Күріш өндірісі

Кіріспе
АННОТАЦИЯ
АНЫҚТАМА
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
1. Әдебиеттерге шолу
2 Климаттық және топырақ жағдайы
2.1.Зерттеулерді жүргізудің шарты, сызбасы мен әдісі
3. Экспериментальды бөлім
3.1 Күріш өсімдігінің өсуіне, дамуына және вегетациялық салмақтың жиналуына топырақ тұздылығының, азотты және фосфорлы тыңайтқыштардың әсері
3.2 Күріштің азотпен, фосформен қоректену диагностикасы және олардың күріш дамуының негізгі фазаларында жапырақтарындағы құрамы
3.3 Күріш өнімі мен оның құрылысына топырақ тұздылығының,
азотты және фосфорлы тыңайтқыштың әсері.
4 Экономикалық тиімділігі
5 Еңбекті қорғау
5.1 Егін шаруашылығында жұмысты орындау кезіндегі жағдайлар мен қауіпсіздікті сараптау (анализі)
5.2 Пецтицидтермен және минералды тыңайтқыштармен
жұмыс жасаудағы еңбек гигиенасы
5.3 Шаруашылықтағы өртке қарсы қауіпсіздік жағдайының сипаты
5.4 Өрттік сумен қамсыздандыру
6 Табиғатты қорғау
6.1 Табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау туралы түсінік
6.2 Қазақстанда табиғатты қорғау бойынша негізгі шаралар
6.3 Шаруашылықтағы табиғатты қорғау шаралары
6.4 Су көздерін қорғау
6.5 Атмосфералық ауаны қорғау
Пайдаланылған әдебиеттер
Күріш – ауыл шаруашылығының ежелден келе жатқан мәдениеті және ол дәнділер класына жатады. Жер бетінде өндірілетін күріш егілетін ауданы және өнімділігі бойынша екінші орында. Күріш жер шарындағы адамдардың жартысының азықтық қорегі болып табылады.
„КСРО-ның 1986-1990 жылдарға және 2000 жылдарға дейінгі экономикалық және әлеуметтік дамудың негізгі бағыттарында” дән өндірісін өсіру мақсатында ауыл шаруашылығына қойылатын маңызды талаптар қарастырылған.
Дәнді шаруашылықтың ішінде тұрақты және жоғарғы өнім беретін күріш болып табылады.
КСРО-да күріш өсірудің ірі базасы құрылған. Солтүстік Кавказда, Павольжада, Қазақстанда, Орта Азияда, Украинада және Қиыр Шығыста өндірістік күріш себу аудандары анықталды. Күрішті өндіру жағынан Краснодорский алдыңғы орында.
Орталық Азияда соңғы жылдары күріш егуді қысқартты, өйткені, біріншіден күрішті өсіру үшін көп су қажет, екіншіден мақта шаруашылығы дами бастады. Күріш шаруашылығының жылдам дамуына біраз факторлар әсер етті. Ең алдымен, күріш тұрғындардың жоғары калориялы диеталық азыққа деген өсуші сұранысын қамсыздандыру керек, күріш жармасының 1 кг 3590 калорияны құрайды, жарманың абсолютті құрғақ жармасының құрамында 88% крахмал, 8% ақуыз, 0,5% май және т.б. бар.
Дүние жүздік күріш орталығының кезекті отырысының шешімінде 1995 жылдың шілдесінде „Өсірудің қарқынды технологияларын ендіру есебінен 1996 жылы бидай, жүгері, тары және күріш өндірісін ұлғайту бойынша шаралары туралы” қаулы қабылдады. Мұнда қарқынды технологиямен өндірілетін аталған аудандарын келешекте кеңейту қарастырылған.
Күріш шаруашылығын қарқындату келешекте күріш өндірісін ұлғайту және саланың экономикалық тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік береді. Бұған қоса бұл шешімдерде тұзды және балшықты жерлерді ликвидтеуге
1. Асилов Т.Г. Влияние удобрений на рис на луговых почвах подверженных засолению. Автореф.дисс. на соискание уч.степени канд.с/х наук. Ташкент. 1977. с. 24.
2. Бекниязова У.Б. Засоление и его влияние на продуктивные органы риса. В кн. Труды ККНИИЗ, вып.3.
3. Гаричкин А.И. Культура риса на засоленных почвах южной Мугани. Автореф. Дисс. На соиск.уч.степени канд. с/х наук. Баку, 1953, с.10.
4. Жовтонг И.С. Борьба с засолением, заболоченных почв при орошении риса. В кн. Оршение земледелия на Украина. Киев, Урожай, 1971. с. 110-119.
5. Ерыгин П.С. Физиология риса. М.Изд. Колос. 1982.
6. Ерыгие П.С. Биохимические процессы предществующие диффенциации конуса на растения у риса. Тезисы совещ. По морфогенезу растений. МГУ. 1960.
7. Алешин Е.П., Конохова В.П. Краткий справочник рисовода. М. агропромиздат. 1988.
8. Смирнова Н.Н. Удобрение риса. М. Россельхозиздат. 1978.
9. Хабибурахман. Влияние засоления почв и минеральных удобрений на урожайность и качество зерна риса. Автореф.дисс. на соиск. Уч. Степен. Канд. с/х наук., с 23. Краснодар. 1982.
10. Луковников А.В. Охрана труда. М. Колос. 1980.
11. Калюшин А.М. Озрана труда. М., Колос. 1984.
12. Астанин Л.И., Благосклонов К.Н. Охрана природы. М. Колос. 1980.
13. Позднухова Н.И. Промежуточные культуры – дополнительный источник кормов. –М.: Колос. -1974.
14. Полевое кормопроизводство. –М.: Колос. – 1981.
15. Проскура И.П. и др. Производство и рациональное использование кормового проеина. –Киев : Урожай. – 1989.
16. Резервы увелечения производства растительного белка. –М.: Колос. -1982.
17. Сергеев П.А. и др. Культура клевера на корм и семена. –М.: Колос. -1973.
18. Справочник по кормопроизводству. –М.: Колос. -1973
19. Третьяков Н.Н. Кукуруза в Нечерноземной зоне. –М.: Колос. -1974.
20. Черкасова В.А. Освоение склонов на пастбища и сенокосы. –М.: Колос. -1976.
21. Балябо Н.К. Повышение плодородия орошаемых почв Средней Азии. М.: Сельхозиздат. -1974.
22. Белоусов М.А. Влияние длительного применения удобрений на плодородие почвы и продуктивность севооборотов. Изд. МСХ СССР. М.: -1960.
23. Беседин П.Н., Булатова Т.В. Влияние длительного воздействия удобрений на некоторые свойства типичных сероземов. Тр. Союз НИХИ. Вып. 16. Ташкент. -1969.
24. Березовский В.Г. Разработка приемов увелечения производства кормов в севооборотах с короткой ротацией. Тр. Союз НИХИ. Вып. 15. Ташкент.-1979.
25. Братчева М.И., Чумаченко И.Н. Агрохимические своиства почв. Монография Хлопчатник. Т. 2. АН УзССР. Ташкент. -1987.
26 Беспалов Н.Ф. Особенности водопотребления и режима орошения культур хлопкового севооборота. Орашение хлопчатника и других культур хлопкового комплекса. Тр. СоюзНИХИ. Вып.34. Ташкент. 1976.
27 Дашевский Л.И. Динамика водно-растворимых питательных веществ в почве в связи с поливами. Тр. Союз НИХИ. Вып.24. Ташкент. 1932.
28 Жориков Е.А. Влияние удобрений на режим питательных веществ в почве. Ср. Средаз. Ст. Удобрений. Ташкент. – 1970.
29 Жориков Е.А., Савко З.С. К вопросу об агрохимических свойствах почв западного Узбекистана. ДАН УзССР. -1979. стр.10.
30 Зеленин Н.Н. Эффективность форм фосфорных удобрений на хлопчатнике. В кн. Минеральные удобрения и гербециды. М.: -1993.
31 Захаров П.И. Сроки и способы внесения фосфорных удобрений на засоленных почвах. Тр. Хорезмской оп. Станции. Вып. 1, Ташкент. -1983.
32 Кошкаров А.К. О полноценном использовании пласта люцерны культурой хлопчатника. Ташкент. – 1992.
33 Курочкина Е.Е. Изучение различных способов и сроков внесения азотных удобрений в почву, подверженную промывка. Сб.научных работ аспирантов Союз НИХИ. Вып.3, Ташкент. -1982.
34 Камалов М. Условия эффективного использования пахотных удобрений тонковолокнистым хлопчатником. Тр. Тадж. НИИЗ. Т.2. Душанбе. – 1971.
35 Лазерев Н.М. Экологическая микробиология и изучение почвенного плодородия. Тр. Всесоюзного института сельскохозяйственной микробиологии за 1941-1945 г вып. 1. Сельхозгиз. –М.: -1989.
36 Мадраимов И.И. Корневая система и химический сстав многолетных трав. АКЦАС. Союз НИХИ. Изд. САГУ. Ташкент. -1985.
37 Мухамеджанов М.В., Закиров А., Пирахунов Т. Интенсификация и химизация орошаемого хлопководства. Ташкент.- 1985.
38 Нешина А.Н., Халилева А.Ш., Сандумарова Д. Использование хлопчатником повышенных доз азотных удобрений, 6 изд. Тр. Союз НИХИ. Ташкент. -1986. вып.10.
39 Петров Е.Г. Плодородие почвы и значение глубокой вспашки и обработки пласта. Тр. НИХИ. Вып.49. -1971.
40 Парватов Е.Н. Материалы шестой конференции молодых ученых по сельскому хозяйству Узбекистана. Агрохимия и применение удобрений в хлопководстве. – 1970.
41 Ракицкая А.И. Микрофлора в почвах Голодной степи Самаркандской области. Известия научно-мелиоративного институт. Т.1. Л.: -1987.
42 Розанов А.И., Лебедев Ю.П. Влияние орошения на глубину залегания и химический состав грунтовых вод Голодной степи. М.: Л.: -1978.
43 Соколов А.В. Агрохимия фосфора. Изд. АН СССР. – 1970.
44 Семергей К.М. О системе удобрений в хлопково- люцерновом севообороте. Изд. Ан Турк. ССР. Т. 4. Ашхабад. -1973.
45 Тюрин И.В. Органическое вещество почвы и его роль в почвообразовании и плодородии. М.:-1957.
46 Яровенко Г.И. Минеральные удобрения важный фактор под хлопчатник. Брошюра. Изд. ЦК КПУз. -1963.
47 Яровенко Г.И. Физиолого агрохимическое исследования по формам азотных удобрений в питании хлопчатника. Изд. ФАН. Ташкент. – 1978.
48 Торопкина А.Л., Белоусов М.А., Манченко А.Я. О балансе минерального и биологического азота в почве. Применение удобрений в хлопководстве. Изд. ФАН. Ташкент. -1980.
        
        Агротехнология кафедрасы
Мамандығы : 050801 - ... ... және ... МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
1. Әдебиеттерге шолу
2 Климаттық және топырақ жағдайы
2.1.Зерттеулерді жүргізудің шарты, сызбасы мен ... ... ... ... өсімдігінің өсуіне, дамуына және вегетациялық салмақтың
жиналуына топырақ тұздылығының, азотты және фосфорлы тыңайтқыштардың
әсері
3.2 Күріштің азотпен, фосформен қоректену диагностикасы және
олардың ... ... ... ... жапырақтарындағы құрамы
3.3 Күріш өнімі мен оның құрылысына топырақ тұздылығының,
азотты және фосфорлы тыңайтқыштың әсері.
4 Экономикалық тиімділігі
5 Еңбекті ... Егін ... ... ... ... ... ... сараптау (анализі)
5.2 Пецтицидтермен және минералды тыңайтқыштармен
жұмыс жасаудағы еңбек гигиенасы
5.3 Шаруашылықтағы өртке қарсы қауіпсіздік жағдайының сипаты
5.4 Өрттік сумен қамсыздандыру
6 ... ... ... және ... ... ... туралы түсінік
6.2 Қазақстанда табиғатты қорғау бойынша негізгі шаралар
6.3 ... ... ... ... Су ... ... Атмосфералық ауаны қорғау
Пайдаланылған әдебиеттер
АННОТАЦИЯ
Күріш шаруашылығын қарқындату келешекте күріш өндірісін ... ... ... ... ... ... ... Бұған қоса
бұл шешімдерде тұзды және ... ... ... үлкен көңіл
бөлінген. Қазақстанда күріш егу ... ... ... көп.
Осыған байланысты біздің зерттеуіміздің мақсаты: „Авангард” сортындағы
күріштің өнімділігіне топырақтың ... ... мен ... ... ... ... ... Шардара ауданы Достық елді мекенінде ... ... ... жалпы климаттық жағдайына сипаттама беруге ... ... ... станциясының мәліметтерін пайдаландық.
АНЫҚТАМА
Органикалық заттар - өсімдік құрамындағы азотты және макро-микроэлементтер.
Экстракция – элементтерді сұйықтыққа ажырату.
Технология - ... және ... ... шаралары.
Рн – қышқылдық көрсеткіш.
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
NPK – азот фосфор және калий фон жылдық тыңайтқыш ... – СО2 ... ... ... өнім – ... ... ... тәжірибе – далалық тәжірибе.
ц/га – гектарынан алынған ...... ... NO3 – ... азон.
P2O5 – менгерілетін фосфор қышқылы.
К2О – менгерілетін калий ...... ...... ...... ... Р.К – Б.Магигин әдісі.
Нитрат – Гранувальд-Ляги әдісі.
Еритін тұз – Ласукова әдісі.
Кіріспе
Күріш – ауыл ... ... келе ... ... және ... ... жатады. Жер бетінде өндірілетін күріш егілетін ауданы және
өнімділігі бойынша екінші орында. Күріш жер ... ... ... ... ... ... ... жылдарға және 2000 жылдарға дейінгі экономикалық
және әлеуметтік дамудың негізгі бағыттарында” дән ... ... ауыл ... ... ... талаптар қарастырылған.
Дәнді шаруашылықтың ішінде тұрақты және ... өнім ... ... ... ... ... ірі базасы құрылған. Солтүстік ... ... Орта ... ... және Қиыр ... ... себу аудандары анықталды. ... ... ... ... орында.
Орталық Азияда соңғы жылдары күріш егуді қысқартты, өйткені, біріншіден
күрішті өсіру үшін көп су қажет, екіншіден мақта шаруашылығы дами ... ... ... ... ... ... әсер ... Ең алдымен,
күріш тұрғындардың жоғары калориялы диеталық азыққа деген ... ... ... ... жармасының 1 кг 3590 калорияны құрайды, жарманың
абсолютті құрғақ жармасының құрамында 88% крахмал, 8% ақуыз, 0,5% май ... ... ... ... ... ... отырысының шешімінде 1995
жылдың шілдесінде „Өсірудің қарқынды технологияларын ендіру есебінен ... ... ... тары және ... ... ... бойынша шаралары
туралы” қаулы қабылдады. Мұнда қарқынды ... ... ... ... ... қарастырылған.
Күріш шаруашылығын қарқындату келешекте күріш өндірісін ұлғайту және
саланың экономикалық тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік береді. Бұған қоса
бұл ... ... және ... ... ... үлкен көңіл
бөлінген. Қазақстанда күріш егу жөнінен дамыған ... көп. ... ... ... топырақтың тұздылығы кедергі ... Тұщы ... бір жолы сол ... ... егіп ... ... ... табылады. Минералды тыңайтқыштар жағымсыз ауа райы мен ... ... ... егін ... мен ... ... ... кейін төменгі табиғи өсімділікпен
сипатталады. Бұл кезде ауыл шаруашылығы өнімдерін ... ... ... ... орын ... Бірақ ауыл шаруашылық, соның
ішінде күріштің тұщы ... ... ... ... ... ... байланысты біздің зерттеуіміздің мақсаты: „Авангард”
сортындағы күріштің өнімділігіне топырақтың хлорлы тұздылығы мен ... ... ... ... табылады.
Әдебиеттерге шолу
Тұзды топырақтарға құрамында белгілі бір өсімдіктерге зиян ... ... ... бар ... ... (1968) пікіріне сәйкес ... ... ... ... ... негізгі типтері бар:
1. Карбонаттар
2. Сульфаттар
3. Бураттар
4. Хлоридтер
Хлоридтердің ерімталдылығы мен улылығы жоғары. Хлоридтер сульфаттармен
бірге ... ... ... ... ... ... ... тұздылық кезде тұздың құрамы көп болатын болса ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан айдалатын жерлердегі топырақ ерітінділерінің
концентрациясы 5г/л аспайды. Концентрация жоғары болса, ... ... ... 10-12 г/л болғанда өсімдіктер қатты солады, 20-25
г/л кезінде ауыл шаруашылық көптеген дақылдар ... ... ... концентрациясына 0,6-0,8 мПа осмостық қысым сәйкес келеді. Дән өніп
өсетін кезде тұздылық ... зиян ... ... ... ... магний көп болатын болса, онда ол өсімдік үшін ... ... ... ... түсе ... ... ... және фотосинтезді
баяулатады. Сондықтан, әлсіз тұздылықтың өзі дәнділердің өнімділігін ... ... ... ... ... ... рН мәні ... тұзды топырақта да өнім беретін болғандықтан, ... ... ... ... егу ... кеңейту мәселесі қиын емес еді.
Күріштің тұзға төзімділігін, осы ... оның ... ... ... ... ... да осы сұраққа қатысты әр
түрлі оқымыстылылардың қарама-қайшы көзқарастары қанағаттанарлықсыз.
Күріштің тұздарға ... ... ... оның су ... ... керек. Осы кезде оның тамыр жүйесі топырақтың сумен қаныққан беткі
қабатында орналасады. Ал факт ... ... ... прибормен
анықталатыннан төмен (Н.С.Тур. 1989).
Сонымен, күріштің тұзға төзімділігін зерттеген зерттеушілердің ішінде
күріш ... және өнім ... ... ... ... шекті
концентрациясына қатысты бірдей көзқарас жоқ. Егер ... ... ... ... ... ... ... онда олар натрийдің улы
әсерін ... ... ... ауыспалы натрий топырақтың құрылымын
нашарлатып өсімдіктің қоректенуін ... ... ... ... ... қарағанда өсімдіктің оттегімен қоректенуі азаяды.
Тұздылықтың басқа типтеріне қарағанда хлорлы ... ... ... кері әсер ... ... мәліметтеріне сәйкес күріш тұздың 0,8% концентрациясына
төзімді. Басқалардың айтуы бойынша (Иконников С.) күріш тұздың шамамен 0,3%
концентрациясына ғана төзімді. ... ... ... ... ... тұздалған топырақтардың метрлік қабатында өнім алынбайды,
ал 0,2-0,3% тұздылықты болар болмас өнім алынады. Топырақтың 0,35% аспайтын
тұздылығында дән өсіп өнуі ... Ол 1 ... 10 ... ... ... минералдану дәрежесіне сәйкес келеді. Су алған кезде топырақтың
беткі ... ... ... күрішті бастапқы жоғары тұздылықтада
өсіруге болады.Бірақ, бұршақтар пайда ... ... ... жүйесі
максимальді таралған қабаттағы 10-20 см тұздылығы0,5-0,6% немесе 15-16 г/л
аспауы керек (Жовтонг және т.б., 1981) ... ... ... ... ... ... 5 г/л ... кезде күріш дәнінің өнуі
бірден төмендегенін байқаған. Бір тұздар өсімдікке осмостық әсер ... ... ... ... көрінеді; басқалары – улы әсер
береді, ол кезде заттың алмасуы нашарлайды.
Тұздылығы ... ... ... ... ерітіндісінің
осмостық қысымы дәннің сорғыштық күшін ... Бұл ... ... ... ... ... ... консервіленіп тұрады. Топырақ
ерітіндісінің концентрациясы төмендеген ... ... егіс ... ... ... басқада себептердің нәтижесінде дәндер ылғалды сіңіріп өсе
бастайды.
Н.С.Ерыгиннің (1977) мәліметтері бойынша ... және ... ... дәндері осмостық қысымы 0,6 атм. Болғанда ерітіндіде сору күші
бояулайды, ал 20 атм-да ... ... ... ... негізге ала
отырып, автор ерітіндінің осмостық қысымы 5 атм. аспау керек деп есептейді.
Жапондық ... ... ... тұзды ортада осмостық
қабілеттілікке ие екендігін анықтады. Күріш өсімдігінің ... хлор ... ... ... ... табылады, оның өсімдікке
сіңуі және қозғалысы метаболизммен байланысты емес. Сонымен қатар, ... ... ... ... байланысты деген пікірлер де бар.
Минералдаудың теңдей дәрежесінде бір анионмен ... ... үшін ... ... ... ... ... Na+, Mg++, Ca++.
Аниондарда улылық дәрежесі бойынша белгілі бір ретпен орналасады: Cl- >
CO > ... ... әр ... ... ... кезде Na2SO4 тұзының
улылығы аздау болады. Na2CO3 және NaHCO3 улылығының ... ... А.С., ... ... анионның спецификалық әсері мен тұздың улылығының
ерекшелігі төмен деңгейдегі тұзды ортада анық көрінеді. Тұздылықтың жоғарғы
дәрежесінде өсіп дамудың ... ... ... ... қысым болып
табылады. Дегенмен де, ... ... ... тұздылықта да
улылығының белгілері ... ... ... бір ретпен орналасқандығы
анықталды.
CO>HClO>NO> Cl> SO
Сонымен, ... ... ... ... ... ... қатысты айтылған пікірлер бір-біріне қарама-қайшы деп айта
аламыз: біреулері оны тұздылыққа тұрақты деп ... ... ... 1989), енді ... оны ... ... дақылдарға жатқызады.
Кейбір авторлар басқа пікірде. ... ... ... жағдайындағы
тәжірибелер вегетация кезінде күріштің тұзға деген тұрақтылығы ... ... ... 0,3% -ден 0,6% ... ... ... 1982).
Американдық оқымыстылардың зерттеулері басқаша мәліметтер береді. Өну
барысында күріш тұзға өте ... ал 2-ші ... ... ... ... ... Бұтақтану фазасында тұрақтылығы жоғарылайды, ал гүлдену
кезеңінде қайтадан төмендейді. ... ... ... ... ... ... ... өнімдерін жоғарлатудың және интенсивтендірудің
маңызды факторларының бірі минералды тыңайтқыштарды қолдану болып табылады.
Тұзды ... ... ... ... ... анықтау үшін күріштің минералды қорегінің ерекшеліктеріне
қысқаша ... ... ... ... ... биологиялық ерекшеліктеріне
қарай гидрофит, яғни суалған ортада ... ... ... табылады. Бұл сапа
оның минералды қорегінің спецификасын, сулы ауа режимін, ... ... ... ... ... ... Бұл ... „егін шаруашылығының күріштік типін” бөлуге мүмкіндік берді.
Бұл егін шаруашылығының ... – егін ... ... ... су ... астында жатады.
Ол пісіп жиналу кезінде ғана ... ... ... ... ... ... ... тұрады, оттегі
азаяды, онда тотықтырғыштардың тотықсыздану реакциялары жүреді.
Күріштің азотпен қоректенуі КСРО мен шет елдерде кеңінен ... азот ... ... ... олар ... ... ... (шешуші) роль атқарады. Бұл кезде тыңайтқыштағы азоттың
күйіне ... ... ... ... ... ... аммиакты
(аммоний сульфаты, аммоний хлориді, сусыз аммиак, аммонийі бар күрделі
тыңайтқыштар) күйдегі ... ... ... ... карбамид, кальций
цианамиді) күйдегі азоты бар тыңайтқыштар ғана қолданылады. Өйткені олардың
топырақтағы айналым процесінде аммонийлі азот түзіледі. ... әр ... ... және ... ... ... басты себептерінің бірі
олардың күріш егетін аймақтардың су алған топырақтарында тұру дәрежесінің
әр ... ... ... ... қорегінің маңызды элементі болып табылады. Фосфор тыңайтқыштарын
күрішке сепкенде ... ... ... ... маңызды органикалық
қосылыстардың құрамына енеді де зат алмасуға ... ... ... ... өсіп дамуына, әсіресе бастапқы вегетацияға кері әсер
береді.
Азотты, фосфорлы, калийлі минералды тыңайтқыштарын бірге ... ... ... алу ... ... ... ... өсу процесі
бұзылады, жапырақтар сарғаяды, ... ... ... ... өнімділігі азаяды.
Топырақтың өнімділік деңгейіне, ... ... ... байланысты күрішті егу барысында азотты тыңайтқыштардың
нормасы ... ... Ерте ... күріштің Дубоский 129, Арпа шахы және
орташа пісетін ... 5 ... ... 110-120 ... ... себу ... ал ... пісетін авангард, 140-180 кг/га және кеш
пісетін ақмаржан пен кенже ... 180-200 ... ... ... айтылған азотты тыңайтқыштардың нормасы мен күйі ... яғни ... ... арналған. Топырақ тұзды ... ... азот ... түрлері әлі шешілуде.
Сенегал өзенінің бассейніндегі тұзды жағдайдағы күріштің қоректенуін
зерттеген француз оқымыстысының мәліметтері бойынша, азотты ... ... ... ... Өйткені ол күріштің ... ... бос ... ... ... ... ... келіседі, ол тұзды жағдайда азоттың аз
мөлшерін – 60-90 кг/га ұсынады.
Парожняя З.Н. ... ... ... оның ... ... топырақта азотты
тыңайтқыштардың жоғарғы мөлшері көп өнім береді.
Азотты тыңайтқыштар, әсіресе тұзды топырақтарда өсімдіктің химиялық
құрамын өзгертеді. ... ... ... ... ... ... азоттың (N), натрийдің (Nа), калийдің (К), кальцийдің (Са) ... (Мg) ... ... Дәннің құрамындағы ақуыз аздап көбейеді.
Күріш егетін далаларда фосформен қоректендірудің өзіндік ерекшеліктері
бар, оны тыңайтқыш жүйесін өңдеуде ескеру қжет.
Тұзсыз топырақтардағы күріштерге ... ... ... ... осы ... жылжымалы формасына байланысты, топырақ
картасы мен картограммаға сәйкес ... ... ... ... ... 30 мг/ кг ... жылжымалы фосфор
болатын болса, фосфордың жылдық нормасы 90-120 ... ... ... мен магнийді сіңірген бұтақшаларда, аз натрийлі бұтақшаларда
фосфор тыңайтқыштарының көп мөлшерін енгізгеннен өнім көп болады .
Осыған қоса оның ... ... ... ... ... керек.
Өсімдіктің фосфоржы сіңіруі белгілі дәрежеде топыраққа енген, ... яғни ... ... азот ... ... ... ... жылдық нормасы азотты тыңайтқыштардың
жылдық нормасына ... ... ... ... ... ... т.б. облыстарда) күрішке себілетін фосфорлы тыңайтқыштардың жылдық
нормасы жалпы қабылданған нормамен салыстырғанда 2-2,6 есе көбейту ... ... ... тұздарының зиянды әсерін толығымен бейтараптайды. Су
алған кезде фосфор ... ... ... ... қарағанда жақсы
сіңеді.
А.С.Турдың пікірінше (1981) натрий хлориді натрий сульфатына қарағанда
мақтаға зиянырақ. Ол өсімдіктің ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатады. Аталған тұздардың жоғарғы
концентрациясында ... ... К, Са, ... ... азаяды.
Шетелдік оқымыстылардың айтуынша араластырып тұздаған кезде тұздардың
улылығы айтарлықтай төмендеген. Мысалы, NaCl мен Na2CO3 ... ... ... қосу ... әлсіретуге болады. Калий күріштің өсіп
дамуына ... әсер ... Ол ... ... өсімдіктің өсуі баяулайды,
егін әртүрлі ауруларға шалдыққыш болады.
Күріш егілетін далалардың топырақтарының ... ... ... ... ... осы элементтің жеңіл формаларын бойына ... ... ... салмағы қалыптасу кезінде калийдің көп
мөлшерімен ... ... ... құрамында оның жеңіл
сіңірілетін ... ... болу ... ... ... ішінде құрамында 30-40% К2О немесе
калий хлориді бар калий тұзын себеді. Тұзды ... ... ... ... ... ... ... топырақта Р және К төмендеп,
дән мен ... ... ... ... ... ... ... күріштің улы NaCl тұзына
реакциясын, оның азотты және ... ... ... қажеттілігін
зерттеудің практикалық және ғылыми мәні зор екендігін айтуға болады.
2 Климаттық және ... ... ... ... және алдымызға қойылған алқаптың тәжірибе
Шардара ауданы Достық өндірістік ... ... Ол ... ... Шардара су қоймасынан 90 км Сырдария өзінінен 40 км
батыста теңіз бетінен 340-360 м ... ... ... ... ... ... сұр ... сұр топырақ (Банков 1955, Розанов 1961) мәліметтерге қарғанда
теңіз бетінен 350-550 м биіктік ... ... ... ... ... ... (1969ж), М.А.Панков (1965ж), А.Н.Разанов (1971ж)
мәліметтеріне ... сұр және ... ... ... ... ... ... күшсіз, топырақта минералды түйіршіктердің кем
ыдырауы, минералды каллоидтардың өте кем болуы, кальцийдің ... ... ... Жер асты ыза ... 1,5-2 ... құрайды,көктем, күз
айларында ыза суы 0,6-1,0 метрге дейін көтеріледі. Бұл ... ... ... ... ... шығуына байланысты болса керек.
Климаттың жағдайына келетін болсақ Шардара ауданы ... ауыл ... ... болып келеді. Аязсыз күндердің кем ... ... ... ... ... үшін мақта, жүгері, жоңышқа, тамыр
жемісті өсімдіктерден мол ... ... ... ... ... алқаптарына жалпы климаттық жағдайына сипаттама ... елді ... ... ... ... Шардара ауданы климаттық жағдай (Панков 1935, Разанов 1951)
мәліметтеріне қарағанда құм-шөлді зонаға тиісті ... бірі ... кем ... Оның да көбірек мөлшері көктем, күз ... ... ... ... ... жаз айлары құрғақ және ыстық
келеді. Тәуліктік температура амплитудасы тұрақсыз болып күндіз және ... ... Жыл бойы ашық ... ... көп ... Аязсыз күндер
мөлшері 200 күннен артық, жалпы ... ... ... ... мөлшері 282 мм болып соның ішінде 34-40% қыста, 38-40% көктемде
және ... 15-19% ... ... ... ... ... ... 12-14
градус болады.
Абсолют ауаның минимум (төменгі) температурасы орташа 9,0-дан 30о ... ... ... ... ... ... ... өте ыстық, жоғары
кезеңі (450 С) шілде айына дұрыс ... ... 1 ... ... ... елді ... ... станциясы
кейінгі жылдардағы мәліметі
|Жылдар |айлар |
| ... ... ... |шілде |тамыз |қыркүйек |Орташа ... | | | | | | ... ... ... ... |14,3 |20,3 |24,0 |26,8 |24,7 |19,0 |13,4 ... | | | | | | | ... жыл |16,3 |20,7 |26,2 |28,6 |26,0 |19,8 |14,3 ...... ... ... |42,0 |22,0 |8,0 |3,0 |3,0 |3,0 |13,5 ... | | | | | | | ... жыл |9,4 |31,0 |1,1 | - |2,0 |19,0 |14,3 ... Зерттеулерді жүргізу жағдайлары, сызбасы мен әдісі
Зерттеулер Шардара ... ... елді ... ... ... ... жылдағы метеорологиялық жағдайларды сипаттайтын
мәліметте 2-кестеде келтірілген. Кестеден ... ... өсіп ... ... ... болғандығын көруге болады. Тәжірибе үшін далалы-
батпақты тұздалмаған ... ... ... ОҚМУ ... ... ... ... Оның агрохимиялық сипаты 2-кестеде көрсетілген. Ол
құрамындағы гумус пен азоттың көп мөлшерде болуымен ерекшеленеді. ... ... мен ... жеткілікті болуына байланысты, топырақты осы
қоректік элементтермен орташа қамтамасызданған топыраққа жатқызуға болады.
Кесте - 2 ... ... ... ... ... ... ... ... %| | | |
| ... ... |Нитратты|Жалпы % |Жылжымал|Жалпы % |Ауыспалы |
| | ... ... | |ы | ... |
| | ... ... | ... | |мг/кг |
| | | | | ... | | ... |0,18 |12,8 |30,0 |0,09 |22,3 |1,62 |170 ... – 3 ... ... кезеңіндегі метерологиялық шарттардың
сипаты
|Айлар ... ...... ... |Жауын шашын |
| | ... ... мм |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |0С | |
| ... ... | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | |
| | |ры | | | | ... |21,7 |+2,7 |38 |8,0 |362,0 |16 ... |24,8 |0,0 |37 |8,0 |444,0 |8 ... |25,2 |-1,5 |40 |13,0 |471,0 |2 ... |24,6 |-0,1 |40 |12,0 |452,6 |0 ... | | | |1729,6 | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... сортындағы күріш алынды. ... ... ... кезеңі 118-110 күн. 1982 жылдан бастап ... Оның ... ... (80-90 ... тәжірибе көлемі 10 кг болатын ыдысқа келесі сызба бойынша
абсолютті құрғақ ... ... ... ... ... 0,05% Cl бар ... ... фон)
3. 0,05% Cl + N бар топырақ
4. 0,05% Cl + P бар топырақ
5. 0,05% Cl + NP бар ... алты рет ... ... толтырарда егінге дейін 15 күн
бұрын ... ... ... ... жасап алу үшін химиялық таза NaCl
тұзының қажетті мөлшерін септі. Азотты тыңайтқыш ... ... ... қос ... ... ... ... күріш еккенге
дейін 1 күн бұрын ыдысты толтыру ... ... ... құрғақ 1 кг
топыраққа кететін азоттың мөлшері 0,20 г/кг, ал ... 0,16 г ... ... ... ала суға ... ... жарып шыққан дәндермен
жүргізді (35 дана ыдыс). Ыдыста ... ... ... 5-7 см су
қабатын ұстап тұрды. Көгендеу фазасынан ... әр бір ... 20 ... ... 9 ... ... ... тәжірибеде фенологиялық бақылау мен биометрлік
анализдер жүргізілді. Күріш ... ... даму ... ... ... ... биіктігін өлшедік, жанама өсінділердің
мөлшерін есептедік. Даму фазалары бойынша ... ... ... ... ... және гүлдену фазаларында жапырақтың
құрамындағы ... азот пен ... ... Ол ... ... ... ... жүргізілді. Фиксациялаудан
кейін жапырақтағы ... және ... ... валдық фосфордың құрамы
анықталды. Пісу кезеңінен бастап ... ... ... ... ... соңында есептеді. Далалы-балшықты топырақтың
агрохимиялық сипатын анықтау үшін ... ... ... ... ... көмегімен аммиакты, Гранвальд-Ляжу бойынша нитратты, Мальцевой-
Гриценко бойынша валдық ... ... және ... анықтадық
(анализдедік). Өсімдікті көгерту ... ... ... одан ... ... ... коельдаль аппаратының көмегімен, ал
фосфорды калориметрлік әдіспен анықтадық. Ақуыздың азотты Барнийейн ... ... ... ... ... ... ... бөлім
3.1 Күріш өсімдігінің өсуіне, дамуына және вегетациялық салмақтың
жиналуына топырақ тұздылығының, азотты және фосфорлы тыңайтқыштардың әсері
Фенологиялық бақылаулар бойынша ... ... ерте ... және қос ... оң ... анықталды. Бұтақтану фазасында
күріш өсімдігіне азот жетіспегендігін байқауға болады: жапырақтардың ашық-
жасыл түсі, жанама өсінділердің ... ... ... өсімдік аласалау
болады, бірақ жапырақтың түсі қанық әрі қою болады. Хлор ионының кері
әсерінің ... ... ... ... ... құрғауынан
байқалады.
Өсімдіктің жағдайы азот пен фосфорды енгізген кезде ... ... Бұл ... ... ... ... ... сыртқы көрінісі әдемі
болып көрінеді.
Бұтақтану ... ... ... ... 0,05% ... ... ... ол аздап нашарлады. Мочевинамен қоректенген
өсімдік тұзды фонға қарағанда өзінің қою-жасыл түсімен және ... ... ... Хлорлы тұзды топыраққа фосфорды енгізгенде күріш
өсімдігінің жағдайы аздап жақсарды, бірақ бұл ... ... ... ... ... ... фосфордың біреуін енгізгенге қарағанда екеуін бірге
қолдану жақсы нәтиже берді. Ол өсімдіктің жақсы өсіп дамуынан байқалады.
4-кестеде келтірілген ... ... ... ... өсіп ... ... ... әсіресе минералды тыңайтқыштарды
беруге және топырақтың тұздылығына тәуелді екендігін көрсетеді.
Бұтақтану фазасында бақылаушы нұсқадағы өсімдіктің ... ... ... ... 1 ... биік болады. Мочевинаны енгізген
кезде анық биіктігі 3-8 см болады. Фосфорды ... ... ол 26 ... ... бірге қолданғанда 41 см-ге тең болған.
Мочевина өсімдіктің биіктігімен қатар күріштің дамуына да ... ... Қос ... ... ... қалыптасуына ықпал
етпегенімен, азот фонында олардың санының көбеюіне әсер етті.
Бұтақтану фазасынан бастап күріштің ... ... ... ... (4-
кесте). Бұтақтану фазасынан түтіктенуге дейін бақылаушы өсімдіктің биіктігі
23 см-ден 42-43 см-ге дейін өзгерген. Фондармен ... ... ... ... және азотты-фосфорлы тыңайтқыштар өсуге жақсы
әсер ... ... ... өсіп ... ... мен ... әсер
етуінің аталған заңдылықтары вегетацияның ... ... ... ... ең биік ... ... және фосфорлы тыңайтқыштарды бірге
қолданған кезде байқалады.
Мочевина мен ... ... ... ... кезде
трубалану-гүлдену фазасына дейін жанама ... саны ... ... 3,5-4,0 ... – 4 ... ... және минералды тыңайтқыштарды енгізуге
байланысты күріш өсімдігінің өсіп дамуы
|Нұсқалар ... даму ... |
| ... |Түтіктену ... ... ... ... ... |24 |43 |51 |65 |
| | | | | ... % Cl- топырақ |23 |42 |49 |63 |
| | | | | |
| |38/2,5 |66/3,0 |74/3,5 |84 ... % Cl- +N ... | | | | |
| | | | | ... % Cl- + Р ... |26 |45 |52 |69 |
| | | | | |
| | | | | ... % Cl- + NP |41/3,0 |72/3,5 |80/4,0 |88 ... – 5 ... ... және ... ... ... ... өсімдігінің вегетациялық салмағының жиналу динамикасы
|Нұсқалар ... даму ... |
| ... ... ... |
|Бақылаушы (тұздалмаған топырақ |2,3/0,7 ... ... |
| | | | ... % Cl- ... |2,2/0,5 ... ... |
| | | | |
| ... |121,8/30,1 ... ... % Cl- +N ... | | | |
| | | | ... % Cl- + Р топырақ |3,0/0,9 ... ... |
| | | | |
| | | | ... % Cl- + NP ... ... ... |
4 және 5 - ... келтірілген мәліметтер көрсеткендей, топырақтың
тұздануы тек өсуін ғана тежеп ... ... ... ... ... да кедергі жасайды. Ол бұтақтану фазасынан байқалады.
Сонымен, бақылаушы нұсқада бұл фазада 10 шикі өсімдіктің салмағы 2,3 г ... ... 0,05% Cl- ... ... 2,2 г тең ... ... минералды тыңайтқышты қолданған кезде күріш өсімдігінің
вегетациялық салмағы артады. Оның ... ... ... әсер ... ... кезінде 10 шикі өсімдіктің салмағы 14,5 г құрады. Азотқа
қарағанда фосфор күріш өсімдігінің вегетациялық ... ... ... мен қос суперфосфатты бірге қолданған кезде өсімдік көп ... ... ... және ... ... ... ... күріш
өсімдігінің вегетациялық салмағы (интенсивті) қарқынды жиналғаны байқалды.
Гүлдену ... ... мен ... ... ... ... дана күріш өсімдігінің шикі вегетациялық салмағы сәйкесінше 156,5 ... г ... ... ... ... ... өсімдігінің өсуіне, дамуына
және вегетациялық салмағының жиналуына кері әсер ... ... ... ... олардың биіктігі, биосалмағы, әсіресе жанама
өсінділердің саны артады. ... қос ... гөрі ... әсер
береді, ал екеуін бірге қолданғанда әсер оданда жақсы болады.
3.2 Күріштің азотпен, фосформен ... ... және ... ... ... фазаларында жапырақтарындағы құрамы
Өсу нәтижесінде күріш өсімдігінің азотпен қоректену диагностикасы үшін
құрамындағы аммиакты Церлин лабораториясының ... және ... ... ... ... ... ... мәліметтер, күріш
өсімдігінің өсу нүктесіндегі аммиактың құрамы ... даму ... ... шарттарына байланысты екендігін көрсетеді. Бұтақтану фазасында
аммиактың мөлшері көп болды, ол ... және ... ... ... ... ... бұл Церлинг шкаласы бойынша 5 ... ... ... бақылауға сәйкес аммиактың көрсетілген мөлшерінде
өсімдіктің өсу нүктесінде азоттың жетіспеушілігі байқалады.
Мочевинаны қосқан ... өсу ... ... ... ... ... және ... тыңайтқыштар мен
қоректенген өсімдіктің барлығында бұтақтану фазасында аммиактың құрамы 8
баллға ... ... (75 ... ... ... ... ... тұздалған топырақта өсімдіктің қалыпты өсіп
дамуына мүмкіндік береді. Бұтақтану фазасынан ... және ... ... ... ... ... ... құрамы
төмендейді.
6 -кестедегі мәліметтерден, күріш жапырақтарынан жасалған ... ... ... ... ... сипаттамайтығын көруге болады.
Өйткені, ол өте төмен болды және ... даму ... мен ... ... емес еді.
Күріш жапырақтарынан жасалынған соктағы фосфордың ... ... ... және оны өсіру шарттарына ... ... және ... ... ... ... жапырақтарындағы
минералды фосфордың концентрациясы 80 мг/кг сокқа тең болады (Магницкий
бойынша 3 ... ... ... оның ... әсер ... ... ... бір жақты енгізген кезде күріш жапырағынан ... ... ... ... екі тыңайтқышты бірге қолданғандағыдай артты.
6 және 7 -кестедегі мәліметтерде ... ... ... ... концентрациясы мен жапырақтағы жалпы азоттың
проценттік құрамының ... тура ... ... бар екендігін
көруге болады. Мочевина мен азотты-фосфорлы тыңайтқыштарды қолданған кезде
жалпы азоттың құрамы артты. ... ... ... ... ол 2,45% ... ... ... – 2,47% тең болады.
Мочевинаны хлорлы тұздалған топыраққа енгізген ... ... 2,75% ... 8 ... келтірілген мәліметтерден күріш жапырақтарында
ақуыздың азот көп ... ... ... күріш жапырағындағы минералды (Магницкий ... ... ... құрамдарының арасында корреляциялық тәуелділік
байқалады. Бұл күріштің фосформен салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... ... ... жалпы фосфор болады, хлорлы тұздалған топырақта ол ... ... Қос ... жеке ... да, ... ... қосқанда
да жапырақтың құрамындағы фосфордың пайызын 1,08-1,12%-ға жоғарылатты, ... ... ... ... фазасына дейін төмендеді. Толық пісу
фазасында сабандағы фосфордың құрамы төмен болды.
Сонымен, күріш өсімдігінің ... ... ... ... ... ... көмегімен өсу нүктесінде анықтаған
қолайлы. Оның нәтижелері бойынша қажетті жағдайда азотты ... ... ... ... ... нитраттың құрамын анықтауға
Магницкий ... ... ... ... азотпен қамсыздану
дәрежесін орнату үшін жарамсыз.
Бірақ Магницкий бойынша ... ... ... ... ... азотпен қамсыздану дәрежесін жақсы көрсетеді. Тұздалған
топырақта жалпы азоттың құрамының аздап жоғарылауы күріш жапырағындағы
ақуыздың емес ... ... ... табылады. Мочевинаны және азотты-
фосфорлы тыңайтқыштарды енгізгенде азотты заттардың, ... ... ... жақсы жоғарылайды. Топырақтың хлорлы тұздануы ... ... және ... фосфордың пайызын аздап азайтады, қос
суперфосфат пен азотты-фосфорлы ... ... оның ... ... ... ... ... фазасынан гүлденуге
дейін азайып отырады.
Кесте -6 Күріш жапырақтарынан жасалған шырындардағы аммиактың, нитратты
азоттың және фосфордың ... ... және ... ... ... құрамы.
|Нұсқалар |Күріштің даму ... |
| ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| | | | ... |
| ... |
| ... |Түтіктену ... ... пісу ... ... |0,98 |0,88 |0,75 |0,42 ... | | | | ... % Cl- ... |0,93 |0,82 |0,72 |0,33 ... % Cl- +N ... | | | | ... % Cl- + Р топырақ | | | | ... 0,05 % |0,93 |0,81 |0,69 |0,35 ... -+ NP ... | | | | |
| | | | | |
| |1,08 |0,99 |0,81 |0,50 |
| | | | | |
| |1,12 |0,90 |0,77 |0,45 ... ... ... мен оның ... топырақ тұздылығының,
азотты және фосфорлы тыңайтқыштың әсері.
Тұздану мен минералды тыңайтқыштардың әсері күріш өнімінің ... ... оны 9 ... ... ... көруге болады.
Құрамында 0,05% CI бар ... ... оның ең ... сипатталады. Бақылаушы өсімдіктерге қарағанда олар
сіпсебасының ұзындығы, дәнділігіне және 1000 ... ... ... ... Егер ... нұсқада сіпсебастың ұзындығы 12,5 см, дәлдігі ... дән және 1000 ... ... 28,4 г ... ... ... олар ... см, 54 дана және 27,8 г тең ... Оған қоса хлор бос ... ... Бақылаушы нұсқада ол 23%, ал хлорлы фонда - 28% ... ... ... ... және ... ... енгізгенде
күріш өнімі құрылымының барлық көрсеткіштерін ... ... бір ... ... басты сіпсебастың ұзындығын 14,5 ... ... бұл ... ... ... саны 76 ... ... Қос
суперфосфаттың әсері мочевинаға қарағанда әлсіздеу, ал екеуін ... олар ... ... ие ... ... бос ... ... минералды
тыңайтқыштардың алатын орны зор. ... мен ... ... ол 12 және 18%-ға дейін, ал бірге қолданғанда 11% дейін
төмендеді.
Күріш ... ... ... бірі – ... ... ... шарттарымен тығыз байланысты. Топырақ кедей ... ... ... ... ... ... қосқаннан жанама
өркендердің саны ... ... ... ... бір өсімдікке 3,5 дана
жанама өркендер келеді, оның 2,5 ... ... ... ... ... ... жанама өркендерді өсірмеді. Бірақ, оның
мочевинамен біршге ... ... ... ... ... ... ... байқалды.
Тұзды топырақ жағдайында ... ... ... ... ... ... ... кеміп отырды (8-кесте). 0,05
CI- 0,91 бар топырақта өсірілген өсімдікте өнім аз ... ... ... ... ... дәндердің салмақтарының артуымен қатар
жанама өркендердің ... да ... ... тұздылықтағы топырақта
мочевинаның өзін қосу нұсқасында басты және ... ... ... 1,57 және 3,04 ... құрады. Фосфор басты сіпсебастағы
дәннің салмағын арттыруға аз үлес қосты.
Мочевина мен қос ... ... ... ... ... артты.
Тұзды топырақта толық құнды дән алуда минералды тыңайтқыштардың маңызы ... 1000 ... ... ... ... ... бірге қолдану
нұсқасында салмағы көбірек болды – 30,3 г.
10 -кестеде келтірілген мәліметтерден, күріш дәндерінің ... ... мен ... ... қолдануға байланысты
екендігін көруге болады. Бақылаушы нұсақад 10,7 г/ыдыс ... ... ... ол 8,2 ... дейін төмендеді (23%). ... ... ... күрішке себілген минералды тыңайтқыштардың
тиімділігі жоғары ... ... ... ... топыраққа
қосқанда күріш өнімін бірден жоғарылатты – 41,5 ... ... ... 28,8%. Фосфорлы тыңайтқыштардың тиімділігі азотты тыңайтқыштарға
қарағанда төмендеу. Ол бақылаушы ... ... 22% ... ... және фосфорлы тыңайтқыштарды бірге қолданған кезде тиімділігі артты.
Бұл кезде бақылаушы және ... ... ... ... өнімділігі
сәйкесінше 344 және 478% өсті.
Кесте -9 Топырақтың тұздылығына және минералды тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... |Басты сағақтағы |Бос |Жанама өркендердің |Дәннің салмағы, г |
| ... саны ... дана | |
| |ң | |лік | | |
| ... | | | |
| |ы | | | | |
| | | | |
| | ... | % ... | % ... |10,7 |- |- |- |- ... ... | | | | ... % Cl- ... | | | | | ... % Cl- +N |8,2 |-2,5 |-23 |- |- ... | | | | | ... % Cl- + Р |41,5 |30,8 |288 |33,3 |406 ... | | | | | ... 0,05 % |13,0 |2,3 |22 |4,8 |59 ... - + NP ... | | | | |
| |47,4 |36,7 |343 |39,2 |478 |
4 ... тиімділігі
Азотты және фосфорлы тыңайтқыштарды қолданудың экономикалық тиімділігін
анықтау үшін тәжірибе нәтижелерін егіс жағдайларынан қарай қайта есептедік.
Ол үшін вегетациялық ... ... ... ... ... ц/га ... ... ауданын мына формуламен анықталады:
м2
хлорлы фондағы өнімі:
0,0962 м2 – 8,2 г
10000 м2 – ... = 852,39 ... : 100 = 8,52 ... ... ... ... фонға қосылған өнім
43,13-8,52 = 34,61
Басқада нұсқалардағы өнімді және оның қосымшаларын осы әдіспен
анықтады.
Тыңайтқыштың нормасы кг/га есептелді.
Тәжірибеде 1 кг ... 0,2 га зат ... 0,43 г ... ... 10 кг ... бар ... ... мочевинаның мөлшері 4,3 г, ал
гектарға шамамен 450 кг, өйткені 10 кг топыраққа немесе 0,0962 м2 ... ... ... P2O5 ... ... 375 кг ... тең ... және фосфорлы тыңайтқыштарды қолданудың экономикалық тиімділігін
келесі мәліметтерді ескере отырып анықтадық.
1. 1 ц күріш дәнінің сатып алу бағасы – 30000 тенге.
2. 1 т ... (46% N) құны – 80000 ... 1 т қос ... құны – 64500 ... ... 1 т күрішті бастыруға төленетін еңбек ақысы – 2500
тенге.
5. 1 т минералды тыңайтқыштарды себу – 450 тенге.
6. 1 т ... ... ... жұмыстарына кеткен
шығындар – 1500 тенге.
7. 5 км-ге 1 т минералды тыңайтқыштарды тасымалдауға кеткен шығындар –
700 тенге.
Хлорлы тұздылық ... ... мен қос ... қосудың
экономикалық тиімділігіне анықтаудың нәтижелері 10-кестеде келтірілген.
Кесте 11 Хлорлы тұздылық кезінде күрішке минералды ... ... ... ... ... ц/га |
| |ц/га | |
| | |до 1000 м3 ... | | |00 м3 |0000 |00 м3 |00000 |
| | | | |м3 | |м3 ... Д |І және ІІ |5 |5 |10 |10 |15 ... Б, В |І ... |10 |10 |15 |20 |30 ... Д |ІІІ |10 |10 |15 |25 |- ... |ІV және V |10 |15 |20 |30 |- ... Д |ІV иV |10 |15 |20 |30 |- ... | |15 |20 |20 |30 |- ... және ... ... ... ... суды мына формуламен
есептейді:
I.
Мұндағы: - сыртқы және ішкі өртті сөндіруге ... ... ... ... алынады;
- өрт уақыты;
- бір мезгілде болған өрттің саны.
Өрт су қоймасының бұзылмаған су қоры ... ... ... ... ... ... шаруашылық мақсаттарға жұмсалған судың шығыны, м3/сағ;
Өрт құралынан шыққан ... ағу ... мына ... ... - ... ағысы; = 9,8 м/с2.
Ауаның кедергісін ескермей су ағынының берілуінің теориялық ... ... ...
Бір құралмен кететін судың шығыны былай анықталады:
V.
Мұндағы: - шашу диаметріне тәуелді шығын коэффициенті (0,5-0,9);
- құралдың ... ... ... ... және өртті сөндіру кезінде өндірістік және ... ... ... ... және ... құндылықтарды өрт
аймағынан нәтижелі эвакуациялау болып табылады. ... ... ... ... ... жасалу уақытына, критикалық t0-сі (600С),
мекемедегі оттегі концентрациясын ... улы ... ... ... байланысты.
Адамдардың қорғаныс жылдамдығы V ішкі эвакуациялауда 16 м/мин, текпешек
бойымен төменге қарай қозғалысы – 10 м/мин, жоғары қарай – ... II ... ... ... мекемелерден адамдарды шығарудың мүмкін
болатын уақыты – 6 мин, III және IV дәрежелі – 4 мин, V ... – 3 ... ... үшін ... ... 20% азайтады.
6 Табиғатты қорғау
6.1 Табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау ... ... ... ... халықаралық және қоғамдық шаралардың
жоспарлық жүйесі болып табылады. Олар табиғи ... ... ... және ... ... ... ... ластанудан және
адам қоғамының бұзылуынан қорғауға бағытталған.
Табиғатты қорғаудың негізгі қазіргі мақсаттары – ... ... және ... ... қоршаған ортаны ластанудан қорғау.
Табиғи ресурстар – бұл табиғаттан табылатын адамдардың өмір сүруінің әр
түрлі құралдары: топырақтаңы ... әр ... ... ... ... орман, тас көмір, мұнай; қосымша азық ретінде қолданылатын
жабайы өсімдіктер мен жануарлар.
Сонымен, табиғи ... – бұл ... ... ... ... ... ... зерттеліп, адам ... ... ... ... ... ... денелер.
Табиғи ресурстар классификациялануына ... ... ... ол ... ... ... ... және қалпына
келмейтін ... ... ... ... ... ... күн радиациясы, жауын-шашындар, жел энергиясы. Су ресурстары
таусылмайды, бірақ олар қажетті кезде қажетті ... ... ... ... ... қолдану экономикалық шығынға, кеңістікті орнатуға және уақытқа
әсерін ... ... ... ... ... және ... мүмкін. Қалпына
келетін ресурстарға жер қойнауының байлықтары ... ... ... ... ... ... ... келетіндерге топырақ, өсімдік
және фауналық ресурстар жатады, олар қолдануға қарай қайта қалпына келеді.
Топырақ табиғи дене ретінде жойылмайды.
6.2 ... ... ... ... ... ... етушілердің жаппай демалысын жоспарлы ұйымдастыруға байланысты
табиғатты қорғау облысындағы жаңа ... ... ... алдында
туындайды. Қазақстанда демалыс үшін ... ... ... ... ... денсаулығын жақсартып, олардың еңбекке
қабілеттігін қайта қалпына келтіреді.
Қазақстанда табиғатты қорғау мемлекеттің басты мақсаты болады.
Қазақстанның табиғатты қорғау ... ... ... ... аз және ... ... ... кеңінен ендіру
керектігі айтылған. ... қоса ... су ... ... ... ... ... мен қондырғыларының жұмыстарының тиімділігін
арттыру. Халық шаруашылығын егін ... және ... ... ... және ... суларын қолдануды кеңейту.
Жер қойнауын қорғауды жақсарту және минералды ресурстарды кешенді
қолдану. ... ... қазу ... байытуда және ... ... ... ... ... табиғи ортасын және
Қазақстанның континентальді шельфтарының сақталуын қамсыздандыру. Табиғи
ортаның жағдайын және ... ... ... ... ... осы ... ... қамсыздануын тиімді автоматты
құралдар мен қондырғылармен жақсарту. Елдегі табиғатты қорғау жұмыстарын
басқаруды жоғарлату
Қазақстандағы табиғатты ... ... ... шаралар
1. Қазақстанның қызыл кітап ... оған ... ... жойылып бара жатқан түрлері енгізілген.
2. Қазақстанда Ата заңында табиғатты қорғау туралы үш ... ... ... ... бара ... өсімдіктердің өсіпір көбейту үшін
ботаникалық бақша құрылған. Қазақстанда қоршаған ортаны,
жануарларды, ... ... және суды ... ... ... ... ... Шаруашылықтағы табиғатты қорғау шаралары
1. Жерлер мыналардан ... Жел ... – ол ... аз орналасқан кез келген егіс
аумағында, сонымен қатар жаңадан дәндер өнген жерлерде пайда болуы мүмкін.
Жел эрозиясымен ... ... ... ... егіс далаларын желден қорғау;
− екіншіден, топырақтағы ылғалдылықты сақтау, өйткені ол ... ... ... су ... – су ... кеңінен таралған және ол көбірек
бұзады. Су ... бір түрі ... ... ... ... ... тыс суарғанда пайда болады. Топырақтағы су эрозиясымен ... ... ... ... ... яғни терең қазу. Бұл жағдайда топырақ суды
өзіне көбірек сіңіріп оны өз ... ... ... ... ... және өнімді жоғарылатудың қарапайым және мүмкін болатын әдісі –
топырақты өңдеу ... ... ... ... ... ... ... су мөлшерінің шығынын, топырақтың су өткізгіштігі және
басқа да факторларын орнату.
Ұйымдық – шаруашылық, агротехникалық, ... ... ... шаралардың кешені қолданылады.
6.4 Су көздерін қорғау
Су – суарылатын жерлердегі өнім факторларының бірі, барлығын,а қажетті,
оны қорғау және тиімді пайдалану ... ... мен су ... ... ... Суарылатын суды экономдаудағы басты ... ... ... ... ... ... салмағының
бірлігіне кететін суды азайту, суакруды механизациялау болып табылады.
Ауыл шаруашылығында дұрыс ... ... мен ... және ... ... ... суға кері ... тигізеді.
Тұрғындардың ішуіне арналған су адамдардың денсаулығына қауіпсіз
сапаларға ие болуы керек. Сондықтан сумен ... ... ... және ... ... ... ... тұруы керек.
6.5 Атмосфералық ауаны қорғау
Өндірістік қалдықтар ауылшаруашылығы ... және ... ... зиян келтіреді.
Ластанған атмосферада көбірек тараған және өсімдік үшін улы болатын газ
– бұл күкіртті газ ... ... ... қос ... ... қатар
фтордың қосылыстары, хлорлы көміртек және т.с.с. Оның өсімдікке кері әсер
беретіндігі туралы ... ... ... ... бар тракторлар мен комбайндар атмосфераны
зиянды компоненттермен ластайды.
Атомосфералық ... ... үшін ... ... керек, орман
өрттерімен күрес жүргізу ... ... жеке ... ... аурулардан қорғау қажет.
Табиғатта жануарлар мен өсімдіктер тығыз байланыста болады. ... ... қана ... ... ... әкеледі, атмосфераны
көмір қышқыл газымен байытады, топырақты көңмен тыңайтады және т.с.с.
Тасымалдау кезінде жануарларды қорғау оларды қорғаудың ... ... ... Эксплуатациялау бұл тек қана жануарларды ет үшін, тері, жүн
және басқа өнімдер алу үшін ғана ... ... ең аз ... жануарды да
генетикалық форма ... ... ... ... ... ... ... және аз таралған өсімдіктерді қорғаудың
табиғатты қорғауда маңызы зор
Ескерту ... ... ... Бар ... ... ... және жаңалық енгізу.
2. Тазалағыш құралдардың көмегімен атмосфераға тастандыларды ... ... ... аппараттың құрамын жақсарту
3. Зиянды тастандылар көздерін рационалды орналастыру және ... ... ... әдісімен атмосфералық ауаның ластануын
болдырмау
Пайдаланған әдебиеттер
1. Асилов Т.Г. Влияние удобрений на рис на луговых ... ... ... на ... уч.степени канд.с/х наук. Ташкент.
1977. с. 24.
2. Бекниязова У.Б. ... и его ... на ... ... В кн. ... ... вып.3.
3. Гаричкин А.И. Культура риса на засоленных почвах южной Мугани.
Автореф. Дисс. На соиск.уч.степени ... с/х ... ... 1953, ... ... И.С. ... с ... заболоченных почв при орошении
риса. В кн. Оршение земледелия на Украина. Киев, Урожай, 1971. с. ... ... П.С. ... ... ... ... 1982.
6. Ерыгие П.С. Биохимические процессы предществующие диффенциации
конуса на ... у ... ... ... По ... ... МГУ.
1960.
7. Алешин Е.П., Конохова В.П. Краткий справочник рисовода. М.
агропромиздат. 1988.
8. Смирнова Н.Н. Удобрение риса. М. Россельхозиздат. ... ... ... ... почв и ... удобрений на
урожайность и качество зерна риса. Автореф.дисс. на соиск. Уч. Степен.
Канд. с/х наук., с 23. ... ... ... А.В. ... ... М. ... 1980.
11. Калюшин А.М. Озрана труда. М., Колос. 1984.
12. Астанин Л.И., Благосклонов К.Н. Охрана природы. М. Колос. ... ... Н.И. ... ...... ... –М.: Колос. -1974.
14. Полевое кормопроизводство. –М.: Колос. – 1981.
15. Проскура И.П. и др. Производство и рациональное ... ... ... : ... – 1989.
16. Резервы увелечения производства растительного белка. ... ... ... П.А. и др. ... ... на корм и ... –М.:
Колос. -1973.
18. Справочник по кормопроизводству. –М.: Колос. -1973
19. Третьяков Н.Н. Кукуруза в Нечерноземной зоне. –М.: Колос. -1974.
20. ... В.А. ... ... на ... и ... ... ... Балябо Н.К. Повышение плодородия орошаемых почв Средней ... ... ... ... М.А. Влияние длительного применения удобрений ... ... и ... ... Изд. МСХ ... М.: ... Беседин П.Н., Булатова Т.В. Влияние длительного воздействия
удобрений на некоторые ... ... ... Тр. Союз ... Вып. 16.
Ташкент. -1969.
24. Березовский В.Г. Разработка приемов увелечения производства
кормов в севооборотах с ... ... Тр. Союз ... Вып. 15. ... ... М.И., Чумаченко И.Н. Агрохимические своиства почв.
Монография Хлопчатник. Т. 2. АН ... ... ... Беспалов Н.Ф. Особенности водопотребления и режима орошения
культур хлопкового ... ... ... и ... культур
хлопкового комплекса. Тр. СоюзНИХИ. Вып.34. Ташкент. 1976.
27 ... Л.И. ... ... ... ... ... в ... с поливами. Тр. Союз НИХИ. Вып.24. Ташкент. 1932.
28 Жориков Е.А. Влияние удобрений на режим питательных ... ... Ср. ... Ст. Удобрений. Ташкент. – 1970.
29 Жориков Е.А., Савко З.С. К ... об ... ... ... ... ДАН УзССР. -1979. стр.10.
30 Зеленин Н.Н. ... форм ... ... ... В кн. ... удобрения и гербециды. М.: -1993.
31 Захаров П.И. ... и ... ... ... удобрений на
засоленных почвах. Тр. Хорезмской оп. Станции. Вып. 1, Ташкент. ... ... А.К. О ... использовании пласта люцерны
культурой хлопчатника. Ташкент. – 1992.
33 ... Е.Е. ... ... ... и ... внесения
азотных удобрений в ... ... ... ... ... Союз ... Вып.3, Ташкент. -1982.
34 Камалов М. Условия ... ... ... ... хлопчатником. Тр. Тадж. НИИЗ. Т.2. Душанбе. – 1971.
35 Лазерев Н.М. Экологическая микробиология и изучение ... Тр. ... ... ... ... ... г вып. 1. ... –М.: -1989.
36 Мадраимов И.И. Корневая система и химический сстав многолетных
трав. ... Союз ... Изд. ... ... ... ... М.В., ... А., Пирахунов Т. Интенсификация и
химизация ... ... ... ... ... А.Н., Халилева А.Ш., Сандумарова Д. ... ... доз ... удобрений, 6 изд. Тр. Союз НИХИ.
Ташкент. -1986. ... ... Е.Г. ... ... и значение глубокой вспашки и
обработки пласта. Тр. НИХИ. Вып.49. -1971.
40 Парватов Е.Н. ... ... ... ... ... ... хозяйству Узбекистана. Агрохимия и применение ... ...... ... А.И. ... в ... ... степи Самаркандской
области. Известия научно-мелиоративного институт. Т.1. Л.: -1987.
42 Розанов А.И., ... Ю.П. ... ... на ... ... химический состав грунтовых вод Голодной степи. М.: Л.: -1978.
43 ... А.В. ... ... Изд. АН ... – 1970.
44 Семергей К.М. О ... ... в ... ... Изд. Ан ... ССР. Т. 4. ... -1973.
45 Тюрин И.В. Органическое вещество почвы и его роль ... и ... ... ... Г.И. ... ... важный фактор под хлопчатник.
Брошюра. Изд. ЦК КПУз. -1963.
47 Яровенко Г.И. Физиолого ... ... по ... ... в ... ... Изд. ФАН. ... – 1978.
48 Торопкина А.Л., Белоусов М.А., Манченко А.Я. О ... и ... ... в ... ... ... в
хлопководстве. Изд. ФАН. Ташкент. -1980.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәнді-дақылдарды қабылдау5 бет
Сапа менеджменті153 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет
Глютиноздық күріштің Отандық формалары мен линияларын жасау үшін қазақстандық және ресейлік күріш сорттарын белоктық паспортизациялау40 бет
Дәнді, дәнді –бұршақты дақылдар,т күріш және көкеніс егуге арналған машиналар көшет отырғызатын машианалар42 бет
Кремнийлі тыңайтқыштардың күріш дақылының өнімділігіне әсері49 бет
Күріш дақыл сорттарына ауыр металлмен тұздың кешенді әсері24 бет
Күріш дақылы15 бет
Күріш дақылын өсіріп-өндіру технологиясы. Ауыл шаруашылық дақылдарын интенсивті технология негізінде өндірудегі, зиянды организмдерден қорғау жүйесі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь