Ислам діні туралы мәлімет

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

I.ТАРАУ. ӨЗІНЕ ӨЛІМ ТІЛЕУДІ ҚАЙТАРУ ЖӘНЕ АЛЛАҒА ЖАҚСЫ НИЕТТЕ БОЛУ ЖАЙЫНДА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5
1.1 Жан берер адамның жанында зікір, дұға және құран тіләуатын оқу ... ... 6
1.2 Момынның өлімі, белгілері және үмбеттің өмірлері ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
1.3 Өлімде пенделерге рахат бар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

II.ТАРАУ. ЖОҚТАУ ЖӘНЕ СОҒАН ҰҚСАС НӘРСЕЛЕРГЕ ТИЫМ САЛУ ҮКІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

12
2.1 Мейітке айтып жылау және соған ұқсас нәрселерге өсиет
қылса азапталады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
14
2.2 Дауысын шығармай жылауға рұқсат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.3 сабырлық, разы болу және олардың көркемділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
2.4 Перзент өліміне берілер сый ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.5 Науқасқа бару және оған дұға қылу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.6 Мейіттің жүзін ащса және сүйсе үкімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

III.ТАРАУ МЕЙІТ ҮШІН КЕРЕКТІ ІСТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
21
3.1 Кебіндеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
3.2 Ихрамдағы кісінің кебіні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
3.3 Жуу, кебіндеу уақытында хош иісті жағу және
жақсылықтарын айту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
23
3.4 Мейітке намаз оқу үкімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
3.5 Жаназа намазын оқудың сауабы және намаз оқушы қай жерде тұруы... 26
3.6 Жаназа намазын мешітте оқылса болады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
3.7 Қабыр және ғайыпқа жаназа оқу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
3.8 Бірнеше жаназаға бір намаз жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
3.9 Сап көп болса, қабыл болуға үмітті болады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
3.10 Мұсылмандардың мейітке айтылған мақтауы қабыл ... ... ... ... ... ... ... .. 30
3.11 Өзін.өзі өлтіргенге жаназа үкімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
3.12 Мейіт ісін тездету және сағыныштағы өлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 32
3.13 Жаназадағы жүрулердің әдептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 33
3.14 Рахмет періштелері жаназаны күзетеді және жаназамен
амалы қалады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
35
3.15 Жаназаға орнынан тұру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
3.16 Зират, көму және оның уақыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36
3.17 Қабыр көркемделмейді, үстіне ешнәрсе салынбайды
және оған отырмайды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
38
3.18 Қажет үшін мейітті көшірсе, қабырды ашса үкімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
3.19 Мейіт өзгелердің амалынан пайда алады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 41

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
43
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
Аса қамқор ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!
Дүйім жұртқа белгілі жұмыр жердің бетіндегі бір жарым миллиард халықтың ұстанатыны Аллаһ тағаланың хақ діні-Ислам біздің елімізде де даму үстінде. ҚМДБ-ның бас мүфтиі Әбсаттар қажы Дербісәлі өз сөзінде:
«Тәуелсіз еліміздің рухани өмірінде дініміздің алар орны мен маңызы артып келеді» дегендей. Жүзден астам ұлт пен ұлыстар мекен етіп өзара тату-тәтті өмір сүріп жатқан Қазақстан халқының жетпіс пайызы да осы қасиетті Ислам дінінде.
Орта Азияның түркі халықтарының, оның ішінде қазақ халқының Исламды тек қабылдаушы болып қалмастан, қайта Ислами мәдениеті мен өркениетіне үлкен үлес қосқандығы нақтылы деректермен дәйектеледі.
Осы Мауера-ән-наһір өлкесінен шыққан нақты қазақ жеріне келсек,Әбу Насыр әл-фараби бастаған атақты Отырар ғалымдары плеядасы, Тараздан шыққан әл-Тарази есімді ғұламалар, Каир мен Дамаскідегі мәдениет, ғылым ошақтарында қызмет еткен және сонда қайтыс болған ғалым бабаларымыз туралы терең ой жүгіртіп, деректерге сүйене отырып ой толғаған.
Жалпы, осыдан 10-15 жыл бұрынға дейін қазақ жазба әдебиеті Абайдан басталады деп келсек, кейінірек оны шегіндіріп он бес ғасырға дейін апарғанбыз. Ал, хазірет муфти Әбсаттар қажы Дербісәлі өзінің нақты дәлелдерімен оны ары қарай он шақты ғ. шегеріп тастайды. Соның дәлелі ретінде:
Қажа Ахмет Иасауи кесенесі мен ондағы құлпытастардағы жазуларды ана тілімізге аударып, зерттеді. Онмен онсегізінші ғасырларда өмір сүрген Әбул-Қасым Әл-Фараби, Исмайыл әл-Жауһари әл-Фараби, Әбу Ибраһим Ысқақ әл-Фараби, Бұрһан әд-дин Ахмад әл-Фараби,Байхақ Қыпшақи, Хасан Әли Жалайыры, Махмут Тарази, Хисам әд-Дин Сығанақи және т.б. барлығы 50-ге жуық ғалымдар мен ойшылдар еңбектерін ғылыми айналымға енгізді.
Призидентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы және хазірет мүфтиіміз Әбсаттар қажы Дербісәлінің тікелей ұйымдастыруымен ашылған «Нұр-Мубарак» университеті және имамдардың білімін жетілдіретін республикалық Ислам институты. Кеңес үкіметінде діни білім ала алмаған алды 30-40, соңы 60-70 тегі имамдар партаға отырып, білім алуда «Аллаға шүкір мыңда бір шүкір», дейді көзіне жас алған бір қарт имам, осындай институт мұнан 10-15 жыл бұрын ашылғанда, бұл күндері елімізде, дінімізде білімді білікті дін қызметкерлеріне тапшылықты сезбес еді. Алты жыл ішінде Ислам және өркениет газеті таралымы 45мыңға жетті. Иман атты журналда оқушылырын сусындатуда.Республикалық «Егемен Қазақстан», «Қазахстанская правда», «Түркістан», «Жас Алаш», «Қазақ Әдебиеті» газеттерінде оның дін ғана емес, өмірдің сан-саласын қамтитын ізденістерге толы іргелі дүниелерін жиі оқитын болдық.
Әсіресе, діни ағартушылық ісіне үлкен мән береді. Қаламы қуатты. Жаза да айта да біледі.(Жас Алаш 9-қаңтар 2007ж).

Хазірет муфтиіміз өз сөзінде: «Біздің ата- бабаларымыз сан ғасырлар бойы Ислам дінінің Ханафи мәзхабын ұстанып келді. Бүгінгі ұрпақта солай
        
        МАЗМҰНЫ
|Кіріспе....................................................................|3 |
|..................................................... | |
| | ... ... өлім ... ... және ... ... ниетте болу |5 |
|жайында....................................................................| |
|.................. | |
| 1.1 Жан ... ... ... ... дұға және құран тіләуатын |6 ... | |
| 1.2 ... ... ... және ... |9 ... | |
| 1.3 ... ... рахат |10 ... |
| | ... ... және ... ... ... тиым салу | ... |12 |
| 2.1 ... ... ... және ... ұқсас нәрселерге өсиет | |
|қылса |14 ... ... | |
| 2.2 ... ... ... |15 ... | |
| 2.3 ... разы болу және олардың |15 ... | |
| 2.4 ... ... ... |18 ... |
| 2.5 ... бару және оған дұға |19 ... | |
| 2.6 ... ... ащса және ... |19 ... | |
| | ... Мейіт үшін керекті |21 ... | |
| 3.1 |22 ... ... | |
| 3.2 ... ... |23 ... ... | |
| 3.3 Жуу, ... ... хош ... жағу және | ... |23 ... ... | |
| 3.4 ... ... оқу |24 ... ... | |
| 3.5 ... ... ... ... және ... ... қай ... тұруы…|26 |
| 3.6 Жаназа намазын мешітте ... |27 ... | |
| 3.7 ... және ... ... |27 ... | |
| 3.8 ... ... бір ... |29 ... | |
| 3.9 Сап көп ... ... ... ... |29 ... | |
| 3.10 ... ... ... ... |30 ... | |
| 3.11 ... ... ... |31 ... | |
| 3.12 ... ісін ... және ... |32 ... | |
| 3.13 ... ... |33 ... | |
| 3.14 ... ... ... ... және жаназамен | ... |35 ... ... | |
| 3.15 ... орнынан |35 ... ... | |
| 3.16 ... көму және оның |36 ... | |
| 3.17 ... ... ... ... ... | ... оған |38 ... ... | |
| 3.18 ... үшін ... ... ... ашса |39 ... | |
| 3.19 ... ... ... ... |41 ... | |
| | ... ... | ... |44 ... ... | ... ... ... мейірімді Алланың атымен бастаймын!
Дүйім жұртқа белгілі жұмыр жердің бетіндегі бір жарым миллиард халықтың
ұстанатыны Аллаһ тағаланың хақ діні-Ислам біздің елімізде де даму ... бас ... ... қажы ... өз сөзінде:
«Тәуелсіз еліміздің рухани өмірінде дініміздің алар орны мен маңызы
артып келеді» дегендей. Жүзден астам ұлт пен ... ... етіп ... ... өмір сүріп жатқан Қазақстан халқының жетпіс пайызы да осы қасиетті
Ислам дінінде.
Орта ... ... ... оның ... қазақ халқының Исламды
тек қабылдаушы болып қалмастан, қайта Ислами ... мен ... үлес ... ... ... ... Мауера-ән-наһір өлкесінен шыққан нақты қазақ жеріне келсек,Әбу
Насыр әл-фараби бастаған атақты Отырар ғалымдары плеядасы, Тараздан ... ... ... Каир мен ... ... ... ... еткен және сонда қайтыс болған ғалым бабаларымыз туралы
терең ой жүгіртіп, деректерге сүйене ... ой ... ... 10-15 жыл ... ... қазақ жазба әдебиеті Абайдан
басталады деп келсек, кейінірек оны ... он бес ... ... Ал, ... ... Әбсаттар қажы Дербісәлі өзінің нақты
дәлелдерімен оны ары ... он ... ғ. ... ... ... ... ... Иасауи кесенесі мен ондағы құлпытастардағы жазуларды ана
тілімізге аударып, зерттеді. Онмен онсегізінші ғасырларда өмір ... ... ... ... әл-Жауһари әл-Фараби, Әбу Ибраһим Ысқақ әл-Фараби,
Бұрһан әд-дин Ахмад әл-Фараби,Байхақ Қыпшақи, Хасан Әли Жалайыры, Махмут
Тарази, Хисам ... ... және т.б. ... 50-ге жуық ... ... еңбектерін ғылыми айналымға енгізді.
Призидентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы және хазірет мүфтиіміз Әбсаттар
қажы Дербісәлінің ... ... ... ... және ... ... ... республикалық Ислам
институты. Кеңес үкіметінде діни ... ала ... алды 30-40, соңы ... имамдар партаға отырып, білім алуда «Аллаға шүкір мыңда бір ... ... жас ... бір қарт ... ... институт мұнан 10-15 жыл
бұрын ашылғанда, бұл күндері елімізде, дінімізде ... ... ... ... ... еді. Алты жыл ішінде Ислам және ... ... ... жетті. Иман атты ... ... ... ... ... правда»,
«Түркістан», «Жас Алаш», «Қазақ Әдебиеті» газеттерінде оның дін ғана емес,
өмірдің сан-саласын қамтитын ізденістерге толы іргелі дүниелерін жиі ... діни ... ... үлкен мән береді. Қаламы қуатты. Жаза да
айта да біледі.(Жас Алаш 9-қаңтар 2007ж).
Хазірет ... өз ... ... ата- ... сан ... бойы
Ислам дінінің Ханафи мәзхабын ұстанып келді. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ала отырып біз Ханафи мәзхапқа сүйене отырып
Жаназа үкімдерін жазып іздендік іләһи Аллаһым қабыл ... ... ... өлім ... ... және ... жақсы ниетте болу жайында
احكام الجنائز
Жаназа сөздікте «сатр» перде, тосық мағынасын береді. Табытқа ... ... ... الاول فى النهى عن تمنى الموت فى حسن الظن بالله
عن انس رضى الله عنه عن ... صل الله عليه وسلم قال لا ... احد ... لضر نزل به فاءن كان لا بد ... ... ... ... احيني ما كا نت
الحياة خيرا لي وتوفني ءاذا كانت الوفاة خيرا لي رواه الخمسة وفي روا ية
قا ل قيس ... ... وقد ... فى بطنه سبعا ... يقول لولا ءان ... الله عليه وسلم نها نا ءان ندعو بالموت لدعوت به ... ... ... اما محسنا فلعله يزداد و اما مسيئا فلعله يستعتب
Анас одан Алла разы болсын риуаяты:
«Пайғамбар ғ.с:
«Ешқайсыларың өзіне ... ... өлім ... Егер өлім ... шарасы болмаса:
«әй Аллахым тірі болып жүруім игілік болса, мені тірі қалдыр. ... ... ... ... ... өлімді қайырлы ет десін » деді ».
Бесеуі риуаят еткен;
Басқа риуаятта.
«Қайс хаббаптың алдына ... ... 7-і рет отты ... ... ... Мен оның «егер пайғамбарымыз ғ.с. өзімізге өлім тілеуден
қайтармағанда еді, әлбетте оны ... дұға ... ... ... ... ... дейілген.
Бухаридің риуаятында;
«Ешқайсысың өзіне өлім тілемесін. Егер ... ... Егер ... ... тәубесіне қайтар » дейілген.
Шарх: Алла өмірді адамға берді. Адам бұл дүниеде ... ... ... ... ... ... ... Кімде-кім өзіне жеткен
кейбір қиыншылықпен, зарарға шыдай ... ... өлім ... ... ... қарсы шыққан болады. Бұл жағдай момын үшін дұрыс емес.
Соның үшін де пайғамбар ғ.с. үмбеттеріне өздеріне өлім ... ... өте ... ... ... ... ... бұл істі
Аллаға тапсырып, өздеріне жақсылық ... ... ... кісі ... ... ... ... Алладан өлім жақсы болса, өлімді, өмір
жақсы болса, өмірді беруін тілейді.
Не үшін өлім тілеу мүмкін емес ... Имам ... ... ғ.с. өз ... баян ... ... өзіне тілемесін. Егер жақсылардан болса,
ғамалдары көбееді, егер жамандардан болса, ... ... кісі ... өлім ... ... жақсы адам болса, өмірінде
жақсылықтары көбейіп, ахыретке жинайтын сауаптары көп болады.Егер ... ... адам ... тірі ... оған тәубе қылуға, жақсылар
қатарына ... ... өмір ... өмір ... үшін ... ... Ал енді өзіне келген зарарға сабыр қылуда көптеген
сауаптарға еге болуға ... ... ... الله عنه ... رسول الله صل الله عليه وسلم قبل موته ... يموت ... الا ... الظن بالله تعالى رواه أبو داؤد و مسلم
Жабыр одан Алла разы болсын риуаяты.
«Пайғамбарымыз ғ.с.-ның ... үш күн ... ... ... ... Алла т.ғ. ... тек жақсы ойда болсын»
деп айтып жатқандарын есіттім».
Абу дәуіт және Муслим риуаяты.
Шарх. Осы ... сай ... кісі ... ... Алла мен үшін
мейірбанды, мен үшін рахымы мол, мен үшін ... ... ... ... ... дені сау ... момын кісі әрдайым қауіпте тұруы Аллаға ... ... ... Міне ... ғана ол ... ... ... көптеп жасайды.
1. Жан берер адамның жанында зікір, дұға және ... ... ... ... عند المحتضر
عن أبى سعيد رضى الله عنه عن النبى صلى الله عليه وسلم قال: ... ... الا الله رواه ... الا ... ... одан разы ... риуаяты:
«Пайғамбар ғ.с:
«Өлім алдында жатқандарыңызға « Лә ... ... » ... ... тек ... ... етпеген.
Шарх: өлім алдында тұрған адам жанындағы кісілер дауыстарын ... ... ... ... айтып тұру үкімін осы хадистен алынған.
Мұхтазар- яғни өлім халінде жатқан адамға осы сөзді айт деп ... ... ... айтпаймын, деп жіберуі е басқада
қолайсыз жағдайға түсуі мүмкін. Сол себепті жанында отырушылар ... ... ... ... ... ... сөзі калима шахадат болған адам
бақытты болады. Мұхтазар калима шахадатты айтқаннан кейін және ... ... ... ... калима шахадатты айта бастайды.
Қорытынды: не болған жағдайда да мухтазар өз еркімен ... ... ... أم سلمة رضى الله عنها ... قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ... المريض أو الميت فقولوا خيرا فاءن الملائكة يؤمنون على ماتقولون قا
لت:فلما مات أبو سلمة أتيت ... ... يا رسول الله ان أبا سلمة قد مات ... ... اغفر لى وله و ... منه عقبى حسنة قا لت: فقلت ... الله من
هو خير لى منه محمدا صلى الله عليه وسلم رواه الخمسة الا البخا رى
Умму Салама(Алла одан разы ... ... ... ... е өлім ... жатқан кісінің жанында ьолсаңыз
жақсы сөз айтыңдар. Себебі періштелер сіз айтып жатқан ... ... ... ... ... өлгенде ардақты пайғамбарымыз ғ.с.-ның алдарына келдім
де:
«Әй Алланың елшісі, Абу Салама өлді » дедім.
«Әй Жаратушым, мені де, оны да ... және ... ... ... ... бер, деп айт» ... оны айттым кейін Алла ... одан да ... ... ... ... берді » деді ».
Бесеулерінен тек Бухари риуаят етпеген.
Шарх: Осы хадиске амал ... ... ... ... амал қылынған
болады. Науқас және мухтазар кісі ең көңілі сынық адам ... Сол ... ... тек ... ... ... сөйлеу керек. Сонда олардың
көңілдері көтеріледі.Ең маңыздысы ... ... ... әмин деп ... сөзі ... ... ... келсе, қабыл болады. Әне сонда
науқастардың шипа табуына, мухтазардың соңы ... ... үміт ... ... ... және ... ... жанында болған адамдар тек жақсы
сөздерді сөйлеулері шарт.
Хадис шәріптің екінші жарымында мұсылман кісі өлгеннен кейін ... ... дұға ... ... тағылым берілуде.
Эфиопияға жанұясымен хижрат еткен сахабалардың бірі Абу Салама (Алла
одан разы болсын) өлген кездерінде ол кісінің жұбайы Умму ... ... ... ... ... ... ... берген екен. Сонда ардақты
пайғамбарымыз ғ.с. Умму ... ... ... ... ... ... ... Жаратушы, мені де оны да жарылқа және ... ... ... артта
қалушыны бер » жақсырағын бере көр ». деп айтуды бұйырған екен. Ақиқатта да
мұсылман адам тірі ... өлі ... ... ... ... ... ... сұрауға еге. Алайда өліктер ше? Өліктерге олардың ... ... ... ... ... ... ... қасыретке түскен
адамға Алладан оданда жақсысын ... ... ... ... ең
маңыздысы, дұғасы қабыл болып қалса, мақсатқа ... ... ... ... адам шын ... дұға ... ... Алла тез қабыл етеді.
Умму Салама (Алла одан разы ... ... ... ... ... ол ... ... қабыл етті. Ол кісіге Абу ... ... ... Ол ... Абу Салама орнына ардақты пайғамбарымыз ғ.с.-ді
күйеу болды. Умму Салама (Алла одан разы ... ... ана ... ... ... ... өлген мұсылмандар осы дұғаны оқып ... معقل بن ... الله عنه عن ... صلى الله عليه وسلم قال: اقرءوا يس
على موتاكم رواه أبو داود والنساء وأحمد وابن حبان و ... ибн ... одан разы ... ... ... ... «ясин» ді қираат етіңдер» деді».
Абу Дәуіт, Насаи, Ахмет және ибн ... ... ... осы хадиске 3 үш ... ... ... ... » ... ... өлім
төсегінде жатқандарыңызға, дейілген. Соның үшін ... ... « ясин ... оқу ... Бұл ... ... ... қиямет, жаннат және тозақ,
шайтанның пітнәсынан ұзақ болу, сияқты ... ... ... ... оқуға әмір қылынған, дейді. Бұл топтағы ғұлама атақтылары Имам ... Имам ... топ тағы ... Имам ... ибн ... Ханафилер (кейбір
Малики және Шафиғилер де) олар тіләуат өліктер үшін қылынады деген және өз
сөздеріне осы ... және ... ... ... ... ... ... қатар төмендегіндей шарх еткен.
1. Хадисте өліктеріңізге дейілген, өлім төсегінде жатқандарыңызға,
дейілген емес. « Өлік » ... өліп ... ... ... сөз.
«Өлік» сөзін өлім төсегінде жатқан кісіге істету үшін қосымша дәлел е ишара
керек. Бұл жерде ол нәрсе жоқ.
Имам ... соны ... «Ал- ... ... ... ... жақтан амал қылу хақ. Мұны Дара ... ... ... де
қуаттайды.
«Кім зираттарға кіріп, « қул хуаллоху ахад »-ты 11он бір рет ... ... ... ... бірі ... келтіру. Бұл нәрсе
мухтазарға, мейітке де тиесілі.
«Муснадул Фирдауста: «қайсы бір өлік өлгеннен кейін оның ... ... ... ... Алла оған ... береді » дейілген.
Имам Ахмед: « Шейхтар қашан «ясин» мәйіт үшін ... ... ... беріледі », дейтін ». деген.
3. Жаназа намазында Фатиһа с. оқылуына қиас қылынады.
4. ... ... ... ... ... ... беру ... Егер мәйіт тірі адамның сөзінен ... ... ... ... ... ... ... бола алмайды?!
5. Құран тіләуаты оқылған жерде тыныштық рахым болуы мәлім және
белгілі. Неге енді мәйіт бар ... ... ... ... ... екен?!
6. Хадисте риуаят етілгендей, сапарға шыққан бір адам білместен
зират ... ... ... ... ... қабыр ішіндегі адам табарак сүресін
соңына шейін тіләуат қылғанын есітіп, мұны ардақты ... ... ... ... ... Ол ... ... оған қабыр
азабынан нажат береді » деген.
Тіләуатты оқуға болмайды деушілердің дәлелі жоқ. Мәлімки шариғат
бойынша ... істі ... да, ... дәлел құжат болуы керек. Өліктерге
тіләуат қылуды қайтаратын дәлел жоқ.
Осы топтағы ғұламалар бұл ... ... ... қылып сауабыны
бағыштамағанда айтылатын сөздер, егер ... ... ... ... де орын ... ... онда дұға ... дұғадан
мәйіт пайда алатынын ешкім жоқ дей ... ... ... қазасы, белгілері және үмбеттің ғұмыры
علامة موت المؤمن و أعمار الاءمة
عن بريدة رضى الله عنه عن النبى قال: المؤمن يموت بعرق ... ... ... و ... ... одан разы ... риуаяты:
« Пайғамбарымыз ғ.с:
« Момын кісінің маңдайы тер болып тұрып өледі », деді ».
Термизи, Насаи және Ахмет
Шарх: Өлімнің ауыртпашылығынан және ... ... ... ... сыяпатынан маңдайы терлеп кетеді.
عن عبد الله رضى الله عنه عن النبى صلى الله عليه وسلم قال: ان نفس ... رشحا ولا أحب موتا كموت ... قيل: وما موت ... ... ... رواه
الترمذى ولاءبى داود:موت الفجأة أخذة أسف
Абдулла (Алла одан разы болсын) риуаяты:
«Пайғамбарымыз ғ.с:
«Момынның жаны тер ... ... ... Есектің өліміне ұқсас өлімді
жақтырмаймын » деді.
«Есектің өлімі қандай болады? » дейілді.
«Тосыннан өлу », ... ... ... риуаятында:
«Тосыннан өлу жазасын беріп тұрып алу, дейілген.
Шарх: Осы хадисте ... кісі ... ... , ол ... ... ... ... кейбір тер шығып соң жан беруі жақсылық
белгілерінен екені анық білінуде.
Ғұламаларымыз бұл ... ... ... соң мынандай
қорытынды сөзге келген, өлімінен алдын науқас болу абзал екен. Өйткені
науқас адам ... ... ... ... ... ... етеді және т.б.
Хадисте тосыннан болатын өлімді есектің ... деп ... ... мағына.
Бұл мағынаны Имам Абу Шайба риуаят қылған төмендегі хадистен біліп
аламыз:
«Тосыннан өлу момын үшін рахат, кәпір үшін азап бар ... ... ... ... ... ... етсін. әмин!
عن عبد الله بن عمرو رضى الله عنه عن النبى صلى الله عليه وسلم قال: ما ... يموت يوم ... أو ليلة ... الا وقاه الله فتنة ... ибн Әмір ... одан разы ... риуаяты:
«Қайсы бір момын жұма күні е жұма кешінде ... Алла оны, ... ... ... », деді ».
Шарх: Осы хадистегі мағынада жұма күннің ... ... ... ... бірге, адам бұл дүниеде не қылса да қылып, жұма күні өлу нәсіп
етсе, бүкіл істері оңынан туады деген қате ... ... ... ... ... ... тақуалығы бар момын пенделерге. Себебі
жұма күні кәпір, дінсіздерде сан-санақсыз өледі.
Екіншіден, ғұламаларымыз осы ... ... ... тек
жұма күні өткенше, уақтыншалық болады, деген. ... ... да ... үшін жұма күні өлу ... екен.
Алла бізгеде сондай күндерден нәсіп етсін.
عن أبى هريرة رضى الله عنه عن ... صلى الله عليه وسلم قال: ... ... بين ... الى السبعين وأقلهم من يجوز ذلك رواهما ... ... ... одан разы болсын) риуаяты:
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с:
«Үмбетімнің өмірлері 60 алпыспен 70 жетпіс ортасында. Бұдан азғанасы
тыс болады », деді ... ... ... ... Ардақты пайғамбарымыздың ғ.с-ның жасы, хазірет Абу Бакр Сыддық
және хазіреті Омар 63 алпыс үш ... ... ... ... ... ... ... الموت راحة للعباد
عن أبى قتادة رضى الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مرعليه بجنازة
فقال:مستريح و ... منه ... ... ... يستريح من نصب الدنيا والعبد
الفاجر يستريح منه ... ... ... رواه الشيخان و النساءى
Абу Қатада (Алла одан разы болсын) риуаяты:
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с-ның ... бір ... алып ... ... аман ... және одан аман ... » , деді ».
«Әй Алланың елшісі, аман болушы және одан аман ... ... не? ... Сонда ол:
«момын пенденің қазасы, дүниенің қиыншылықтарынан аманда болады. Кәпір
адам өлсе, одан ... ... ... және жаны бар ... аманда
болады », деді ».
Екі шейх және ... ... Бұл ... ... үшін ... соның үшін момын өлімімен бұл
дүние қамауынан азаттыққа ... Бұл ... ... ... ... және ... ... Момын пенде
өлімі арқылы рахатқа жетеді.
Кәпір пенде өзінің жамандықтарымен дүниедегі баршаға азар ... ... Ол ... ... жамандықтарын жасайды. Адамдарға, ел-
жұртқа, ... ... ... де ... ... ... ... үшінде
пасықтың өлімі себепті ... ... ... одан және ... ... әманда болады.
ІІ-тарау Жоқтау және соған ұқсас нәрселерге тиым алу Үкімі
الفصل الثانى فى تحريم النيا حة و ... عبد الله رضى الله عنه عن ... صلى الله عليه وسلم قال: ليس منا ... ... و شق ... ودعا ... ... رواه الخمسة الا أبا داود
Абдулла (одан Алла разы болсын) риуаяты:
« Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с.
«Кім бетінен ... ... ... ... ... ... емес », деді ... тек Абу Дәуіт риуаят етпеген.
Шарх: Осы хадисте ... ... оның ... ... өздерін қайғылы
етіп көрсету үшін, өздерін ұрып, киімдерін жыртып, ... ... ... пәленше-түгенше деп, Исламға тура келмейтін сөздерді
айтып, жылау турасында сөз кетуде. Бұлар баршасы ... ... ... мұсылман адамға тура келмегені үшін ... ғ.с ... ... ... ... ... Бұл өте ауыр сөз, «Бізден емес» дегені
мұсылмандардан емес, дегені.
Өкініштісі сол ... ... ... осы ... шәріпке амал
қылынбай келуде. Әйелдер басқалардың надандық өлшеуімен ... ... ... ... ... орын ... ... тырнап қанатады,
киімдерін жыртады.
Естерінен талғанша жылайды. Момын-мұсылман адам ... ... ол кісі ... ... ... ... أبى مالك ... رضى الله عنه عن النبى صلى الله عليه وسلم قال: أربع
فى أمتى من امرالجاهلية لا يتركونهن الفخرفى الاحساب والطعن فى ... ... ... ... اذالم تتب قبل موتها تقام يوم
القيامة وعليها سربال من قطران ودرع من جرب رواه مسلم ... ... ... من امر ... لن ... الناس النياحة والطعن فى الاحساب والعدوى أجرب
بعير فاءجرب ماءة بعيرمن أجرب ... ... ... بكذا و ... Пайғамбарымыз ғ.с.
«Надандық істерден төрт нәрсе менің үмбетімде бар. ... ... ... ... ... тіл тигізу, жұлдыздардан сұрау, дауыс
шығарып, айтып жылау », деді. Және ол кісі:
«Егер жылаушы әйел ... ... ... қылмаса, қиямет күні үстіне
оттан болған көйлек кигізіліп тіріледі », деді ... және ... ... ... ... төрт нәрсесі менің үмбетімде бар. Адамдар оларды
ешқашан ... ... ... ата-бабасына тіл тигізу, кеселдік жұқты деу.
Бір түйе қотыр болды, жүз түйені қотыр қылды ... ... ... ... ... Және жауынды жұлдыздардан деп ... ... ... ... деуі », ... Осы ... ... қосқанда надандық дәуірдегі істердің
бесеуі адамдардың табиғатына сіңісіп, әдет- ғұрыпта көп кездесіп тұрады.
Бұл ... ... тек ... рахымынан үміт болып, шын мұсылман
пенделер ғана құтылары сөзсіз. Қалғандары түрлі сылтаулармен және ... сол ... ... ... жүре ... Енді сол надандық
дәуірдегі бес нәрсемен бір-бір танысып шығайық:
1. «Ата-бабасының даңқысымен мақтану» ... ең ... ... бірі осы. ... діні ... алдын арабтарда атам мұны
жасаған, ... мұны ... деп ... ... өзін жоғары
қояр еді. Бұл мүлдем дұрыс нәрсе емес. Өткен кісілер ... іс ... ... үшін ... ... неге олардан кейінгі ұрпағы өздері
бір іс жасамай, аталарымен мақтанып басқалардан ... ... ... ... ... көрі ... ... қылып
жүргендерді кемсітеді? Адамдар арасында түрлі келіспеушілікке ... ... ... бұл істі жасағандардың мәлім дәрежеде себеп
үзірлері болуы мүмкін. Алайда мұсылман бола ... бұл ... не десе ... ... ... ... дәуірдегінен де
әлде қайда көбірек болмайды ма?
2. ... тіл ... ... ... ... ... ... болады. Надандық дәуірдегі
кісілер өз аталарымен мақтанумен бірге өзгелердің ... ... ... еді. Олардың шыққан таза тектіктерін ... етіп ... ... ... кісілерін айыптар еді. Надандық дәуірде өмір сүргендерді
түсінуге болады. ... ... ... бұл ... ... не деу ... тегіне тіл тигізу үлкен күнә. Мұны әрбір мұсылман әсте ұмытпауы
керек.
3. «жұлдызға қарап ... ... ... ... ... түгеншесі түсірді деп айтып,
сенуде соған кіреді. Бірақ әзірде көпшілік мұсылман деп ... ... Шын ... ... нәрсе жауын жауғаныда Алланың қалауымен
болды, деп сенеді.
4. «айтып жылау»
Мұнда жақын адамы өліп оның мадақтауын ... ... ... Надандықта
солай болған. Сол заманда айтып жылауды кәсіп еткен әйелдерде болған. Олар
қай жерде біреу өлсе ... ... ... ... ... ... қайғыны күшейту үшін сөздерді айтып жылар және соған ақы алар еді.
Бұл істі қылушы әйелдер біліп алулары ... ... ... ... ... әйел өлімінен алдын тәубе қылмаса, қиямет күні оттан
болған көйлекпен тіріледі». Бұл ... ... ... ... қылып,
шариғатымыз тиым салған жылау арқылы ... ... ... және ... жасау.
5. «ауру жұқты деу»
Адамға болсын, хайуанға болсын кесел пәленшеден жұқты, соны жоламаса ... ... ... тек ... әкім ... ... болып қалғанға
ұқсайды. Барлық жерде кеселдік нені жасаса соны істейді ... ... ... ... ... ... өзі екенін, ойларынада келмейді. Әрбір нәрсе
Алладан деген сенім жоқ оларда. Сол себепті ... ғ.с. ... түйе ... ... жүз ... қотыр қылды дейді.Бірінші түйені
кім қотыр қылыпты?» деуде.
Соны ойлап ... ... ... ... ... ... кеселдігі
жұқпас. Бәрі Алланың қолында, қалауында деп сенуіміз керек.
2.1 Мейітке айтып жылау және соған ұқсас нәрселерге өсиет қылса
азапталады.
يعذب الميت باالنوح ... اذا أوصى ... أبى موسى رضى الله عنه قال: لما أصيب ... الله عنه جعل صهيب يقول:
واأخاه فقال:عمرأما علمت أن ... صلى الله عليه وسلم ... ... ليعذب
ببكاءالحى وفى رواية: ان الميت يعذب ببعض بكاء أهله عليه رواه الخمسة
Абу Муса ... одан разы ... ... Алла одан разы болсын мусибатқа жолыққанда Сухайб:
«Ойбай Бауырым!» деп жылай бастады. ... ... ... ... мейіт тірілердің жылауымен
азапталады, дегендерін білмейсің бе?» деді».
Басқа бір риуаятта:
«Әлбетте, мейіт оған өз ... ... ... азапталады»
деген.
Бесеуі риуаят еткен.
Шарх: Хазірет Омарды абдурахман ибн мулжам ... ... ... ... ... өткен уақиғасы.
عن أبى موسى رضى الله عنه عن ... صلى الله عليه وسلم ... ميت ... ... ... وا ... أو نحوذلك الا وكل به ملكان يلهزانه أهكذا
كنت رواه الترمذى وأحمد
Абу Муса ... одан разы ... ... ... ... бір ... өлгеннен кейін оның жылаушысы тұрып ойбай тауым,
бауым, сүйенгенім десе е соған ұқсастарын ... ... оған екі ... қылынып, құлағының астына келіп:
«Сондай болған ба едің?!» дейді», деді».
Термизи және Ахмет риуаяты:
Шарх: Бұлда ... өзі ... ... болса, дейді кейбір ғалымдар.
2.2 Дауысын шығармай жылауға рұқсат.
يجوز البكاء بغير رفع الصوت
عن أنس رضى الله عنه عن ... صلى الله عليه وسلم قال: قنت رسول الله ... عليه وسلم شهرا حين قتل ... فما راءيته حزن حزنا قط أشد منه رواه
الشيخان
Анас(Алла одан разы ... ... ғ.с. ... ... бір ай бойы ... Ол ... ... қайғырып жүргенін көрген емес едім».
Екі Шейх риуаяты:
Шарх:
Пайғамбарымыз ғ.с-ның жанындағы жетпіс қари ... Нажд ... ... ... ... кәпірлер қырып тастаған. Міне сонда
Пайғамбарымыз ғ.с. бір ай бойы намазда құнытты оқып, аталған ... ... Және ... ... қари ... ... ... еді.
Осы риуаятты жеткізуші Анас Алла одан разы ... ... ... ... ... еш ... ... деген екен.
Бұл да өлгенге қайғыруға болады дәлелі.
2.3 Сабырлық, разы болу және олардың көркемділігі.
الفصل ... فى ... ... وما ... الله ... الذين خلق الموت والحياة ليبلوكم أيكم أحسن عملا وهو العزيز
الغفور
Алла тағала:
«Ол өлімді және ... ... ... ... ... жақсы екендеріңді
сынау үшін жаратты», деген(Мүлк екінші аят).
Шарх: Осы аятта Алла тағала өлім сынау ... ... ... өлім
уақытындада, өлген кісілердің жақындары сабыр ... ... ... ... ... сауап алулары керек.
وقال جل شانه: الذين اذا أصبتهم مصيبة قالو انا لله وانا اليه ... ... صلوت من ربهم ... ... هم ... ... өздеріне мусибат жетсе, біз Алланыкіміз және біз Аллаға
қайтушылармыз, дейді. Әне соларға өз Рабыларынан салауатар және рахмат ... ... ... ... ... ... .с. 156-157).
وقال عمررضى الله عنه : نعم العدلان و نعم العلاوة فى هذه الاية
Омар Алла одан разы болсын осы аят ... да ... екі ғидл және ... ... ... ... Алла ... мусибат жеткенде сабыр қылатын, разы болатын
біз Алланың мүлкіміз, өзі нені қаласа соны жасайды, ахыреттеде тек ... ... ... ... пенделерді мақтап, олар берілетін сый-сыяпатты
да айтуда.
Аталмыш пенделерге берілетін сыйлықтар екеуі негізгісі және ғилауа
екен.
Екі негізгісі Алладан ... ... және ... Бір ... ... тура жол тапқандардан болуы.
Осы аяттың мағынасын терең түсінген хазірет Омар ... одан ... да ... екі ғидл және ... деген екен.
Араптарда «ғидл» деп жүкті айтады.
«ғилауа» артығымен берілген егер үстіндегі сыйлық.
Хазірет Омар Алла одан разы ... ... ... ... ... біз
Алланың мүлкіміз және оған қайтушымыз, деуші пенделерге уәде ... және ... тура ... ... болуы, егер үстіне ... ... ... ең ... ... ... қазасы. Кім міне осындай
мусибатқа түссе, сабыр қылып «инна лилләһи уа инна илайхи ... ... ... ... ... ... رضى الله عنها عن ... صلى الله عليه وسلم قال:لايصيب المؤمن شوكة
فما فوقها الارفعه الله بها درجة وحط عنه بها خطيئة رواه الترمذى ... ... одан разы ... ... ... ... ... кіруі және одан да ауырлау мусибат жетсе де, әлбетте,
Алла осы ... оның ... ... және күнәсін жуады», деді».
Термизи және Муслим риуаяты.
Шарх: тікен ... өзі де ... ... ... Оған да сабыр ету
керек. Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с: «Егер біреулеріңіздің аяқ киімінің жібі
үзілсе де истиржа айтсын, ... ... ... ... уа инна ... деу.
Басқа бір риуаятта Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с. ... ... ... ... ... ... ... Айша анамыз шырыққа да истиржа айтасыз
ба, дегендерінде момынға жамандық болған әрбір нәрсе мусибат, ... ... ... сабыр қылған момынның дәрежесі көтеріліп, қателері
өшірілер ... ... ... ... кіші ... ... ... керек.
عن أبى موسى رضى الله عنه عن النبى صلى الله عليه وسلم قال: اذا مرض ... كتب له مثل ... يعمل ... مقيما رواه أحمد والبخارى و أبو ... Муса ... одан разы ... риуаяты:
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с:
«Қашанда пенде науқастанып қалса е сапарға ... Алла ... ... және ... ... ... ... амaлдардың сый-
сыяпатын жазады», деді»
Ахмет, Бухари және Абу Дәуіт ... ... да ... ... ... ... мейірбандығының бір көрінісі.
Пенде науқас болып қалғанда денім-сауда ... ... ... ... ... зікірлерім қалып кетті, деп өкінбеу үшін, ... амал ... ... сауаптары жазылады, мұны білген ... ... ... шарт.
Сонымен қатар, мұны білген пенде енді сау уақытында одан да көптеу
нәпіл ғибадаттар ... ... ... бұл ... біз үйренген сабыр және разылық мәселесі
өлім және кеселдікпен болатын ... біз ... ... ... ... дін жолындағы апаттар жайындағы сөз емес.
Өлім және кеселдікке сабыр қылу бұл істерге шын жүректен разы ... ... бұл ... ... Мұхамед ғ.с. және оған ерген
сахабалар дүние тарихында мысалдар ... ... ... ... ... сабыр қылғандарын
үйрендік.
Және ол кісі жұбайы Хадиша анамыз, кейбір қыздары, Зейнептің баласы,
ағасы Хамза ... одан разы ... және ... жақындарының өлімінде
көрсеткен сабырлары және Тәңірдің үкіміне разы болып қабылдауы бұл мысалдар
баршамызға өрнек.
Енді бұл кісінің ... ... ... ... ... аламыз:
Абу Сағид (Алла одан разы болсын) риуаяты.
«Ол кісі ... ... ... ... ... ... жатқан екен. Үстіне бір жапқыш жабылу тұр екен. Абу Сағид қолын
жапқыштың үстіне қойып тұрып:
«ыстығыңыз тым жоғары ғой, Әй ... ... ... ... біз үшін ауру ... ... сыйы да көбееді ғой»,
деді.
«Әй ... ... ... ... ең ауыр ... ұшырайтын
кімдер?» деді.
«Пайғамбарлар», деді
«Соң кімдер?» деді
«Ғұламалар» деді
«Соң кімдер?» деді
«Салихалы ... ... ... де ... етіп, өліпте кетер
еді.бірлеріне кедейшілік келіп, шапанынан ... ... ... ... ... ... ... берілген малдан көрі, ауыртпашылыққа
қуанар еді», ... Мажа және ... ... ... ... де бұл ... басқа үмбеттерге
ғибрат бола алады. Мұсылмандар ішінен науқастанған уақытында және жақын
кісісі өлгенде сабырлық және ... ... ... ... ибн Зубайр Алла одан разы болсын аяқтарына бір тас түсіп,
аяғының ... ... ... күні он жеті ... ... ... жығылып
өліпті. Үлкенді-кіші жас қарт кісілер білгендерінше тағзия айтып келді.
Салихалы кісілерден бірі бір аяғыңды ... ... аман ... бір ... алып, басқаларын сау қалдырғаны үшін Аллаға шүкір қыл,
депті.
Уруа ибн Зубайр Алла одан разы ... ... ... сенен көрі
жақсы тағзия айтқан пенде болмады, деген екен.
Имам Шафеғи достарының ... ... қаза ... сен ... ... уақытта насихат қылу орынсыз, алайда саған сауап алуың
үшін қолайлы уақыт келгенін ескертіп ... деп хат ... ... ... ... барша мұсылмандарға әрдайым ғибрат болуы керек.
2.4 Перзент өліміне берілер сый
جزاء موت ... ... بابن لها ... ... يا رسول الله أخاف عليه و قد قدمت ... رسول الله صلي الله عليه وسلم لقد ... ... شديد من ... رواه
النساء ومسلم
Бір әйел науқастанып тұрған баласын әкелді де:
«Әй Алланың Елшісі, бұл жағдайдан ... ... ... ... ... ... Пайғамбарымыз ғ.с:
«Расында, тозақтан мықты қорғанмен қоршалыпсың», деді».
Насай және Муслим риуаятында.
عن أنس عن النبى صلى الله عليه وسلم قال ما من ... من مسلم ... له ثلاث ... الحنث الا أدخله الله الجنة بفضل رحمته ... رواه ... ... رواية للنساءى مامن مسلمين يموت بينهما ثلاثة أولاد لم يبلغوا الحنث الا
أدخلهما الله بفضل ... ... ... قال يقال لهم ... ... فيقولون حتى
يدخل اباؤنا فيقال ادخلوا الجنة انتم واباؤكم
Анас Алла одан разы ... ... ... бір ... күнәсіз жас сәби үш перзенті өлген
болса, әлбетте, Алла оны ... ... ... ... ... кіргізеді»,
деді».
Бұхари және Насай риуаяты:
Насайдің бір риуаятында:
«Екі мұсылманның араларынан болған күнәсіз үш перзенті ... ... ... оларға болған рахымы себепті жаннатқа кіргізеді. Ол балаларға:
«Жаннатқа кіріңдер!» дейді.
Олар:
«Ата-аннамыз кірмейінше кірмейміз», дейді.
«Сіз де, ата-аналарыңда кіріңдер», ... Бұл ... ... ... ... ... жас сәби балалар ата-
аналарына шапағат қылулары баян етілуде.
Бұл хадисте жас ... ... ... ер-әйелдерге ұлы
сүйіншіге және сабырлыққа, Алланың тағдырына разы болуға үндейді.
2.5 Науқасқа бару және оған дұға ... ... ... ... Алла одан разы ... ... ... дәрет алып, сауап үмітінде мұсылман бауырының
науқастығын сұрағалы барса, ... ... күз ... ұзақ ... Абу ... күз ... не?» ... деді».
Абу Дәуіт риуаяты:
Шарх: «Абу Хамза» хазіреті Анас Алла одан разы болсын ... ... ... ... еткенде есіткендердің кейбірі «күз» дегенде нені
білдіреді деп сұраған. Сонда ол кісі ... ... ... ... ... ... ... хадисте науқасты көруге қал-жағдайын сұрауға қызықтыру бар.
Себебі тозақтан жетпіс жылға ұзақ болу ... үшін ... ... бұл ... амал қылып жасасақ, ахыретімізде жемісін
жейміз.
Ибн Аббас риуаяты:
«Пайғамбарымыз ғ.с:
«Кім бір науқасты жағдайын ... ... оның ... ... жеті мәрте: «Ас алаллохул ғазим. Роббал аршил ғазим ән иашфиак»,
десе, Алла сол науқасқа ауруына ... ... шипа ... ... ... ... адам ... ұқсас басқада дұғаларды оқып дем
салса болады.
Науқасты көргелі ... адам оған шипа ... дұға ... қатар,
науқастың алдында ұзақ отырмауы шарт.
2.6 Мейттің жүзін ашса және ... ... كشف ... وتقبيله
Айша Алла одан разы болсын риуаяты:
«Абу Бакр атына ... ... ... ... ... ... ... Адамдармен сөйлеспеді.Тура Айшаның жанына ... ... ... ... ... Ол сызығы бар Иемен шапанына
орап ... еді. ... ол ... ... ашты,
Соң жылап тұрып:
«Әкем сізге құрбан болсын, әй Алланың Пайғамбары! Алла ... ... ... ... ... ... өліпсіз», деді».
Бухари Насай риуаяты.
Шарх: Бүкіл әлемге мейірімді болып түскен Ардақты Пайғамбарымыз ... Абу Бакр ... ... ... ... Бани ... ... мекендерінде болмыш Суных есімді жерде еді.Хабарды ести сала жылдам
келеді және тура Айша анамыздың бөлмесіне ... ... ... ғ.с.
осы бөлмеде жан тапсырған. Сахабалар Пайғамбарымыздың ... ... ... хибара деп аталушы шапанмен жауып қойған еді.
Бүтін әлемге нұрын шашқан, соңғы ... ... ... ... үмбетке аманатпен жеткізген, сол қасиетті кітапты өмірлерінде өзінен
өткізіп көрсеткен және аманатын өтеп, ... ... ... жанын тапты.
Ол кісінің жүздерін көрген Абу Бакр ... тұра ... ... жүздерінен сүйіп, шыдай алмай жылады.
«Әкем сізге құрбан ... әй ... ... ... Бакр сыдық, арап әдеті бойынша айтса керек Болмаса дайындалып
айтқандарында бір аталарын емес, ... ... ... де ... ... Иә, Пайғамбарымыз ғ.с-ға дүниедегі барлық нәрсені құрбан етсе де ... ... екі ... ... Сізге жазмыш өліммен ... ... ... Абу Бакр Алла одан разы ... Алланың өзі аян
қылған болса керек. Болмаса, жеке жағдайда ешкім бұл ... айта ... ... ... біріктіруші уахиге еге болғанның өліп қалуы біреудің
ақылына сыймас еді.
Ақиқатында хазірет Абу Бакр Алла одан разы болсын бұл сөздерді ... ... ... бұған сенбей жатқан еді. Олардың ... ... Омар Алла одан разы ... ... ... ... алып әулісінде
айланып жүрер еді және:
«Кім Мұхамедті өлді, десе, басын аламын, дер еді».
Хазірет Абу Бакр ... ... ... қайғысын бірінші болып
түсінген еді. Ол кісіге ... өзі аян ... ... Алла ... ... ... ... айтып қойғанында сол кісі бірінші болып түсінген.
Хазірет Абу Бакрдің Алла сізге екі өлімді ... ... ... өзі ... ... ... ғ.с-ның өлгендерінен кейін және тіріліп
келеді,кейбір адамдардың аяқ- қолдарын кеседі, деушілерде бар еді.
Хазірет Абу ... ... ... ... ... ... ыхтиярсыз істерден емес еді. Бұл шариғатта рұқсат берген іс ... ... ... ол кісі бұл істі ... ... ... сүю
Пайғамбарымыздан ғ.с. болған іс.
ІІІ-тарау. Мейіт үшін керекті істер
الفصل الرابع فيما يلزم للميت
Бір мұсылман өлсе,қалған мұсылмандардан оның ... ... ... ... ... ... парыз болады.Осы нәрселерді олардан кейбіреулер
орындаса кіпая дегені.Егер бір кісі ғана ... сол бір ... ... ... төрт ... Мәйітті жуу, кебіндеу,намазын оқу және көму.
Абдулла ибн Ахмет рахматуллахи алейхи «муснад» кітабінда
Убай бин Кағб Алла одан разы ... ... ғ.с. ... ... ... соң ол ... жуды,кебіндеді,
хош иісті септі, қабір қазды ,лахыд қылды,жаназа намаз оқыды,сосын қабірдің
үстінен кірпіш өріп ,қабірдан ... ... ... «Эй адам ... ... ... деді.
Мейітті жуып жатқанда киімдері шешіледі ... мен екі ... ... ... ... толық өткізеді,Қарнын бірнеше мәрте
сылап ішінен артықша нәрселер шығарылады ... ... ... ... ... жууға кіріседі. Әуелі дәрет, сосын ғұсыл құйындырады.
Мейітті жуып –тарап ,тазалап, хош иісті етіп кебіндеу, оған жаназа ... , ... ... етіп ... үшін.
Умму Атиа Алла одан разы болсын риуаят :
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с. ... ... ... ... ... ... , оның дәрет жайларынан бастаңдар»,деді.
Бесеуі риуаят
Шарх :
Бұл сөзді Пайғамбарымыз с.ғ.у. қыздары Зейнеп Алла одан разы ... ... . ... Алла одан разы ... Абу Ас ибн ... Алла
одан разы болсын әйел еді .
Мейітті жуушы қолына шүберек қолғапты киіп ... ... ... ішкі ... ... . Кейін ниетпен дәрет қылдырады .Сосын
басынан су құйып , ғұсыл қылдырады.
Тағы да сол кісіден ... ... ... ... ... ... болып тұрғанымызда
алдымызға кірді . Оны су және сыдрмен үш мәрте ,бес мәрте не одан көп ... ... ... ... ... ... мені ... .
Болған кезімізде оны шақырдық .Ол бізге «хиқуаларын» беріп ... ... ... бір риуаятта :
«Оның шашын үш өрім қылып ... ... ... ... ... ... бір риуаятта :
«Оны тақ ,үш, бес не одан көп ... ... ... .
Бесеуі риуаят қылған .
Шарх : Осы сөздерде Зейнеп Алла одан разы болсын жаназаларында
болып өткен ... ,деп амр ... үшін ... жуу шарт ,тақ жуу,мандуп
болады.
«Сыдр» ... ... , оны ... ретінде қолданады.
Ғұламаларымыз осы сыдрға ұқсас нәрселерді қолданса болады деген.
«Кафур» бұл иіс ... суға ... ... ... ... ... періштелер үймелейді .
«Хиқуа»еркек кісілер кіндіктен төмен орап ... киім ... ... ... болу үшін ... Зейнепке Алла одан разы
болсын хиқуаны кебіннің бірі болып ... үшін ... ... ... бұл ... шашы бар ... шашы ... жуып, тазалап қою керектігін біліп аламыз.
3.1 Кебіндеу
التكفين
Лайла бинт Қаниф ас-Сақафия Алла одан разы болсын риуаят :
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с ... ... Умму ... қаза ... бірі мен едім . Пайғамбарымыз с.ғ.у. ... ... ... ... «дирғты»(көйлекті),кейін «химар» ... ... оны және ... ... ... . ... ғ.с. есіктің алдында отырып ,оның ... ... ... ... ... Дәуіт және Ахмет риуаят:
Шарх:Осы хадистен әйел кісінің кебіні бес киім кебінделу керек
екені ... ... ... ... де осы ... айтылғандай болады.
Себебі Пайғамбарымыз с.ғ.у. осылай жасаған.
Умму Күлсім Алла одан разы болсын хазірет Осман Алла одан ... ... ... Пайғамбарымыз ғ.с. мақтадан болған үш ... ... ... осы абзал деген. Малики және Ханафи
Мазхабында көйлектіде қосымша мұстахап, ... Егер ... еш ... ,ең ... ... тосу ... ... Кейін шама жетсе басқа
жерлерінде жабады. ... с.ғ.у Ухуд ... ... ... ... мата ... денесі ашық қалып кеткен шейіттердің ашық жеріне
(ызхыр)есімді ... ... ... әмір ... Алла одан разы ... риуаят :
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с. Хамза ибн Абдулмуталіпті ... ... ... ... ... ибн ... ... шейіті. Пайғамбар с.ғ.у-
ның туыс ағайыны Ухуд соғысында шейіт болған. Бұл ... ... киім ... хазірет Хамза Алла одан разы болсын басқа
шейіттер сияқты өз киімдерінен ашық қалған жерлерін бекіту үшін тек ... ... мата ... Бұл ... мата ... біреу болсада ақ
болмай, жол-жол болсада бола береді деген үкім келіп шығады.
3.2 Ихрамдағы кісінің кебіні.
كفن المحرم
Ибн Аббас Алла одан разы ... ... ... ... жығылып иесін өлтірді. Ол ихрамда еді. Біз
Пайғамбарымыз с.ғ.у. мен ... ... ... ... су және сыдр мен жуып екі ... ... ... және басын жаппаңдар .Себебі Алла оны ... күні ... ... ... деді».
Бесеуі риуаят:
Шарх: Бұл жағдай хажылықта, арапатта болған атақты ... ... ... ... ... ... ... уақиға. Алайда
бұл уақиғадан үкімдерді түрліше ғұламалар айтқан.
Шафеғи мазхабы бойынша Хаж немесе умра ихрамында қаза ... ... ... ... екі ихрам ... ... ... әтір ... ... және ... мазхаптары бойынша өліммен ихрам қырқылады.Басқа
мейіттерге ұқсас не жасалса, ихрамдағы өлген ... де ... ... ... жатқан хадис, аталған кісінің жалғыз өзіне сай үкім басқаларға
болмайды. Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с. түйесінен ... ... ... ... ... Жуу, кебіндеу уақытында хош иісті жағу және ... ... ... وقت الغسل والتكفين وذكر المحا سن
Абу Сағид Алла одан разы болсын риуаят:
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с:
«Ең жақсы хош иіс миск»деді».
Бесеуінен тек ... ... ... Бұл ... өлім ... сөз жоқ. ... жағдайлар үшін
айтылған, жалпы жағдайдан ғибрат алып өлікті жуу және ... ... ... миск ... жақсы болады.
Айша Алла одан разы болсын риуаят :
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с
«Өліктеріңді сөкпеңдер. Себебі олар ... ... ... ... ... ... ... Өліктер бұл дүниеде нені қылған болса ... ... ... ... алып ... .Оларды сөгу дұрыс емес . Өлгендерді сөгу
қараңғылыққа кеткендердің ісі. ... тек ... ғана ... ... ... пенделер сөгулері жақсы емес.
3.4 Мейітке намаз оқу үкімі
الصلاة علي الميت
Жаназа намаздың шарттары да басқа намаздардың ... ... ... да барлық намаздарда болғаны сияқты дәрет, әурет ... ... ... намазы- парыз кифая.
Әлбетте, жаназа намазына тиісті нәрселер бар- мейіт жуылған және
кебінделген болуы ... ... ... рукундері Ханафи мазхабы бойынша
қиям және төрт тәкбір айтудан тұрады.
Жаназа намазының хикметі мейітке дұға және ... ... ... мазхабы бойынша жаназа намазын қалай оқылуын көріп
шығайық:
«Ниет қылған соң, ... ... ... қағылады.
Кейін «Субханакаллохумма уа бихамдиканы» оқып , және тәкбір
айтылады, алайда қол ... ... ... ... ... лар ... , ... және тәкбір айтылады
Кейін , «Аллохуммағфирли хайина уа ... ... ... ... бір ... ... , сәлем беріледі.
Жаназа намазына кешігіп келген адам имамның төртінші тәкбірінен
кейін ... ... кеш ... болады.
Егер төртінші тәкбірден алдын келсе ,тәкбір тахриманы айтып ,имамға
ереді. Кейін имамның тәкбіріне ұяды. Имам ... ... ... ... өзі ... Егер мейітті желкеге көтеруден және өзінің кеш
қалғанынан қорықса, дұғаларды оқымай қалған тәкбірлерді кетпе ... ... ... Алла одан разы ... ... Пайғамбарымыз ғ.с жаназа намазын оқыды және:
«Ей Құдай! ... және ... ... ... ... және ... ... және
жоқтарымызды жарылқа. Ей Құдай! Бізден кімді тірілтірсең, иманда тірілт.
Бізден кімді қаза ... ... ... Ей Құдай! Оның сауабынан бізді
құр қалдырма және одан ... ... ... ... деді».
Сүннет иелері риуаяты:
Имам Термизидің риуаятында әуел Ислам, кейін иман ... ... ... мазхабында жаназа намазындағы дұға етіп, қабылданған.
Абу Хурайра Алла одан разы болсын риуаяты:
«Ардақты Пайғамбарымыз с.ғ.с Нажаши ... күні оның ... ... ... ... ... ... жерге шықты, оларды ... ... төрт ... ... риуаят еткен.
Шарх: Нажаши Эфиопия (Хабашистан) патшасының лақабы, яғни ... ... ... ... деп ... Рим ... ... Кисра және Мысырдікін перғаун деп аталған сияқты. Осы аталған
Нажаши Алла одан разы болсын шын ... ... ... кісі ... ... ... қашып, Хабашистанға хижрат
қылған мұсылмандарды құрмет қылған. Мүшриктер аталған мұхажір мұсылмандарды
өздеріне қайтарып беруді ... Әмір ибн Асс және ... ... де ... ... ... өзі ... кіріп, жақсы мұсылман болған. Умму Хабиба
анамыз Алла одан разы ... ... ... ғ.с. ... ... берген.
Ислам үшін үлкен қызмет жасаған бұл кісі өлгенде Жебрәйіл ... ... ... алдарына келіп, оның қазасы туралы хабар
берген.
Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с. ... ... ... ... бір ... өлді, деп Нажаши Алла одан разы болсын жайлы хабар
берген. Соңыра осы ... ... ... ... оқитын жерге
шықты, оларды екі сап қылып тізіп, ғайып жаназа намазын оқыған, онда ... ... ... ... ... төрт тәкбір айту алынған.
Ғайып жаназа оқу жайында ғұламалар, дәлірек, мазхаб бастықтары
екіге бөлінген.
Имам Шафиғимен, Имам ... осы ... сай, ... ... оқыса
болады, деген.
Имам Ахмет бір кісі өлгеннен кейін оған бір айға шейін ғайып жаназа
оқыса болады, бір айдан ... ... ... еске алсақ, ғайып жаназасын
оқу дұрыс емес деген.
Ханафи және Малики мазхабы ғұламалары ардақты ... ... ... ... ... оқуы тек ... үшін ... кісі
Пайғамбарымыз ғ.с. басқа ешкімге ғайып жаназа ... ... ... ... қызметтері үшін оның өлімі жайындағы хабарды ... ... ... ғ.с. ... Пайғамбарымыз жеке өзі құрмет
көрсетіп ғайып жаназа намазын оқыған. Кейбір риуаяттарда ... оның ... ... ... ... алып келіп тұрған.
Бұл жайында Имам ибн Хиббан сахих кітаптарында
Имран ибн Хусейн Алла одан разы ... ... ... ... ... ... Нажаши өлді, тұрыңдар, оған ... ... ... ... ғ.с. ... және ... сап-сап
тұрды, кейін төрт мәрте тәкбір айтты.
Олардың ол ( Нажаши)дің ... ... ... ... ... күмәндары жоқ еді», делінген.
Бұл жағдайды Абу Ауана, Уахиди және басқаларда риуаят қылған. ... ... ... ... ... ... ... тұрды,
дегеннен басқа пікірлері болмағаны айтылған.
Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с-ның уақыттарында көптеп ... ... ... ... ... ... ... Пайғамбарымыз ғ.с-ға жетіп
келген, алайда біреуінеде ғайып жаназасын оқымаған.
3.5 Жаназа намазын оқудың сауабы
және намаз оқушы қай ... ... ... علي ... ومقام المصلي منها
Абу Хурайрата Алла одан разы болсын риуаяты:
«Кім жаназаға намаз оқылғанша келсе, оған бір ... ... ... ... оған екі қират сауап», деді».
«Екі қират не?» дейілді.
«Екі үлкен тауға ұқсас нәрсе», деді».
Бесеулері риуаяты:
Басқа бір риуаятта:
«Екеулерінен кішісі Ухудқа ұқсас», дейілген.
Ибн Омар ... ... ... ... ... еді. Ол ... ... хадисі жеткенде:
«расында, көптеген қираттарды зая қылыппыз», деді».
Шарх:Осы хадисте жаназада қатынасу, жаназа намазын оқу үлкен ... ... ... және ... сауапқа ие болу жайында сөз
болуда.
Үлкен таудай сауап алу аз ... ... ... бұл ... сауап
үмітінде жаназаға қатынасқан кісілерге беріледі. Жаназа және көмуге басқа
үмітпен барғандарға сол үміт ... ... ... ... жеке ... ... ... хадистерде сол мағына өз орнын
тапқан.
Ибн Омар Алла одан разы болсын өз ойынша ... ... және ... кейбір мәселелерден хабардар болмай қалулары мүмкін екендігін
түсінеміз. Сонымен бірге олардың кішіпейілдіктері, ... ілім ... ... ... ... ... ... ғибрат алуларымыз керек
болады.
Осы хадиске амал қылып, әрдайым жаназа намазына қатынасып оны оқуға
және мейітті көмуге де ... ... ... ... ... Алла одан разы ... ... ибн Маликпен бір ер кісіге жаназа оқыдым, ол оның бас ... ... ... бір ... ... алып келді.
«Әй Абу Хамза, бұл әйелге жаназа оқы», дейілді.
Кейін, ол табыттың ортасына тұрды. Сонда оған Ағла ибн Зияд:
«Пайғамбарымыз ғ.с. ... бұл ... ... орныңда және ер
кісіге де сен тұрған орныңда тұрғандарын көргенбісің?» деді.
«иә», деді Анас ибн ... оқып ... соң, ... Абу ... және Ахмет риуаят қылған.
Шарх:
Абу Ғаліп (куниасы) мен әйгілі бұл кісінің есімдері Нафеғ Бахили ал
Басри.
Хадистерді Анас ибн ... Ағла ибн Зияд ... ... ... Хаммам ибн Яхя, Абу Сахбан, ... ... ... ... ибн Сағд және ... ... қылған.
Осы риуаятта жаназада имам әйел кісіге табыттың ортасында тұруы.
Бұл хадисте жаңа келген нәрсе жаназа еркек болса, имам оның ... ... ... ... ... ... ... Себебі жүрек,
қалып сол жерде, иман сол жерде. Шапағат сұраушы сол ... ... ... ... ... қатысқан ұлы сахаба Анас ибн Малик Алла одан
разы болсын ер ... ... ... бас ... тұруы, әйел кісінің
жаназасын оқығанда ортасында тұруы Пайғамбарымыз ғ.с. ... ... ... ... ... ... ... бір түрі.
3.6 Жаназа намазы мешітте оқылса болады.
يصلي علي ... في ... ... ибн ... Алла одан разы ... риуаяты:
«Садуақас өлген кезде Айша:
«Оны мешітке алып кіріңдер менде оған жаназа оқиын», деді. Оның бұл
сөзі қайтарылды. Сонда ол:
«Адамдар ... тез ... ... ант, Ардақты Пайғамбарымыз
ғ.с. Байзаның ұлдары, Сухайл және оның інісіне мешітте жаназа оқыған ғой»,
деді».
Бесеулерден тек ... ... ... ... әйел Алла одан разы ... ... болып ақ
мағынасында, ол кісінің (куниалары) еді.
Умму Сухайл, есімі Дағд болған.
Сухайлдің ... ... ... ... ... Уахб ибн ... ал-
қурайш болған.
Осы риуаяттан мешітте жаназа намазын оқуға болатынын келіп шығады.
Хазірет Абу Бакр және ... Омар Алла ... разы ... жаназалары
мешітте оқылған.
Осы риуаятта Айша анамыз Алла одан разы ... ... ... ... ... ... тұрыпты. Және әйел кісіде ... ... ... ... және ғайыпқа жаназа оқу.
تجوز الصلاة علي القبر وعلي الغيب
Абу хурайра Алла одан разы болсын риуаяты:
«мешітті ... ... қара әйел ... ... бар ... ғ.с. оны ... қойып, ол жайында сұрады.
«ол өлді», деді.
«мені шақырсаңдар болмаспа ... ... оның бұл ... кіші ... ... ... оның ... көрсетіңдер», деді. Кейін ол кісіге ... және оған ... ... және ... бұл ... өз ... үшін ... толады. Әлбетте,
Алла Тағала оларды менің намазыммен нұрлы жарық қылады», ... ... ... Осы ... ... ... ... және Ханбали мәзхаптары
зират үстінен жаназа намазын оқыса болады, дейді.
Алайда Малики және Ханафи мазхаптары зират ... ... ... ... Пайғамбарымыз ғ.с. мешітті сыпырып жүретін әйелге зират
үстінен жаназа ... ... ... сай, оны ... болмайды,
дейді.
Олардың мазхабы бойынша тек жаназасыз көмілген ... қана ... ... ... болады. Болмаса, сол адамға жаназа ... ... ... мұсылмандар күнахкар болады. Тек бір топ мұсылмандар парыз
кіпаяны орындап, өлген ... ... ... оқып ... ... зират үстінен жаназа оқуларына орын жоқ, дейіледі.
Пайғамбарымыз ғ.с. аталған әйелге жаназа намазын зират ... ... ... ... ... үшін ... ... бұл нәрсе Пайғамбарымызға
сай іс.
Мұны хадистің соңында:
«Әлбетте бұл зираттар өз иесі үшін зұлматпен толады. Әлбетте, Алла
Тағала оларды менің ... ... ... ... ... алса
болады.
Бұл риуаятта фиқһ мәселеден тыс, мінез ұлылығыда табылған.
Пайғамбарымыз ғ.с. ... ... ... ... ... оқығандары
мәлім емес. Алайда не үшін мешітті сыпырып жүретін қара ... ... ... ... ... ... жаназа оқып ... ... ... ... ол ... ісін кіші ... ... келуінше, жаназаны кеште оқыған еді. Соның үшін бір қара әйелдің
жаназасына Пайғамбарымызды оятып, әуре қылып жүреміз бе, деген еді. Бұл ... ... ... ... тек иманды және ... ... ... ... ... ... ғ.с. бұл істі бей жай ... қоя алмас еді.Егер
сондай жасалмаса, кейіншелік жаназа өліктің мал-дүниесіне, мансабына қарап
оқылатын болып кетер еді.
Адамдар ... ... ұзақ бола ... сондай болды да.
Мұсылман кісілер бұл мәселеде де ... ... ... ... ... ... бұл іске ... мән берулері шарт.
Жабыр Алла одан разы болсын риуаяты:
«Ардақты Пайғамбарымыз ғ.с.
«Бүгін Хабашта бір ... адам ... ... оған намаз оқыңдар»,
деді.
Сапқа тұрдық. Пайғамбарымыз оған жаназа намазын оқыды, біз сап ... ... ... е ... ... ... ... риуаяты.
Шарх: Бұл риуаятта Хабашистан патшасы Нажашидің өлімі және оған
оқылған ғайп ... ... ... сөз ... ... ... жоғарыда өтті.
3.8 Бірнеше жаназаға бір намаз жеткілікті
تكفى الصلاة على الجنائز
Харис ибн Науфал Алла одан разы болсын мауласы Аммардан риуаят:
«Ол Умму ... және оның ... ... қатынас еді.
«Баланы имамға жақын қойды. Мен ... ... ... ... ибн ... ... ... Абу Қатада, Абу Хурайра бар еді. Олар:
«Сүннет осы», деді».
Абу Дәуіт және Насайриуаяты:
Шарх: ... ... ... ... ғалейхи мен жақындап
танысып алайық:
Аммар ибн Абу Аммардың (куниалары) Абу Абдулла. Бұл табиғиндерден
риуаят еткен ... ... ... ... ибн ... Абу Хурайра, Абу Сағидул Худри, Абу Қатадан,
Абдулла ибн Науфал, Жабыр ибн ... ... ... ... Ата ибн Аби Рабах, Нафеғ, Али ибн Зайд, Шұғба, Муаммар,
Жүніс ибн Убайда, Халид ... және ... ... ... кісі ... ибн ... ... еткенде уапат етті.
Осы риуаятта есімдері аталған Умму ... ... ... қыздары
еді. Ол кісі баласы Зайдпен бір уақытта уапат еткен. Қайсысы бірінші, қайсы
бірлері кейін ... ... ... ... үшін ... мәселесіде бұл
риуаятта екі фиқһи мәселе алынады.
1. Бірнеше мейітке бір жаназа намазын оқу мүмкін.
2. Жаназа бірнеше болғанда Әуел еркек ... имам ... ... ... ... әйел ... қою керек. Үлкен және ілімді атақты сахабалар
куәлік берілуінше, бұл амал сүннет ... Сап көп ... ... ... үмітті болады.
كثرة الصفوف أرجى للقبول
Ибн Аббас Алла одан разы болсын риуаяты:
«Ардақты ... ... бір ... адам ... оның жаназасында Аллаға серік
келтірмеген қырық кісі тұрып оқыса, әлбетте, Алла оған ... ... ... және Абу ... ... Осы ... аларымыз мүмкіндігі барынша жаназа намазын
ықыласты, ... ... ... ... ... Мұсылмандардың мейітке айтылған мақтауы қабыл.
ثناء المسلمين على الميت مقبول
Анас Алла одан разы болсын риуаяты:
«Бір ... алып ... ... ... ... ... ғ.с. ... болды, уәжіп болды, уәжіп болды, деді.
Және бір жаназаны алып өтілді. Оның жайында ... ... ... ғ.с, ... ... уәжіп болды, уәжіп болды, деді.
Омар Алла одан разы болсын:
«Ата-анам сізге құрбан болсын, не ... ... ... ... ғ.с:
«Жақсы сөздер айтылған адамыңызға жаннат уәжіп болды. ... ... ... ... ... болды. Сіз ... жер ... Сіз ... жер ... ... сіз Алланың
жер бетіндегі куәгерлерісіңдер», деді».
Бесеуі риуаят қылған.
Насайдің сөзінде:
«Періштелер Алланың аспандағы куәгерлері. Сіздер ... ... ... ... Имам Һакім риуаятында айтылуынша, бірінші жаназа жайында
сахабалар:
«Бұл Алланы және Оның ... ... ... еді.Алланың құлшылығын
жасар еді және әрдайым соған ... ... ... ... ... ... ықыласты, тақуалы, момын-мұсылман адам
болған екен. Сахабалар куәлік берген. Міне сол ... ... ... ... уәжіп болды.
Және Имам Һакім риуаят қылуынша, екінші жаназа жайында ... ... және оның ... ... көрмес еді. Аллаға күнәхкар
болар еді және әрдайым ... ... ... ... екі ... де ... ғ.с. бұл ... жаназасы, деп
сұрағандарынан соң берген.
Имам Табарани Кағып ибн Ужра Алла одан разы ... ... ... ... алып ... бұл қандай жаман адам, деп ... ... ... ... ... ... ғ.с, соларды анық
білесіздер ме, деген. Сахабалар, иә, дегенде, Пайғамбарымыз уәжіп болды,
деген.
Әуелгі хадистерде ... тек ... еске алу ... сөз
кеткен еді. Бұл жерде жамандықпен айту қандай болды, деген сауал ... ... ... ... ... ... ... және күнә істерді ашық-айқын қылмаған кісілерге сай. ... ... ... жолынан оларға еруден бас тартқызу үшін жаман сөздермен
еске алу харам болмайды, дейілген.
Соған ұқсаған басқада ... ... біз ... ... ... ... ... шыққан. Осы хадистерді сырттан үйренген адамда
бұл ... нені ... ... ... адам өлгеннен кейін артынан адамдар
жақсы еді, деп ... ... ... ... ... ... және ... адам өлгеннен кейін адамдар артынан жаман еді, деп куәлік берсе,
тозақтық болып кете ... ... ой ... болуы мүмкін.
Негізінде олай емес. Әуел жоғарыда айтылғандай, Пайғамбарымыз ғ.с.
уәжіп болды, деулерінен алдын сондай екенін білесіз бе, деп ... ... ... куәлік алдын сұрастырып кейін жаннат немесе тозақ уәжіп
болды, деген. Соның үшін мұндай ... ... ... ... сай ... керек, деген шарт келіп шығады.
Өткен атақты ғұламалардан ибн Ат-тин рахматуллохи ғалейхи:
«Бұл іс сахабаларға сай. Олар ... ... ... еді»,
деген.
Сонымен, бұл іс сенімді және тақуалы кісілерге сай, деген
ғұламаларда ... ... ... ... Абу ... риуаят қылуынша,
Пайғамбарымыз ғ.с. аталған екі ... ... ... ... ... ... ... екен.
3.11 Өзін-өзі өлтіргенге жаназа үкімі
لا يصلى على قاتل نفسه
Жабір ибн Самура Алла одан разы ... ... өзін ... ... адам алып ... ол оған ... оқымады».
Бесеулерінен тек Бухари риуаят етпеген.
Шарх: «мишқас» пышаққа ұқсас нәрсе.
Өзін-өзі өлтіру Исламда қатты қараланады.Бұл іс ... ... іс. ... ... ... тақдырына наразы болу, Алла
берген өмір нығметіне ... ... ... ... ... ... іс.
Пайғамбарымызғ.с. өзін-өзі өлтірген адамға жаназа намазын
оқымағандары бұл адамдардың ... ... ісі үшін ... Ахыретте жеке
жазалар болады.
Имам Бухари Сабит ибн Заххак Алла одан разы болсын риуаят ... ... ... өзін ... ... өлтірсе, жаханнамда сол ... ... ... ... Алла одан разы болсын ... ... ... ... ... жарахаты бар еді. Ол өзін өлтірді. Сонда Алла ғазза уа
жалла:
«Пендем ... ... жаны ... өзі ... ... оған
жаннатты харам қылдым», деді» деген.
Имам Бухари Абу Хурайра Алла одан разы ... ... ... ... ... ... тозақтада өзін буындырып тұрады. Өзін-өзі пышақ
ұрған тозақтада пышақ ұрып тұрады», деген. Демек өзін-өзі өлтірген ... ... еш ... ... өрнек болу үшін бұл дүниеде де оған өзгеше іс көріледі.
Омар ибн Абдулазиз, Аузағи және Имам ... ... ... ... ... ... ... оқылмайды.
Ғұламалар- Ислам дәулетіне қарсы шыққандар және пасықтарға да ... ... ісі ... ... Басқаларда бұлардың қылмысын
жасамасын үшін.
Қалған үш ... ... ... ... ғ.с. ... ... басқаларға оқуға әмір еткен. Соның үшін танымал болмаған
жеке адамдар оқып қойса, бола ... ... ... ісін тездету және сағыныштағы өлім.
التعجيل بأمرالميت وموت الغربة
Али Алла одан разы болсын риуаяты:
« Пайғамбарымыз ғ.с.
«Әй Али, үш ... ... ... ... келгенде, жаназаны
және ері жоқ қызды қашан оның теңін таппайынша», деді».
Термизи, ... және ... ... Осы ... ... ... үш нәрсе жайында болуда:
1. намаз
Намаз уақыты парыз. Оны еш кешіктіріп ... Тек ... ... ... үзір ... ... үзір жоқ. ... уақытында оқу
қажет.
2. жаназа
Жаназаны да үзірсіз кешіктіру харам.Үзір тек ... ... және ... ... күту болуы мүмкін.
3.ері жоқ қызды күйеуге беруді кешіктіріп болмайды.
Бұл іс кешікседе бұзақылыққа алып баруы мүмкін. ... үшін ... ... ... ... ... асығу керек.
Абдулла ибн Әмір Алла одан разы болсын риуаяты:
«Мадинада сол жерде туылған бір кісі ... ғ.с. ... ... ... еді, ол ... ... басқа жерде өлгенде еді», деді.
«Неге бұлай дедіңіз әй Алланың елшісі?» дейілді.
«Қашанда бір адам өзі туылған ... ... ... ... ... ... жерінен өмірі қырқылған жерге шейін өлшеп беріледі», деді».
Насай риуаяты.
Шарх: себебі сағынышта өлген адам отан ... ... ... сол ... салих пенделерден болса, жаннатқа кіргізіп, жасаған жақсы
амлдар сыйлығына, сағыныш ... ... ... ... өлген
жеріне шейін болған жерді қырқып, оның ыхтиярына берер екен.
Бұл хадис адамдар ішінде, пәлене арманда өлді, деп ... ... ... емес ... ... ... салих болса, Алланың әмірінде
жүрсе, қайжерде болса да қадірлігін таба біледі. Алайда кәпір, екі жүзді,
пасық, ғибадатсыз ... қай ... ... тура ... ... жол ала
береді.
Сонымен жаназа намазы жайында мәліметтер де ахырына жетті.Енді көму
және басқа ... ... ... ... ... жайындағы хадистерді
үйренеміз. Ойға кейбір түйген жәйттер түйген мәселелер келді.
Мұсылман адам бұл дүниеден кетуі ... ... ең ... және ... іс оған ... ... оқу. Иә, нақ ... басқа нәрсе емес. Басқа
не болса болсын, ... ... ... ... ... өзінен мұсылман
адамның өмірінде намаз қаншалықты орында екенін біліп алса болады.
Жалпы, мұсылман адам өмірі ... ... ... ... ... өте жақсылап, ойлап көруіміз керек.
Адам туылуымен бірге есім ... оң ... ... сол ... айтылады. Иә, намазға айтылатын азан және намазға айтылатын қамат
айтылады.Басқа ... ... Не ... ... ниет ... Бала ... ... тәңірлік шақыруға жауап беретін болу үшін.Соның өзіненде
намаздың маңыздылығын түсініп алса болады. Әне сол ... ... ... ... ... ... ... бола бастайды.
Мұсылман адам өлгенде де оған намаз оқылуы керек. Мұның үшін ... жаря ... ... бір тура ... қалыптасқан. Ол да болса,
жаназа оқымай өлікті көміп болмайтын жайлы.Өзгелер де ... ... әр ... ... іске ... ... барлығының пікірінде
жаназа намазы оқылмаса болмайды деген түсінік бар.Мұсылман адам ... ... ... ... деген түсінікте бар.
Бұл орынды түсінік.
Енді парыз намазы жайында да тура сол түсінікте болуымыз керектігін
түсінуіміз керек.
Жаназа намазы оқылмай қалудан ... ... ... жаназа намазы
оқылмаса, тоңыз қаумында кетеді, тозаққа ... ... ... ... ... ... сол ... мағынада қабылдануы керек.
Себебі бір уақыт парыз ... ... адам ... ... ... күюі
мәлім.
Жалпы мұсылман өмірін намазсыз пікірлеуге елестетуге болмайды.
3.13 Жаназадағы жүру әдептері.
الفصل الخامس في آداب السير فى الجنازة
Ибн Омар Алла одан разы ... ... ғ.с, Абу Бакр және Омар ... ... ... ... көрдім».
Сүннет иелері, Ахмет, ибн Хиббан риуаяты және сахих ... ... ... ... жүрген тақуа және салих кісілер
жаназаның алдында жүріп барулары жақсы, себебі жаназаны күзетіп ... ... ... өздері шапағат беретін кісілердің алдында
жүргендері абзал, дейді ғұламаларымыз.
Мұғира Алла одан разы ... ... ... ... жаназаның арқасынан жүреді, жаяу жүруші арқасынанда,
оң жағынан да сол жағынан да оған жақын ... та ... ... ... ... ... деген.
Шарх: көлік мінген адамның өзіне қолайлы болғанмен ... ... ... ... оның ... ... ... дұрыс.
Уяина ибн Абдурахман Алла одан разы болсын
Ол кісі атасынан риуаят ... ... ... ибн Абул ... ... ... ... барар едік. Арқамыздан Абу Бакра жетіп ... ... ... болғанда тездетіп жүрер едік!» деді».
Абу Дәуіт және Насаи риуаяты.
Шарх: Уяина ибн Абдурахман ибн ... ... ... ... Малик.
Хадистерді аталарынан және Ибн Абу Рубайға ибн ... ибн ... ... Аюб ибн ... Али ибн Зайд ибн ... ... қылды.
Бұл кісіден ибн Мубарак, Иса ибн Юнус, Халид ибн Харис Абу ... ... Абу ... ... ... ... риуаяттан жаназаны көтеріп асықпай жүріп болмайтындығы келіп
шығады. Мұндай қылу ... ... ... жуып ... ... ... табытқа
қойылады.Табытты төрт жағынан төрт кісі көтеруі сүннет. Табытты ... әуел оның ... сол ... ... оң ... ... Он ... кейін басқасына беріп арт жақтасына өтеді. Оны да оң желкесіне
алып он қадам жүреді.Кейін басқа ... ... ... ... оң ... келіп, сол иығына қойып, он қадам жүріп, ... ... ... ... арт ... ... оны да он ... көтереді.
Сонымен қатар, бұл үкімді білген адамдар білмегендерге үйретіп
қоюлары ... ... ... ... ... және ... амалы қалады.
ملائكة الرحمة تشيع الجنازة ويلزمهاعملها
Саубан Алла одан разы болсын риуаяты:
«Пайғамбарымыз ғ.с. ол кісі жаназамен ілесіп ... бара ... ат ... Ол кісі ... бас ... Қайтып бара жатқандарында
және Көлік әкелген еді, мінді».
Бұл ... ол ... ... ... бара ... еді. Ол жүріп бара жатып мен көлік
мініп алсам, болмайды ғой. Олар кеткеннен кейін ... ... ... риуаяты.
Шарх: Осы хадисте мұсылман адамның қаншалықты Алла алдындағы қадірін
біліп алсақ болады. Мұсылмандардың жаназасында рахым ... ... жаяу ... ... әзіл сөз емес. Демек, мұсылман адам өзінің
кім екендігін ... ... ... ... ісі ... ... ғ.с. ... назар салыңыз. Періштелер жаяу
жүргендері үшін өздеріде жаяу жүруде.
Осы хадистен жаназаны алып кетуде ... жаяу жүру ... ... шығады. Қайтуда көлік мінсе бола береді.
Анас Алла одан разы болсын риуаяты:
«Пайғамбарымыз ғ.с:
«Мейітпен бірге үш нәрсе ереді. Екеуі қайтып, біреуі ... ... ... ... және ... ілеседі.Туысқаны мен малы
қайтады.Амалы қалады», деді».
Екі шейх және ... ... Осы ... ... ... ... сауапты амалдарды жасауға
шақырады. Себебі адам баласымен бірден бір қалатын ... бұл пәни ... ... ... және салихалы істері.
Басқа нәрсе пайда бере алмайды. Мал-дүние, бала-шаға бұл ... ... ... ... есе пайда бере алмайды. Адам баласы опат
еткенде оның мал-дүниесінен өзін ... ... ... ... ... ... жаққа көтеріп алып барады. Көміп арқаға қайтады
туыстары да онымен бірге қабырға кірмейді, мал-дүниесіде. Және ... ... ... қайтара алмайды.
Мейітке пайда беретін нәрсе тірі ... ... ... ... Тағала баршамызды жақсы амалы пайда беретін пенделерден қылсын.
3.15 Жаназаға орнынан тұру
القيام للجنازة
Абу Сағид Алла одан разы болсын риуаяты:
«Пайғамбарымыз ғ.с. ... ... ... ... ... ... ... жерге жамбасы қойылмайынша отырмасын»,
деді».
Басқа бір риуаятта.
«Қашан жаназаны көрсеңдер, алдарыңнан өтіп ... ... ... тік ... ... ... ... Бұл хадисте өлген болсада, адамның қадірі баян ... ... ... ғ.с. жаназаны көргенде әрбір ... ... тік ... ... ... ... көрсетуші мұсылман жаназа
алдынан өтіп кетпейінше отырмауы шарт. Егер мұсылман адам мейітті көмуге
қатысатын болса, оны ... ... ... шарт.Бұл да жаназаға
болған құрмет.
Мән берер болсақ, хадисте ... ... ... ... деп ... жоқ.
3.16 Зират, көму және оның уақыты.
القبر والدفن ووقته
قال الله تعالى ثم أماته فأقبره ثم اذا شاء أنشره
Алла Тағала:
«Соңыра оны өлтірді және ... ... ... ... ... ... ... (Абаса 21-22)
Шарх: демек қабыр мәселесі Құранда айтылған. Адамды ... ... ... және өлгеннен кейін қабырға қоюды қалаған.
Адам негізінде топырақтан жаралған, ол өлгеннен соң және ... ... ... Алла одан разы ... ... ғ.с:
«Лахд біздерге, шаққа бізден басқаларға», деді».
Сүннет иелері және ... ... ... қазып, кейін қыбыла жақтан ұзыннан ашып, өлікті қоятын
жәй дайындау сипатындағы қабыр.
Шаққ- жарма, тура қазып түсіп және ... жер ... өлік ... ... бұл ... түсіну үшін түрлі пікірлер ортаға
қойылған.
Кейбір кісілер лахд біз ... шаққ ... ... деп ... Абу ... ибн ... жаннатпен сүйіншілінген он кісінің бірі
болған сахабаның шаққ тәрізді көр қазушы болғаны қандай?
Пайғамбарымыз о ... ... ... шаққ қазатын келсе,
шаққ, лахыд қазатын келсе, лахыд қазамыз, деулерін қалай түсінеміз?
Біздің пайымдауымызша, екеуінен қайсы бірін таңдау мүмкіндігі ... ... ... сай, ... шаққ ... ... керек.
Амалда да мұсылмандар жердің жағдайына қарай ... ... ғана ... шаққ ... ... не ... шаққ қазады.
Абул Хаиаж Алла одан разы болсын риуаяты:
«Маған Али ибн Абу ... ... ғ.с мені ... ... ... бе?! ... суретті пұтты қоймай жоқ қыласың. Бірде бір көтерілген зиратты қоймай
тегістейсің», деді».
Бесеуінен тек Бухари ... ... ... рауи Абул ... жақыннан танысып алайық:
Абул Хаиаж лақабымен әйгілі бұл сахабаның ... ... ... ... ... кісі ... ... сенімді деп тән алынған табеғиндерден және
Аммардың жазушысы еді.
Хадистерді Али және Аммарлардан риуаят ... ... екі ұлы ... және ... Абу ... Шағбилер риуаят
етті.
Надандық дәуірде түрлі бейнелерді суреттеп жаны бар оларды ... ... және ... сиыну етек алғаны мәлім. Ислам ақидасы бұл
нәрселерді жоқ қылды. Хайуан бейнесіненде пұт жасар еді.
Пайғамбарымыз ғ.с. Али ибн Абу ... ... жоқ қылу ... ... үшін жібергендігі атақты уақиға.
Осы риуаятта хазіреті Али Алла одан разы болсын ... ... ... ... ... болса, Абул Хаиажды сол тапсырмамен
жібергендігі турасында сөз кетуде.
Исламда жаны бар нәрселерді бейнелеу харам тиым ... ... ... ... ... ... әкелері анық. Бұған пұт және суреттерге сиыну
тарихы куә. Риуаятта баяндалуынша, өткен қауымдарда салихалы ... ... еске ... тұру үшін ... және ... ... Бірінші
ұрпақтары оларды тура мағынада құрметпен еске алып отырған. ... ... ... ... ... еді, деп ... табына
Ибн Омар Алла одан разы болсын риуаяты:
«Пайғамбарымыз ғ.с. мейітті қабырға қойса:
«Бисмиллахи уа ғала ... ... ғ.с», дер ... ... риуаяты.
Термизидің ләбізінде:
«Бисмилләхи уа биләхи уа ғала миллати Расулиллахи с.ғ.с», ... ... ... ғ.с. өз ... ... мейіттерді
қабырға қойған.
Осы риуаяттан мейітті қабырға қоюда не деу ... де ... ... мейітті қабырға қойып жатқандарда, жаназаға қатысқандарда
айтады.
Уқба ибн Омар Алла одан разы ... ... ғ.с. ... үш ... ... ... және
өліктерімізді қабырға қоюдан тиым салар еді. Күн ... бара ... ... ... Күн ... ... ауғанша. Күн батуға
жақындағанда батып болғанша».
Бесеулерінен тек Бухари риуаят етпеген.
Шарх: Осы аталған уақыттарда мейітті қабырға қою мәкрух ... ... ... бола ... Алла одан разы болсын риуаяты:
«Адамдар зиратта отты ... ... ... ... ... ... ғ.с. ... екен. Достарыңызды маған әперіп жіберіңдер, деп
жатқан екен.Білсе мейіт ол ... ... ... кісі ... ... және Термизи риуаяты.
Термизидің ләпізінде:
«Кейін, Пайғамбарымыз ғ.с. оны қыбыла жағынан қабылдап алды кейін:
«Алла сені рахмат қылсын, көп уайымдаушы және ... ... ... ... ... осы ... алынатын пайдалар:
1. мейітті түнде жерлеуге болады рұқсат.
2.жарық үшін түнде зиратта от жағу мүмкін.
3.Пайғамбарымыз ғ.с. өзі ... ... ... ... қыбыла жағынан ұзатып қабылдау керек. Ханафи мәзхабы осы
риуаятты алған.
5.Қабырға қойып жатып, мейітке сөйлеуге, оның ... ... оған ... ... сұрау мүмкіндігі.
6.Қабілетті болып, көп Құран тіләуат қылу дәреже екен.
3.17 ... ... ... ... ... және оған
отырмайды
لايزين القبر ولا يبنى ولايجلس عليه
Жабыр Алла одан разы ... ... ғ.с. ... гипспен әшекелеуді оның үстіне отыруды
және оның үстіне сағана құруға тыиым салған».
Бесеуінен тек Бухари риуаят етпеген.
Термизидің ләбізінде:
«Пайғамбарымыз ғ.с. қабырларды ... ... ... ... ... ... және олардың үстіне сағана құрудан тиым салды»
дейілген.
Шарх: Имам Шафеғи қабырды балшықпен ... ... ... ... ... қабыр үстіне жасау мүмкін емес. Әлбетте,
белгі үшін тас қою мүмкін.
Осы хадисте қабырларға жасалу мүмкін емес істер санап етілуде:
1. ... ... ... ... ... ... ... шығуы, ақ болуы мәлім.
Соның себебінен қабырға бұл іс қайтарылған. Себебі бұл істе тірілерге
қолданбай өлілерге қолдану бар. Бұл ... ... ... ... ету ... ... ... болсақ
гипске тиым салынғаннан кейін оданда көбірек шығын келтіретін нәрселерді
қабыр үстіне жасауда мүмкін ... ... ... ... ... ... шынжыр т.б. соған ұқсас нәрселер мүмкін болмайды.
Екіншеден, қабырдың үстіне алтынмен ... ... да ... ... ... ол істі ... да, ... бірер жандыға ешқандай
бір пайда болмайды. Пайдасыз істі қылу, мұсылманға ... ... ... табиғи жағдайында тұрса жауған қар
жаңбырдан, өскен өсімдіктерден қабыр ішіндегі мейітке пайда береді. Қабыр
бетін түрлі нәрселермен жапқандар, мейітті бұл ... ... ... ... үстіне отыру»
Сонымен қатар, тік тұру немесе жату да ... ... ... ... ... ... және оның жақын кісілеріне құрметсіздік бар.
3. «қабыр үстіне бейіт құру»
Имам Мәліктің шәкірттері ибн Абдулхакам қабыр үстіне бейіт ... ... ... ... амал ... соған сай, қабырлар үстіне
құрылған әр қандай нәрселер бұзылып тасталынуы керек, деген.
4. «қабырдың үстіне жазу жазу».
Көпшілік ... ... ... оның ... ... де, ... бірер
нәрсені де жазу мүмкін емес,деген.
Ханафи мәзхабы ғұламалары қабырдың жоғалып кетуі немесе қорлануы
себепті белгі үшін ... ... ... ... ... жазса болады, деген.
Осы нәрсені жақсылап үйреніп шариғат бойынша істер жасауға кәзіргі
күнде үлкен мұхтаждық бар. Кей жерлерде осы тағылымдарға амал ... ... Алла одан разы ... ... ... ... шоқ ... отыруы, ол киімін күйдіріп,
денесіне өтуі, оған қабыр үстіне отырғанынан көрі жақсырақ», деді».
Мүслім, Абу Дәуіт, Насаи риуаяты.
Шарх: Осы риуаяттан қабыр үстіне ... ... ... іс екенін біліп аламыз.
3.18 Қажет үшін мейітті көшірсе, қабырды ашса үкімі
يجوز نقل الميت كما يجوز نبش ... ... ... бойынша, егерде мейіттің сүйегінен бірер нәрсе бар
екен, деп қабырды ашу харам. Қабырстанда басқа жаңа қабырларды қазу
уақытында да бұл іске жол ... ... ... тек ... ... ... ғана ... Келесі хадистерде сол рұқсат етілген
жағдайлардың кейбірі жайында сөз кетеді.
Жабыр Алла одан разы болсын риуаяты:
«Әкем мен бір адам бірге ... еді. ... ... ... ... жеке ... ... Насаи, Абу Дәуіт риуаяты.
Абу Дәуіт:
«Кейін, оны алты айдан кейін шығардым. Оның ... ... ... ... бір аз өзгерген екен, тек», деген сөзді қосқан.
Шарх: Жәбір ибн Абдуллаһның әкелерімен бір қабырға көмілген ... ибн ... ... оған разы ... ... олар ... дос болған және
Ухуд соғысы күнінде шахид болған. Екеуіде бір ... ... ... ... ... ... үшін алты айдан кейін қабырды ашып,
әкесін шығарып басқа қабырға көмген. Жәбір Аллаһ одан разы болсын әкелері
Абдуллаһ денелері ... алты ... ... ... ... екен. Бұл да
бей-жәй тектен-тек емес.
Пайғамбарымыз ғ.с. бар уақытында жасалған бұл іс ол ... ... Егер ... емес ... ... түзетер еді. Жәнеде,
кейбір жағдайлардағындай Құран аяттары да түсуі де мүмкін еді.
Демек, бір қабырға екі кісі қойылған ... ... ... ... ашып ... басқа жерге алып көмуге мүмкін екен.
Анас Аллаһ одан разы болсын риуаяты:
«Пайғамбарымыз с.ғ. Мәдинаға келді кейін мешіт ... ... ... ... ол ... Нажжар ұрпағы, менімен мына бұл бақшаларыңды саудаласыңдар»,
деді. Сонда олар:
«Жоқ Аллаһқа ант, оның ... тек ... ... ... ол ... бұйрығымен мүшриктердің қабырлары ашылды,
шұңқырлары тегістелді. Кейін бұйрық беріп, құрмаларды кестірді. Құрмаларды
мешіттің ... ... ... қойды. Есіктің керегесін тастан қылды. Олар
рәжіз әдісінде ән айтып, тастарды көтеріп келе ... ... ... бірге:
«Ей Құдай, ахірет хайырынан өзге хайыр жоқ. Ансар және мұхажірлерді
мағфират ет», деп жұмыс ... ... ... ... ... осы ... ... фиқһи үкім жайында сөйлейтін
болсақ, мешіт құруға кейбір зираттар тура келіп қалса, ... ... ... ... алып ... ... жерге көміп қойса болады.
Мешіт құрлысы жалғаса береді.
Алайда бұл риуаятта өте ғажайып жамағаттық, ... ... және ... ... ... ... ... Пайғамбарымызға Аллаһ тарапынан әмір болғаны;
2. Пайғамбарымыз ғ.с. өзгелердің мүлкін ... ... ... бақшасын сатып алып, мешітке қосуды қалады. Олардан бақшаларының
жерін мешітке беруін емес, бағалап сатуын ... ... ... ... ... істе қолдайтындықтары. Олар
бақшаларын сатуға емес, Аллаһтың ... үшін ... ... ұмтылды.
4. Пайғакмбарымыз ғ.с. сахабалар жамағаттарының ісінде қатысулары
ауыр ... ... ... с.ғ. мешіті ертеде алғашқыда құрма және тастан
болған.
6. ... ... ... ... ... ... жеңілдеттіру,
кісіліерді қызықтыру үшін өлең айту мүмкін.
7. Пайғамбарымыз ғ.с. да мешіт құруда жеке өзі істегені және ... өлен ... ибн Амір ... одан разы ... ... ғ.с. мен ... Тайыфқа шықтық. Бір ... ... ... ғ.с ... абу ... ... Ол осы Харамда еді оны Мұдафаға қылар
еді. Ол жерден шыққан уақытында оның ... ... апат ... жетті және
ол сол жерге көмілді. Мұның белгісі, онымен бірге бір алтын ... Егер сіз оның ... ... ... ... ол ... ... тезде тайақты шығарып алды».
Абу Дәуіт риуаяты.
Шарх: Хадисте есімі ... Абу ... ... ... ... үлкені
болып есептеледі. Пайғамбарымыз ғ.с. айтуынша, Абу Риғалдың қауымы Алланың
апатына ұшырап ... ... ... еді. ... Абу ... өзі харам
шәріпте, Кағбада жақын жерде болғаны үшін оған апат ... ... ... Абу Риғал харамнан шығып, Тайыптағы Пайғамбарымыз көрсеткен жерге
жеткенде қаумына жеткен апат оған да жетіп, дүние ... ... ... ... аса таяқта көмілген, егер оның
қабырын ашсаңдар онымен бірге ол нәрсесінде ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп жүретін алтын аса таяқ шыққан.
Осы хадистен Пайғамбарымыз көпшілік ... ... ... ... ... тұр. Ғұламаларымыз бұл хадистен, қиын жағдайда, өлікпен
көміліп кеткен малды алу үшін ... ашса ... ... ... ... ... өзгелердің амалынан пайда алады.
ينتفع الميت بعمل غيره
«Ол Пайғамбарымыз ғ.с-ға:
«Ей Алланың Елшісі, Сағдтың анасы өлді. Қайсы садақа абзал?» ... ... бір ... ... ... сол, ... анасы үшін», деді».
Абу Дәуіт, Ахмет және Насаи риуаяты.
Насаи:
«сол Сағдтың Мадинадағы суы».
Шарх: Демек, көпшілік ... ... ... ... ... істер ең жақсы садақа болып есептеледі.
Өкінішті кейбір жерлерде садақа дегенде тек қазан асып тамақ
пісіруді түсіндіретін болып қалған. Бұл ... ... ... кісілер бар
жерде бір мәрте қарын тойғыза алмай жүргендер үшін ... ... ... ... нашар,жәрдемге мухтаж мұсылмандарға көбірек пайда
беретін іс жасалса, садақаның сауабы көп болады. Мұны шешудің ең жақсы жолы
Сағд ибн Убаданың жолдарын ... ... және ... ... ... мейіт өзінен
басқаның амалынан пайда алады, деген. Мұғтазила мәзхаптағылар пайда
алмайды, ... Бұл көп ... ... ... ... ... ... тек Абул Аббас Ахмет ибн Таймияның сөздерін келтіреміз:
«Кім адам тек өзінің амалынан пайда ... ... ... ... Бұл сөз бірнеше сатыдан тұрады:
1 Адам өзінен басқаның дұғасынан пайда алады. Дұға да басқаның
амалы.
2 Пайғамбарымыз ғ.с. әхлі ... ... ... күнәсі
кабира әхліне тозақтан шығып жаннатқа кірулеріне шапағат береді.
3 Періштелер жер ... дұға ... және ... ... ... ... ... ғамалдарымен жаннатқа
кіреді.
5 Екі жетім бала әкесінің ғамалынан пайда алады.(Құранда) әкелері
салихалы кісі еді, дейілген.
6 Мейіт садақа және құл азат ... ... алуы ... ... ... ... қарызы болса, өлгеннен кейін оның қарзын берсе, ... Бұл ... ... ... ғ.с. Нажашиге намаз оқығандары.
Бұл мәселедегі тартысу әсіресе таасуф жоғары келіп ... ... ... ... ... екі ... негізгі мақсаттан
ұзақтайды. Негізінде, түсінсе болатын іс.
Мейіттің артынан ... ... ... дұға және ... ... ... ... Керісінше, бұлар бір қосымша нәрселер болып,
негізгі әрбір адамның өзі ... ... ... ... ... ... басқаның амалынан пайда тиер екен, деген
оймен бұл дүниеде шариғатқа амал қылмай жүре беру мүлдем дұрыс емес.
Бәлкім, кейбір жерлерде ... бір ... ... ... дін ... ... ғұламалар, мейітке өзгенің амалы пайда береді, деген үкімді
ойларынан шығарып айтқанда емес, бәлкім аят және хадистерге сүйеніп, ... ... ... ... үшін бұл ... тура ... үшін және оған тура
амал қылу керек»

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал: қатынастар мен үрдістер. Ислам діні62 бет
Діни-этикалық құндылықтар және исламдық қаржы жүйесі53 бет
Заманауи тұлғалардың ислам дIнIн қабылдау себептерI5 бет
Ислам дінінің пайда болуы және дамуындағы тарихи әлеуметтік, саяси жағдайлар12 бет
Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк7 бет
Ислам діні16 бет
Ислам діні жайлы61 бет
Ислам діні жайлы ақпарат4 бет
Ислам діні және мұсылман құқығы80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь