Мағжан Жұмабаев

М. Жұмабаев-қазақтың ұлы ақыны. Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданының Молодежный совхозы жеріндегі Сасықкөл мекеніңде іргелі, әйгелішаңырақ дүниеге келген. Өз әкесі Бекен, балалары Жұмабай қажы,Шонай, Өтеген, Өтеміс - бәрі де иіс Атығай ішінде даңқы шыққан белгілі, көшелі кісілер. Мағжан өзімен емшектес Мұсілім, Қаһарман, Мұқаметжан, Сәлімжан, Қалимжан, Сабыржан, Күләндам, Гүлбарам деген бауырларымен құлын-тайдан тебісіп, анасы Гүлсімнің бауырында ауыл баласының қызықты, романтикаға толы тәтті , қимас шағын бірге өткізген. Кәрім Мұхаметжан солдалар, Данияр қажы, ахитден мұғалім - болашақ ақынның тілін сындырып, хат танытқан , арабша , парысша , түрікше , орысша оқытқан алғашқы ұстаздары. Алдымен Қызылжарда медресе де Хасен молдадан дәріс алған Мағжан Уфа қаласына барып , медресе Ғалымжан Ибрагимовтан оқыды. Алғашқы әдеби тәжірибе басталып, тырнақ алды , көк қауырсын жырлар тудырды.
Жаңа заманрцхы бойын билеген, тырнақщалды Шолпан кітпбы шыққарн асау жүрек , жас сұңқар орысша білім алуға ерекшге талаптпнып , 1913 ж. Омбы қ-на келіп , семинарияға түседі де , оны 1916 ж. бітіріп шығады. Бұдан кейін ел өміріндегі ұлы оққиғалар жас азаматты көгала толқынына тартып әкетеді . Үш революция дүмпуі , Алаш қозғалысы, адасулар , дүниетанымдағы сілкінімтер, қағамдық әлеумет. тартымтардығ поэзиядағы көріністер , жеке бастағы шырғаландар - осылардың баошасын көре жүріп , Мағжан да 1919 жылдың көктемінен бастап , жаңа құрылысқа бел шешіп , білек сыбанып кіріседі. Қызылжардағы Бостандық туы газетінде редактор болады , Ташкентте Қазақ - қырғыс ин-тында сабақ береді, Москвада Күншығыс баспасында аударсашы болады. В.Я. Брюсоы атынгдағ ы көркем әдеби институтында оқиды, Бурабайда тезникумда, Қызылжарда кеңес - партия мектебіндк смабақ береді. 1929 ж. жазықсыз жала жабылып, түрмеге қамалады, содан Карелияға жер аударылады. М. Горькийдің және оның әйелі Е. Пешкованыңпрплпсуымен 1936 ж. айдаудан босап шыққанымен, қайта ушыққан репрессия тырнағына ілініп , жазықсыздан жазықсыз 1938 ж. 19 наурызда атылып кетелі. Өзі ғана емес , ағалары Мүсілім, Қаһарман , інісі Мұқаметжан да репрессия отына шалынады. Әкесә Бекен 1934 ж. , анасы Гүлсім 1943 ж. дүние салған.
Мағжаннан қалған әдеби - шығармашыдық мұраның көлемін, салаларын , сақталуына қатысты әңгімені нақты айтуға мүмкіндік бар. Талантты ақынның алғашқы өлеңдері Уфадағы , Омбыдағы қабырға газеттерінде, қолжазба журналдарда, өз ензіндегі мерзімді баспасөз беттерінде жарияланып жүріп , көзге түседі , елеп-ескеріледі де, жұртшылық назарын ацдарады. 1912 ж. Қазанда Шолпан деген өлеңдер жинағы шыққанда Мағжан он-сегіз он-тоғысдардағы уылжып тұрған қыршын жас. Абай кітабының басылғанына үш-ақ жыл өткенін ескерсек, жас ақынның даңқы қазақ сахарасы аспаныңда қалай көтерілгенін ұғу қиынға сақпас. Бұдан кейінгі кезеңде дүниеге келген қазақ назеи - журналдарының бетінде Мағжан шығармалары, 1929 ж. жаламен күйіп , абақтыға түскенге дейін үздіксіз жарияланып тұрады. Негізінен ақын өлеңдері екі-ақ рет жинақталып, топталып, оқырман қолына тиді. Бірініші рет 1922 ж. Бернияз Күлеев Қазанда бастырап , екінші рет осы кітап толықтырылып Сұлтанбек Қожановтық алғы сөзімен 1923 ж. Ташкентте шықты. Педагогика, Сауатты бол араб, латын әріптерімен бірнеше рет басылған кітаптары, аудармалары басылды. Қысқасы, Ж-тың қаламгерлік сапары бас-аяғы жиырма жылға жетпей , тым ерте үзілді , он жылдай өмірі абақтыда , лагерьде , қиғын- сүргіңде, азап-қорлыққа өтті.
Мағжанның Алтын хакім Абайға деген өлеңі, шумақ , 24 тармақтан тұрады , 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Салған жерден жас талапкер ақын Абайды қарадан хан шыққан хакім , оның сөзі мың жылды да дәмі кетпес деп бағалайды, Абай өлеңдеріндегі кейбір оралымдарды құбылта пайдаланады, тыныш ұйықта қабіріңде , уайым жеме , қор болды қайран сөзім босқа деме деген жолдардың төркіні белгілі , ұлы ақын сөзі мәңгі жасайтынына ерекше сенім бар.
Ұлы абайдың поэтик. мектебінің тағылымдарының ізі Мағжан жырларында сайрап жаиып. Қазақ өлеңіне Абай әкелген жаңа өлшем , үлгілерді , соны образдарды , сөз тіркестерін Мағжан кеңінен қолданады. Ең терең жақындық-ақындық , көркемдік мұраттардыңтуыстығында. Абай барған мәңгілік
Пайдаланѓан єдебиеттер:
Ќазаќ єдебиеті 11сынып (Х. Єдібаев, М.Базарбаев,З. Ќабдолов, Р. Н±рѓалиев).
Абай кітабы 215-бет
        
        Маѓжан Ж±мабаев
(1893-1938)
М. Ж±мабаев-ќазаќтыњ ±лы аќыны. Солт‰стік Ќазаќстан облысы,
Булаев ... ... ... ... ... іргелі, єйгелішањыраќ д‰ниеге келген. ¤з єкесі
Бекен, балалары Ж±мабай ... ... ... - бєрі ... ... ... ... шыќќан белгілі, кµшелі кісілер. Маѓжан
µзімен емшектес М±сілім, Ќаћарман, М±ќаметжан, Сєлімжан,
Ќалимжан, Сабыржан, К‰лєндам, Г‰лбарам деген
бауырларымен ќ±лын-тайдан тебісіп, анасы Г‰лсімніњ
бауырында ауыл ... ... ... толы ... ... ... ... µткізген. Кєрім М±хаметжан солдалар,
Данияр ќажы, ахитден м±ѓалім - болашаќ аќынныњ ... хат ... , ... , ... , ... ,
орысша оќытќан алѓашќы ±стаздары. Алдымен Ќызылжарда
медресе де Хасен молдадан дєріс алѓан Маѓжан Уфа
ќаласына барып , медресе Ѓалымжан Ибрагимовтан оќыды.
Алѓашќы ... ... ... тырнаќ алды , кµк ќауырсын
жырлар тудырды.
Жања заманрцхы бойын билеген, тырнаќщалды ... ... ... ... , жас ... ... білім алуѓа ерекшге талаптпнып ,
1913 ж. Омбы ќ-на ... , ... ... де , оны 1916 ... шыѓады. Б±дан кейін ел µміріндегі ±лы оќќиѓалар жас
азаматты кµгала толќынына тартып єкетеді . ‡ш революция д‰мпуі
, Алаш ќозѓалысы, адасулар , ... ... ... ... ... ... ... бастаѓы шырѓаландар - осылардыњ баошасын кµре ж‰ріп ... да 1919 ... ... ... , жања ... ... , ... сыбанып кіріседі. Ќызылжардаѓы Бостандыќ
туы газетінде редактор болады , Ташкентте Ќазаќ - ... ... ... ... ... баспасында
аударсашы болады. В.Я. Брюсоы атынгдаѓ ы кµркем ... ... ... тезникумда, Ќызылжарда кењес -
партия мектебіндк смабаќ береді. 1929 ж. жазыќсыз жала
жабылып, т‰рмеге ќамалады, ... ... ... М. ... жєне оныњ ... ... 1936 ж. айдаудан босап
шыќќанымен, ќайта ушыќќан репрессия тырнаѓына ілініп
, жазыќсыздан жазыќсыз 1938 ж. 19 ... ... ... ... емес , аѓалары М‰сілім, Ќаћарман , інісі М±ќаметжан да
репрессия отына ... ... ... 1934 ж. , ... ... ж. ... салѓан.
Маѓжаннан ќалѓан єдеби - шыѓармашыдыќ м±раныњ кµлемін,
салаларын , саќталуына ќатысты ... ... ... бар. Талантты аќынныњ алѓашќы µлењдері Уфадаѓы ,
Омбыдаѓы ќабырѓа газеттерінде, ќолжазба журналдарда, µз
ензіндегі мерзімді баспасµз беттерінде жарияланып ж‰ріп ... ... , ... де, ... ... ацдарады.
1912 ж. Ќазанда Шолпан деген µлењдер жинаѓы шыќќанда Маѓжан
он-сегіз он-тоѓысдардаѓы ... ... ... жас. ... ... ... жыл ... ескерсек, жас
аќынныњ дањќы ќазаќ сахарасы аспаныњда ќалай кµтерілгенін
±ѓу ќиынѓа саќпас. Б±дан кейінгі кезењде д‰ниеге келген ќазаќ
назеи - ... ... ... ... 1929 ... ... , ... т‰скенге дейін ‰здіксіз
жарияланып т±рады. Негізінен аќын µлењдері екі-аќ рет
жинаќталып, топталып, оќырман ќолына тиді. Бірініші рет 1922 ... ... ... ... , ... рет осы кітап
толыќтырылып С±лтанбек Ќожановтыќ алѓы сµзімен 1923 ж.
Ташкентте шыќты. Педагогика, Сауатты бол араб, ... ... рет ... ... басылды. Ќысќасы, Ж-тыњ ќаламгерлік сапары
бас-аяѓы жиырма жылѓа жетпей , тым ерте ‰зілді , он ... ... , ... , ... ... ... Алтын хакім Абайѓа деген µлењі, шумаќ , 24 тармаќтан
т±рады , 11 буынды ќара µлењ ±йќасымен жазылѓан. Салѓан жерден
жас ... аќын ... ... хан ... ... , оныњ ... жылды да дємі кетпес деп баѓалайды, Абай µлењдеріндегі
кейбір оралымдарды ќ±былта пайдаланады, тыныш ... , ... жеме , ќор ... ... ... ... деген жолдардыњ тµркіні белгілі , ±лы аќын сµзі мєњгі
жасайтынына ерекше сенім бар.
¦лы абайдыњ поэтик. мектебініњ таѓылымдарыныњ ізі ... ... ... ... ... Абай єкелген жања
µлшем , ‰лгілерді , соны образдарды , сµз тіркестерін ... ... Ењ ... ... , ... Абай ... ... таќарыптарѓа
Маѓжан да барѓан , µз талантына, µз заманына лайыќ жањаша
кµркемдік игіліктер жасаѓан. Єсіресе Маѓжан ќазаќ
єдебиетінде Абайдан кейінгі дєуірінде табиѓат,
махаббат , ... ... ењ ... ... бала к‰нініен халыќ фолыклорына, ауыз єдебиетіне, елдіњ
дарынды сµзіне сусындап µќсумен ќатар ќаршадайынан арабшаѓ
орысша хат танып , артынан арнаулы оќу орындарын ... ... ... ... , ... ... орай ... пен Батыстыњ поэзиясын терењ біліп , кµњілге тоќып,
ж‰рекке ±ялатып, байына сіњіру арќасыгда таза ... ... , ... нысанаѓа тіпті ерте жеткен. Аќын
таланты шын мµлдір ќасиетін саќтап , табиѓат-±ста соќќан
ќалпында ќалѓан. Бала-бозбала , оќушы-шєкірт ... ... єр ... ... ... , ... де шµњгені де µлењ еткег
єректтенада, европалыќ ‰лгідегі мєдениетті ... жолы ... ... ... Маѓжан
ќара сµзбен айтуѓа болатын, маќаламен кµмкеретін жєйттерге
µлењ арнамайды; ‰гітнасихат сарынынан, ѓаќлия - µсиет
маќамынан, терме-ќисса ... ... ... ... аз ... ... жазвлѓан ќашемет, садаќ жыр ,
біреуді марапаттаѓан ќолшап µлењ атымен жоќ. Тоќ етерін
айтќанда , ќазаќ поэзиясыныњ аспанына ... жања ... ... ... жерден аќындыќты кµз жасы, ж‰рек ќанынан
сорѓалайтын-асыл сµз, даоынды сµз, ќасетті µнер,
шарапатты µнер деп ... б±л ... ... ... ... ... ... киелі жол санайды.
Табиѓатпен сырласудан туѓан толѓанысты жырлары-кµзіњді арбап,
ж‰регіњді тебірентетін м±њлы ... ... ... ќолынан
шыќќан картинасекілді тізіп, шолып, темелеп айтќан, жер ... ... ... ... ... кескігі емес,
ќайта єр т‰рлі сезім-т‰йсік арќылы ќабылданѓан психологиялыќ
астарлы сырлары бар реалистік пейзаж ‰лгілеріне ќоса кей т±ста
фантастикалыщќ ... ... ... ... ... ... поэзиясы классиктерініњ шыѓармалары ќалай, меніњ
туыгдым ќалай дегендей, аќын єр т‰рлі ‰лгілерді ќатар
жарыстырып беріп отырады.
Аќын шыќќан аса биік ... ... ... ... ... жыл ... ... єлеум. терењ
сарындардан алынѓан ‰лгілерді дамыта келе Маѓжан табиѓат
кµріністерін бейгелеуде єлем поэзисындаѓы классик. тєжірибеге
ден ќоя отырып, жања кµркемдік ... ... Б±л ... ... ... ... ... мен кµлењкені
ойнату, уаќыт пен кењістік диалектикасын кµрсету,
панарама, єр т‰рлі ракурс, этюд, т‰рлі астастыру
принциптерін пайдалынѓанын байќауѓа болады.
Алдымен жазѓы не ќысќы ... ... мол ... алдынан
шыѓады: кењ дала, асќар тау, саумал б±лаќ, аќ ќайыњ.
Бірте-бірте аќын жалпы суреттен жеке бейнеге,
наќтыдетальѓа, ... ... ... М±ныњ ‰стіне
ашыќ, жарќыг, сєулелі бояулар азайып, ќара, ќорќынышты,
‰рейлі тањбалар молаяды, дауыл саѓады, нµсер тµгеді, ... ... ... ... ... ... т‰текте адасќан,
ажал ж±тќан пенде. Єуелде кісіге дос, жаќын, етеге табиѓат
бірте-бірте тасбауыр ... ... ... ... Ќуаныштан,
рахаттан, лєззаттан басталѓан пєк д‰ние соњы-апат, ќырѓын,
зобалањ, нєубет, селебе.
Осындай к‰рделі, ќат-ќабат кµзќарас, µмір-болмысты,
табиѓат-ортаны екі ±дай болып жарылѓан, аќыры
ќ±рдыммен аяќталѓан ... ... ... аќынныњ кµркемдік танымындаѓы т±тас
муреткерлік ж‰йе екенін ашып айту ... ... ... ... мєњгі µлмес, ±рпаќќа
жалѓасар алтын кµпір, асыл ќазыга, іњжу-маржаны-махаббат,
с‰йіспеншілік, ѓашыќтыќ хиќаясыныњ сан алуан тылсым, ж±мбаќ
к‰йлеріншерткен, терењ аќындыќ шабыттан ... ... ... мыњ сан ... ... ... ішкі мазм±ны
мен т‰р кестесі жымдаса ±ласќан, ыќшам, жинаќы, ... ... ќыз, ... ќай жаѓынан алѓанда да, жігітпен,
еркекпен тењ, иыќтас, дењгейлес. кµп ретте єйел
адамгершілік-ізілік, махаббат сезімдері
т±рѓысынан суреткер .шін д‰ниедегі ењ ќасиетті , ... ењ ... ... ... ... ... медет с±рап, сыр бµлісіп, ќайырым тілеп, єйелге
тіл ќатады, аќтыќ демі таусылып ѓ ажалтыре\наѓына ... ... ... сµз ... жарѓа, туѓан анаѓа арналады.
Ѓашыќтыќ сезімніњ сан алуан ... ... ... с‰ю, ... ... т‰су, ±заќ уаќыт с‰йіспеншілік зарын кешу,
лєззат рахатына бату, ажырасу ... ... ... тіл таба алмай торыѓу, бір кездесуге ќ±тару,
жалт еткен ... ... ... ... жолында жан ќию,
ерлі-зайыпты ќањыр тірлік, батаѓа адлдыќ, неке су ... єр ... ... ... ... ... тєубаѓа келу, отбасы, ошаќ ќасыгна ќарап ќалу-осы
алуандас сезімдер, к.йлер, м±њ-ќайѓылар Маѓжан µлењдерінде
жеке адамдардыњ т±тас ... ... жас, ... ќан,
білден аѓызѓаг сырлар болып тµгіледі.
Ќазаќ лирикасында ‰лкен ... ... ... саны єсемдік
арналарды негіздеп, єсіресе Европа орыс єдебиетіндегі
ізденістерді, баѓыттарды ±лттыќ топыраќќа батыл да еркін
енгізген Маѓжан Абай таѓылымдарын жањѓырып, ... ... ... ... ... Бір ... т±рѓыдан алѓанда, алып-ж±лып, єкетіп бара жатќан
ерекшелік кµрігбейтін секілді: ¤ойлыбайдыњ ќабызы, ... , ... ... Батыр Баян - ањызѓа,
тарихи белгілі оќтѓаларѓа , Ж‰сірзан, ¤тірік ертек -шыѓыс
сюжетіне, ... ... ... Ішкі мазм±ќнг
т±рѓысынана келгенде б±л шыѓармалардыњ бєрінде де
халыќ ањыз, тарихи дерек, ... ... ... ... ... ... биік, асќаќ кµркемдік ж‰йелер жасады. Ењ бастысы,
аќын ыќшамдыќ, с±лулыоќ, философ. талаптарды, бейнелілік,
суреттілік шарттароын бірінші ќатарѓа шыѓарды.
Ќойлыбайдыњ ќабызыгда фантастик. к‰йлер, ... ќосу ... ... шебр ... ; ... ... µлім арпалысы, мєњгілік ‰шін к‰рес, µнердіњ µлместікке
апарар киелі ќасиеті дыр ... ... ... ... ... пен ождан диалектикасы, ¤тірік ертекте
мысал, т±спал, єдісімен берілген єлеум. ... ... ... ... ... ... ... ±ѓымындаѓы
дєст‰рлі батырдыњ айќын, аныќ кескіні белгілі: ел ќорѓау
жолында жанын береді, жолбарыс ж‰рек, д‰дємал, шектену,
к‰діктену деген жоќ, бір ... бір ... ... ... ... ... єдеби мектептерден сабаќ алып, µз
баѓытын тапќан зор ... ... ... ... ќаламгер ањыздан, фольклордын негізгі оќиѓа
сорабын, сюжет арнасын ѓана ала отырып, м‰лде тыњ ... ... ... ... ... ењ ... ... трагедиялыќ поэма
шарттарына, жанодыњ классик. зањдылыќтарына жауап беретін,
ќазаќ поэзиясындаѓы аса кµркем, терењ, ѓажайып шыѓармалардыњ
бірі-Батыр Таянды туѓызѓан. ... ... ... ... ал ... нормалары б±зылѓан жылдарда сталиндік
ќанќ±йлы ќуѓын-с‰ргін б±лтты басына тµнген Маѓжан ж‰регін
ќайѓыныњ ќара ... ... ... ... ... ... ... деген ќарсылыќ, таќымына
ќыл б±рау т‰скен періштешындыќтыњ шырќырауы-ыќынныњ
жєдігµйлік, жаѓымпаздыќ, келісімпаздыќ діртіне
шалдыќпаѓан жігерлі, ќайратты, намысыты толѓауларында,
сарындар Батыр-Баян поэмасында бњр арнаѓан ќ±йды. ... ауыз ... ... µмір мен ... беттесуі, тіршілік пен
ажал айтысытерењ арга тартќан емес. Оныњ ‰стіне м±сылмандыќ
шарттар б±л ... гµрі о ... ... ... ... ... 19 ѓ-да шыќќан жазба єдебиет µкілдері
де µлім таќырыбына терењ бойлап бара ... жоќ. ... ... болашаќ ±рпаќпен сырласу хаќында терењ тебіреніспен
жазѓан µлењдері, Кемпњрбайдыњ, Єсеттіњ ... ... ... ... бір ... ... ... толќынныњ, кµгала аѓыстыњ бірі-µмір
мен µлім, тіршілік пен ажал айќасы, екеуініњ бетпе-бет келуі.
А. ... И. В. Гете ... Дж. Н. Г. ... А. С.
Пушкин, М. Ю. Лермонтов єуездері, А. А. ... А. ... С. ... ... ... ... келіп, ќазаќ
аќыныныњ ќайѓысына ќайѓы ќосып, ж‰регін тербеп, жања, соны,
бой т‰ршігердей к‰йлер тудырѓан. Періште, тєњір, пайѓамбар,
ќ±дай, кµк аспан, жер, ай, ... ... ... ... ... ... алмас ќылыш , т±лпар, ж‰рек-міне осы
секілді кµптеген сµздер, ±ѓымдар ... ... ... ... ... жинаќтаушылыќ, эстетик.,
Шыѓармашылыѓы:
Маѓжан Ж±мабаев кµлемді поэмалар жазуда аса µнімді ењбек ... ... ... ...... ... ... «Ќорќыт», «Ж‰сіпхан», «Тоќсанныњ тобы» сияќты
басќа да поэмалары кезінде баспа ж‰зін кµрген. Осылардыњ
ішіндегі ... ... ... жаѓынана да,
сюжет желісі мен с±лулыѓы жаѓынан да ерекше асып т±рѓаны ... ... ... ... ... бір ... ... пен
ќалмаќ арасындаѓы бейбітшілік, достыќ ќарым-ќатынас
орнаѓаѓа дейінгі оќиѓа µзек ... Ашу ... ... ... Баян µзі ... ... ... кіші бауыры
Ноян мен с±лу ќалмаќ ќызына кµњілі ќатты ауѓан еді, біраќ ќыз
ыњѓай бермеген соњ, оны ќарындас ретінде ±стаѓан. ... ... ... ... ... ... ... аяѓы
трагедиялыќ жаѓдайѓа єкеп соѓады. Ќыздыњ с±лулыѓын аќын
былай сипаттайды.
Сол с±лу, с±лу екен атќан тањдай,
Бір соѓан бар с±лулыќ жиылѓандай.
Торѓын ет, шапаќтай бет, тісі ... су ... ... ... ... бір айнытќан,
Ж±лдыќдай еркелеген сµнбей-жанбай.
Лебізі – Жібек лебі, ж±маќ желі,
Кєусардай татќ±ан адам ќалар ќанбай.
Шын ер ѓой батыр Баян алып ќайтќан
Еліне сол ... ... ... ... оныњ ... ... Ноян ќызды кµріп от боп кетті,
Кµздері ќызыл жалын шоќ боп ... мен кµк, ай, ... ... ... ... басќа нєрсе жоќ боп кетті.
Ќыздыњ с±лулыњы мен жігіттіњ жалын атќан ішкі сезімін
суреттеуде мін жоќ. Аќындыќ тењеулер мен ... µз ... ... ... ... – айрыќша
сезіліп т±рады.
Осындай бєшешектей екі жас µмірдіњ жан ашуынан, ќызѓаныш ... ... ... ... ... алып ... д‰лей к‰ш
салдарынан ќ±рбан болып кеткенін кµреміз. Артынан ќуып жеткен
Баянѓа:
Жас Ноян ... ... ... Ноян Ер ... ... ... келіп ќалып аѓасына,
Т‰сінен шошыды да, тоќтап т±рды...
Дегенше, ќалды тартып батыр Баян,
Баянныњ батырлыѓы алашќа ... тиіп ... ... ... б‰ктетіліп бµбек Ноян.
Жын шуы басќандай боп естімеді.
«Жан кµке, аѓа!» - деген сµзді Баян.
Садаѓын сол ... ... ... ... бір ... да ... ... інісініњ денесініњ
Т‰сірді таѓы ±шырып ќызды Баян.
Екі жая аттарынан ±шып т‰сті,
Т‰скенде бірін-бірі ќ±шып т‰сті...
Ќомаѓай ќара топыраќ б‰лкіл ... екі ... ... ... б±л ... ... єрі ќарай суреттеу Мањжан
аќындыѓыныњ таѓы бір кµрінісі. Жан тебірентер, іш
толѓантар ±шќыр µлењі жолдары ... ... ... ... ќ±лап т‰скендей ер Баян жайы к‰йінішті-аќ.
Биік романтикалыќ сарынѓа ќ±рылѓан аса кµркемпоэмадан екі т‰рлі
жайды ањѓарамыз: бірі ... ... ... ... ... екіншісі – ашу, ыза, онан барып єділетсіз
ќантµгіс, µкініш. Ќаћарманныњ мінез асау – лыѓын,
бірбеттілігін, біраќ ниетініњ аќ екенін суреттеп,
аќын поэманы романтикалыќ ... ... ... оќиѓаны аќын тау мен сулыќ, к‰н мен
аспанныњ, ... ... ... ... ... ... айнала табиѓат сырларын суреттеу арќылы
сезімніњ ќоюланып, ширыѓуына, к‰нніњ к‰ркірегеніндей,
найзаѓайдыњ ойнаѓанындай бітіспес мінездер соќтыѓысына
алып барады, іштей µкініш толѓанысына єкеп ... ... ... ... ... ... ... танытады. Шеберлігін єрі
кµркемдік талѓамын байќаймыз. Еркін, тартымды оќылады.
Б±ѓан ... ... ... ... сµз ќолданыс єдісі
айрыќша єсер береді.
Мысал ретінде алсаќ, аллегориялыќ сипатта жазѓан, 1926 ... ... ... ... да аса ... ... шын мєнісінде ертегіге ±ќсайды. Єњгіме тµркіні –
мысыќтар мен тышќандар арасындаѓыы жанжал соѓыс. Оќиѓа
Шыѓыста, к‰н ... ... ... мекенде µтеді.
Ж‰зім шарабын ішіп масайраѓан тышќан жањѓазаланып, мысыќты
тілдеп-сµгуге кµшеді, оны естіп ќалып, ашу ... ... ... ап деп, жеп ... ... єрі мысыќ пен тышќан
арасындаѓы µткен бірнеше соќтыѓыстар суреттеледі.
Аќырында тышќан атаулы кµптігін жасап, мысыќты жењілуге
мєжб‰р етеді, мысыќ патшасын ... µз ... да ... ... мысал мазм±ндас д‰ниелер
д‰ниеж‰зілік єдебиетте єледнеше рет ќайталанѓан. Біраќ б±л
поэма Маѓжан Ж±мабаевтыњ басына бєле болып ... ... ... оѓан ќатал, саяси кінє таѓылды. Б±л жерде
аќын орыс патшасын, Гапон попты, 1905 жылѓы революцияны,
ж±мысшылар мен шаруаларды, тіпті ... ... ... ... отыр деген сораќы айыптар
ќойылды. М±ндай т±рпайы сындар ол кездерде ашыќтан-ашыќ
айтылатын. Єсіресе, С.М±ќановтыњ «XX ѓасырдаѓы ќазаќ
єдебиеті» кітабынан б±л жай аныќ ... ... ... басы осы болды.
Маѓжанныњ ењ соњѓы ірі туындыларыныњ бірі – «Токсанныњ тобы».
Б±л поэмада аќын жања µмір ... ... ... оѓан ... ден ... мойындайды. Б‰кіл халыќтыњ жања
т±рмыс ќ±руѓа бет алѓанын, µзі де оѓан ... ... деп ... ... онын емес, тоќсанын ќодаймын
дейді:
Ел біліп ойлап, толѓанып,
Ќолыма ќалам алѓады,
Сµйлеген емен жасыра:
Мен м±њдымен м±њдастым,
Адассам ел деп адастым.
Он деген емен асылы,
Он демедім, ... ... ... елді ... ж‰зді жоќтадым,
Тоќсанѓа енді тоќтадым.
Толѓанып, ойлап, талќылап,
Сµздіњ тоќтар ...... ... армансыз білгенім.
Тоќсаннан сонау он аулыќ,
Сонау оннан мен аулаќ,
Мен тоќсанмен біргемін.
Поэма 1927 жылы ... ... ... басылѓан. Єрі ќарай,
яѓни б±л жылдардыњ соњ, біз Маѓжан шыѓармаларын ±шырата
алмаймыз. Поэмадаѓы мойындау сµздерге ... ... ... ... ... мен ... ... ќаптап кеті
де, аќынныњ ‰нін µшірді. Наѓыз ќиянат, наќаќ, іс осы ... ... ... ... ... ... µміріне
дєл келіа т±рѓандай. Белгілі оќиѓаны ќайта жырлаѓанда, бар
болмыс-ќалпын, таѓдыр жайын µз ... µз ой ... ... Ќорќыт пен µлім Маѓжан ‰шін аса ж±мбаќ
таќырып. Басќа да ... ... µлім ... кµп ... ... белгілі. «ой», «Мені де, µлім, єлдиле», «Зар» таѓы
басќа µлеідері осындай. «Ќорќыт» поэмасында ежелден белгілі
µлімнен ќашатын Ќорќыт жайын ... ... - ... ... да ... ... ќабір б±руы ыќтимал
деген т±жырым философиясын айту. Поэма мынадай т‰йін бар:
¤мірде арманым жоќ – Ќорќытќа ... ... ... жуа ... ... с±м ... зарлап-сарнап,
Ќ±шаќтап ќобызымды кµрге кірсем.
Ажал – хаќ, сондыќтан да µмір жібініњ ... ... ... ... ... ... µмір ... ретінде ќабылдау
керектігін уаѓыздайды. Аќынныњ ой-толѓамдары єлемінде
философмялыќ ±ѓымды тануѓа болады.
Єлде кім адам деген ермек ‰шін,
Ж‰рек от ... ... ... ... ѓана ... ... µмір ... ‰шін.
Революцияныњ басынан-аќ белгілі болѓан жай µмірді ќайта
жасаумен бірге, ескі ќ±рылысты ќирату еді. Сол, 20-шы
жылдардаѓы ... ... ... ... ... ... ... солаќайлылыѓы, бюроктаттыѓы, єкімшіліктіњ
сыњаржаќтыѓы дарын иелерін даѓдарысќа ±шыратты. Єлбетте
олар революцияѓа ќарсы болѓан жоќ, ќайта соны т‰сініп,
білуге ±мтылѓан еді. ... ... ... ... А. ... А. Куприн, К. Бальмонт, Ф.
Шаляпин сынды ‰лкен т±лѓалардыњ шет елге кетуі орыны толмас
олќылыќ болатын. Єдебиет пен µнердіњ тењгермелікке
келмейтінніњ, онда ењ ... ... ой ... ... керектігі ескерілмеді. Біраќ партия
белсенділері єдебиет пен µнерді саясландыруды талап
етті де, кµбіне кµркемдіктен гµрі ... ... ... шыѓрмалар кµбейді. Саяси ‰стемдікке мойынс±ндырылѓан
µнер эстетикалыќ мєнінен айырылып, бір сапќа тізілген
єскердей, бір єуенмен ‰н ... бет ... ... ... аса зєру ... ... ... жайы, з±лымдыќ пен мейірім туралы жазды, XX ѓасыр
басындаѓы ќазаќ поэмасына тањѓажайып ... ... ... ... ... ... М. ... µлењдерін
ќолжазбадан оќыѓан, ойткені оныњ кітаптарын шыѓару
тоќтатылѓан, ќалѓан біразыныњ кµзі жойылѓан. Маѓжан
лирикасыныњ ќ±діреті оныњ т‰р сипатыныњ сонылыѓы, сµз ... ... ...... бєрі ... ... ... ерекше ќасиетін байќатады.
Жоѓарыда айтылѓандай, 1927-1928 жылдардан кеін жаќылѓан, я
болмаса баспа ж‰зін кµрген Маѓжан жазбалары бізге
жетпеген. Б±л ... ... бір ... µзі айтќан «ќызыл
тіл, ќолым емес, кісендеулі» дегені еріксіз еске т‰седі. Аќын
µмірініњ соњына дейін ќуѓын-с‰ргінде болды. ¤зініњ жосы, сол
заманныњ ќ±рбаны аќын ... ... ... ... ... ... µлім – ... ањдысќан екі жау,
Екі жауды бауыр ќылар жыр бар-ау.
Сол жыр таппай, садаќ ... ... ... ... ... еді, сор ... адамныњ µмірдегі орнын биік ќойѓан еді. Б±л жолдар Маѓжан
аќынныњ µз µмірі мен µліміне арналѓандай ... ... ... µткеніміздей, ќалѓан µмірініњ он жылы
т‰рмеде µтті.
Енді 60 жылдан соњ ѓана, аќын ... ... ... м‰мкіндік
болып отыр.
Маѓжан Ж±мабаев м±расын наќаќтан ќ±лдыратуѓа тырысќандар да,
сонымен бірге, оныњ аќындыќ ќ±дыретін баѓалап, биікке
кµтергендер де болды. ... ... ... та, ... ... та дєл ... к‰й кеше
отырып, єдебиет пен µнер парыќын ±мытпады, аќынныњ µнер
талантын ... ... оныњ ... ... ... ќарады. 1928 жылдыњ µзінде-аќ М±хтар Єуезов
ќазаќ поэзиясына деген ±ѓымын байытќан Маѓжан Ж±мабаевќа
ѓажайыптай µлењдері ‰шін ризашылыќ білдірген еді.
Аќынныњ кµптеген µлењдері, ... ... ... ... ... газет-журнал беттерінде, олар єлі толыќ
жинала ќойѓан жоќ. М±ныњ бєрін ыждаѓатпен жинап, тыњѓылыќты,
тиянаќты зерттеп Маѓжан ... ... ... ќолына жеткізу
алдаѓы к‰нніњ ісі.
Пайдаланѓан єдебиеттер:
Ќазаќ єдебиеті 11сынып (Х. Єдібаев, М.Базарбаев,З. Ќабдолов, Р.
Н±рѓалиев).
Абай кітабы 215-бет

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Жұмабаев Мағжанның тілдік тұлғасы26 бет
Мағжан Жұмабаев (1893-1938)4 бет
Мағжан Жұмабаев жайлы ақпарат5 бет
Мағжан Жұмабаев жайлы мәлімет11 бет
Мағжан Жұмабаев шығармалары36 бет
Мағжан Жұмабаев шығармаларындағы тарихи шындық және көркемдік шешім58 бет
Мағжан Жұмабаев өмірі9 бет
Мағжан Жұмабаев – этнопедагогиканың дамуына үлес қосқан қазақтың аса көрнекті ақыны , педагог3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь