ұстанымдарын ... ... ... ... ... отырып, тоталитарлы мектептегі және
құқықтық қоғамдағы азаматтардың құқықтық мәндеріне баға беруі тиіс.
Оқушылардың міндетті дайындық деңгейін тексеру:
«Құқықтану ... пәні ... ... ... міндетті
деңгейін тесеру және стандарттың жаңа жазылып өткен тармақтарында қойылған
талаптарға сай жүзеге асырылады. Стандарт талаптарының ... ... ... ... ... демек, оқытудың негізгі және жоғарғы
саталарының соңында, яғни 9-11 сыныптарды бітірерде жүргізіледі. Бұл ... ... ... оқушылар меңгеруі тиіс міндетті минимумды
белгілейді.
Дайындықтың міндетті минимум ... жету ... ... ... көрсетілген міндетті талаптарға қаншалықты сай, не сай
еместігі туралы шешім болып табылады. Тексеру нәтижелері «меңгерді» немесе
«меңгермеді» деген ... ... оқу ... ... ... базалық деңгейі
ауқымындағы оқушылардың жетістігі 5 балдық жүйемен бағаланады, оалрдың
қорытынды ... ... ... және ... сатыларын бітіргені
туралы құжаттарға қойылады /33/.
Осыған ... ... ... ... ... беру
процессін ұйымдастыру және оны ... ... ... ... оқу процессін қамтамасыз ететін кадрларға қойылатын талаптар:
Мектептің негізгі және жоғарғы сатысында негізгі және бағдарлы білім
бағдарламалы «Тарих, құқық және ... ... ... ... және
география» пәндерінің мұғалімі деген квалификациясы бар, жоғары және
аяқталмаған жоғары ... ... және ... ... жұмыстармен
айналысатын кадрлармен қамтамасыз ету арқылы жүзеге асырылады.
Оқыту процесін материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз ету.
Мектептің негізгі және жсғарғы сатысында ... ... ... ... Қазақстан Республикасының білім саласындағы орталық атқару
оргоны жыл сайын шығарып отыратын, ... оқу ... ... ... ... ... құжаттарына сәйкес жүзеге асырылады.
Оқыту процесін материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етуге
қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... және бағдарлы,
арнайы жабдықталған, қажетті оқу жабдықтарымен және оқу ... ... ... ... ... ... ... жалпы орта білім беретін ұйымдарға оқытатын кабиниет ... ... ... және Ғылым Министірлігінің тағайындаған оқу
жабдықтарының минимум тізімінің нормативі белгіленеді , ол ... оқу ... , ... , ... , ... ,
карталардың жиынтығы көрсетіледі .
Қазақстан қоғамының құқұқтық мемлекет құруға бағыт алуына сәйкес ,
бұқараға құқұқтану ... ... ... қажеттігі пәнді аталған
көлемде оқытылудың да ... ... ... практика көрсетіп отыр .
Қазір кейбір мектептер , ынталы мұғалімдердің күшімен құқұқтануды орта ... ... ... ... ... оқу жоспарының нұсқасы бөлігінде
қарастырылған бағыттардың есебінен оқытып жүр ./34/
Оқытуға немесе оқуға деген құлшыныс жоғары ... ... ... гөрі ... оқушыларының ыстық ықыласына байланысты болып
отыр. Құқұқтық ... ... ... ... ... ... ... , Алматы қаласындағы №159 мектеп ... ... ... ... байқағанда: пәнді төмнгі сыныптардан
оқыту жақсы ... ... ... ... пәнге деген
қызығушылығы аса зор. Үзіліс ... бірі ... бірі ... болып
тәртіп бұзған жолдастарын сынға алып ... ... да ... Осы мектептің гимназия сыныптарының 5, 6, 7, 8 ... ... «заң ... ... ... ... ... сұраққа
оқушылардың 99 пайызы «ия» деген жауап берген /35/.
Тағы бір айта кететін мақтанышты мәселе, Қандыағаш ... №3 ... 3 жыл ... ... ... бағдарламасы
бойынша жұмыс жасап келеді. 1-11 сыныптар аралығында әңгіме түрінде ... ... ... ... жүру ... және олардың оқудағы,
жанұядағы, қоғамдағы міндеттерімен құқықтарымен таныстыру түрінде өтіледі.
Әсіресе ресми мерекелерге көп көңіл ... ... ... жетекшісі өз
сыныбын Қазақстан Республикасы Констиуциясының негізгі қағидаларымен
таныстырады, Ең күшті ... ... ... түрлі сайыстар өткізіліп
тұрады.
Орта және жоғарғы топ ... ... ... ... мен
валиология, құқықтану пәнінің мұғалімдері бірігіп, әңгіме, диспут, лекция
түрінде алкоголь-ішімдіктің, шылым шегу және ... ... ... ... жоғарыда аталған зиянды заттарды қолданғаны үшін
қылмыстық жауапкершілікке ... ... ... ... ... ... адаптацияланған бағдарламасына сай сабақта бүгінгі
өмірдегі отбасы, мектеп және қоғамдағы құбылыстар ... орта ... ... сабақтар әдістемелік нұсқауларда көрсетілгендей
сұраунама, ... ... ... өтіп ... ... және адам құқықтарының жалпы декларациясымен
таныса отырып, «қол ... ... ... «құқық», туралы
түсініктерін одан әрі нығайта түсті /36/.
Жалпы «Құқықтану негіздері» пәніне арналған ... ... ... болашақта жүйелі түрде оқулықтар жазылып, бұл пән мектептің оқу
жоспарына 1-11 ... ... ... ... және ... әрбір
азамат құқықтық тәртіпті меңгереді деген сенімдеміз.
ІІ тарау. Мемлеке және құқық пәнін оқытудың бағдарламасы
әдіс-тәсілдері және жетілдіру жолдары
Қазақстан қоғамының ... ... ... ... ... құқықтану білімдерін беруді кеңейту қажеттігі пәнді ... ... да ... ... ... ... көрсетіп отыр /37/.
Осы уақытқа дейін пайдаланып келген оқу жосапырынң нұсқаулары ... ... ... көрсеткенімен, мектептің екі құрылымы мен
білімнің жаңа мазмұны арасындағы ... ... жеңе ... ... ... жаңа ... ... ескерту сонымен қатар
әлемдік мектеп практикасы және қазіргі білім беретін орта ... ... яғни ... және оған ... орта ... ... да міндеттік
жұмыс оқу жоспарына біріңғай негіз боларлық мемлекеттік базистік оқу
жосапрының ... ... ... /38/.
Дәл қазіргі таңда орта мектепте «Мемлекет және құқық» пәні тек ... ғана 34 ... ... 1-рет ... ... ... ... 1994 жылы соңғы басылымы ... тек орыс ... ... шыққан.
Ал мектеп буын оқулықтары бойынша «Мемлекет және құқық» пәні ... ... ... Құқық» пәні бойынша 68 сағат жүреді. Сонда, төменгі
сыныптарда ... пәні ... ... ... ... ... әр бір ел азаматы
өз құқығын білуі тиіс және ... Ал ... ... ... ... ... пәні көп елдерде құқық пәні 1-сыныптан енгізіледі.
Осыған сәйкес Алматы қаласындағы ... ... 2003 жылы ... 173 а ... бойынша 1-11 сыныпқа дейін «Құқық негіздері» пәні
Алматы қаласындағы мектептерге енгізілуіұсынылды. Осы ... ... ... ... ... «Тарих кабинетінің» әдіскерлерінің
басшылығымен 1-11 ... ... және ... ... жасап
шығарылды.
2004 жылғы қыркүйектен бастап бүкіл Алматы қаласының мұғалімдері
мектептері осы бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... оқулықтар шығару жоспарлануда. Бұл
Ы.Алтынсарин ... ... ... қоғамдық, ... ... ... ... ... ... ұсыныс
жасалынып, ғылыми кеңесте бекітіліп, ... ... ... ... ... ... беру 1-сыныптан басталатындығы өте
дұрыс және жас өспіоімге өте пайдалы, оқушы құқықтық білім беру ... ... ... ... ... алатындығы түсінікті.
Осы енгзіліп отырған бағдарламада жалпы орта мектепте құқық негіздерін
оқыту барысында оқушы:
1. Адам құқықтарын: Қазақстан ... ... мен ... орындау тәртібі, жеке басты қорғау жөнінде ... ... ... ... және саяси өміріне құқықтық қорын қатынас жасауда
субъект ретінде қатысуы.
3. Құқықтық тәртіп қорғаушы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... реттеу, азаматтарды
құқықтық жауапкершілікке тарту тәртібі мен шарттары, азаматтардың
өз құқықтарын қорғау ... Жеке ... ... ... сақтау тәртібін білу қылмысқа
араласпау.
5. Отбасында, ... ... ... ... орындарда, демалыс
орындарында жүру тәртібін білу, басқа адамдардың ... ... ... ... ... ... ... терминдер мен ұғымдарды игере білу.
7. Құқықтық терминологияны дұрыс пайдалана білу және ... ... ... ... оқи ... Өмірдегі әр-түрлі жағдайларға байланысты құқықтық шаралар қолдануда
адамдардың өзінің іс-әрекетіне өмірінің ... ... ... баға ... ... ... білімін көрсете
білу.
9. Кейбір ресми іс қағаздарын яғни, өтініш, ... хат, ... ... т.б. дұрыс толтыра білу.
10. Өмірдегі «құндылықтар» адам ... ... ... т.б.
қадірлей білу қажет /39/.
Осы айтылып өткен ... ... ... мектеп құрылымына байланысты
оқушыларға құқықтық білім беруді жүзеге асыруды 4 кезеңге бөліп ... ... ... 1- 4 ... кезең- 5-7 сыныптар.
ІІІ кезең- 8-9 сыныптар.
ІҮ кезең- 10-11 сыныптар.
Құқықтық білім беру әр ... ... жас ... әлеуметтік ролі мен орындауына байланысты ... ... ... 1-4 ... және орта буын 5-7 ... ... ... ... ... ... жолдарындағы сабақ өткізу
түрлері де ... ... ... ... «құқықтану негіздері» пәніне
арналған бағдарламаның мақсатында бала құқығы ... ... ... ... ... беруде:
- тұлға, талантты баланың ... және ... ... ... ... ... Бала құқығын құрметтеу мен негізгі бостандықтарды, ... ... ... ... ... ... ... Баланың ата-анасы, оның мәдени өзгешелігін, тілін, баланыфң шыққан,
тұрып жатқан елінің ұлттық құндылықтарын, өркениетті ... ... ... ... сапалы өмірге, төзімділікке, ... ... тең ... ... ... ... этникалық, ұлттық
және діни топтар арасындағы достық рухында дайындауға
- Қоршаған ортаны сүюге, баулуға бағыттайды;
- Отан, оны ... ... ... ... ... ... туралы білім беру /41/.
Бастауыш және орташа буын ... ... ... беру ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының дүниетанымында бала санасында тиімді
құрамды бөліктер, компоненттер әлі жетекшілік рөл атқармайтықтан,
эмоциялық ... ... және ... бала көңілі мен
рухани дамуына үлкен әсерін тигізеді.
2. Жаңа әлеуметтік рөлге ие болған – «мектеп ... ... ... ... ... арасындағы үлкен ортаға түседі: бұлар-
ұстаздар, оқушылар, ата-аналар, ... ... ... ... ... Сондықтан бастауыш сынып оқушыларының қарым-
қатынас мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... «Мектеп оқушысы» мектептің оқушыларға қоятын талаптарын
оқушы ретінде өз құқықтарын, міндеттерін білуі керек.
3. Қала тұрғыны ретінде ... өз ... ... ... ... ... ... өз үйінде, көшеде, дене шынықтыру
алаңында, мәдени орындарда, дүкен, ... қала ... ... ережелерді үйрету қажет.
Бастаушы және орта сыныптарда оқушы қоршаған орта ... ... алып ... ол ... Қазақстан мемлекеті және оның заңдары, отбасы ... ... бала ... ... алғашқы мағлұматтар да алады. Олар өмірлік
тәжірибесінің аздығына қарамастан, сезіммен ... ... ... ... ... Сол ... қылмыс пен зорлықтың құрбанына
жиі ұшырайды. Сондықтан оқушыларға жеке бастың ... ... ... ... өте ... соңғы уақытта төменгі сынып оқушыларының қоғамға
қауіпті іс-әрекет ... ... ... ... ... құқық
бұзушылықтың алдын-алу бастауыш сыныптары үшін бүгінгі күннің көкейтесті
мәслесі болып табылады. ... ... ... ... ... ... Оқушыларды мейірімді, әдепті болуға, жағымсыз
қылықтардан аулақ болуға, жақсы, сыйлы адам ... ... ... Жауапкершілікке, ар-ұятқа тәрбиелеу-өте маңызды, жалпы айтқанда, 1
кзңде оқушыларды адмагершілікке тәрбиелеу-жетекші рөл ... ... адам ... ... ерекше орын алады. Бұл құқықтық
білім ... ... және орта ... болып есептелінеді /42/.
Орта мектептегі алғашқы саты яғни алғашқа бастауыш сыныптарды 1-4
сынып аралығындағы ... ... ... ... ... ... 0,5 ... 17 сағат енгізіліп отыр. Жалпы 1-сыныпта 17 ... ... ... ... ... ... ойын сабағы, аралас
сабақ, әңгіме сабағы түрінде өтілген дұрыс.
1. Менің ... ... ... «Отан деген не?», «Отан сенің үйің»,
«Отан-анаң», «Отанды қорғау» және т.б. ... ... ... ... отан сүйгіштікке, ұлтжандылыққа тәрбиелеген дұрыс.
Бұл сыныпта мына тақырыптарды өтіледі, яғни «мемлекет»-деген сөздің
ұғымын, ... ... ... және Қазақстан Республикасының
унитарлы, көп ұлтты мемлекет ... ... бұл ... түсіндіру
барысында мемлекетте түрлі ұлттар қалай тұру кероек? Достық және ... ... ... оқушылар қалай қарым-қатынас сақтау
керек екендігін айтып өткен дұрыс.
Мұнда, еліміздің Ата ... кім ... ... ... құқық пен заң, тәртіп ... өмір ... ... алу ... бұл сабақ кезінде тегін білім алудың тиімділігін
және «Оқу оқыған ... доп ... ... , «Білікті бірді жығады, білімді
мыңды жығады», мақал-мәтелдерімен сабақ ... бұл ... ... ... ... алу құқығымен қатар дансаулықты сақтау, тынығу және ... ... ... ... ... ... «Біз ... бұл тақырып өте маңызды болғандықтан, жоспар ... ... 2030» ... ... ... ... жаңадан келіп отырған бүлдірішндерімізге «Құқықтық
негіздері» пәнінде тәрбие беру ... ... ... көп ... ... ... ... 2-сынып оқушыларына да бұл пән 17-сағатпен яғни 0,5
сағатпен оқытылуы көзделуде. Мұнда ... ... ... және т.б. күн ... ... ... сыпайлық ережсі,
отбасындағы тәрбие ережесі, тамақтану ... ... ... ... тәртіп ережесі, мектеп ережесі, қауіпсіздік, қоғамдық
орындарда, яғни теарт және мұражайларда өзін-өзі ... ... ... өзін ... ... заңдарын. Бұл тақырыпта «Қызыл
кітапта» не ... ... ... ... ... ... ... ойын
ережелері мәселесі де оқытылады, бұл сабақта оқушыларға ... ... ... ... ... бәрі ойын ойнағанды ұнатады?», ... ... ... ... ... қою үшін сабақ үстінде
қызықты біройын ойнайтын қалай ереже сақтау керек екенін түсіндірген дұрыс.
Көріп ... бұл ... көп ... ... заң негіздерін
оқытпайды, күнделікті өмірге қажетті, тәрбие ережесін оқытады.
Ал 3-сыныпта жылына 17 – ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы балалардың құқықтарын қорғау
мен оған кепілдік беру, балалардың азаматтық алумен есім ... ... ... ... жағдаймен ортада өмір ауру, денсаулығын сақтау мен
медициналық көмек алу, білім алу ... ... ... ... сәйкес әр бала тегін орта білім алу құқығына ие ... ... ... ... ... сақтау, баланың тұрғын үй иелену, мүлік
иелену құқығы осы тақырыпты алмиент алу, ... ... ... ... ... да ... Жалпы бұл сыныпта «балалардың құқығына»
арналғандықтан, олардың ... ... ... ... үшін ... үлкендер тарапынан зорлық-зомбылық пен дөрекі қарым-қатынастардан
зардлап шеккен ... ... ... ... мен ... және міндеттері туралы ... ... ... ... кикілжіңдерінің болдырмау
шаралары туралы айту.
Сабақтардың өтілу барысында, Қазақстан Республикасының 2002 жылы ... ... ... ... туралы заңының» нұсқасын,
жобасын ұғынуы тиіс /44/.
Бастауыш буын 4 сынып оқушыларына да ... ... ... бұл ... да «Балалардың құқығы» тақырыбы бойынша
оқытылады. Алдыңғы сыныптың салыстырғанда, бала ... ... ... ... ... ... ... туралы заңының»
негізгі баптарына түсінік берді, отбасы және бала ... ... ... отбасында еркін қауіпсіз тәрбиелену мен өмір сүру және отбасындағы
баланың міндеттері жайлы айтылуы керек.
Ата-анасының қамқорлығынсыз ... ... ... ... ... ... ... өтіледі. Бұл сабақты өту барысныда баланы жастайынан,
тарихқа, дәстүрге және рухани құндылықтарға ... ... ... ... Яғни бала ... ... ... спирт ішімдіктерінің,
есірткі шегудің зияндығын, бірнеше ... айта ... ... ... ... адамдардың құқығын сыйлау «бұл сабақта
құқық бұзушылық ... ... отан ... ... ... алдындағы
парызын т.б. мәселелері оқытылады».
Біз жоғарыда қысқаша тоқталып ... ... 1-4 ... ... ... ... мазмұнымен таныстық.
Бұл сыныптарда біздің байқағанымыз. Тәрбие мәселесін алға ... ... ... ... ... аттаған бала тәрбие ережелерін білуі
тиіс, бұл «тәрбиесіз білім болмайды» деген мақал-мәтелді дәлелдейді /45/.
Келесі бізде орта буын ... яғни 5-7 ... ... деп ... бұл сыныптарды оқушылар білімге бейімделе бастайды. Балалардың
ойлау танымдық қабілетіне және жас ... ... ... ... 34 сағат, аптасына 1 сағаттан оқытуға берілген. Бұл сыныпта
Қазақстан Республикасының жас азаматтары, Біріккен Ұлттар Ұйымының ... ... адам ... мен ... ... ... адам тәртібін
реттеуші нормалар құқықтық қоғамдағы жүзеге асыру нормалары, нормативтік
құқықтық актілер жаңа адамның өмірге ... адам ... ... ақшалай
және мүліктік қаныстарға кәмелетке толмағандардың қатынасуы, ... және ... ... ... ... ... қарастырылады. Сонымен қатар адамдар арасындағы нәсілдік,
ұлттық, әлеуметтік, діни айырмашалықтар, ... ... ... жүздесу қажеттігі, отбасы мүшелерінң құқықтары мен міндеттері мен
туып, тұрып, өсіп жатқан ... ... ... ... ... ... мектептің мәртебесі мен оның еркшелігіне, көшелер мен ауылдарда,
үйлерді көркейтуді қамтамасыз ету мәселелері оқытылады.
Орта ... орта буын ... бірі 6 ... да ... ... яғни жылына 34-сағаттық бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... бостандықтың негізгі
ұстанымы «басқаға зиян келтірмеу», жеке басқа қол сұғылмауы, сөз ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтығына алу
құқығы, қосазаматтық түсінігі, ... ... мен ... ... ... ... денсаулығы, қорғау құқығы, жеке
өмір сүру ... жеке өмір және ... ... үй ... ... ... бірдей міндетті білім, ана тілін ... ... ... ... ... ... тіл және оның ... ... ... ... ... өзара түсінушілігі,
әлеуметтік норма, ер мен әйел теңсіздігі, жеке ... ... ... ... ... ... барлық құқықтардың рәсімдеудің
жиынтығы, әр адам ... ... ... ... ... 7 сынып оқушыларына да аптасына 1 ... ... 34 ... жасалынған. Бұл бағдарламада мына мәселелер қарастырылады: «Адам
құқықтарының жалпыға ... ... ... ... туралы
конвенция», бала мүддесін қорғау және оны барынша қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... мәселлері, сот арқылы
шағымдану, рақымшылдық жасау, өлім жасазы ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау, тұрғын үй құқығы, мемлекет істерін басқаруға
қатысу құқығы, қоғамдық бірлестіктер ... ... ... мен ... ... ... ... бірігу құқығы, сайлау құқығы,
дауыс беру нәтижеснің ... діни ... ... ... ... мәдениет, экологиялық қызмет, адамдар арасындағы
қақтығыстар, құқықытық сана оқытылады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... құрметтеуі, ережелерін ... ... ... ... ... ... ... қоры тындылай келе, бастауыш сыныптарды яғни, 1-4 ... ... адам ... ... ... бостандық, ар-
ұят туралы түсінік, отанды құрмметтеуге ... ... ... ... буын ... 5-7 сынып оқушыларына жас өспірімдердің заңды
жауапкершілігін ұғыну заңда тиым ... ... ... ... оқу проблемасының маңызды аспектілерін оқып үйренеді.
Ең бастысы жас өспірім егемен елдің азаматекенін, жеке тұлға екендігін
сезінеді, құқықтық маңыздылығын түсінеді, сезеді. Оның ... ... ... міндет екендігін түсінетін болады.
Сабақ жоспары № 1. 7-сынып. «Баршаға арналған адам құқығы»
Сабақтың тақырыбы: § 17. Жеке өмір сүру ... ... ... Жеке өмір сүру ... ... ... ... сүру құқығының кейбір жағдайда бұзылуын және оның заңмен қорғалуын,
қадір-қасиеетті қорғау, еркін ... тұру ... ... ... ... ... Сабақ барысында жеке өмір сүру құқығы ... ... ... көз ... отырып, өмір сүру ар-ұят, қадір-қасиет,
абыройын қорғауға, бір-біріне деген сүйіспеншілікке ... ... Жеке өмір сүру ... ... келе ... ойлауға бірнеше сұрақтар қою арқылы және Қазақстан Республткасының
баптарын ... ... ... ... ... ықпал ету.
Сабақтың түрі: Пікір-талас сабағы.
Сабақтың әдісі: Миға шабуыл, мәтінмен жұмыс, жағдайларды ... ... ... ... ... кітабы, карточка, Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Ұйымдастыру кезеңі
А) Сабақ болатын сыныпқа кіріп, оқушылармен сәлемдесу
Ә) Оқушылардың сабаққа қатысуыларын ... ... таза ... ... ... құралдарды іліп бүгінгі күнді, жаңа тақырыпты,
жоспарды ... ... ... Жеке өмір сүру ... Жеке өмірге қолсұғылмаушылықты бұзу және оның шаралары:
а. Балалардың жеке өмір сүру құқығы
б. Тарихпен байдланыстыру
2. Тұрғын үйге қолсұғылмаушылықты бұзу және оның ... ... ... ... ... мысалдарды ұсына отырып, оұушыларға
талқылату
|Сабақты миға ... ... ... ойлайсыңдар, сендердің жеке |
|шабуыл әдісімен|өмірлерің бар ма? ... ... өмір ... не ? ... ... қойылады. |
| | ... | ... ... өмір сүру ... ... қолын |Қадір-қасиетті қорғау ... ... ... бас бостандығы ... ... және жеке өмір |
| ... ... тегі және оны ... |
| ... ... тұру ... | ... адам ... жеке өмір сүру мен ... ... |
|құқығы Алматы, |Республикасы конституциясында бекітілген. Ол азаматтардың|
|2000 130-131 |жеке ... ... ... мен ... ... ... ... серде де ата-ана, дос-құрды, |
| ... да ... ... бар емес пе? Бала |
| ... ... оның жеке көзқарасы қалыптаса бастайды. |
| ... ... мен ... ... болады. Сәби кезінде |
| ... ... ... ойнату сияқты жәрдемдер |
| ... де ... оның өзі ... ... ... |
| ... |
| ... ... қол ... ... |
| ... жасап, күштеуге, қиындауға болмайды. |
| ... жеке ... ... ... ... |
| | |
| ... ... ... ұрып-соғуына бола ма? |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... нұқып жібергеннің зияны жоқ|
|тыңдап көріңдер|деп тұрғындардың 79 % ñàíàéäû, îëàð îñû òәñiëäi либералды|
|өте қызық ... Тек 19 % ... ... ... ... ... ... и факты|емес деп санайды. ... г. ... 81% бала ... ... ... ең тиімді |
| |санайды. ... ... бұл ... ... ... ... ... | ... ... ... ... 18 бабы: |
|келтіріледі |1.Әркімнің жеке ... ... және ... ... |
| |қол ... абыройы мен ар-намысының қорғалуына |
|Бұл мәселелерді|құқығы бар. ... ... ... ... бірлестіктер, лауазымды |
|түсіндіреді. |адамдар және бұқаралық ақпарат құралдары әрбір азаматқа |
| ... ... мен ... ... құжаттармен, |
| ... және ... ... ... мүмкіндігі |
|Оқушыларға |қамтасыз ... ... ... сұрақ | ... ... ... өз | ... ... жеке ... қорғала ма? ... ... ... құпиялығының сақталуына әркімнің |
| ... бар ма ? |
| ... ... ... жағдайда шектеуге жол беріледі? |
| ... ... ... ма ? |
| ... ... ... қалай түсінесіңдер ? |
|Балаларды жеке |«Баланы жастан» ... ... үйде ... ... ... ... ... қылығы түзде» ... | ... ... жеке бас құпиясын, оның ішінде хат алысу, |
| ... ... ... күнделіктер, жазбалар, ішкі |
| ... бала ... алу, ... ... ... |
| ... сақтауға құқығы бар. Жеке бас құпиясы заң |
| ... ... ... ғана ... ... |
| ... ... және ... ... ... |жариялауға олардың авторының келісімімен ғана жариялауға |
|түсінікті болу |жол ... Олар ... ... ... аталған |
|үшін Қазақстан |құжаттар қайтыс болған адамның жұбайының және ... ... ... ... ... ... ... |142 – бап. Жеке ... қол ... бұзу ... ... жеке өмірі туралы оның жеке және отбасы |
| ... ... ... оның келісімінсіз заңсыз |
| ... ... ... егер осы ... жәбірленушінің |
| ... мен ... ... зиян ... екі ... |500 айлық есептік көрсеткішке дейінгі ... ... |
| ... адамның екі айдан бес айға дейінгі кезеңдегі |
| ... ... өзге де ... мөлшерінде айып-пұл |
| ... не ... 180 ... ... ... ... |
| ... қамауға жазаланады. |
| | |
| |145- бап. ... үйге ... ... ... |Тұрғын үйге онда тұратын адамның еркінен тыс басып кіру –|
|байланыстыру. |екі жүзден бес жүз ... ... ... ... |
| ... ... ... ... бір айға ... |
| ... ... өзге де табысмы мөлшерінде айып-пұл |
| ... |
| | |
| ... ең ... жаза - өлім ... ... |
| ... ... көз алдында қинап өлтіретін. |
|Балалар мына ... ... да өлім ... ... Асау ... ... |құйрығына байлау, бұзау тісті қамшымен бірнеше рет ... ... соғу т.б. ... ... кездестіруге болады. |
|жағдайларды |3.Шыңғыс хан заманы туралы фильмдерден ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| |ІІІ. 1. ... ... ... ... ... екі ... |
| |оқитын Думан ... ... ... Бір күні ... |
| ... бір телефон диалогы кезінде әпкесінің басқа |
| ... ... ... тұтқасынан өзінің әңгімесін естіп |
| ... ... ... ... ... еді, ол: ... |
| |құпияңды ... мен ... ... қоямын», - деп қорқытты. |
| ... үшін оның ... ... ... ... еді. ... өз ойын|2.Әкесіз өскен Гүлжан кішкене кезінен күнделік жазып |
|айтып, ... Ол ... өзі ... бала мен ... ... ... ... еді. Кезекті қыдырудан келген Гүлжан ... ... ... ... ... бар ... ... күтіп |
|толықтырып |тұрғанын көрді. Анасынан ол қатты қорқатын. ... | ... ... ... ... әрекеті жеке бастың |
| ... ... ... қол ... ... табылады. |
|Оқушыларға |2-жағдай. Анасының Гүлжанның күнделігін рұқсатсыз оқуы ... ... ... емес. Анасы Гүлжанның жеке өміріне араласып тұр. |
|қойылады. | |
| | ... ... ... ... |
| ... ... қол сұғушылық деген не ? |
| ... жеке ... ... ? |
| ... ... және отбасының құпиясы деген не ? |
| | |
| | |
| ... ... |
| ... ... қылмыстық кодекстінің 142, |
| |143, 144, 145 ... ... үшін төрт ... ... ... ... ... сай ... ... ... |
| ... оқып түсініктерін ауты. |
| |3.Әр ... өз ... ... ... ... және ... ... ... ... беру. |
| | |
| ... |
| ... жүру ... |
| ... ... – 2 ... |
| ... ... ... – 15 ... |
| ... ой ... – 15 минут |
| ... ... – 5 ... |
| ... ... беру – 5 ... |
| ... ... ... ... – 3 ... ... Жоғарғы сыныптардағы құқық пәнін оқытудың ерекшеліктері және
жетілдіру жолдары.
Мектеп құрылымына байланысты оқушыларға құқықтық білім беруді жүзеге
асыруда жоғарғы ... 8-11 ... ... ... ... ... ... оқушыларына «Құқықтану негіздері» пәнін оқытуда білім-
білік дағдысына қойылатын талаптар.
-Мемлекет қолданысындағы құқықтық және адамгершілік ережелерін, заңдар
туралы ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің заңға қацшы келмеуін қадағалауға үйрету:
-Жасөспірімдердің заңды жауапкершілігін ұғыну:
-Заңда тиым салынған іс-әрекеттерді болдырмау:
-Адам ... ... ... ... ... ... оларды құрметтеуге тәрбиелеу: /47/
Айтылып өткен жоғарғы әрбір сыныптардың оқу ... ... ... ... 34 сағат, аптасына бір сағаттан оқытылу көзделуде.
Бұл ... әлі ... ... ... ... ... ... мұнда, ежелгі қоғам құқығы, оның пайда болуы, ... ... ... реттеу оқытылады. Ежелгі Шығыс құқығы,
әрбір шығыс елдерінің жеке – жеке ... ... ... құқығы және
огның қайнар көздері тақырыбында Аристократиялық Республикалардың құрылуы,
Хаммурапи заңдары қарастырылады. Бұл сыныпта ... ... ... ... ... ... Ману заңдары оқытылады. Ал
ежелгі Қытай құқығы тақырыбына сол кездегі заңдар кітабы «Луи Куй, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік құқығы, ежелгі Рим
құқығы тақырыптарына 3 ... ... ... ... Рим құқығының кезеңдері,
Юятиниан жинағы және т.б. Жалпы ортағасырдағы құқықтың дамуы тарауында әр
елдің діндерінің пайда ... және ... ... ... оқытылуы
керек. Алайда, Батыс Еуропа құқығының дамуына ... ... ... ... ... ... бұл тақырыпты оқытуда Құран
мұсылман құқығының ... ... осы ... ... болуы, Араб халифаты
құқығы мәселелері ... ... ... қоса Батыс Еуропалық құқық жүйесінде АҚШ құқығы сол
елдің конституциясы заңдары қаралуы тиіс. Осы сыныптың соңғы ... ... ... жүйсенің қалыптасуы ата заңымыздың қабылдануы
және заңдар жинағы жоспармен оқытылады /48/.
Ескі құрылым бойынша 9-сыныпта оқытылып келе ... ... ... ... ... оқу ... ... өңделген 34
сағаттық нұсқасы ұсынылып отыр. Жалпы бұл сыныпта құқықтаны пәнінің ... бәрі ... Ең ... курс ... ... ... билік жүргізудің құралы тарауында қазақ халқының мемлекеттігінің
түрі, ... ... ... ... режим, мемлекеттің тілі мен
құқығы, мемлекеттік басқарудың құқығы президенттік, ... оның ... ... ... және кеңес дәуіріндегі ... ... ... ... ... ... оның шығу ... көне дәуірдегі
құқық, құл иеленушілік мемлекеттегі құқық, феодалдық ... және ... ... құқықтық мемлекеттің дамуы кезеңдері негізгі ... ... ... Ал ... мемлекет тарауында Қазақстан
Республикасы қызметінің ... ... ... ... биліктің түрлері, мемлекеттік өкімет билігінің органдары және
олардың атқаратын қызметтері, заңды ... ... ... ... ... сот билігі қызметінің негізгі ... ... ... ... ... ... адам тарауында, адам құқығы туралы
түсінік, жалпыға ... ... ... ... және азаматтардың құқығы мен ... ... ... ... бірнеше мысалдар келтірумен түсіндіріледі.
Айтылып өтілген тақырыптармен қатар еңбек ету құқығы, қылмыстық құқық,
экологиялық құқық мұнда табиғатты ... ... ... қорғау туралы
халықаралық құқықтың ерекшеліктері қарастырылады.
Соңғы бөлім жаңа ғасыр табалдырығындағы тәрібінде халықаралық құқық деп
аталады. Мұнда мемлекетіміз бен қоғамымыздағы ... ... ... ... өмірлік мәні, кәсіпқой мемлекет құрудың қажеттігі жайында
өзекті тың мәселелер оқытылады.
Бұл ... осы ... ... ... балалар заңдарды біліп қана қою
жеткіліксіз – қоғамда қүұқықтық тәртіп орнату, адамдардың өміріне, оқуына,
жұмысына, демалысына, ... ... ... ... екендігін шын
мәнінде ұғыну керек /49/.
«Құқықтану негіздері» ... ... ... сай ... ... яғни, 9-10 сыныптарға ұсынған 68 сағаттық оқу ... ... ... ... ... отыр. Бұл пәнді оқытудың мақсаты ... ... заң ... ... білім алуына мүмкіндік беру.
Осы беріліп отырған бағдарламада 9 – ... ескі жүйе ... ... және құқық негіздері» пәніне көптеген толықтырулар енгізу
ұсынылған. Мұндағы негізгі оқытылатын мәселелер Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қосымша
қылмыстық құқық, отбасы құқығы мұнда неке және неке ... ... ... бұзылуы, Әлеуметтік қатынастар, ата-аналық құүқықтан айыру
тәртібі, оқытылады. Осыларға қосымша азаматтық және қылмыстық іс ... ... ... ... ... халықаралық құқық, бұл тақырыпта
«Балалардың құқықтары туралы Конвенция», «1989 жылы Қазақстан Республикасы
балалардың құқықтары ... ... ... жеке-жеке тоқталып өтіледі және
Еуропалық ... пен ... ... (ОБСЕ) Қазақстан
Республикасындағы адам құқытарын ... ... ... ... ... ... және т.б. мәселер оқытылу көзделуде.
Жыл соңында бүкіл ... ... ... ... ... ... сағаттық уақыт беріледі.
Мектепті бітіруге таяу қалған 11-сынып оқушыларына «Халықаралық ... ... бір ... ... 34 ... ... ұсынылып отыр.
Бұл пәнді оқытудың мақсаты құқықтық терминдер мен ұғымдарды игере білу,
құқықтық ... ... ... білу және ... ... түсіндіре оқи білу. Өмірдегі әр түрлі ... ... ... ... ... өзінің іс-әрекетіне, өмірдің түрлі
жағдайларына байланысты құқықтық баға беруде өзінің білімін көрсете ... ... ... ... асыру үшін мына тақырыптар оқытылады: «Халықаралық
құқық деген не ?», келісім шарттардың жасалуы, халықаралық жағдайлардағы
құқықтық ... ... ішкі ... ... ... ... ... оны тану, Вена Конвенциясы, ... ... оның ... пен ... ... ... БҰҰ ... Республикасы халықаралық құқықтағы адам ... ... ... ... ... ... ... адам
құқығын қорғау мәселелері оқытылады. Мұнымен қоса ... ... ... ... ... балалар туралы Деклорация 1959 жылы және
Конвенция 1989 жылы қабылданған, балалардың өмір сүру ... ... мен ... ... ... үшін ... ... дипломатиялық, қауіпсіздік ... діни ... ... ... ... ... ... қарсы күресі және
шекара мен аумақ мәселесі, қоршаған ортаны ... ... ... шешу ... ... көзделуде.
Әдеттегідей, жыл соңында қорытынды қайталау сабағына 2 сағаттық уақыт
беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... бағаларын қоырытындалу керек /50/.
Жалпы тарауымызды қорытындылай келе, мемлекетіміздің жалпыға бірдей
білім беру ... ... ... ... ... бағдарламасы
ұсынылғанымен, мектеп оқушыларына арналған оқулық жазылып ... ... сол ... ... ... шыққан баламаш оқу
құралдары көп. Мәселен, «Баршаға арналған адам құқығы», 7-сынып оқушыларына
арналған, «Адам. Қоғам. ... ... ... ... ... ... ... оқулығы жарық көрді.
Болашақта «Құқықтану негіздері» пәніне беріліп отырған бағдарламаға
сәйкес 1-11- сыныптар ... жаңа буын ... ... ... ... ... ... мұғалімдерге қойылатын талаптар:
-Пәнді оқыту барысында, білім беруді оқушыларға білімдік, дамытушылық,
тәрбиелік, міндеттерді басшылыққа алу.
-Оқушылардың өмірлік ... ... ... бағыт-
бағдарларын қалыптастыруға олардың адамгершілік, ізгілік, демократияшыл,
патриот, өзара ... ... ... ... ... ... ... беріп, тәрбиеленуге көмектесу.
-Нағыз өз елінің азаматы болып өсуі, үлкен жауапкершілік иесі, ынта ... ... ... ... адамзаттық игіліктері еселейтін,
оны сезінетін білімді азаматты тәрбиелеу /51/.
Жоғарғы сынып оқушыларына осы айтылып ... ... мына ... ... ... ... өтілген болар еді:
- Аралс сабақ
- Кіріктірілген сабақ
- Қайталау сабағы
- Бекіту сабағы
- Жаңа тақырыпты таныстыру сабағы
- Білімді қорытындалу сабағы
- Жүйеге келтіру ... ... ... ... ... ... ... Консультация сабағы
- Сайыс сабағы
- Конференция сабағы
- Сот сабағы
- Даралап – саралап оқыту сабағы және т.б.
Жоғарғы ... ... ... ... ... ... оқу
барысында бағдарламаның әдіс-тәсілдері жетілдіру мақсатында, ... ... ... ... ішінен сот сабағына сабақ жоспарын ұсынып
отырмыз.
Сабақ жоспары №2. 11-сынып «Құқықтану ... ... ХХІ ... ... ... ... ... мемлекеті мен құқығының негіздері, адам және
қоғам пәндерінен алған ... ... ... ... ... ... темекі шегу, нашақорлық, СПИД-ВИЧ ауруларының адамға,
қоғамға тигізетін әсерлерін заң жүзінде әшкерелеу.
Ә) Дамытушылық. ... ... ... ... ... қабілетін
дамыту, өз ойын еркін жеткізуге талпынту, өзара пікір таластыра білуге,
пікірін дәлелдеуге ... ... ... ... ... бере ... ... Буклет, плакат, газеттер, рефераттар, қанатты сөздер.
Сабақтың түрі: сот сабағы (дәстүрлі емес сабақ).
Сабақтың типі: кіріктірілген (интегралды) сабақ. ... ... ... ... және Адам және ... ... ... барысы: 1-ұйымдастыру
2-сабақтың мақсаты мен түрімен танычстыру,
сынып оқушыларын рөлдерге: «Сот», «Сот ... ... ... көрушілер», «айыптылар», «куәгерлер», «милиция», ... ... ... – тарих пәнінің мұғалімі.
Кеңесшілері – екі оқушы
Милиционерлер – екі оқушы
Айыптаушы (прокурор) – екі ... ... – бір ... ...... – үш ... қылмыскерлер – арақ – бір оқушы
темекі – бір оқушы
есірткі – бір оқушы
СПИД – бір ... ...... – екі ...... – бір ... – бір ... – бір оқушы
Хатшы – бір оқушы
Мұғалімнің кіріспе сөзі: Н.Ә.Назарбаевтың ...... ... ... «Қазақстан азаматтарының денсаулығы,
білімдері мен әл-ауқаты» атты ... ... ... ... ... сот процесінің жүргізілу барысы мен ... және ... ... ... ... адам мен қоғамға,
экологияға, экономикаға тигізетін әсерін әшкерелеу. Ақ пен қараны ... ... ... ... ... ... ... өткіземіз.
Сот процесі: сотты сот хатшысы бастайды.
Қоңырау үні естіледі.
Хатшы: «Сот келе ... ... ... ... ... ... ... мен айыптаушы бір-біріне қарама-қарсы отырады. Сот хатшысы сот
мүшелерінен төмен орналасады. Зәбір көруші – қоғам алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... жайғастырылады. Екі милиционерлер қылмыскердің екі жағына
тұрады. Куәгерлоер сот ... ... ... сот ... ашық деп жариялайды. Сонан соң солт ... ... сот ... ... ... ХХ ғасырдың басты
проблемаларының бірі болған және ХХІ ғасырдың басты проблемаларының ... бара ... ... ... ... СПИД-ВИЧ ауруы және бұларды
таратушы Зілзәләл Ібіліс ... ... ... ... 96 бап, 102 ... ... 103, 104, 105 баптары (денсаулыққа ауыр, орта, жеңіл
түрдегу зиян ... ... ... ... немпесе уақытша айыру),
178-бап, 295 баптарына сәйкес арақтың үстінен қылмыстық іс қозғалды.
Есіркінің үсітінен жоғары аталған баптармен ... ... ... 259 ... ... ... іс қозғалды.
СПИД-ВИЧ ауруының үытінен ҚР қылмыстық кодекстінің 120, 121 баптарының
3-тармағының б-пунктіне ... ... ... қылмыстық іс қозғалды.
Темекінің үстінен ҚР әкімшілік кодексінің 174 бабының 1-тармағына
сәйкес азаматтық, адамгершіңлік тұрғысынан іс ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген ҚР
қылмыстық кодксінің және әкімшілік кодексінің баптарына сәйкес қылмыстық іс
қозғалды. ... ... ... ... ... толық дәлелденген.
Сол алдына айыпталушы қылмыскерлерге қарсы арыз беруші, зәбір көруші
қоғамды шақырамыз.
Сот төрағасы: «Зәбір ... ... сот ... ... қоғамға қарсы іс-әрекеті туралы не айтасыз?»
Қоғамдағы экология ... ... ... ... ... есірткі
заттары тек денсаулықа зиянын келтіріп қана ... ... ... да кері ... ... ... ... өсетін алқаптарда темекі
топырықты құнарсыздандырады, басқа өсімдіктердің өсуіне кедергі келтіреді.
Қоғамдағы мәдениет саласы: «Мемлекет басшысының жарлығымен 2000 жылды –
мәденетті қолдау жылы деп ... ... ... шығарылды. Кез-келген
мемлекеттің, ұлтың даму дәрежесінің көрсеткішінің бірі – ... ... ... ... кері ... ... отырған жағдайлардың бірі
арақ, темекі, есірткі. ... ... ... болуына мәдениетіміз төмендеп
кетті. Сондықтан мен ... ... ... ... ... ... ретінде қараймын»
Қоғамдағы демография саласы: «Дүние жүзіндегі қандай да ... ... ... ... ... ... ... темекі, арақ, есірткі,
СПИД-ВИЧ жұқпалы ауруының кері әсері тиюде. ... ... ... ... жүрудің нәтижесінде өз-өзіне дқол жұмсап екінші бір
адамды өмірінен айыруда. ... ... ... жарым-жан, ақыл есі
төмен күйде дүниеге келуде. Жетім ... саны ... ... жасаған қылмысына қатал жаза бермейінше, дертің ... ... ... ... ... төрағасы: қорғаушы мен қылмыскерлерден жәбірленуші қоғамның оларға
қарсы таққан айыбы мен келісе ме жоқ па, соны ... : ... ... ... өз ... ... тағылған
айыптар мен толық келіспегендігін мәлімдейді.
Арақ: «Құрметті сот ... мен ... ... ... ... ... ... қоғамға пайдалы жақтарым да бар. Мысалы, мені өндіруші
«Бахус» ашық акционерлік ... ... яғни 1023 ... ... етіп отыр. Көптеген шаруашылықтар ... ... ... даярлаумен айналысуда. Мен мемлкеттің қазынасына ... ... «мен де ... арақ ... көптеген адамдарға жұмыс
берудемін. Мемлекет мені ... ... ... ... ... және ... шығаруға мүдделі болып отыр. Сонымен қатар ... ... ... ... бір ... тобы мен ... баспасөз
көздері күнін көріп баюда».
Есірткі: «Опиумды аадамзат ертеден ... ... адам ... ... ... шипа ретінде қолдануда. Пен де белгілі бір ... ... баю ... ... ... тарихында опиумды белгілі
бір мемлекеттің валюта ... ... да ... ... ... ... вирус екенім де ХХ-ХХІ ғасырлардың басты
юерті екенім де рас. ... мен ... ... Мені тарататын адам.
Сондықтан, мен маған тағылған бірқатар айыптармен толық ... ... ... ... мен ... сот процесінде қаралаып отырған
іске қатысы бар куәгерлерді сот залына шықыруды сұрайды.
Айыптаушы сот залына куәгерді шақырады.
Хатшы: Куәгердің сот ... ... ... тек ... ... ... сот ... нәтижесіндегі шешімдерге кері әсерін
тигізген жағдайда жалақы мөлшеріне ... айып ... ... ... ... бас ... ... туралы ескертіліп, жоғарыда
айтылғандармен танысқандығын растап қол қоюын сұрайды.
Куәгер: Осы жылдың 23-қаңтарында, түс ... ... ... ... ... Мен сол ... ... болодым. өрттің болу себебі: күннің ... ... ... ... ... – жайы ... емес ... ең төменгі қабатына кіріп, ішімдік ішіп, жылыну мақсатымен от жаққан.
Олардың 14-үйдің ең ... ... ... бара ... өз ... ... салдарынан өрт шыққан. Үйдің тұрғындары белгілі бір ... ... ... ... Сот ... ... куәгерді шақырады.
Хатшы: Куәгердің сот алдында берген мәліметтері тек шындыққа жанасуы
керек. Мәліметтердің сот процесінің нәтижесіндегі ... кері ... ... ... мөлшеріне қарай айып тағылатындығы ... ... ... бас бостандығынан айырылатындығы туралы ескертіліп, жоғарыда
айтылғандармен танысқадығын растап, қол қоюын сұрайды.
Куәгер: Осы ... ... ... ... Әли ... ... ... қиялысында кешкі сағат 18.30 -да үйге қайтып келе
жатып, сол көшенің ... ... ... ... пен ... ... тұрғанын байқадым, нәтижесінде А.Гальцев В.Клзловқа бірнеше
пышақ салып алды. Дәрігерлер келіп жеткенше В.Козлов өліп кетті,
Қорғаушы: ... ... ... ... біреуі дәлірек айтсақ
арақтың, сіз баяндаған оқиғаға ... бар ... ... бұл ... ... қытыстылығын көре алмай тұрмын. Мұны қалай түсіндіресіз?
Куәгер (жауабы): мен олардың сөздеріне, қимылдарына арақ ... ... ... ... ... ... шөли-мек пен екі стакан
көрдім.
Айыптаушы: сотқа 21-қаңтардағы куәгердің баяндаған оқиғадағы А.Гальцев
пен ... арақ ... ... ... ... Сот ... сараптамашы-дәрігер маманын шақырады.
Сот төрағасының ... ... ... ... орнында отырған темекі, арақ, есірткі. СПИД-ВИЧ ауруының
қоғамға, жалпы адамға әсері ... ... ... ... берсеңіз
Сараптамашы- дәрігер: Шылым шегу зиянды әдет, ағзаны улайды. Адам
шылы шеккенде, зиянды заттар ... ... ... жолдарына өтіп сілемейлі
қабықша мен өкпе көпіршіктерінің бетіне қонады.Сілекеймен ... ... ... ... мен оның түтінінде адам ағзасына зиянды ең ... ... екі ... ... зат ... ... ... қышқылы,
эфир майы, көмір ... ... ... т.б. ... ... ... адамды оңай ажыратуға болады.Бет келбеті қан-сөлсіз , әжім ... шашы ... ... ... тартады, өз жасына қарағанда үлкен
көрінеді, тісі ... ... ... ... ... ... әрбір шылым шеккен сайын тамырлардың 30 минуттай тарылатындығы
байқалады. Бұл жүректің ... ... ... Көп күш түскеннен
кейін жүрек тез қажиды. Шылым ... ... ... пен асқазан
аурулары пайда болдады. Бауыр мен бүйректің де жұмыстары ... ... де ... ... ... ... 6-12 ... Стенокардия, инфаркт, сияқты ауруларға ... ... да ... ... ... ... адам ... ауруын тудырады. Осындай химиялық қосылыстар темекі құрамында бар екені
анықталады. Бұлар ... ... қара май, ... ... ... тарылтады, миға қоректік заттар мен ... ... ... ... ... ... ... шеккеннен кейін адамның естуі мен
көруі нашарлайды, түсті ажырату қабілеті төмендейді.
Никотин өсімдіктен алынатын у. Таза күнде ... ... ... ... бар. ... ... эфирде жылдам ериді. Адамға бір
тамшы никотин берсесеспей қатады (10, 12 тал ... ... зат. Ол ... ... ... ... оны мөлшерден көп пайдаланса, онда ол адам ... ... ... ... дәм сезу ... ас ... мүшелеріне, миға
адамның жүйке жүйесіне әсер етеді.
Наша түрлері өте көп. Героин, марихуана, морфи т.б. Адам ... ... ... ... ... ... ... Көз алдынжа
түрлі көріністер пайда болады. Көп ... ... адам өліп ... СПИДпен ауырған адам көп дегенде 6 жыл өмір сүре ... ... ... ... ... ... Т4түйіршіктер өлтіреді де,
сол жерде көбейеді. СПИДпен ауырған адам ... ... ... ... СПИД ауырларының белгілері: құрғақ жөтел, арықтау,
температураның ... ... ... ... ... рак аурулаврының
пайда болуы. (Түрлі буклет, рефераттарды пайдаланады?).
Хатшы: Сот ... ... ... ... (судьяның) ІІ-ші кеңесшісі: Психолог. Темекі, арақ,
есірткіні ... ... ... ... ... ... ... Мектеп жасында шылым шегетін, арақ ішетін оқушылар ештеңемен
шұғылданбайды не ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушылары өздерін үлкен адамбыз деп, ешкңмге бағынышты
емес екенін көрсеткісі келеді. Мұндай адамдар ... ұғу ... ... ... ... ... ... Дүние жүзінде шылым шегуден жылына 2 жарым миллион ... Әр ... ... ... ... ... өкпе рагы 20 есе көп
болады. Әрбір шылым адам өмірін 12 минутқа қысқартады. ... ... ... есе ... ... 10 есе жиі ауырады. Шылым шегетіндердің 80% ... ... ... ... сөз ... ... ... береді.
Айыптаушы (прокурор): Ібіліске темекі, арақ, ... ... ... ... толық келісетінін мәлімдей отырып, сотты мынадай
мәліметтермен таныстырады.
Алматы ... ... ... ... 1999 жылы 12 айда 68 ... ... 48-жасөспірімдер арасында, 9-есірткі үшін, 349 қылмыстық іс
ішімдік салдарынан 2-ауыр дене жарақаты, 6-тонау ісі (мектеп оқушылары) ... ... 7- ... ... ... ... Ауыр дене ... жылдың қаңтарында 1-і қайтыс болды.
1999 жылы әлемде ВИЧ-СПИДпен есепке 50 ... адам ... ... ... Бүгінгі Қазақстанда есепте 28 мың ... ... 2 ... ... 1987 жыл ... 1999 жыл) ВИЧ ... ... тіркелген. 1-і өлген. 1999 жылы 11 айында ВИЧ-ты жұқтырған 12 ... ВИЧ ... ... ... 1 жыл ... үшін ... 10
максимум 20 мың АҚШ доллары керек екен.
1988- жылдың өзінде ғана ... 40 ... ... мен ... ... ... ... Мамандар бұл көрсеткіш төмендетілген
дейді.
Осы мәліметтерді айта ... ... ... (ХХІ ... ... ... нашақор мен маскүнемнің сурет) көмегімен
арақ пен есірткінің отбасы арасындағы жанжалға, жолдағы апаттардың көбеюіне
т.б. қатыстылығы ... ... ... ... сот залында мынадай сұрау салды. «Спирттік
ішімдікті ... ... ... ... ... ма?».
Қорғаушы (адвокат): Біз тарихта спиртті ішімдіктерді ... ... ... ... ... ... 1914 жылы Ресейде, 1917 жылы
АҚШ-та спиртті ішімдіктерді ... ... тиым ... еді. ... өнімдерді өндіру, сату, қылмыстық топтардың қолына көшіп, баюдың
бір жолына айналды. КСРО-да ұндай жағдай ХХ ... 80-ші ... ... орын ... (КСРО КОМ. Партиясының Орталық атқару
комитетінің бас хатшысы М.С.Горбачевтың кезінде). ... ... ... ... ... арақ ... пайда болды.
Сот төрағасы (Судья): Келесі сөзді қорғаушы (адвокатқа) береді.
Қорғаушы (адвокат): Құрметті сот мүшелері және қоғам мен өз сөзімізге
сіздерге мына ... ... ... ... ... ... тыс. ... көңіл аударыңыздар. Менің қорғаушыларым арақ, темекі,
есірткі, СПИД-ВИЧ ... ... ... өз ... дерт ... ... қылымысты бастағанмен емес. Менің қорғаушыларым айыптап отырған қоғам,
ал қоғам мүшелерінің бірі-адам. Адам менің қорғаушыларымды ... ... ... ... ... ... яғни өз қылмысына қатысты етті.
Менің қорғаушыларымның сөздері жоғарыда ... ... ... ... да
бар. Сондықтан, менің қорғаушыларымды темекіні, арақты, есіркіні, СПИД-ВИЧ
ауруын ХХ-ХХІ ғасырдың проблемаларына айналдырып ... ... ... санаймын.
Сот шешімін шығару мақсатында ақылдасуға кетеді.
Хатшы: «Сот келе жатыр Орындарыңыздан ... Сот ... ... ... күйінде соттың төрағасы үкім, ұсыныстарды оқиды.
Қылмыскерлер үкімі орындарынан тұрып ... ... ... ... ... кодексінің 96, 102-
баптарының 1-тармағы, 103, 104, 105, 120, 178, 179, 259, ... ... деп ... ... ... тәркіленіп, 25 жылға бас
бостандығынан айырылсын.
Темекі, арақ, есіткінің үстінене ҚР ... ... ... ... (зәбір көрушінің адамгершілік қасиеттерін жою арқылы өзіне-өзі қол
жұмсауға жеткізуі), 103, 104-бабтарының 1-тапмағы (денсаулыққа ауыр, ... ... ... ... мүлдем немесе уақытша айыру), 105-
бапқа ... ... зиян ... ... айыпты деп табылып,
жоғары мөлшерде айып пұл салынып, 3 жылға бас бостандығынан айырылсын.
СПИД-ВИЧ ауыруы үстінен Қр қылмыстық кодексінің 120, ... ... ... ... ауыруын жұқтыру) сәйкес айыпты деп
табылып, 7 жылға бас бостандығынан айырылсын.
Темекі, арақ, есірткіні басқа мемлекеттерден ... шек ... ... ... ... ... Темекі мен арақты өндіретін
өндіріс орындарына айып пұл салынсын. Бұларды түрлі ... ... ... ... ... оқу ... және ... мәдени
ошақтар маңынан темекі, арақты ... ... ... алынып
тасталынсын.
Қоғам өз ішінде бұл дерттің зияндығы жөнінде ... ... ... Сот ... мен ... қайта қорғауға жатпайды.
Хатшы: сот процессін жабық деп жариялайды.
Мұғалімнің саьақты қорытындылауы:
Сабағымызды қорытындылай келе, балалар, «ХХІ ғасыр проблемалары» атты
тақырыппен өткен ... ... ... ... ... ... ... байқағанымыз мына бейне монтажда көріп отырғанымыздай
СПИД ауруы, темекі тартудың, ... ... ... ... әсерлерінің қаншалықты зиянды екеніне көз жеткізіп отырмыз.
Осылардан түйетін түйініміз ... ... ... ... ... ... өзі. ... жат, жаман әдеттерден бойымызды ... ... ... адамгершілік қасиеттерді жоғары ұстай білуге
үйрену. Мысалы, «Арақ-атаңнан қалған ас ... ... ... ... ... ... ... былай деген: «Шарап деген білім мен ақылға
жау, Шараптың шатағы сол-ұрыс пен ... ... ... СПИД-ВИЧ ауруларының адамға, жалпы қоғамға
тигізетін әсерін біліп қана ... бұл ... ... ... ... ... оның алдын алуымыз керек.
Мысалы. Мектеп айналасындағы, Б.Ибрагимовтың әзіл-ысқақ театры
жанындағы ... ... ... ... ... ... күрес болса, екінші жағынан биылғы 2000-жыл мәдениетті қолдау
жылына байланысты мәдениет ... ... ... іске ... ізгі ... деп көреміз.
Бүгін сабақтан көптеген тың дерктер алдыңдар деп ойлаймын. Сабағымыз
осы сабақпен бітпейді, келесі сабақта жалғастырамыз. Мына ... ... ... келіңіздер: 1) Елбасының 2000-жылды Мәдениетті қолдау
жылы деп жариялау туралы жарлығымен танысу. 2) ҚР ... ... ... ... үшінші бөлімді қарау. 3) БҰҰ-ның «Адам құқықтары
туралы жалпыға бірдей деклорациясын» қарау. 4) Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... өсіп-өркендеуі, әл-ауқаты, денсаулығы»
стратагиялық бағдарламасының 4-басымдығын ... келу ... ... МЕН ... ... Дана ... ... мемлекет қағидаттары» // Қазақстан заңдары.
1998 №9. 60-бет.
2. Баршаға ... ... ... ... ... талабынан туған оқулық» // Қазақстан ... ... жыл. №3. 60-61 ... ... ... ... берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
Негізгі ережелер. А: 2002 ж. 3-6 ... ... ... ... ... ... ... дамытудағы мәселелер»
//Жалпы тарих және құқықтану мектепте. А:2005 ж. №1. 8 бет.
6. 1. ... ... ... ... ... ... оқытудың өзекті мәселелері»
// Қазақстан заңдары. 1998 ж. №8, 39-бет.
8. Оразалиев С. «Құқықтық ... беру және ... // Заң. 2003 ж. №5. ... 3. ... ... ... ... А: 2000 ж. 3-бет.
11. 1. 60-бет.
12. 1. 61-бет.
13. В.Вуколов «Мұндай бағдарламаның пайдасы қанша» // қазақстан ... ж. №8. ... 7. ... ... ... Рахымжанов Әмірхан «Жалпы білім беру жүйесін
жітілдіру» // Қазақстан мектебі. 2000 ж. №4. 5-6 ... ... ... беру ... ... Республикасының заңы. А: 1993 ж. 3-
бет.
17. 15. 6-бет.
18. Қазақстан Республикасының білім туралы заңнама. А: 2002 ж. 3-бет.
19. ... ... ... ... ... ... А: 2002 ж. ... Білім минисрлігінің «Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім
беруді дамыту тұжырымдамасы» // ... ... 2003. 26. ... Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан ... және ... ... ... жолында» жолдауы. // Егемен
Қазақстан. 2005 ж. 19-ақпан.
22. Алғашқы қадамдар. Адам құқықтарын ... ... ... Оқу ... 2001 ж. ... 13. 67-бет.
24. 3. 61-бет.
25. 7. 61-бет.
26. 1. 68-бет.
27. 3. 62-бет.
28. 7. 40-бет.
29. 10. 4-бет.
30. Оразаликов С. ... ... беру және ... // Заң 2005 ж. № ... ... Ә. ... тану ... басталады». // Қазақстан мектебі. А:
2003 ж. №12, 7-бет.
32. Бакирова У. «Құқықтық ... ... ... // ... ... ... ... 2003 ж. №1. 29-бет.
33. 7. 42-бет.
34. Қазақстан Республикасының орта білім беру мемлекеттік жалпыға ... А: 2002 ж. ... 4. ... Қазақстан Республикасы Мемлекеттік жалпыға ... ... ... // ... ... 2003 ж. №8, 63-бет.
37. 34. 6-бет.
38. 36. 6-4 беттер.
39. 34. 8-бет.
40. 4. 8-бет.
41. 34. 10-бет.
42. 36. ... 34. ... 1. ... ... жалпы білім беруді дамытудағы мәселелер». // Жалпы тарих және
құқықтану мектепте. 2005 ж. №4, 8-бет.
46. 10. ... ... ... ... ... ... // ... 1997 ж. 19-маусым.
48. «Құқықтану негіздері» курсы бойынша жоспарланған бағдарлама. А: 2004 ... 30. ... 48. ... 45. ... 48. 5-бет.
53. 48. 7-8-беттер.
54. 48. 9-10-беттер.
55. Баршаға арналған адам құқығы. А:2005 ж. 130-131 б.б.
56. Аргументы и факты… 1999 №5.
57. 55. 133 ... ... ... пәні ... ... педагогикалық қызметін
ұйымдастыруға арналған әдістемелік нұсқаулар. А: 2004 ж. 13-бет.
59. 48. 3-бет.
60. 48. 34-35 ... 58. ... 48. 41-45 б.б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Облыстағы мүгедектіктің және мүгедектерді оңалтудың қазіргі жай-күйі23 бет
Қазақстан Республикасының бюджеттік жүйесін қалыптастыру мәселелері мен даму келешегі102 бет
Балаларды санға үйретуге ақыл-ойдың әдістері25 бет
Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау82 бет
Дүниетану пәні4 бет
Заем шарты туралы17 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері5 бет
Смиттің зерттеу әдісі және пәні5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь