Жер Жаһанның демографиялық мәселелері

I. Кіріспе бөлім.
II. Жер Жаһанның демографиялық мәселелері.
ІІІ. Қазіргі жаһандық миграцияның географиялық ерекшеліктері
IV. Жер Жаһанның азық .түлік мәселесі немесе Жер Шары қанша халық асырай алады.
ІV. І Әлемнің агротабиғи даму жолдары.
V. Парникті эффект және энергетикалық баланс
V.I Климаттың өзгеруі
V. II Отын .энергетикалық баланс және озон тесіктері
V. III Озон тесіктері.
Жаһандық мәселе дегеніміз не? Кейбір анықтамаларда жаһандық мәселелерге қоғам объективті дамыған кезде пайда болатын, бүкіл адамзатқа қауіп төндіретін және онымен күресуге Әлем елдерінің бірігуі талап етіледі.
Бұл анықтаманың дұрыстығын қандай мәселелер жаһандыққа жататына тәуелді. Егер бұл планеталық мәселе болса, онда шындыққа сай келеді. Ал, егер мұнда табиғат апаттарының мәселелері кірсе ( бұл мәселе кез - келген аудандарда пайда болғанда ғана жаһандық мәселе бола алады) немесе космосты игеру ( ол тек кейбір мемлекеттерге тән және де бұл адамзатқа қауіп тұндірмейді), онда бұл анықтамада шектеу бар.
        
        I.  Кіріспе бөлім.
Жаһандық мәселе дегеніміз не? Кейбір анықтамаларда жаһандық
мәселелерге ... ... ... ... пайда болатын, бүкіл адамзатқа
қауіп төндіретін және ... ... Әлем ... ... ... ... дұрыстығын қандай мәселелер жаһандыққа жататына
тәуелді. Егер бұл планеталық мәселе болса, онда шындыққа сай ... ... ... ... ... мәселелері кірсе ( бұл мәселе кез - келген
аудандарда пайда болғанда ғана ... ... бола ... немесе космосты
игеру ( ол тек кейбір мемлекеттерге тән және де бұл ... ... онда бұл ... ... ... Жер ... демографиялық мәселелері.
Адамзаттың басты мәселелерін айтқанда демографиялықтан бастаған жөн,
яғни планета халқының өсуіэкономикалық, экологиялық, әлеуметтік мәселелерді
туғызады.
ҚазірЖер шарының халқы ... 80 млн ... ... Осы ... бұд өсім өзгерді, тарихтағы ең жоғарғы көрсеткіш - жылына 90 млн
адам. Келесі он ... Жер ... ... 8 млрд ... ... ... уақытта өсім азаяды және болашақта шамамен 2100 жылы ... ... ... бұрынғыға қарағанда ұзақ өмір ... ... 1970 - 1975 ... 56,7 ... 1985 - 1990 ... 61,5 ... ... алғанда 5 жасқа өсті. Мысалы, Латын Америкасында өмір ұзақтығы
66 жас болса, Оңтүстік Азияда - 57, ал ... - тек 52 жыл өмір ... ... өсу ... ... дамыған елдердің
арқасында өсті, мұнда 74 жасқа дейін өмір ... және 5 ... ... ... 9 бала ... ... де ... жартысын туғызатын инфекциялық аурулар
болып табылады. Көбінесе ... ... ... және диариядан
қайтыс болады, көп адамдардың өмірін малярия, туберкулез, және холера алып
кетеді. ... және ... ... заттар өмірге үлкен қауіп
төндіреді.
Қазір адамдар 20 жыл бұрын ... ... таза ... ... ... ... ... мүмкіндік туды. Жылына
миллиондаған баланы дәрігерлер арзанәдіспен, тұзды су беру арқылы диспепсия
ауруынан сақтап ... ... алты ... ... егу ... жоюға
болады - полиомиелита, стобняк, корь, дифтерия, коклюша және ... ... ... жылына 5 млн- нан 3 млн- ға азайды.
Егер де тың жерлерді ... ... ... ... онда ... тұрғынына жер тиесілі 2000 жылғы 0,23 гектардан 2050 жылы 0,15
гектарға азаяды.
1992 жылы Әлем халқы ... ... 254 мың ... ... ... 13 мың адам өнеркәсібі дамыған елдерге тиесілі болса, қалған 241 ... - ... ... ... ... 60% - ы Азия ... 20% - ы ... және 10%-ы - Латын америкаға тиесілі. Ауылдық жерлерде ең жоғарғы
туу көрсеткіші ... ... ... ... ... өз ... ... өмір іздеуге көшуде, соның арқасында қала халқының саны 60 %-
ға жетіп, ең жоғарғы көрсеткішті ұстап тұр.
Дамыған елдер ... өмір ... 74 ... ... ... жасы ... 7 ... артық. Себебі, ерлер өз денсаулығына
немқұрайлықпен қарайды. ... ... ... қыз бала 20 ... шыығып, бірінші баласын 23 жасында табады. Шамамен жеті ... 30 ... ... ... туып ... ол өзінің туу циклын
тоқтатады. Өзі сияқты, онығ балалары да денсаулық сақтау, білім беру ... ... ... ... қолдары жетеді. Мұндай туу үлгісі,
дені сау, білімді және көлемі жағынан ... ... ... ... елдерде дүниеге келетін баланы басқа теріс жағдай
күтіп тұр. Пропорционал қатынаста ... ... ... ... дамыған
елдерге қарағанда 5 есе жоғары. Абсолютті айтқанда 90 есе жоғары. ... ... ... 3 жыл ... өмір ... өмір ... 64 жасқа
жеткізеді.
Әдетте, қыз бала күйеуге ерте шығып, бірінші баласын 19 ... - 37 ... ... бала туу ... 18 ... ... ... елдерде
туыцлған балалардың жартысынан жуығын ғана дәрігерлер қарауында ... ... ең ... ... - ... ... өзінде 34 дамушы елдерде әр он баланың екеу -үшеуі 5 жасқа жетпей
шетінейді. Осыны көріп, кейбір ата ... ... ... шек ... ... ... халық санынын өсуін тоқтату үшін, өмірдің жақсаруымен
және ... ... ... ... ... ... бұл ... 10 млн
-ға жуығы аш жүрсе, 20 млн -ға жуығы ... ... ... ... соғыстан кейін басталған
жаһандықдемографиялық жарылыс сапалығымен де, ... де ... ... ... күрт ... өте ... уақытта болды және
көптеген елді жаулап алды. Нітижесінде жылдық орташа мөлшер ... ... ... ... ... ... және 1960 ... ортасында әлем бойынша
20%0 -ге жетті, ал ел қатарында Орталық және Оңтүстік Америкада, ... ... 30%0 -ға ... Бұл ... кейбіреулерінде туып көбеюшілік
50%0 -ға артты, яғни ... ... ... ... 20 - 30%0 -ға дейін төмендеді. Қорыта келгенде 1950 жылдан 1978
жылға дейңн ... ... ... ... ... саны екі есе ... ... 17 мемлекеттерде халқының саны 2,5 есе өсті және 68 -інде 2 есе
өсті. Осы 28 ... ... ... ... елдерінде халқының саны бір
ширекке өсті. Капиталистік ... ... ... ... туу ... ер ... соғыстаноралуына байланысты, жанұядағы тоқтатылған
қарым -қатынастардың жаңадан қалпына келуі, елдің экономикалық ... ... ... ... ... ... -ақ туып ... жоғарлауы кенеттен
өнімнің төмендеуімен ере жүрді. Сондықтан капиталистік дамыған елдерде
халықтың өсуі ... ... ... соғыстан кейінгі он жылдықта ... ... ... ... ... ... ... өзгерді, туу көрсеткішінің азайтылуы басталды. Ал, дамушы
елдерде ... ... ... ... ... он ... бұл ... өсу қарқыны, жоғарғы туу көрсеткішінің сақталуымен және ... ... ... Бұл ... ең алдымен балалар өлімінің азаюымен
ескертіледі. Санитарлық -гигиеналық шартттардың ... ... пен ... ... ... ... қарсы көптеген елдерде
халықаралық ұйымдардың көмегімен өткізілген ... ... ... ... ... ... ... екі есе азаюына алып келді.
Осы айтылғандар жалпы демографиялық көрсетулер бойынша дамыған ... ... ... ... көрсетпейді. Өмір
жалғасының үлкен жарылысы, жалпы өлім ... ... ... ... ... ... ... кездегі бір жасқа дейінгі балалар ... ... ... 1000 адамға 80 тірі туған балаларды құрайды. Африка
елдерінде мыңнан 150 - 200 ... бір ... ... ... ... қарағанда дамушы елдерде туу көрсеткіші 2,0 есе жоғары. ... ... ... ... ... ... ... Жүзіндегі халық
саны 1980 жылдың ортасында 20% -дан, 1998 жылғы 8,5% -ға ... ... ... ... әлем ... туып ... ... коэфицентінің салыстырмалы
өалыптығын атап өткен жөн. 1960 -1980 жылдары бұл ... ... ... тең ... Ал, өлім ... ... ... тұрақты болып, дамушы
елдерде екі он жылдықта бір жарым есе азайды. Бұл халыұ санының 1960 ... ға, 1970 жылы 20%0 -ге ... алып ... ... туу көрсеткішінің төмендеуіне ықпал ... ... қиын ... ... бұл ... балалары
кішкентайынан еңбекке жақын болады, аграрлы елдерде балалар тұрмыс хәлін
құрушы ретінде қаралады. Бұл дәстүрлер әлеуметтік ... ... ... ... өздерінің қуаттылығын сақтап отыр.
Сондықтан ғалымдар соңғы кезде туып ... ... ... ... халықтың этникалық ерекшеліктерін зерттеуіне, олардың
дәстүрлеріне, діни көз ... ... ... ... ... ... ... фактор анализіне: көз қарастарына, наным -
сенімдеріне көңіл бөледі.
Халық ... ... ... ... ... 1980 ... арналған мәліметтер №1 кестеде көрсетілген.
Азияның, Африканың, Латын Американың басым көпшілік ... ... ... өсім ... 20%0. ... тек ... Уругвай;
Сингапур, Гонконг және басқа да кіші мемлекеттер, сонымен бірге Қытай ... ... туу ... төмен мемлекеттер жатпайды. Ал, дамыған
елдерге ... оған тек ... ... ... ... онда ... ... кішкене көп. Біршама жоғарғы орташа жылдық табиғи ... көп) ... араб ... тән, ... Таиланд, Филлиппин,
Замбия, Кения, Сенегал, Зимбабве, Венесуэла, гватемала, Гондурас, Доминикан
Республикасы, Мексика, Никарагуа, парагвай, ... ... ... ... ... бірнеше мемлекеттері үшін халық табиғи ... өте ... ... ... бойынша халықтың табиғи өсімі ( %0)
| | ... | | ... |
| ... | ... ... | ... | |
| |туу ... |таби| |туу ... ... | | |ғи | | | ... |
| | | ... | | | |
| | | | ... ... Жүзі |29,4 12,4 ... |49,1 23,0 |
| |17,0 ... |26,1 ... |18,2 9,7 | |43,0 16,0 ... ... |8,5 ... |27,0 ... | ... | ... |14,4 10,2 ... |27,2 8,6 ... |4,2 ... |18,6 ... |17,6 10,7 ... |15,3 8,6 ... |6,9 ... |6,7 |
| |16,2 9,0 ... | ... ... Азия |7,2 ... |41,9 7,3 ... - ... |11,7 10,6 ... |34,6 ... |1,1 ... және |28,7 8,6 ... - ... |12,4 11,2 ... ... |20,1 ... |1,2 ... мен | |
| | ... Зеландия |36,9 9,2 ... |31,2 12,8 ... |27,7 ... |18,4 ... мен | ... |42,7 15,0 ... |22,9 9,0 ... |27,7 | |13,9 |
| |37,0 15,8 | | |
| |21,2 | |20,6 8,9 |
| |42,3 15,4 | |11,7 |
| |26,9 | | |
| |22,6 9,5 | |16,4 7,8 |
| |13,1 | |8,6 |
| | | |40,0 16,6 |
| |46,2 19,8 | |23,4 |
| |26,4 | | |
| |42,9 14,4 | |29,3 5,4 |
| |28,5 | |23,9 |
| |47,5 21,3 | | |
| |26,2 | | |
| |44,4 21,7 | | |
| |22,7 | | ... ... ... ... ... жақын он жылдықта
өзгермейді. Олар бойынша халық өсуінің шыңы Еуропада - 1955 ... ... ... ... Амерникада және Австралияда 1960 жылы, Шығыс
Азияда- 1965 ... ... ... ... 1975 ... Латын
Америкасында- 1980 жылы, Африкада- 1990 ... ... 1985 жылы ... ... өсім 20%0 - дан 17%0 - ге ... Ғасыр соңында бүкіл
Дүние Жүзінде туу көрсеткіші 31%0 -ден 25%0 -ге ... ... ... ... де 13%0 - ден 8%0 - ге ... ... санының тез өсуі
дамушы елдердің дұрыс “ ... ... тұра ...... ... ... да көптеген әлеуметтік - экономикалық даму
бағдарламаларында отбасын құру ... ... ... ... ... жедетілген урбанизация ( соңғы 28 жылдың ішінде дамушы
елдерде қала халқының тұрғындары үш есе өсті ), ... ... ... ... санының өсуі, ерте неке қиюға қарсы
жүргізілген іс- шаралар, ... туу ... яғни ... өсімге ісер
етпей қоймады. Бұл көрсеткіштерге басқа факторлар да әсер ... ... ... кезекте этникалық және психологиялық.
Соңғы статистикалық мәліметтерге қарап, біз 1960 ... ... ... ... ... ... ... азаюын нақты айта
аламыз. Әсіресе, ол дамыған елдерде жүрді де, ... ... және ... аса ... жоқ. ... 1990 ... бірінші жартысында
өсу қарқыны 1980 жылдардағындай болды, оның ... ... ... ... және ... аудандарда керісінше өсті.
Біршама нақты суретті, әр он жылдағы Дүние Жүзі ... ... ... ... (№ 2 ... 20 ауданның он үшінде орташа жылдық халықтың өсімі
төмендесе, ал ... ... ... ... ... ... КСРО-
да 1980- 1988 жылдары табиғи өсім бір ... ... Әр ... сайынғы
халықтар өсімі 2,2 - 2,4 млн адам болған. КСРО- ның ... ... ... Азия ... арасында халық санының өсу ... ... ... бірге Әзербайжан да ( мысалы, РСФСР
-да табиғи өсім 1980 жылы 5,9%0 ... 1988 жылы -5,6%0 ... ... тиісінше 28,4%0 -ден 29,2%0 болды.
Бұл сегіз жыл ішінде Шетелдік Еуропа елдерінің туу ... әрі ... ... ... қалпына әсер етті.
Бұл төмендеудің қатты байқалатыны сонша, тіпті халықтың
абсолютті өсуі 1980 жылға қарағанда, 1988 жылы 930 мың ... кем ... ... ... өлім көрсеткіші туу көрсеткішінен асып
түссе, Ұлыбританияда, Швецияда және Бельгияда бұл екі ... ... ... өсімнің түсуі туу көрсеткішінің төмендеуінен ( 16,5 %0-ден
14,4%0 -ге) болды. Тек Испанида, ... ... және ... ... арқасында ( әйелдерге және көп балалы аналарға
арналған ұзақ және ... ... жас ... бір бала туса жартысын
қайтаратын несие, ал ... туса ... және т.б) ... өсім
артты. Жалпы 1980 - 1988 жылдары арасында 19 мемлекетте ... ... 6 ... ... АҚШ -та, Канадада және Жаңа Зеландияда да өсімнің
абсолютті өсуі ... ... ( АҚШ- та 1,5 есе), ал ол туу ... ... Егер әр мың ... 15 туу өте ... туу көрсеткіш болып
саналса, онда одан төмен бүкіл Орталық Еуропа және Солтүстік Еуропа
№ Кесте
Дүние Жүзі аудандарының 1970 - 1988 жж. ... ... ... ... | ... орташа |
| ... өсу | ... өсу ... ... ... ( % ) ... |( % ) |
| |1970- |1980- | |1970- |1980- |
| |1980 |1988 | |1980 |1988 |
| |жж. |жж. | |жж. |жж. |
| | ... ... Жүзі 1,95 1,8 ... 2,65 |
| |2,8 ... 1,3 ... 2,25 ... |3,25 |
| ... 2,45 ... ... |2,95 ... 0,8 ... 2,9 ... |3,25 ... 0,6 | ... ... 2,0 ... 0,8 |1,8 ... ... 1,3 ... 0,5 |0,85 ... ... |
| ... 3,4 ... ... Азия 2,1 |3,4 ... 2,25 ... |1,6 ... ... 2,9 ... ... ... 2,9 ... 2,5 |2,4 ... ... ... ... 2,7 ... 1,5 ... |1,15 ... 1,9 | ... ... және |
| ... ... 2,0 ... 2,7 |1,8 ... | ... 2,9 | ... | ... ... ... коэфиценті 9,3 түсті, Австрия, Люксембург,
Швейцария, Швеция, Ұлыбританияда 10 -12%0 -ге мемлекеттері тұр, ал АҚШ- ... ... және ... бұл ... ... қалды.
Шетелдік Азияда да халық өсімінің абсолютті көрсеткіші де
азайып келеді. Бұл мемлекеттердің қатарына ... ... ... ... және ... ... ... Қытайда да туу ... ... - ... ... ... 1980 ... 1988 ... Азияда орташа жылдық туу көрсеткіші 39,8 - ден 31,2%0 -ге, ал өлім
16,3- тен 12,8%0 - ге ... ... 8 ... ... табиғи өсім 5,1%0
азайды.
Латын Америка елдеріндегі өлім көрсеткішінің қатты түсуі 20
жыл бұрын ... туу ... ... жоқ, бұл оны ... Жүзінде
бірінші орынға шығарды. Қазір туу бұл жерде түсе бастады ( әсіресе - ... ... және ... ... 1980 жыл мен 1988 жыл ... Латын
Американың туу көрсеткіші 38,2 -ден 35,8%0 -ге түсті, ал өлім көрсеткіші 10
- нан 8,6%0 -ге ... бұл ... ... бір ... ... бұл ... ... күйінде тұр. Континенттің ең ірір
елдерінде - Мысыр, Эфиопия, Заир және ... ... ... халық санағы
жүргізілген жоқ ( жүргізілседе, олар жарияланған жоқ). Оған қарамастан
Африканың ... ... ... мәліметтер бар, онда өлім
көрсеткіші баяу ... ал туу ... ... ... ол да ... Бәрі ... Африкада халықтың табиғи өсімі абсолютті өсуде. Африка
халқының туу мен өлім көрсеткіштері Азиядағы 1980 жылғы сияқты ... ... әлі он жыл ... ... 1980 - 1988 ... ... әр жылдағы халық өсімі
70 - 73 млн адамға тұрақталды. Тиісінше әр жылдық халық ... 1980 ... - тен 1988 ... 17,8%0 -ге ... ... ... туу көрсеткішінің төмендеуіне әртүрлі факторлар
әсер етеді. ... бір ... ... жүргізу арқылы бұл түсімді
ұстап тұруға болады, тіпті кей ... ... ... өсіруге болады, бірақ
қоғамдық дамуды ескере отырып, Жердің максималды халық ... 1950 - ... ... - ... ... әртүрлі елдердегі
демографиялық үрдістердің белгілі бір заңдылықтарымен дамитынын соғыстан
кейінгі демографиялық анализден көруге ... Ең ... ... ... ... дамушы елдер арасында Латын Америка елдері қол жеткізді
( Азия мен Африка елдеріне ... ... ... ... ... елдерде туу көрсеткішінің төмендеуі де ерте басталды. Бірте - ... ...... ... ... ... де жетті. Ал, Африкада
артта қалған әлеуметтік - экономикалық жағдайымен, өлім көрсеткішінің түсуі
үшін резервтер әлі бар, бұл қарқынды ... өсу ... әлі ... ... ... сақталады.
Ал дамыған елдерге келетін болсақ - олар біреуі ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың сөзіне жүгенсек, планета ... саны ... ... 9 млрд ... ... соңында 10 - 12 млрд болмақ. Бұл
жағдайға қарап халық өсімінің тұрақтылығын немесе баяу өсетінін көреміз.
Жаңа ... ... ... ... ... халық санының
тұрақтану жағдайын Ф. Энгельс былай деген: “ егер де, ... адам ... ... онда ол оған ... зат өндірісін реттеп қояды да, және тек
қана сол өндіріс бұнымен күресе алады ”.
1798 жылы ағылшын шіркеу ... Т. Р. ... ... ... заңы ” атты кітабында, халық абсолютті өсіп болады, және онда ... өмір ... ... тез өсіп отыр ... Осы ... ... ... қайыршылық пен кедейшіліктің орын алуы табиғат заңдылықтар ... ... ... олар ерте неке ... және көп балалыдан ... ... ... мен ... және ... да ... ... көп адам
өмірін алып кете отырып, халық саны мен өмір сүру саны ... тепе ... ... ... әлеуметтік - ... ... ... қате ... ... Ғылыми тұрғыда халық санының өсуі
табиғат заңдарына тәуелді емес, ел ... ... ... ... Дүние Жүзілік соғыстан кейінгі халық санының үдемелеп өсуі,
шет елдерде жаңа мальтусшілірдің пайда ... ... ... өз
кітаптарында келе жатқан апатты Жердегі халық ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы диспропорцияны
үлкейтіп, Жер жақын болашақта халықты азық - ... ... ... отыр. Мұндай “ теориялар ” ғылымның табыстығына
және ... ... ... ... ... ... ... болжауынша, келешекте Жер бетіндегі халықтардың
өсу қарқыны бәсеңдейді. Міселен қазір жалпы халықтың өсуі жылына 1,5 -1,6%0
болса, ғасырдың ... 1,1 -1,3%0 -ге ... одан ... ... ... бәсеңдейді. Белгілі демограф - ғалым Б. Урланистің болжамы бойынша,
ғасырымыздың аяңында Жер ... ... саны 6 млрд - қа ... ... ... ... 12 -13 млрд -қа ... Сол кезден бастап Жер
бетіндегі халықтың санын әрі қарай өсірмей, бір қалыпты ұстап тұру ... ... ( ... Б. И 1976 жыл).
Көптеген Еуропалық елдерде адамдардың өсуі тіпті шамалы. Ал, Швеция
мен Жапонияда халықтың өсуі тіпті ... ... ... ... елдерде,
әсіресе, дамыған елдерде адамдардың санының артуы ... ... ... ... ... ... ерте ме, кеш пе, барлық елдерде ... ... ... азайтуға қол жеткізу үшін, халықты үгіттеу арқылы жасау
қиын. Бұл Әлемдік экономикалық дамудың нәтижесінде, бүкіл халықтардың сана
сезімінің өсуі ... ... ... ... аса ... ... кейбір мемлекеттер заңды түрде шұғылдана бастағанын
айта кету керек. Мысала, Дүние Жүзіндегі ... саны ... ең ... Қытай
мемлекеті соңғы кездерде халықтығ өсуін қолдан тежеу, тіпті заң ... ... ... жүргізуде. Бұл заңға сәйкес -әр отбасында тек бір
ғана перзент сүю қарастырылған. Міне осы заңдардың жүзеге асуы ... ... ... ... өсу ... ... ... қарағанда
көп төмендеген. Егер жоғарыда айтылған заң күшіне толық ... ... ... өсуі ... ... ... бір қалыпты, ал одан кейін шамалап
кемуі де мүмкін. Ескеретін жағдай, ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдай біршама жақсарып, халықтың
әл - ауқаты жоғары ... ... ... бұл жағдай Қытай
басшыларының жоғары халқының өсуін тежеу туралы заңына ... ... әкеп ... ... бұл ... ... мемлекетінің ішкі жұмысы
екні түсінікті.
Қытайға ... ... ... ... ... ... орын ... -Үндістан мемлекеті. Бұл мемлекетте халықтың өсуін тежеу әзірше
жоқ. Соның нәтижесінде мұнда халықтың өсу ... өте ... ... қарағанда Үндістандағы халық саны 950 млн -ға жеткен. Егер де
онда халықтың өсу қарқыны осы деңгейде ... осы ... ... ... мемлекеті халық саны жөнінен Қытайды қуып жетеді. Бұл ... ... не ... де Үнді ... ішкі саясаты. Міне осы ... ... ... сүйене отырып ... ... ... теориясының ” тіпіті негізсіз деп сынау қисынға келмейтін
сияқты. Біздіңше, ол сындарға қазіргі көз ... ... ... ... ... сияқты.
Шынымен бұл сұрақтың радикалды шешілуі әлеуметтік -экономикалық қайта
құрудан, ұлттық экономиканың шетел инвесторларынан босатылуынан, білім мен
ғылымның дамуынан және т.б ... ... ... Есептеулерге қарап біз,
планетаның табиғи ресурстарын тиімді пайдалану арқылы бұдан да көп халықты
асырай алатындығын көреміз.
ІІІ. ... ... ... ... ... ... адамның тұрғылықты жерлерінің негізгі ... ... ... ... орын ... тығыз байланысты. Бұл
қозғаушы күштер, ... ... ... ... еріксіз, тұрақты және
уақытша, алыс және жақын қашықтарда болып, ... ... ... одан ... және ... ... ... болуының бәріне
тарих куә. Халықаралық миграция қазір өзінің ... ... ... ... ... ... әлемде шет елдерде туған адамдардың саны 75 млн ... 1996 ... ... ... мәліметтерге қарағанда 125 млн болды, олар
өздерінше “ ... ... ... бұл ұлт әлем ... ірі ... ... миграциясының қоғамдық дамуы көптеген өзгерістерді
бастан кешірді және ... ... ... ... ... ... бір мемлекеттке кіретін және шығатын, мүмкіндіктері мен жағдайларын
зерттей отырып, зерттеушілер ... ... ... ... ... ... “ғашықтық” миграция кезеңі -өзінің ... ... да, ... ... ... тануы басталады. Ол
әлемдік отарлаумен, ұлы географиялық ашылулармен, жаңа территорларды ... мен ... ... ... байланысты. Екінші кезең ХІХ
ғасырдың ... ... ... ... елдердің ұлттық шекарасын
орнатылуымен байланысты, ол -бірінші Дүние Жүзілік соғысқа дейін ... ... ... ... толық еркінді өозғалысы тән. Бұл уақытта тек
үлкен масштабты эмиграцияларға кішкене ... ... ... ... және АҚШ -қа. ... макрокезең - ІІ -ші Дүние
Жүзік соғыспен шектеледі (1914 - 1945) және ... ... ... ... ... ... кезең
соғыстан кейінгі әлемнің дамуымен біздің қазіргі күнге дейін уақытты алып
отыр. Бұл ... ... ... ... мобильдігінің дамуы,
мемлекеттерде миграциялық саясаттардың жүргізілуі, заңсыз миграцияның үстем
алуы, еріксіз адамдардың өз Отанынан кетуімен ерекшеленеді.
Бұл кезеңдерді екі ... ... ... ... ... ... кейінгі екі саяси жүйелердің бір -біріне қарсы тұруымен, ... Әлем ... ... сипатталады. Екі бір -біріне
жабық ... ... ... және ... ... ... үзді. Егер бірінші жағдайда халықтар шектеумен қозғалса, екінші
жағдайда -халықаралық экономикалық өмірдің интерноцианалдығы ... ... ... ... 50 -60 ... дамушы елдерден шақырылған
шетелдік жұмыс күші, Батыс Еуропаның дамыған елдерінің экономикалық өсуі
негізінде пайда болған ... ... ... ... отырды. Ал 70 -ші
жылдары болған “ мұнай тығырығының” мұнай ... ... Азия ... миграциясы басталды, ал 80 -ші жылдары, ... ... ... ... ... ... бұл ... период дәстүрлі иммиграция
елдеріне -Австралияға, Жаңа Зеландияға, Канадаға және АҚШ -қа ... ... ... миграцияның интенсивті өсуіне бірнеше басты саяси,
әлеуметтік және экономикалық сияқты маңызды факторлар әсер етеді. Бірінші
жағдайда ... ... ... ... ... соңғы
өзгеруімен және ішкі миграциялық қозғалысқа халықырылық ... ... ... этникалық негіздегі қозғалыстар, яғни әлем
картасында тұрақсыз саяси ... ( ... ... ... ... қақтығыстар) жиелеп кетуімен түсіндіруге болады. ... ... ... ... болса, үшінші жағдайда
-мемлекетаралық екі жақты тиімді еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... өйткені әлемдік еңбек рыногы барлық
халықаралық миграцияның негізін құрады.
Қазіргі кезеңде бос ... ... ... ... маңызы өсіп келе
жатыр, өйткені ол мемелекеттік бюджеттің кірісін толтырудағы ... ... ... бағалауы бойынша, тек қана ... ... ... ... 90 жылдары 70 млрд доллар артық ақша
мемлекеттік бюджетке түскен. ... ... ... ... тек 11%
ғана заңды жолмен жүрген. Дамушы елдерде экономикалық масштабта, ... ... ... түсетін пайда, кейбір шаруашылық ... ... асып ... кем ... және ... ... мағызды орын алады. Берілген статистикалық ... 90 ... ... Мысалы, Таиландта шет елде жұмыс істеп
жүрген жұмысшылардың ... ... ... экспорттан түсетін пайдадан
7 есе артық болған, ал кейбір африкалық және азия мемлекеттерінде ( ... т.б) Ішкі ... ... ( ІҰТ) 10 -15% ... Әлемнің ірі -ірі
трансұлттық корпорациялардың экономикалық саясаты соңғы ... ... ... құрылуына әсер етпей отыр. Еңбек ... ... ... ... және ... жаңа рыногының ашылуы
негізінде, көбісі, яғни трансұлттық компаниялар дамыған ... ... ... ... ... көп мән ... Мысалы, Жапония
компанияларының Шығыс және Оңтүстік -шығыс ... ... ... қанағаттандырылмаған жұмыс күшіне әсер еткен жоқ ... ... ... бере алмады.
Халықаралық миграция жаңа күштердің және фактордың әсерінен, соңғы
уақытта саны ... ғана ... ... ... ... ... жағынан
да өзгерістерді басынан кешіруді. Бірінші назараударатыны, барлық масштабта
миграцияның қарқынды өсуі. 1965 -1995 ж. ж халықаралық мигранттардың ... есе ... ... ... ( 1 кесте) үрдістің интенсивтілігі
байқалады. Егер, 1965 -1975 ж. ж ... ... ... ... ... 1,2 % ... 1975 -1985 жылы -2,2 %, ал 1985 -1990 ж. ж -2,6 ... ... 70 және 80 ... орташа жылдық механикалық және
табиғи қозғалыстың қатынастары түбүрімен өзгерді ( 1990 -1995 ж. ж 1,6 ... 3 ... Жүзі ... халықаралық миграциясы
| |Шет елде ... ... ... ... ... ... ... бөлігі, % |Орташа жылдық мигранттардың өсу қарқыны, %|
| |млн. адам | | |
| | | | ... |1 |2 |3 |4 |1 |2 |3 ... | | ... ... ... - |Көшір ... |
| | | ... ... | ... ... | ... |3,0 |4,6 |8,1 |4,3 |1,7 |2,1 |- ... |5,1 |6,8 |7,9 |4,8 |1,2 |1,7 |0,2 ... |0,7 |0,8 |5,8 |3,2 |0,3 |1,1 |1,2 ... |0,4 |1,2 |0,17 |0,09 |0,07 |0,01 |- ... | | | | | | | ... |1,4 |1,4 |0,7 |0,7 |- |- |- ... | | | | | | | ... |0,1 |0,1 |0,75 |0,75 |- |- |- ... | | | | | | | ... |10,7 |14,9 |22,7 |13,2 |3,3 |4,8 |1,4 ... ... ... -19 млн -нан ... адам -Оңтүстік -Орталық
Азияға тиеді, оның ішінде ... және ... 90 ... ... ... 1/5 ... ... және Солтүстік Америкаға
тиген, бұл аудандар басты қабылдаушы мемлекеттер және өз ... ... саны көп. ... ... ... және Жаңа Зеландия
дәстүрлі иммигранттардың орталығына ... ... өзін ... ... ... ... Бүның бәрі бұл аймақта ... орын ... ... ... әскери қақтығыстар және
азамат тоқулары, өз елдерінен өте көп саяси босқындарды ығыстырды, олардың
жалпы саны Орталық және Шығыс ... 1995 ... ... 5,7 млн ... № 3 ... ... ... миграцияның басты
географиялық бағыттары көрсетілген. Оның орташа жылдық теріс балансы ... ... ... болса, оң балансты Солтүстік Америка, ... ... ... ... тұр. Осындай дамушы елдерден дамыған елдерге қозғалыс
экономикалық көз қарасқа ие. ... ... ... ... және т. ... ... бүкіл дамушы елдер иммигранттарының басым бқлігін
құрайды. Мысалы, 1991 -1996 ж. ж ... Азия ... 1 млн ... ... ... бұл барлық иммигранттардың 57 % -ын құрайды
№ 5 кесте
1965 - 1995 ж. ж ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері
| |Шет елде ... ... ... орташа көрсеткіш |
| |адамдардың ... ... | |
| | ... | |
| | |% | |
| | | |Өсу ... |
| | | ... |сальдосы, |
| | | |% |мың адам |
| ... | % | | | |
| |1965 |1990 |1965 |1990 |1965 ... |2675 ... ... |2014 ... |
| | ... | | ... ... және |700 ... ... |1266 ... |
|Герцеговина | ... | | | ... |630 ... және ... |1200 ... |
| | ... | | | ... |480 ... ... |АҚШ |597 ... |
| | |Кот -д’ ... | | | ... |452 ... ... ... |548 ... және |
| | ... | | ... |
|Судан |407 |Уганда, ... |ДР ... |450 ... |
| | ... ... | | ... ... |328 ... ... |405 |Чад, Эритрея, |
| | | | | ... ... |300 |ДР ... ... |Гвинея |401 |Либерия, |
| | | | | ... ... ... -Леоне|280 |Гвинея, Гамбия, ... |354 ... ... | ... | | ... |
|Руанда |255 |ДР ... ... |Кот -д’ ... ... ... кесте халықаралық миграцияның басты бағыттарын ... ... ... ... адам ... ... шеңберінде келесі тұрақты
ағындар көрсетілген:
• Латын Америкасынан АҚШ -қа, соңғы ... ... ... -2,5 млн, Сальвадор мен Доминикан Республикасынан -0,8
млн -нан, Гаитиден -0,6 млн және Колумбия мен Ямайкадан -0,4 ... және т. б ... адам ... істейді.
• Афро -азия мелекеттерінен Батыс Еуропаға. ... ... ... ... ... және Батыс ( Сенегал, Мали) Африка елдерімен
дәстүрлі достық қарым -қатынасы. Мысалы, Германияда қазір 7,3 ... ... ... жалпы халықтың 9 % -ы ... оның 2,8 ... ... ... Солтүстік және Шығыс Африка елдерінен Парсы шығанағы елдеріне.
Соңғылары тек қана ... 2,9 млн ... ... алған, ал
бұл жердегі жалпы шетелдіктердің саны 5 -6 млн.
• Оңтүстік -Шығыс Азия АҚШ -қа, тек қана ... ... ... адам ... ... халықтар трансшекаралық көшуі де етек алып бара жатыр,
яғнм тек қана ... ... ғана ... ... ішінде, көрші мемлекеттке
көшу. Бұл халықаралық миграцияның негізгі ... ... ... және ... -Орталық Еуропа елдерінен Батыс және Солтүстік
Еуропа елдеріне. Басты қабылдаушы жақтар, ... ... ... ал ... ... Испания, Португалия соңғы уақытта
-бұрынғы Югославия мен КСРО
• Оңтүстік -Орталық Азия елдерінен ... ... ... ... ... ... ... ( 1млн адамнан), Шри
-Ланкадан, Бангладештан ( 300 мың ... ... ... ( ... 800 мың ... шықан жімыс күштері қз
нандарын тауып жеп жатыр.
... ... 60 ... ... ... ... ... елдері экономикалық дамуы ... ... ... ... миграцияның орталығына да айналды. ... ... 800 мың адам ... ... Ал ... ... ... Пенечето басқарған жылдары, осв
мемлекеттен басқа құрлық ... ... жуық адам ... ... Ал ... құрлығындағы Оңтүстік Африка Республикасы мен Намибиядағы
интенсивті инвестиция жұмыстары ... 70 ... ... елге тұрақты жұмыс күшінің ағыны бүкіл құрлық мемлекетінен
келіп ... Бұл ... ... ... ... күйінде қалып отыр.
Оңт.АР ІІМ ресми мәліметтері бойынша, елге ... ... 3 -5 млн адам ... ... ... 10 ... Тағы да ... жұмыс миграциясының жаңа эпицентрі Азияның
Оңтүстік - Шығысында пайда болды. Басты ұабылдаушы елдер ... ЖИМ ... ... -кқп ... жан ... ... ең көьі -1 млн -нан көп шетел жұмысшылары Малайзияда (
шамамен 500 мыңы Индонезиядан, 100 мыңы -Филлиппиннен және т. ... ... ... жаңа қозғалысы ең жас орталығын ... ... ... ... КСРО ... ... ... 80
жылдардың аяғынан бастап, Ресей мен бұрынғы КСРО ... ... ... 1,2 -1,5 млн ... ... ... орай, халықаралық миграцияның негізгі ... ... ... ... болып жатқан әскери қимылдар
немесе азаматтық ... ... Олар “ ... ... ... ... алады, аз уақыт болғанымен, ... ... елді ... мәжбүр еткізеді, әрине көшкен халықтың алыс кетпей
локальды шеңберде көшеді. Осындай көшулер Африка мен Азия елдеріне тән ( ... ... ... ... ... ... мысалы ретінде Ауғансианды
айтуға болады. 1992 жылы босқындардың максималды саны Пәкістанға, Иранға,
ТМД елдеріне және Үндістанға 6,3 млн ... ... оның 3,9 ... өз ... ... келді. Ал Руанданы 1994 жылы 2,2 млн ... ... ... Оның 1,8 млн ... ... ... ... -ақ
Қырғызстанда болып өткен “ тюльпанды революцияның” ... ... ... ... 75 % ... ... отанына немесе біздің елге көшіп
келуге ниет ... де бар, ... ... де бар.
Қорыта келгенде айтарымыз, соңғы жылдары “ Жаһандық ландшафт” көптеген
өзгерістерге ... Жаң ... ... саси ... ... ... орталықтардың бірігуі ( Еуро Одақ)
халықаралық ағындардың -қаржы, ... ... ... және т. б
бағыттарының өзгеруіне әкелді. Қаржы мен тауар қайда болса, сонда жұмыстың
болатыны ... ... ... ... ... күшінің ағылуы, енді заңдылыққа
айналды. Жаһандық геосаясаттың радикалды ... одан ... ... ... Соңғы он жылдыққа арналған, өткізілген анализ дәлелдегендей,
халықаралық миграцияның құрылымы, ... және ... ... ғана ... сонымен бірге ол жүріп жүрген ауданы да ұлғайды. Бұл
құбылыс жаһандық, жалпы ... ... ... тұр. Халықаралық
миграция оң әсерін жіберуші мемлекеттерге ғана емес, оларды қабылдап ... де ... ... ... ... қаржы көздерінің түсуі, ал
екіншісі ... ... ... ... ... ... күші. Бұл
мемлекеттің дамуына әкелсе, адамдардың өмірініңжақсаруына әкеледі. Ал, бұл
жаһандық мәселе. Сондай -ақ ол, ... ... ... халықаралық миграцияның басты мәселесі еріксіз босқындарды артуы.
Босқындардың көбеюі елдің экономикасына ... әсер ... ... жалпы
адамзатқа. Ал босқындар әрине, ел тұрақсыздығының ... ... ... ... және өз отанында қалу ... ... іске ... және ... ... ... Жер ... азық -түлік мәселесі немесе Жер Шары ... ... ... ... планеталар ішінде тек қана Жерде тіршілік бар. ... ... ... ал ... әр қилы ... ... ... оттегң
бөліп шығаратын басқа тіршіліктің дамуына жағдай туғызады. Дегенмен
планетамызда да тіршілік ... яғни ... ... ... бар ... көп ... ... басым көпшілігін, 71 % -ын мұхиттар алып ... ... су ... ... ... өседі. Сонда құрғақ жерлердің үлесі
небары 21 % қана. Құрғақ жердің барлығында бірдей ... ... ... Көп ... мәңгі қарлар мен мұздар алып жатса, ... ... ... мен ... ... біраз аймақтарды таздың басындай
жалтыраған тақыр жерлер қамтиды. Құнарлы жерлердің көп ... ... ... мен ауылдар, жолдар мен су қоймалары, ... ... б ... ... алып жатыр. Бұл жөнінде жалпы мәліметтер № ... ... Ф. Н. ... мәліметтері бойынша ( 1968), ... ... ... ... 7 ... Н. ... ( 1968) мәліметтері бойынша ... ... ... млрд га есебімен
|Құрғақ |Антарк - |Жыр - ... ... ... ... |тида ... ... ... ... ... | |
| | | |Шал - ... |Қазір ... ... |
| | | ... |дар ... - ... | |
| | | ... | ... | | |
| | | | | ... | | |
| | | | | ... | | ... |1,4 |1,4 |2,6 |4,0 |0,4 |5,1 |13,5 ... ... өсіп келе ... ... азық ... ... ... әрбір елдегі әр адамды мазаландыратыны сөзсіз.
Ғасырлар бойы азық -түлік өндірісінің динамикасы өсіп ... ... ... алу ... ... өзгеріп тұрған және ол даму ... -ші ... -бұл ... ... кіші ... аулауға көшуі. Бұл азық
-түліктің көбеюіне әкеліп, көп ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға жағдай туғызды.
Келесі кезең - азық -түлік өндірісінің эффективті өсуі -бұл аңшылықтан
мал асырауға көшуі. Адамдар ... ... ... қолға үйретті.
Жануарлардан өнім алу үшін пайдаланды.
Саны бірдей адамдарды тамақтандыру үшін енді 20 есе аз ... ... ... ... ... еркін жайылып жүрген жабайы аңдарды
аулау, ал ... ... ... ... ... ... өндірісінің жаңа секірісі -аңшылықтан жермен ... Бұл да ... ... және тағы да ... 20 ... ... әр
адамын азық -түлік өндірісіне қажетті ауданды және еңбекті азайтты. Содан
кейін дамыған химия ғылымы азық ... ... ... ... жағдай
туғызды.
Сапалық көрсеткіштері жақсаруымен бірге, әр қашанда азық -тұлік
өндіруінің ... ... ... ... жаңа ... ... тұқым жасау, ірі етті -сүтті малдар, жаңа ... ҒТР -да ... ... ... елдерде ауыл шаруашылықпен айналысатын
халық саны азайғанмен, ауыл шаруашылық өндірісі эффективті жоғарлады.
Жалпы Жерде әр адам басына шаққандағы азық ... ... өсіп ... ... ... Бірақ, дамушы елдердің көбісінде жүздеген миллион
адам азық -түліктің жетіспеушілігін сезінуде. ... ... ... ... тез ... ... біркелкі емес. Ол көбінесе дамыған
елдерде.
ХХ ғасырдың 60 -70 ... ... ... ... “жасыл
революция” өтті -бидайдың, күріштің және ... ... ... жаңа
сұрыптары пайда болды. Әр адам басына азық -түлік көлемі ұлғайды. Бірақ та
бұл ... тез ... ... жылдары ауыл шаруашылық өнімдер
өндірісі баяулады.
Адамға қажетті басқа заттарға қарағанда ... үй ... ... тамақтың сапасы мен саны тез ауысып ... және ... ... ... ... ... 20 жылдан кейін планетада қанша адам
тұратынын ... ... ... 2025 жылы 8,5 млрд -тан ... саны аспайды.
Медициналық жәнек физиологиялық зерттеу ... ... ... ... ... ... және әр түрлі қндірісте жұмыс істейтін ... ... ... керектігі белгілі болды.
Азық -түлікті өндіру мүмкіншілігі жергілікті физикалық және ... ... ... ол да ... белгілі және игерілген өндірістің
әдісіне, нақты экономикалық және әлеуметтік факторларға, қол ... ... ... және т. б ... азық ... ... ... жүрген бірқатар ғалымдардың
жетекшісі, белгілі профессор Линнеман бұл ... 1975 жылы ... ... ... Бұл ... не ... ... азық -түлік
өндірісі өз потенциалды мүмкіншіліктерін аз ... ... ... ауыл шаруашылыққа жарамды. Жерлердің тек қана 40 % -ын ғана
пайдалануда: Латын Америкасында 17 %, Батыс Еуропада 88 ... ... ... авторының бірі В. А. Ковданың
мәліметтеріне қарағанда ( 1974) ... ... ... ... онша қолайлы емес. Құрғақ жерлердің 70 % -ы аз өнім беретін
алқаптар, оның 20 % -ы -өте ... ... ... ал 10 % ... қаьаты өте жұқа. Сонымен құрғақ жерлердің тек 30 % -ы ғана ... ... ... ішінде 10 % -ы егіншілікке егілсе, 20
% -ы жайылым, шалғынды және шабындық жердер.
№ 8 кестеде Жер ... ... ... және бұрынғы КСРО
елдеріндегі егістікке жарамды жер көлемі ... ... ... ... ... келтірілген ( 1976).
№ 8 кесте
Әлемдегі жер қорының пайдаланылуы
( Р. ... ... ... ... ... ... ... |жерлер, |жерлер |
| ... |млн га. ... |%, 1965 жыл |
| |млн га | | ... мен | | | ... ... |150 |20 |13 ... |630 |520 |83 ... ... |460 |240 |51 ... ... |680 |80 |11 ... |730 |160 |22 ... |170 |150 |88 ... КСРО |360 |230 |64 ... |3200 |1400 |44 ... халық тығыз мекендеген елдерде ( ... ... ... ... ... ... ... жақындатқанын, керісінше,
Оңтүстік Америка, Авсиралия және Африка елдерінде игеруге жарамды жерлердің
әлі де мол екендігін көреміз. Ал бұрынғы КСРО ... ... ... де ... ... ... ... бұрынғы Одақ жері әлемнің құрғақ
жерлерінің 15 % -ын алып ... ( № 9 ... 9 ... КСРО ... жер ... 1975 жылдың 1 қарашасына дейінгі
пайдалану ... В. П. ... ... ... |Барлық | | Ауыл ... ... ... оларды |жерлер | ... ... ... |млн. га |% ... ... |
| | | | млн. га | % |млн. га | % ... мен | | | | | | ... | | | | | | ... |1034,8 |46,8 |547,4 |90,6 |224,7 |99,3 ... ... |9,4 |0,4 |2,9 |0,5 |0,7 |0,3 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... т.б ауыл | | | | | | ... емес | | | | | | ... |49,5 |2,2 |16,8 |2,8 |0,4 |0,2 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... запастағы |954,3 |42,8 |12,8 |2,1 |0,3 |0,1 ... | | | | | | ... - |171,3 |7,7 |24,2 |4,0 |0,2 |0,1 ... және басқа су| | | | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
| |2,9 |0,1 |0,1 |- |- |- ... | | | | | | |
| |2231,2 |100 |604,2 |100,0 |226,3 |100,0 ... жай, ... Одақ ... жер қоры мол болғанымен ауыл
шаруашылығы үшін игеруге ыңғайлы жерлер аса көп емес. Оның 58 % ... ... ... ( ... ... ... ... 15 % шөлді
және жартылай шөлді аймақтарда орналасқан. Топырағы құнарлы және ... ауыл ... ... ... 27 % қана ( ... ... ... оңтүстік таулы аудандарымыздың етектері). ... ... жер ... ... аса көп ... ... ... КСРО
-да жыртылған жер көлемі 230 млн ... ... ... ... көлемінің
10,2 %, яғни мекендеген әр азаматқа жыртылған жер көлемі ... ... ... ал ... бұл ... азая ... шарында қазіргі кезде орта есеппен күн сайын 275 мың адам туып,
180 мың адам өледі. Сонда күн ... ... ... саны 145 мың ... ... жер беті ... бір ... қаланың халқынын артық адам
қосылады деген сөз. Ал бір ... ... жер ... ... 6 ... бір ... 100 -ге, әр 3 ... 5 адамға көбейіп отырады.
Сонымен қазіргі жер бетіндегі халық 6 млрд -қа жетті. Қазірдің ... ... ... қарағанда, Жер Шарындағы халықтың 200 -500 млн -ға дейіні
аштыққа жиі ұшырауда, әр ... ... бір адам ... өледі, ал 1,5 млрд
адам сапалы ... ... ... ... ... ... немен
түсіндіруге болады? Жер Шарының адамды асырау мүмкіншілігі ... ма, жоқ ... ... бар ... ... ... Жер шарының кейбір бөліктерінде кездесіп
отырса, келешекте адам саны ... ... есе ... ... не
болмақ? Бұл сұраққа әр кезде әр қалай жауап берген. Мәселен, ХVІІ ғасырдың
аяғында ағылшын эпископы Мальтус қоғамның ... ... ... өсуі ... ... ... ... үйлесімсіздік, сондай -ақ жер
құнарының жылдан -жылға кемуі қайыршылықтың, ... және т. ... ... ... табылады деп санады. Былайша айтқанда,
Мальтус “ ... ... жер ... ... ... ... өссе ( 2, 4, 8, 16, 32 ...), ... тұтыну заттары
арифметикалық прогрессиямен ( 2, 4, 8 ...) өседі, сонда адам баласы бақытты
өмір сүргісі ... ... ... ... ... ... үйлесімді етуді
қадағалап отыру керек деді, яғни ... жиі -жиі ... ... ... ... ... тұруын мақұлдады. Бүгінде Мальтустың “ Теориясын”
жақтаушылар аз емес. Оларды жер ... ... ... ... өсуі ... ... ... “ Адам тіпті көбейіп барады ... ... ... терминді қолдануда, Жер шарының сонша адамды
асырауға шамасы келмейді” -дейді. Мұндай жағдайда аштық, жалаңаштық етек
алады, ... ... ... ... арқылы, немесе тууды тежеу арқылы
адамзат қоғамының көбеюін қадағалап отыруы керек ... ... ... ... ... ... ... елдерде халықтың
көптеп өсуі, бұл елдердің дамуына кедергі жасацтын негізгі фактор болып
табылады.
Кейбір “ жаңа ... ... жер ... ... жуықтап келеді. Мұндай сарыуайымды уағыздаушылардың негізгі ойы
-қазіргі жағдайжа кездесіп ... ... ... ... ... табиғи жағдайының таусылуынан деп ... ... ... ... болашақтан күдер үздіріп, өзінің бас ... өмір үшін ... ... ... ... іріткі салу.
Адамзаттың прогресшіл оқымыстылары, қоғам қайраткерлері бұл сұраққа
тіпті басқаша жауап береді. Бұлардың айтуы бойынша, аштық пен ... ... ... ... адамды асырау мүмкіншілігінің таусыла
бастағанын емес, әңгіме табиғат байлығын тиімді ... ал ... ... ... іс ... таяу ... бола қоймайды.
Шындығында техникалық прогрестің нәтижесінде қоғам өмірінде ... ... ... ету ... ... мұқтаждықтан бұрын
дамып, өсуде. Мұндай жағдай ашаршылық пен қайыршылыққа жол жоқ. Техникалық
прогресс ... ... адам ... ... ... Бұл ... көптеген
прогресшіл оқымыстылар қолдап, дәледеуде. Олардың ішінде орыс оқымыстылары,
академиктер Н. Н. ... Е. К. ... Н. М. ... ... К.
М. Малин, В. А. Ковда және т. б шетел оқымыстылары -ағылшын оқымыстысы ... ... Дж. ... ... экономисі Ф. Баада, американ
оқымыстылары Р. Ревель т.б ... ... Енді осы ... сүйене отырып, мекендерн ... ... ... алу мүмкіншіліктеріне тоқталайық.8 кестеде көрсетілгендей,
Жер шарындағы барлық ... ... ... тек 1,5 млрд ... ... ... ... 10 % -ы ғана жыртылған. Сонда қалған жеолер егістікке
мүлдем жарамай ма?
Шынында құрғақ жерлердіңбасым бөлігі жыртуға жарамсыз ... ... ... ... ... де аз ... ... мамандардың есебі
бойынша, дүние жүзінде ауыл шаруашылығына пайдалануға болатын жео ... ... ... 5 млрд гектарға, яғни құрғақ жерлердің 33 %
-на жеткізу мүмкіншілігі бар. Ал таяу ... аса ... -ақ ... ... 20 -25 % -ын, яғни 3,0 -3,2 млрд
гектар жерді егістікке игеруге ... Бұл ... 1974 жылы ... ... ... ... Х ... анықталды.
Қазіргі жағдайда астықты дақылдардың орташа ... ... ... 15 ... ... ... 1,5 млрд гектар егістік жерлер 6,0 млрд
халықты псырап отыр, яғни бір адамды асырау үшін орта ... 0,3 ... ... ... жүр. Ал ... ... 3,2 млрд гектарға
жеккізген уақытта, жоғарыдағы есеп бойынша, 9 -10 млрд халықты асырай ... ... ... бұл ... ... дәнді дақылдар өнімдері
қазіргідей гектарына 15 центнер орнына 20 центнерге жетсе, 10 млрд халық
орнына 12 -13 млрд ... ... ... ... алыстағы болашақта күрделі мелиорациялауды қажет ... ... ... ... ... ... теңіз бен мұхит суларын ... ... ... ... ... ... 5 млрд гектар жермен 18 -20
млрд ... ... ... ... ... Жүзінде ауыл шаруашылыққа пайдаланып жатқан жерлерден, тек
қана 3 -4 % азық ... ... бұл ... жаңа әдістер арқылы 96 % -ға
артық алуға болады. Яғни ... ... ... ... ауыл
шаруашылық зиянкештермен күресу, күрделі мелиорация, мәдени ... ... егу, ... ... түрлерін асырау жұмыстарын жүргізу
керек. FАО жүргізген мәліметтер бойынша ( БҰҰ ... ... ... шаруашылық және азық -түлік үйымы), егерде қазір ауыл шаруашылықта қол
жеткен үрдіс әлемдегі барлық елге бірдей ... онда ... ... оңай ... және ... ... ғана емес, бұдан екі есе кқп,
яғни 12 млрд адамнан жоғары халықты тамақтандыруға болады.
Американың кқрнекті прогресшіл ... ... Р. ... ... жасаған есебі ... ... ... ауыл шаруашылық қндірісіне енгізіп, бос жатқан жерлерді
мелиорациялап, түгел игерген кезде 100 млрд адамға тамақ өндіруге ... Жер ... ... өсу ... ... мөлшермен дамыса,
жылына 1,5 -2,0 %, жер шарындағы халықтың 100 млрд -қа ... 200 ... ... ... ... шамалас есеп Қазақстанның белгілі ... ... ... ... академигі, профессор В. М. Боровский
де бар (1975). ... да ... ... ... қорқпау керек.
Агробиолог Вегнер бойынша ауыл ... ... ... күн ... ... ... ... өңдеусіз -ақ және қоршаған
ортаға әсер етпейтін қосылыстардың ... ауыл ... 80 ... ... алады.
Факт бойынша Дүние Жүзіндегі өндіріліп жатқан азық -түлік көлемі
планетадағы халықты асырауға болады. Қазіргі өндіріс ... ... ... ...... жеткілікті.
Қазіргі әлемдегі азық-түлік өнімі жылына 1,7 -1,9 млрд ... ... ... бұл өнімді әрбір адам басына таратса, онда жылына орташа
есеппен 300 кг тиеді, ал өмір сүру үшін ... 200 кг ... ... ... және ... белдеулерде тұратын
әрбәр үшінші адам дұрыс тамақтанбайды немесе аш жүреді. ... ...... ... ... ... жоқ, ал Азия ... қоғамдық әлеуметтік құрылымында болған жоқ. Ауыл шаруашылық жаңа
технологияларды енгізу үшін, жаңа ... ... ... ... ... ... өңдеу, өсімдікті қорғау, химиядық қосылыстар, алқапта жүрген
машиналар, яғни ... ... ... ... Бұның бәрі
әлеуметтәк базаны қайта ... ғана ... ... және ... ... ... ұсақ ... табиғи немесе толық табиғи
шаруашылықтарды жасай ... ... ... мен ... “ жаңа ... ... жер ... ақыр заманды ертең орнатып отырған жоқ. Керісінше,
жер шарының адамды асырау мүмкіншілігінің әлі де болса, өте мол ... ... ... есе көп ... асырай алатындығын дәлелдейді.
Дегенмен, бұл есептеулер Жер бетіндегі егістікке игеруге жарамды жер ... ... оның ... емес ... адам саны ... ... оның
қоры азая беретіндігін көрсетеді. Адам саны артқан сайын игеруге оңай
түсетін жақсы ... қоры ... ... қиын ... ... ... -бірте егістікке игеруге жарамжы жер қорының тасылуы ақиқат.
Сондықтан қазірден ... ... бар ... ... ... ... пайдалану мәселелері қазіргі күн тәртібіне қойылып отыр.
Табиғатымыздың ... ... оның ... жол ... ... ... ... табиғатты жоспарлы түрде, адам мұқтаждығына
ыңғайлап өзгерту өте күрделі мәселе. ... ... жеке ... ... ... жүзілік масштабта шұңылдануға тура келеді. ... ... ... ... ... бағдарлама шұғылданса, соңғы уақытта
“ Адам және биосфера” атты жаңа ... ... ... Бұл
бағдарламамен айналасуда дүние жүзіндегі ең ірі, әрі ... ... ... мен АҚШ ... рөл ... ... Ал жер бетіндегі халықты
қажетті заттармен жеткілікті ... ету үшін және де ... ... ... ... ... жер ... халық енсепсіз мол
болып өсуі мүмкін емес.
Әлемге танымал Американ экологы Ю. Одумның бағалауы ... ... ... ... ... яғни тек ... ... киім
заттармен қамтамасыз етілуі ғана емес, сонымен ... дем алуы үшін ... ... орта ... 2 ... жер ... екен. Оның 0,6 гектары тамақ
өндіру үшін, 0,2 ... ... ... пен мекендеуі үшін, ал ... қол ... ... Ол ... халықтың дем алып, саяхат жасауына
және биосфералық қалыпты экологиялық жағдайда болуы үшін қажет.
Қазіргі әлемде 6,0 млрд ... үшін ... ... ... ... Мәселен, әлемнің әр тұрғынына 0,6 гектар жер орнына, небары ... жуық -ақ жер ... ... ... көлемі де жылдан -жылға азаюда.
Ормандардың азаюы, көптеген аймақтардың құрғақталуына, тіпті шөлге айналуы,
ластануы үдемелеп өсуде. Дегенмен, бұл ... ... әр ... әр
түрлі. Мысалы, Канадада әр тұрғынға шаққандағы жыртылғын жер көлемі 2
гектардай, Аргентинада 1 ... ... -0,8 ... ... ... бұрынғы КСРО -да бұл көрсеткіш 0,85 гектар, ... ... -0,22; ... мен ... небары 0,17 гектардан келеді екен.
Қытай мен Үндіде әр адам басына келетін жыртылған ... ... 0,1 ... ... тағы бір ... гәп тек ... көлемінде ғана емес,
оның өнімділігінде. Мәселен, көп жағдайларда суармалы жерлер, суарылмайтын
жерге қарағанда ... ... есе көп ... ... ... ауа ... ... жылына 2, тіпті 3 рет өнім алуға ... ... Тағы ... ... тамақтық заттарды еске алғанда, әңгіме тек астықты дақылдар
туралы ғана емес, сонымен қатар жердің ... ... және ... ... мүмкіншілігін ескеру керек. Мысалы, бір гектардан алынған
шәй, кофе, жүзім, темекі, ... ... бір ... ... алынған астық
өнімдерінен көп қымбат. Оның ... бұл ... ... ... ... ... дақылдардың да барлық жерлерде өсе бермейтіні де ... оның өсу ... ... ... ... қарағанда көп
тарағаны анық. Сондықтан да жердің халықты асырай алу ... ... тек ... астық өндіоуде болмауы керек, кей жерлерде
адам өміріне қажетті, аймақтың ауа ... ... ... ... ... ... қажет. Қазіргі әлемдік ... ... ... жер
шарының бір жерінде өндірілген адам қоғамына қажетті заттар, жер ... ... ... ... ... анық. Дегенмен бұл мәселе де
экономикалық тиімділік заңына бағынаиына күмәнсіз.
Ал өзіміздің Қазақстанымыз қанша халықты асарай алады ... ... ... қарағанда Қазақ жері кеңбайтақ ұтымды жағдайда
екені байқалады. Жерді ... ... әрі ... ... ... ... ... қосымша тағы да игерілмеген жерлерді игеру
-республикамыздың ... ... ... есе ... ... де ... анық. Дегенмен, республикамызда халық саны жоғарыда ... ... ... аса көп өсе бермейді, бір кездерде
еліміздің табиғи үйлесімді санға жетеді де, одан әрі ... аса көп ... сол ... ... ашып -ксіп айут қиын. ... ... ... ... жері ... 1 млрд халықты асырай алады
деген пікірлер айтылып жүр ( Смайылов, 1996). Біздер тол ... ... ... Қазақ саны 1 млрд болмағанымен, 80 -100 млн халықты оңай
асыра алатынына сенеміз. Ал ... саны қай ... 80 -100 ... -бұл ... ... демограф ғалым М. Тәтімов мәліметтеріне
сүйенсек ( 1996), қазіргі Қазақстандағы экономикалық ... ... ... ... өсу ... бұрынғыдан да көп төмендегені байқалады.
Оған қоса бұрынғы Одақтың тарауымен, әр республика өз ... ... бұл ... ірі -ірі көші -қон ... ... ... ... көп мекендеген ұлт өкілдері ( орыс, неміс, еврей және т. ... ... ... ... жатыр. Қазақстанға өзінің бұрынғы тарихи
Отанына келіп жатқан қандастарымыз да бар. ... ... ... ... ... ... орнын әзірше толтырар емес. ... ... ... өсуі орнына соңғы жылдары азаю байқалды. Бұл ... ... ... 2010 -2015 ... ... ... Одан ... қайтадан біршама өсу басталмақ. Дегенмен ... өсу ... ... ... ... көп ... ... Оның себебі бүкәл
әлемдегі сияқты Қазақстанда да өркениеттің ... ... әр ... ... тек ... ... ғана емес, жоғарғы рухани ... ... ... ... ... ету ... ... бала санын
аса көбейте бермеуі анық. Яғни халықтың өсуі тек сан ... ... ... да ... ... ... деген сөз. Сол себептен Қазақстандағы
халық санының анық қай жылдары 80 -100 млн -ға жетуін кесіп айту ... ... ... бір ... ... ... І ... агротабиғи даму жолдары.
FАО жүргізген зерттеу жұмыстары бойынша әлемнің агротабиғи потенциалы,
әрбір елде ауыл ... ... ... ... ... Жалпы дамушы елдердегі ауыл шаруышылыққа салынған ең аз капитал
өзінде 1 гектар жер 0,61 ... ... ... ... және жеке мемлекеттік деңгейдегі жергілікті
анализ көрсеткендей, агропотенциялы төмен 2,5 млрд ... ( ... 38 ... ... ... ... 1165 млн адам ... Бұл территорияда
тұратын халықтың ( 602 млн адам) жартысын ғана ... ... ... ... ... ... 75 %, Африкада -47%, Оңтүстік -Шығыс
Азияда -35%, Орталық Америкада -25% -құнарсыз ... ... ... 117 ... 54 -де ... ... Тағы да алаңдатыны
болжамдық есептеулер: егерде ауыл ... аз ... салу ... онда 2010 жылы ... 117 ... 64 -де жер ... болып
қалады, яғни FАО және ВОЗ көрсеткіштері бойынша өз ... ... ... ете ... да ... әлемде азық -түлік өндірісін ... ... ... ... ... ... ауыл ... капитал салымын ұлғайту керек. Жаңа
жерлерді игеру үшін үлкен қаражат көзі ... ... әлі ... ... жерде ауыл шаруашылық өндірісін ұлғайту үшін 500 -1000 доллар қажет.
Тропикалық белдеудегі жарамды жерлерді қайта өңдеу үшін 500 ... ... ... мол ... өндірістер, жақсы түрлі малдар таралуы маңызды
рөл атқарады.
Тағы бір жол -мұхитта сақталып ... ... ... ... ... ... аулау кәсіб түрлері әртүрлі және соңғы техникамен
жабдықталған.
Бірақ та балық өнеркәсібінің өсуі өзінің шегіне жетіп ... ... ... ... ... ихтиологтар есебі бойынша, шамамен 100 млн
тонна. Балық аулаудан балық шаруашылығына ... ... ... ... ... азық -түлік мәдени дақылдарды жан -жақты кеңейту керек. ... ... ... ... және техникалық қиыншылықтар болмайды.
Микробиологиялық шаруашылықты дамытудың болашағы перспективті.
Соғыстан кейін ... ... алға ... болды және ол әлі
тоқталған жоқ. Мұнда ... ... азық ... ... ... ... реакциясы арқылы Жердің биомассасы құрылатын ең аз ... ... ... деген негіз жоқ.
Егер, күн сәулесінің шағылысуы ... ... ... ... ... ПӘК ... ... онда азық -түлікпен
байланысты мәселелерді шешуге болады. Сондықтан да болашақты азық -түлікпен
байланысты мәселелер болмайды, тіпті жер ... ... да ... ... заманғы ғылымдық және ... ... ... ... және өндіріс қуаттылығына қарап,
біздің планетадағы ... ... ... ... тамақпен
қанағатттандыра алатындығына толық сенуге болады.
V. Парникті эффект және ... ... даму ... жеткені сонша, ол қоршаған ортаға жаһандық
масштаба әсерін тигізе алады. Табиғи жүйеге -атмосфера, ... ... ... ... планетадағы тіршілікке қатты әсері тиді. Атмосферадағы
табиғи газдардың, көмірқышқыл газы ( СО2), азот ... ( N2О), ... ... және ... озон ( О3) ... газдардың мөлшері ұлғайды.
Атмосфераға басқа жаһандық экожүйенің табиғи емес ... ... ... ең ... ... Бұл газдардың қосылысы
радиацияны ... Бұл ... ...... деп атайды.
Басты жеогілікті биомалар тұрақты өзгеруде, мысалы, ... ... бұл ... ... ... ... әлі
интенсивті зерттелуде. Одан басқа, мұхиттық жүйелердің өзгеруі туралы нақты
дәлелдер бар, антропогендік қалдықтар ... ... ... ... Жер бетінде 6 млрд халықтың тұруы, табиғат жүйелерін ... Адам ... ... өмір сүру үшін ... ... бұл
өзгерістермен келіспегенде тқайда барасың?
Бірақ біз өз -өзімізге сұрақ қоюымыз керек: Қазіргі шаруашылықтың
дамуы Жердің қалпына ... ... ... ... ма? Мұхит және
жердің экожүйелерінің өзеруі және ... да ... ... ... ... ... ... тигізеді? Осы дискуссияның ... ... ... қараиауымыз керек. Біз оған ерекше терең ойлап, шешуіміз
абзал.. Өйткені бұл қлршаған ортаның басты ... және бұл ... ... ... ... көмірқышқыл газдың газдың түсуінен өзгеретіні
туралы ұғым ... ... ... жоқ. ... ХХ ... басында қазба
отынның жануынан атмосфераға СО2 концентрациясының түсуі болады және жердің
радиациялық балансы өзгеретінін ... ... жүз ... ... Коллендер атмосферада ... ... бара ... ... көрсетті. Бұл салада 1950
жылдары Росби деген ғалым ... ... ... ол ... ... зерттегенде, бұл бағыттың энтузиасты болатынын
білген. СО2 мәселесімен Ревел де айналысқан.
Шамамен осы уақытта Ревел мен Зюсс ... ... ... ... ... туралы нақты бағалар берді. Содан кейін Болин мен
Эриксон ... ... ... ... жұмыстары көмірқышқыл ( СО2)
концентрациясының атмосферадағы мөлшерін 315 млн -нан ( 1958 жыл) 343 млн
-ға ... ( 1984 жыл) ... ... негізгі ерекшелігі -нақты атқарылған жұмыстардың
жоқтығы.
V.I Климаттың өзгеруі
Қазіргі ... ... СО2 ... екі еселеуі жердің
орташа ауа температурасын 1,5 -5,50С көтереді ... ... бар. ... ... бар, бірақ климат жылиды дегендер көп. Мүмкін жаһандық жылу
басталып ... де ... ... ол ... ... функциялармен
бәләнбейді, яғни басқа болып жатқан фактордардың әсерінен СО2 мен пеарникті
газдардан ғана ... деп ... ... ... ... және ... ... туралы біз біле
отырып, жаһандық жылу локальды сипат алады. Жердің ... ... жылу ... ... ... ... болмауы мүмкін.
Айта кететіні, кейбір ғалымдар бойынша бұл қауіптен қорқпау ... ... ... ... жатыр. Бізде қатты суып, қатты жылу периоды
болған, бірнеше мұз басулар болды -бұның барлығы мың ... мұз ... ... Бұл тек ... өз ... айналуымен байланысты
емес, ол сонымен бірге Күннің космосты ... де ... ... ... ... ... мұз басу ... басталуда.
Парникті газдар күн сәулесін жұтады да, оны шағылдырмайды. Осылай ... ... ... ... Бұл ... эфекті ( гранхаус -эффект) деп те
атайды.
Көмірқышқыл ... ... ... ... жаққаннан артады.
Қазіргі есеп бойынша, соңғы 100 жылда оның атмосферадағы конйентрациясының
өсуі 20 % ... ... ... концентраттардың өсу қарқыны сақталса,
онда 20258 -2050 жылдары атмосферадағы ... ... ... 2 есеге
өседі. Әйгілі климатолог М. Будыконың болжамы бойынша, 2000 жылы -1,40 С,
ал 2025 жылы -2,50 С ... ... және ... ... ... ... зоналарды жылжытып, жер шаруашылығына әсерін тигізеді.
Осымен бірге Делфи ... ( ... 1995 ... ... ... 2014 жылы парникті эффекті туғызатын ... ... алып ... жаңа ... ... II Отын ... ... және озон тесіктері
Пайдалы энергия қалпына келетін және қалпына ... ... ... ... ... даму тарихи отын мен энергия
түрлерін игеру және ... ... ... ... ... және
физика пәндері куә. Сонымен қатар өнеркәсіптің қай саласы болмасын оның
дамуы, орналасуы көп жағдайда отын ... ... ... ... байлықтарын Дүние Жүзі бойынша өндіру жіне тұтыну ұдайы өсіп
келеді.
1900 жылы - 1 млрд ... ... ... жылы - 10 млрд ... шартты отынға өскен
2000 жылы - 14 млрд тонна шартты отынға жетті
Парникті газдардың негізгі тастау көзі ... отын ... ... ... ... ... отынның көлеміне ғана емес, ол отын балансының
құрылымына да ... Бұл екі ... ... елдің ұлттық экономикасының
инфраструктурасына тәуелді. Жалпы Жер ... ... ... отын көлемі мен
отын балансы экономиканың дамуына, урбанизациясына және ... ... Жер ... әр ... ... ... үлкен географиялық айырмашылықтар бар. Мысалы, 260 млн астам халқы бар
АҚШ Дүние ... ... отын ... ... ¼ ... ... 25 % астамын тұтынады. Ал 3,5 млрд астам халқы бар әлемнің
барлық дамушы елдерде осы 25 % ... отын ... ... энергияның көп бөлігін көміртек отынды жаққаннан алады.
Табиғи отынды жаққанда көміртегі ... де, ... ... ... ... Әр отын ... СО2 -ны әр көлемде ауаға бөледі.
Көмір негізгі көзі болып табылады, одан кейін мұнай мен табиғи газ ... отын ... мен ... ... ... ... ... Мысалы, соңғы 6 жылда көмірдің қоры 40 % -ға артты, ал оның
потенциалды қоры 29 % -ға ... Бұл ... ... ... ... потенциалды қорларының дұрыс бағаланбауы. Онымен қоса, бүкіл ... ... ... ... ... Американың , Шығыс
Сібірдің, Солтүстік Қытайдың ұлан ... ... ... ... ... ғана ... Колумбияда, Индонезияның Суматра
аралында, Ботсванада ірі -ірі ... кен ... ... Бұл ... ... атмосфераға тастайтын мемлекеттер саны көбейеді деген сөз.
Мұнай мен ... ... ... емес. Олар 2050 жылға дейін бітеді
деген болжам бар. Егер де табиғи газ кен ... ... ... ... онда газ ... ... ұлғаймақ. Ал, көмір қоры 2050
жылға дейін бітеді, егер де біз ... ғана ... ... ... ... күн ... ... жел энергиясы бүкіл
шаруашылықты энергиямен атмосфераға СО2 -ны тастамай -ақ ... ... ... кез ... бұл ... ... ... тез және кең
көлемде игерілсе, онда болашақта көмірді ... ... ... ... және ... ... орай, бұл энергия
түрлері қазбалы отынға қарағанда аз рөл ойнайды. Бұл дамыған елдерге ... ... де ... болып отыр.
Атомдық энергетика басқа пайдаланатын энергетикаларға экономикалық
бәсекелестікке шыдамды болып табылады, өйткені ... ... ... ... және ауыр суда ... ... болады. Реакторлар
уран отынында жұмыс істейді. Жеңіл суда жұмыс істейтін реакторлар жасанды
уран отынын ... ауыр суда ... ... ... ... және
табиғи изотоптарды пайдаланады. Қазір аралас реакторлар түрі ( бридерлер)
кең пайдалануда. ... ... ... ... болатын қауіпсіз
мәселесі және қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын ... ... ... көму ... ... ... ... болу қатері
көп жылдар бойы талқылануда. Ядролық энергиямен ... ... ... да көп ... ... бағдарламалар АҚШ -та,
Бұрынғы КСРО -да, Францияда, Ұлыбританияда, Жапонияда, Оңтүстік ... т. б ... ... іске асып жүрді. Кейінгі 20 жылда атомдық энергия
өз бәсеңін Чернобыль оқиғасынан ... ... ... Оның ... ... ... тарағаннан соң, көптеген Еуропа елдері бұл
бағдарламадан бас тартты.
Геотермальды энергия қазбалы ... ... ... ... ... ... ... тиімді геотермальды энергия көздері,
географиялық жағынан қиын жерлерде орналасқандықтан, оның Әлемдегі ... ... 1 % ғана ... ... ... ... ... Мексика, АҚШ, Австралия, Камчаткада және ... ... 2010 жылы ... энергия өндірісінің көлемі атомдық
энергетика көлемімен ... ... ... ... ... биоотын, күн және жел
энергияларын адам мың ... ... ... және ... ... өз ... ... сөсіз.
Гидроэнергетика дамуы бүкіл жаһандық масштабта болып ... ... ... ... ... ... 1982 жылы
ол 14 % құрады, онда ол ... ... ... ... ... Америкада және Канада да өте алып платиналар салынып жатыр. Онымен
бірге Жердің әр жерінде кішкентай қуатты ... ( 250 кВт және одан ... ... ... ... ... ... уақытта қте аз үлес ... ... ... ... Калифорния, Австралия және
Скандинавия жатады. Осыған қарамастан жел қондырғылары географиялық және
экономикалық ... ... ... ... ... ... жерімізде
экономикалық себептен шығар, бұл энергияның түрі дамымай ... ... ... ... ... Қақпасында бар. Ғалымдар болжамы бойынша
Жоңғар Қвқпасына жел ... ... ... АҚШ -тың Калифорния
штатындағы әлемдік жел сьанциялар қуатының 80 % -ы 6 мың Мкв ... ...... және “ Сан ... жел ... ... бар, ал
Жоңғар Қақпасынан 2 есе артық өндіруге ... ... ... әлемдік масштабта күн энергиясының үлесі өте аз,
бірақ болашақта экономикалық және басқа да даму ... ... ... түрі өте ... ... ... ... күн энергиясын, тек
қана ... ... ... ... ... ... жүйедегі жетістіктері арқасында, оның нарықтық
құны өте арзан болады.
Күн энергиясының ... ... ... олар ... ... үшін және транспорт отынына сутекті өндіру үшін қолданылылады.
Бұл даму деңгей нақты қай жылы болатынын дәл айту ... Бұл ... ... бұл ... түрі қазбалы отын энергиясын ығыстыра ала ма?
Күн энергиясының жүйесі қоршаған ортаға әсер ... таза ... оны ... ... ... ғана ... жаңа көздерін ( терең жатқан табиғи газ кен орындары,
термоядролық синтез, ядролық реакторлар, геотермальді және күн ... ... ... ... ... болуы және экономикалық тиімді болу
үшін әлі ... ... ... ... 70 ... болған энергетика
технологияларындағы жетістіктерге қарап, енді 70 жыл бұл ... ... деп ... ... Егерде біз бұл мақсаттарға қол жеткізсек,
планетадағы энергетикалық ... ... 1800 -қа ... ... шешілуі бүкіл адамзат мәселесін шешумен бірдей. Қазбалы отын
энергиясын өндіру ... ... СО2 ... түсуі тоқталады, ал
бұл жалпы климаттың, табиғаттың, адам денсаулығының мәселесін шешілуі деген
сөз. Әрине ... жету оңай ... Оған ... ... ... ... ... -технологиялық жнтістік, ал ең бастысы -жігерлі еңбек ... ... ... ... ... құрылымының және
саясаттың өзгеруі энергияны тұтынуының өзгеруіне әкеледі.
Энергетика дамуының стратегиясын ... ... ... мен ... ... жағдай, теорияда қабылданған даму стратегия практикада іске
аспауы мүмкін. ... ... мен ... ... тежеуі
технологиялардың таралуына көмегін тигізбейді.
Негізгі мәселе - дамушы елдер.
Жер халқының 75 % -ы ... ... ... және ... ... 20 % -ы ... елдерге өнеркәсіп өндірісінің 10 % тиеді. Көп
зерттеулерге қарағанда, әлемдік энергетика ... ... ... ... ... 50 -100 жылға артта қалды. Көп дамушы елдерге дамыған
елдер өзінің даму бағдарламасын ұсиануға рұқсат ... ... ... ... мен ... елдердің энергетикалық жүйелерін
салыстырғанда, дамушы елдерде ... көп ... ... ... ... ... және тұрғын үй жағдайының нашарлығы
мемлекеттің дамуын тежейді. Бразилия, мысалы, ... ... АҚШ ... ... Енді 70 ... ... экономикалық дамуы Ұлыбритания мен
Нидерландыға қарағанда ... мен ... ... ... ... ... энергетиканың даму ... ... ... даму ... экологиялық жағдайды және
өнеркәсіптің интенсивтілік ... ... жүру ... III Озон ... ... ... озонның қабатын жояды да, содан озон
тесіктері пайда болатыны мәлім.
Жаһандық мәселеге -Жерді күн ... ... ... ... ... ... ... 25 -40 км биіктікті орналасқан озонның жұқа қабаты, бүкіл
тіршілікке қауіпті күн ... ... ... ... ... Антарктида төбесінен табылды. 1975 жылдың ... ... ... ... 50 % -ға ... ... ... мұндай қауіп
солтүстікте де пайда болды. ... ... да және оған ... ал 1994 ... бастап -Еуропа, Слтүстік Азия, Солтүстік Америка
және ... ... озон ... ... ... озон ... 10 -15 % -ға
төмендеді.
Радиацияның ұлғаюынан адамда тері және әсәк ауруларының өршіп кету
қаупі туды, жалпы ультракүлгін ... өсуі ... ... жүйесін
әлсіретеді. Озон қабаты жойылса, Жерді құрғатып ... ... ... қырылып қалады, ал ол ... ... ... ... ... және көптеген өндіріс салаларында қолданылатын, бұйымдарды
тазалайтын ... ... озон ... жұқартады. Егер
хлоркөміртектер 80 -ші жылдарындағыдай сияқты көлемде атмосфераға түсіп
отырса, енді ... 70 ... озон ... 3 % қабатын жоғалтады, ал егер
қалдық пайызы екі еселесе - онда ... 12 % ... ... ... ... қосылыстар жақында ғана ... ... ... ... көрсеткен жоқ және экологиялық таза болып көрінді.
Атмосфераның төменгі қабатында олар ... ... ... және ... ... әсер ... Бірақ дәл осы инертті
газдар хлор атомдарының жоғары көтерілуіне мүмкіндік береді де, сондағы
озон атамдарын құртады. 1990 жылы ... ... ... ... ... тоқтатылуын қолға алды, бірақ тоқтатылудың мерзімі
көрсетілген жоқ. Кейбір елдер ( ... ... бұл ... қол ... жылы ... мен ... ғалымдары сенсациялық жаңалық ашты, озон
тесігінің пайда болуына болуына әсер етеді екен. ... мың жыл ... ... ауа ... ... ... ... уақытқа дейін, олар тек қана өндірістен пайда ... ... ... ... заттың көлемі, қазіргі атмосферадағы
хлорфторкөміртектің көлемімен бірдей.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Саяси модернизация."23 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Жаһандану кезеңіндегі мемлекеттің функциялары152 бет
Жаһандық ақпараттық жүйе және халықаралық қатынастар10 бет
Миграциялық саясаттың түсінігі мен мәні79 бет
Саяси модернизация14 бет
Қазіргі әлемдік үрдісті реттеу және жаңа әлемдік саясат27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь