Мағжан Жұмабаев


М. Жұмабаев-қазақтың ұлы ақыны. Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданының Молодежный совхозы жеріндегі Сасықкөл мекеніңде іргелі, әйгелішаңырақ дүниеге келген. Өз әкесі Бекен, балалары Жұмабай қажы,Шонай, Өтеген, Өтеміс - бәрі де иіс Атығай ішінде даңқы шыққан белгілі, көшелі кісілер. Мағжан өзімен емшектес Мұсілім, Қаһарман, Мұқаметжан, Сәлімжан, Қалимжан, Сабыржан, Күләндам, Гүлбарам деген бауырларымен құлын-тайдан тебісіп, анасы Гүлсімнің бауырында ауыл баласының қызықты, романтикаға толы тәтті , қимас шағын бірге өткізген. Кәрім Мұхаметжан солдалар, Данияр қажы, ахитден мұғалім - болашақ ақынның тілін сындырып, хат танытқан , арабша , парысша , түрікше , орысша оқытқан алғашқы ұстаздары. Алдымен Қызылжарда медресе де Хасен молдадан дәріс алған Мағжан Уфа қаласына барып , медресе Ғалымжан Ибрагимовтан оқыды. Алғашқы әдеби тәжірибе басталып, тырнақ алды , көк қауырсын жырлар тудырды.
Жаңа заманрцхы бойын билеген, тырнақщалды Шолпан кітпбы шыққарн асау жүрек , жас сұңқар орысша білім алуға ерекшге талаптпнып , 1913 ж. Омбы қ-на келіп , семинарияға түседі де , оны 1916 ж. бітіріп шығады. Бұдан кейін ел өміріндегі ұлы оққиғалар жас азаматты көгала толқынына тартып әкетеді . Үш революция дүмпуі , Алаш қозғалысы, адасулар , дүниетанымдағы сілкінімтер, қағамдық әлеумет. тартымтардығ поэзиядағы көріністер , жеке бастағы шырғаландар - осылардың баошасын көре жүріп , Мағжан да 1919 жылдың көктемінен бастап , жаңа құрылысқа бел шешіп , білек сыбанып кіріседі. Қызылжардағы Бостандық туы газетінде редактор болады , Ташкентте Қазақ - қырғыс ин-тында сабақ береді, Москвада Күншығыс баспасында аударсашы болады. В.Я. Брюсоы атынгдағ ы көркем әдеби институтында оқиды, Бурабайда тезникумда, Қызылжарда кеңес - партия мектебіндк смабақ береді. 1929 ж. жазықсыз жала жабылып, түрмеге қамалады, содан Карелияға жер аударылады. М. Горькийдің және оның әйелі Е. Пешкованыңпрплпсуымен 1936 ж. айдаудан босап шыққанымен, қайта ушыққан репрессия тырнағына ілініп , жазықсыздан жазықсыз 1938 ж. 19 наурызда атылып кетелі. Өзі ғана емес , ағалары Мүсілім, Қаһарман , інісі Мұқаметжан да репрессия отына шалынады. Әкесә Бекен 1934 ж. , анасы Гүлсім 1943 ж. дүние салған.
Мағжаннан қалған әдеби - шығармашыдық мұраның көлемін, салаларын , сақталуына қатысты әңгімені нақты айтуға мүмкіндік бар. Талантты ақынның алғашқы өлеңдері Уфадағы , Омбыдағы қабырға газеттерінде, қолжазба журналдарда, өз ензіндегі мерзімді баспасөз беттерінде жарияланып жүріп , көзге түседі , елеп-ескеріледі де, жұртшылық назарын ацдарады. 1912 ж. Қазанда Шолпан деген өлеңдер жинағы шыққанда Мағжан он-сегіз он-тоғысдардағы уылжып тұрған қыршын жас. Абай кітабының басылғанына үш-ақ жыл өткенін ескерсек, жас ақынның даңқы қазақ сахарасы аспаныңда қалай көтерілгенін ұғу қиынға сақпас. Бұдан кейінгі кезеңде дүниеге келген қазақ назеи - журналдарының бетінде Мағжан шығармалары, 1929 ж. жаламен күйіп , абақтыға түскенге дейін үздіксіз жарияланып тұрады. Негізінен ақын өлеңдері екі-ақ рет жинақталып, топталып, оқырман қолына тиді. Бірініші рет 1922 ж. Бернияз Күлеев Қазанда бастырап , екінші рет осы кітап толықтырылып Сұлтанбек Қожановтық алғы сөзімен 1923 ж. Ташкентте шықты. Педагогика, Сауатты бол араб, латын әріптерімен бірнеше рет басылған кітаптары, аудармалары басылды. Қысқасы, Ж-тың қаламгерлік сапары бас-аяғы жиырма жылға жетпей , тым ерте үзілді , он жылдай өмірі абақтыда , лагерьде , қиғын- сүргіңде, азап-қорлыққа өтті.
Мағжанның Алтын хакім Абайға деген өлеңі, шумақ , 24 тармақтан тұрады , 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Салған жерден жас талапкер ақын Абайды қарадан хан шыққан хакім , оның сөзі мың жылды да дәмі кетпес деп бағалайды, Абай өлеңдеріндегі кейбір оралымдарды құбылта пайдаланады, тыныш ұйықта қабіріңде , уайым жеме , қор болды қайран сөзім босқа деме деген жолдардың төркіні белгілі , ұлы ақын сөзі мәңгі жасайтынына ерекше сенім бар.
Ұлы абайдың поэтик. мектебінің тағылымдарының ізі Мағжан жырларында сайрап жаиып. Қазақ өлеңіне Абай әкелген жаңа өлшем , үлгілерді , соны образдарды , сөз тіркестерін Мағжан кеңінен қолданады. Ең терең жақындық-ақындық , көркемдік мұраттардыңтуыстығында. Абай барған мәңгілік
Пайдаланѓан єдебиеттер:
Ќазаќ єдебиеті 11сынып (Х. Єдібаев, М.Базарбаев,З. Ќабдолов, Р. Н±рѓалиев).
Абай кітабы 215-бет

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Маѓжан Ж±мабаев
(1893-1938)

М. Ж±мабаев-ќазаќтыњ ±лы аќыны. Солт‰стік Ќазаќстан облысы, Булаев ауданыныњ Молодежный совхозы жеріндегі Сасыќкµл мекеніњде іргелі, єйгелішањыраќ д‰ниеге келген. ¤з єкесі Бекен, балалары Ж±мабай ќажы,Шонай, ¤теген, ¤теміс - бєрі де иіс Атыѓай ішінде дањќы шыќќан белгілі, кµшелі кісілер. Маѓжан µзімен емшектес М±сілім, Ќаћарман, М±ќаметжан, Сєлімжан, Ќалимжан, Сабыржан, К‰лєндам, Г‰лбарам деген бауырларымен ќ±лын-тайдан тебісіп, анасы Г‰лсімніњ бауырында ауыл баласыныњ ќызыќты, романтикаѓа толы тєтті , ќимас шаѓын бірге µткізген. Кєрім М±хаметжан солдалар, Данияр ќажы, ахитден м±ѓалім - болашаќ аќынныњ тілін сындырып, хат танытќан , арабша , парысша , т‰рікше , орысша оќытќан алѓашќы ±стаздары. Алдымен Ќызылжарда медресе де Хасен молдадан дєріс алѓан Маѓжан Уфа ќаласына барып , медресе Ѓалымжан Ибрагимовтан оќыды. Алѓашќы єдеби тєжірибе басталып, тырнаќ алды , кµк ќауырсын жырлар тудырды.
Жања заманрцхы бойын билеген, тырнаќщалды Шолпан кітпбы шыќќарн асау ж‰рек , жас с±њќар орысша білім алуѓа ерекшге талаптпнып , 1913 ж. Омбы ќ-на келіп , семинарияѓа т‰седі де , оны 1916 ж. бітіріп шыѓады. Б±дан кейін ел µміріндегі ±лы оќќиѓалар жас азаматты кµгала толќынына тартып єкетеді . ‡ш революция д‰мпуі , Алаш ќозѓалысы, адасулар , д‰ниетанымдаѓы сілкінімтер, ќаѓамдыќ єлеумет. тартымтардыѓ поэзиядаѓы кµріністер , жеке бастаѓы шырѓаландар - осылардыњ баошасын кµре ж‰ріп , Маѓжан да 1919 жылдыњ кµктемінен бастап , жања ќ±рылысќа бел шешіп , білек сыбанып кіріседі. Ќызылжардаѓы Бостандыќ туы газетінде редактор болады , Ташкентте Ќазаќ - ќырѓыс ин-тында сабаќ береді, Москвада К‰ншыѓыс баспасында аударсашы болады. В.Я. Брюсоы атынгдаѓ ы кµркем єдеби институтында оќиды, Бурабайда тезникумда, Ќызылжарда кењес - партия мектебіндк смабаќ береді. 1929 ж. жазыќсыз жала жабылып, т‰рмеге ќамалады, содан Карелияѓа жер аударылады. М. Горькийдіњ жєне оныњ єйелі Е. Пешкованыњпрплпсуымен 1936 ж. айдаудан босап шыќќанымен, ќайта ушыќќан репрессия тырнаѓына ілініп , жазыќсыздан жазыќсыз 1938 ж. 19 наурызда атылып кетелі. ¤зі ѓана емес , аѓалары М‰сілім, Ќаћарман , інісі М±ќаметжан да репрессия отына шалынады. Єкесє Бекен 1934 ж. , анасы Г‰лсім 1943 ж. д‰ние салѓан.
Маѓжаннан ќалѓан єдеби - шыѓармашыдыќ м±раныњ кµлемін, салаларын , саќталуына ќатысты єњгімені наќты айтуѓа м‰мкіндік бар. Талантты аќынныњ алѓашќы µлењдері Уфадаѓы , Омбыдаѓы ќабырѓа газеттерінде, ќолжазба журналдарда, µз ензіндегі мерзімді баспасµз беттерінде жарияланып ж‰ріп , кµзге т‰седі , елеп-ескеріледі де, ж±ртшылыќ назарын ацдарады. 1912 ж. Ќазанда Шолпан деген µлењдер жинаѓы шыќќанда Маѓжан он-сегіз он-тоѓысдардаѓы уылжып т±рѓан ќыршын жас. Абай кітабыныњ басылѓанына ‰ш-аќ жыл µткенін ескерсек, жас аќынныњ дањќы ќазаќ сахарасы аспаныњда ќалай кµтерілгенін ±ѓу ќиынѓа саќпас. Б±дан кейінгі кезењде д‰ниеге келген ќазаќ назеи - журналдарыныњ бетінде Маѓжан шыѓармалары, 1929 ж. жаламен к‰йіп , абаќтыѓа т‰скенге дейін ‰здіксіз жарияланып т±рады. Негізінен аќын µлењдері екі-аќ рет жинаќталып, топталып, оќырман ќолына тиді. Бірініші рет 1922 ж. Бернияз К‰леев Ќазанда бастырап , екінші рет осы кітап толыќтырылып С±лтанбек Ќожановтыќ алѓы сµзімен 1923 ж. Ташкентте шыќты. Педагогика, Сауатты бол араб, латын єріптерімен бірнеше рет басылѓан кітаптары, аудармалары басылды. Ќысќасы, Ж-тыњ ќаламгерлік сапары бас-аяѓы жиырма жылѓа жетпей , тым ерте ‰зілді , он жылдай µмірі абаќтыда , лагерьде , ќиѓын- с‰ргіњде, азап-ќорлыќќа µтті.
Маѓжанныњ Алтын хакім Абайѓа деген µлењі, шумаќ , 24 тармаќтан т±рады , 11 буынды ќара µлењ ±йќасымен жазылѓан. Салѓан жерден жас талапкер аќын Абайды ќарадан хан шыќќан хакім , оныњ сµзі мыњ жылды да дємі кетпес деп баѓалайды, Абай µлењдеріндегі кейбір оралымдарды ќ±былта пайдаланады, тыныш ±йыќта ќабіріњде , уайым жеме , ќор болды ќайран сµзім босќа деме деген жолдардыњ тµркіні белгілі , ±лы аќын сµзі мєњгі жасайтынына ерекше сенім бар.
¦лы абайдыњ поэтик. мектебініњ таѓылымдарыныњ ізі Маѓжан жырларында сайрап жаиып. Ќазаќ µлењіне Абай єкелген жања µлшем , ‰лгілерді , соны образдарды , сµз тіркестерін Маѓжан кењінен ќолданады. Ењ терењ жаќындыќ-аќындыќ , кµркемдік м±раттардыњтуыстыѓында. Абай барѓан мєњгілік таќарыптарѓа Маѓжан да барѓан , µз талантына, µз заманына лайыќ жањаша кµркемдік игіліктер жасаѓан. Єсіресе Маѓжан ќазаќ єдебиетінде Абайдан кейінгі дєуірінде табиѓат, махаббат , философия лирикасыныњ ењ ‰здік ‰лгілерін тудырды.
Маѓжан бала к‰нініен халыќ фолыклорына, ауыз єдебиетіне, елдіњ дарынды сµзіне сусындап µќсумен ќатар ќаршадайынан арабшаѓ орысша хат танып , артынан арнаулы оќу орындарын аяќтап с‰егін біткен с±њѓылы, зерек , ќиялшыл ќасиеттеріне орай , Шыѓыс пен Батыстыњ поэзиясын терењ біліп , кµњілге тоќып, ж‰рекке ±ялатып, байына сіњіру арќасыгда таза талѓамман биік парасатќа , кµркемдік нысанаѓа тіпті ерте жеткен. Аќын таланты шын мµлдір ќасиетін саќтап , табиѓат-±ста соќќан ќалпында ќалѓан. Бала-бозбала , оќушы-шєкірт ќолынан шыќќан ѓ, єр нєрсеніњ басын шалѓан , шµрте де шµњгені де µлењ еткег єректтенада, европалыќ ‰лгідегі мєдениетті аќынныњ ќаламгерлік жолы басталѓан. Алѓашќы к‰ннен Маѓжан ќара сµзбен айтуѓа болатын, маќаламен кµмкеретін жєйттерге µлењ арнамайды; ‰гітнасихат сарынынан, ѓаќлия - µсиет маќамынан, терме-ќисса арнасынан байын м‰лде аулаќ салады; аз к‰ндік єлесе жазвлѓан ќашемет, садаќ жыр , біреуді марапаттаѓан ќолшап µлењ атымен жоќ. Тоќ етерін айтќанда , ќазаќ поэзиясыныњ аспанына кµтерілген жања ж±лдыз - Маѓжан салѓан жерден аќындыќты кµз жасы, ж‰рек ќанынан сорѓалайтын-асыл сµз, даоынды сµз, ќасетті µнер, шарапатты µнер деп біліп, б±л сапарды туѓан жерге, Отанѓа, халыќќа ќызмет етудегі киелі жол санайды.
Табиѓатпен сырласудан туѓан толѓанысты жырлары-кµзіњді арбап, ж‰регіњді тебірентетін м±њлы пейзаж, ѓажайып суретші ќолынан шыќќан картинасекілді тізіп, шолып, темелеп айтќан, жер бедерін баяндай кµрсеткен т±рмыс-салт кµоінісі, мацсым кескігі емес, ќайта єр т‰рлі сезім-т‰йсік арќылы ќабылданѓан психологиялыќ астарлы сырлары бар реалистік пейзаж ‰лгілеріне ќоса кей т±ста фантастикалыщќ сурет, пері, періште, тєњір араласып кетеді. Єлем поэзиясы классиктерініњ шыѓармалары ќалай, меніњ туыгдым ќалай дегендей, аќын єр т‰рлі ‰лгілерді ќатар жарыстырып беріп отырады.
Аќын шыќќан аса биік эстетик. т±ѓырдыњ бірі-пейзаж лирикасы. Абай дєст‰ріндегі жыл маусымдарына ќатысты єлеум. терењ сарындардан алынѓан ‰лгілерді дамыта келе Маѓжан табиѓат кµріністерін бейгелеуде єлем поэзисындаѓы классик. тєжірибеге ден ќоя отырып, жања кµркемдік игіліктер жасады. Б±л таптаѓы жырларда кескін µнерініњ тєсілдері, сєуле мен кµлењкені ойнату, уаќыт пен кењістік диалектикасын кµрсету, панарама, єр т‰рлі ракурс, этюд, т‰рлі астастыру принциптерін пайдалынѓанын байќауѓа болады.
Алдымен жазѓы не ќысќы сахараныњ ацмаќты, мол кµрінісі алдынан шыѓады: кењ дала, асќар тау, саумал б±лаќ, аќ ќайыњ. Бірте-бірте аќын жалпы суреттен жеке бейнеге, наќтыдетальѓа, дєлді образѓа кµшеді. М±ныњ ‰стіне ашыќ, жарќыг, сєулелі бояулар азайып, ќара, ќорќынышты, ‰рейлі тањбалар молаяды, дауыл саѓады, нµсер тµгеді, боран ±лиды. аќырында аштан б±ралѓан, ‰сіп µлген, т‰текте адасќан, ажал ж±тќан пенде. Єуелде кісіге дос, жаќын, етеге табиѓат бірте-бірте тасбауыр тартады, µлімге пейіл береді. Ќуаныштан, рахаттан, лєззаттан басталѓан пєк д‰ние соњы-апат, ќырѓын, зобалањ, нєубет, селебе.
Осындай к‰рделі, ќат-ќабат кµзќарас, µмір-болмысты, табиѓат-ортаны екі ±дай болып жарылѓан, аќыры ќ±рдыммен аяќталѓан ќан-ќырѓын трагедиялыќ сипатта кµру-‰лкен аќынныњ кµркемдік танымындаѓы т±тас муреткерлік ж‰йе екенін ашып айту керек.
Маѓжан поэзиясыныњ мєњгі поэзиясыныњ мєњгі µлмес, ±рпаќќа жалѓасар алтын кµпір, асыл ќазыга, іњжу-маржаны-махаббат, с‰йіспеншілік, ѓашыќтыќ хиќаясыныњ сан алуан тылсым, ж±мбаќ к‰йлеріншерткен, терењ аќындыќ шабыттан толќып ткѓан, адам ж‰регініњ мыњ сан дірілін шеберлікпен бейнелеген, ішкі мазм±ны мен т‰р кестесі жымдаса ±ласќан, ыќшам, жинаќы, ж±пж±мыр д‰ниелері.
Аќын лирикасындаѓы ќыз, єйел, ќай жаѓынан алѓанда да, жігітпен, еркекпен тењ, иыќтас, дењгейлес. кµп ретте єйел адамгершілік-ізілік, махаббат сезімдері т±рѓысынан суреткер .шін д‰ниедегі ењ ќасиетті , ењ ардаќты, ењ ќ±рметті адам, торыќќан, ќиналѓан, тапталѓан кездерінде медет с±рап, сыр бµлісіп, ќайырым тілеп, єйелге тіл ќатады, аќтыќ демі таусылып ѓ ажалтыре\наѓына ілінер сєтте де айтылар сµз с‰йген жарѓа, туѓан анаѓа арналады.
Ѓашыќтыќ сезімніњ сан алуан толќындары: ±нату, ќ±лай с‰ю, бір кµргеннен ќ±лап т‰су, ±заќ уаќыт с‰йіспеншілік зарын кешу, лєззат рахатына бату, ажырасу азабын тарту, айырылып к‰йзелу, тіл таба алмай торыѓу, бір кездесуге ќ±тару, жалт еткен ыќылас, т‰њіле безіну, махаббат жолында жан ќию, ерлі-зайыпты ќањыр тірлік, батаѓа адлдыќ, неке су ішісу, жастыќтыњ єр кезењі, ќызыќшылы, серілік, ±йзысыз т‰ндер, тоќырау, тєубаѓа келу, отбасы, ошаќ ќасыгна ќарап ќалу-осы алуандас сезімдер, к.йлер, м±њ-ќайѓылар Маѓжан µлењдерінде жеке адамдардыњ т±тас таѓдыры, кµзден жас, ж‰ректен ќан, білден аѓызѓаг сырлар болып тµгіледі.
Ќазаќ лирикасында ‰лкен кµркемдік жаѓалыќ ашып, саны єсемдік арналарды негіздеп, єсіресе Европа орыс єдебиетіндегі ізденістерді, баѓыттарды ±лттыќ топыраќќа батыл да еркін енгізген Маѓжан Абай таѓылымдарын жањѓырып, эпик. жанрда поэманыњ ыќшам т‰рлерін ќалыптатырды. Бір ќараѓанда, таќырыптыќ т±рѓыдан алѓанда, алып-ж±лып, єкетіп бара жатќан ерекшелік кµрігбейтін секілді: ¤ойлыбайдыњ ќабызы, Ќорќыт, Т‰ркістан , Оќжекпестіњ ќитясында, Батыр Баян - ањызѓа, тарихи белгілі оќтѓаларѓа , Ж‰сірзан, ¤тірік ертек -шыѓыс сюжетіне, мысал, т±спалѓа ќ±рылѓ,ан. Ішкі мазм±ќнг т±рѓысынана келгенде б±л шыѓармалардыњ бєрінде де халыќ ањыз, тарихи дерек, ежлгі єњгіме сарыгдау емес, т‰п -т‰гел тосын, биік, асќаќ кµркемдік ж‰йелер жасады. Ењ бастысы, аќын ыќшамдыќ, с±лулыоќ, философ. талаптарды, бейнелілік, суреттілік шарттароын бірінші ќатарѓа шыѓарды. Ќойлыбайдыњ ќабызыгда фантастик. к‰йлер, бєйгеге ќобыз ќосу кµрінісі ѓажап шебр бейнеленеді ; Ќоќытта µмір мен µлім арпалысы, мєњгілік ‰шін к‰рес, µнердіњ µлместікке апарар киелі ќасиеті дыр етіледі, Ж‰сіпханда т±лѓа мен тобыр, мансап пен ождан диалектикасы, ¤тірік ертекте мысал, т±спал, єдісімен берілген єлеум. тартыссыры бар. Фольклорда, тіпті жазба єдебиетініњ µзінде ќазаќ ±ѓымындаѓы дєст‰рлі батырдыњ айќын, аныќ кескіні белгілі: ел ќорѓау жолында жанын береді, жолбарыс ж‰рек, д‰дємал, шектену, к‰діктену деген жоќ, бір єрекеттіњ, бір ерліктіњ адамы. Жања Заманда, ‰лкен эстетик. єдеби мектептерден сабаќ алып, µз баѓытын тапќан зор талантты, ѓаламат шабытты, биік мєдениетті ќаламгер ањыздан, фольклордын негізгі оќиѓа сорабын, сюжет арнасын ѓана ала отырып, м‰лде тыњ тартыс, орасын ќаќтыѓыс-ќайшылыќтар тоѓысына ќ±рылѓан жања сипаттаѓы, ењ басытысы реалистік трагедиялыќ поэма шарттарына, жанодыњ классик. зањдылыќтарына жауап беретін, ќазаќ поэзиясындаѓы аса кµркем, терењ, ѓажайып шыѓармалардыњ бірі-Батыр Таянды туѓызѓан. Отаршылдыќ тепкіні, ±лььыќ езгіні еµрген, ал адамгершілік нормалары б±зылѓан жылдарда сталиндік ќанќ±йлы ќуѓын-с‰ргін б±лтты басына тµнген Маѓжан ж‰регін ќайѓыныњ ќара толќыны басып, шерлі, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мағжан Жұмабаев (1893-1938)
Қазақ прозасы Мағжан Жұмабаев
Мағжан Жұмабаев – лирик ақын
Мағжан Жұмабаев, Мағжанның өлеңдері
Мағжан Жұмабаев жайлы мәлімет
Жұмабаев, Мағжан Бекенұлы
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы
Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытов
Мағжан Жұмабаев жайлы ақпарат
Мағжан Жұмабаев өмірі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь