Ядролық қарусыздану

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Ядролық қарусызданудың халықаралық құқықтық алғышарты.
1.1 Халықаралық құқықтағы ядролық қарусыздану мәселесіне тарихи шолу.
1.2 Халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ядролық қарусызданудың маңызы.
2. Мемлекеттердің ядролық қарусыздану мәселесіне қатысты халықаралық құқықтық ынтымақтастығы.
2.1 Ядролық қарусыздануды халықаралық шарттар мен мемлекеттердің ішкі заңнамалары арқылы реттеу.
2.2 Қазақстан Республикасының ядролық қарусыздану мәселесіне қатысты ұстанымы.
3. Қазіргі заманғы халықаралық қатынастардағы ядролық қарусыздануға қатысты күрделі мәселелер.
3.1 Ядролық қарусыздану және халықаралық терроризм мәселелері.
3.2 Ядролық қарусыздану саласындағы шарттық міндеттемелердің орындалуын халықаралық бақылау.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер.
Тақырыптың өзектілігі. Қарусыздану адамзаттың ұлы арманы. ,,Семсерден соқа жасап, бейбіт өмірді бастайық,, деп адам баласы қарусыздануды ежелден аңсаған болса. Қазіргі заманда халықаралық қауымдастық ядролық қарудан бас тарту арқылы атом энергиясының бейбітшілік, денсаулық және жақсы тұрмыс үшін қолданылуын қалайды.
Қазіргі кездегі қарулар—адам денесінің жекелеген мүшелерін зақымдаудан, тұтастай бір құрлықты жойып жіберуге шамасы жететін термоядролық бомбаға дейін дамыды. ІІ дүниежүзілік соғысқа дейін адамның дене күшін пайдалану арқылы қолданылатын суық қару мен оқ дәрінің күшін пайдаланатын атыс қаруы кең таралған болса. 1945ж. ядролық қару алғаш рет АҚШ тарапынан Жапонияға қарсы қолданылды. Қару соғыс кезінде жаудың әскери күшін жою үшін қолданылатын жарақтар мен қондырғылар. Қарулардың тағы да аса қауіпті биологиялық, химиялық түрлері бар. Ал осы қарулардың ішіндегі ядролық қарудың күші жойқын болғандықтан қарусыздану саласындағы өзекті мәселелердің бірі болып ядролық қарусыздану саналады. Халықаралық қауымдастық ядролық қаруды қолдану, өндіру және сынау, сондай-ақ оның барлық қорын жою арқылы ядролық қаруға толық тыйым салуға қол жеткізуі керек. Сөйтіп қос мақсатты материалдар мен технологияларға қолдануға жататын атом энергиясын соқа тәрізді тек бейбіт мақсатта қолданылса жақсы болар еді.
ХХ ғасырда әлемдік саясаттың негізі халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтап отырудың тиімді, әмбебап жолын іздестіру болды.Ал осы халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі қарусызданудың маңызы зор екенін айтқымыз келеді.
Қарусыздану – бұл соғысты жүргізудің материалдық құралдарын азайтуға, ақырында толық жоюға бағытталған мемлекеттермен келісілген шаралар кешені. Ал осы қарусыздануды құқықтық реттеудегі ең өзекті мәселе ядролық қарусыздану болып табылады. Қазіргі заманғы жаппай қырып жою қаруларының ішіндегі ядролық қаруды ең озық үлгісі деп айта алмаймыз, әйткенмен оның потенциалды күші өте қауіпті.Біз сол үшін ядролық қарусыздану, халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің өзегі деп білеміз.
Ал енді осы бітіру жұмысымның ғылыми құндылығы мен қолданбалы пайдалылығына келетін болсақ, ядролық қарусыздану мәселелерін зерттеу халықаралық құқықтанушыларды, білікті заңгерлер мен саясаттанушыларды және әскери сала мамандарын қызықтырары сөзсіз. Себебі ядролық қарусыздануды халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікті қамтамасыз етудің басты кепілі деп білеміз. Еңбектің ғылыми құндылығы ядролық қарусыздану мәселесіне қатысты туындыған халықаралық қатынастарды халықаралық құқықтың реттеу мүмкіндігінің
1. БҰҰ Жарғысы, 24 қазан 1945ж.
2. Ядролық қаруды таратпау туралы шарт, 1 шілде 1968ж.
3. Ядролық қаруды ғарыш кеңістігінде, атмосферада және су астында сынауға тыйым салу туралы шарт, 5 тамыз 1963ж.
4. Ядролық сынақтарға толық тыйым салу туралы шарт,24 қыркүйек 1996ж.
5. Договор о запрещении ядерного оружия в Латинской Америке, 24 января 1967г.
6. Договор о безъядерной зоне в южной чвсти Тихого океана, 6 августа 1985 г.
7. Договор о зоне, свободной от ядерногооружия в Африке, 11 апреля 1996г.
8. Договор о зоне, свободной от ядерного оружия в Юго Восточной Азии. 15 декабря 1995 г.
9. Договор между СССР и США об ограничении систем противоракетной обороны. 26 мая 1972 г.
10. Договор между СССР и США об ограничении стратегических наступательных вооркжений. 18 июня 1979 г.
11. Договор об Антарктике, 1 декабря 1959 г.
12. Договор об ограничении подземных испытаний ядерного оружия. 5 июня 1974 г.
13. Договор о ядерных взрывах в мирных целях. 28 мая 1976 г.
        
        Кіріспе.
Тақырыптың өзектілігі. Қарусыздану адамзаттың ұлы арманы. ,,Семсерден соқа
жасап, бейбіт өмірді бастайық,, деп адам ... ... ... ... ... заманда халықаралық қауымдастық ядролық қарудан бас
тарту арқылы атом энергиясының бейбітшілік, ... және ... ... ... ... кездегі қарулар—адам денесінің жекелеген мүшелерін зақымдаудан,
тұтастай бір құрлықты жойып жіберуге шамасы жететін термоядролық ... ... ІІ ... ... ... ... дене ... пайдалану
арқылы қолданылатын суық қару мен оқ дәрінің ... ... атыс ... таралған болса. 1945ж. ядролық қару алғаш рет АҚШ тарапынан Жапонияға
қарсы ... ... ... ... ... жою үшін ... ... мен қондырғылар. Қарулардың
тағы да аса қауіпті биологиялық, химиялық түрлері бар. Ал осы қарулардың
ішіндегі ... ... күші ... ... ... ... мәселелердің бірі болып ядролық қарусыздану саналады. Халықаралық
қауымдастық ядролық қаруды қолдану, өндіру және ... ... ... ... жою ... ... қаруға толық тыйым салуға қол ... ... қос ... ... мен ... ... атом энергиясын соқа тәрізді тек бейбіт мақсатта қолданылса жақсы
болар еді.
ХХ ғасырда әлемдік саясаттың негізі ... ... ... ... пен ... сақтап отырудың тиімді, әмбебап ... ... осы ... ... ... ... ... зор екенін айтқымыз келеді.
Қарусыздану – бұл соғысты жүргізудің материалдық құралдарын
азайтуға, ... ... ... бағытталған мемлекеттермен ... ... Ал осы ... ... реттеудегі ең өзекті мәселе
ядролық қарусыздану болып табылады. Қазіргі заманғы жаппай ... ... ... ядролық қаруды ең озық үлгісі деп айта ... оның ... күші өте ... сол үшін ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудің өзегі деп
білеміз.
Ал енді осы ... ... ... ... мен ... ... болсақ, ядролық қарусыздану мәселелерін зерттеу
халықаралық құқықтанушыларды, білікті заңгерлер мен саясаттанушыларды ... сала ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік пен бейбітшілікті қамтамасыз етудің басты кепілі
деп білеміз. Еңбектің ғылыми ... ... ... ... ... ... қатынастарды халықаралық құқықтың реттеу
мүмкіндігінің тиімді жолдарын ... ... ... ... ... сүйене отырып, ядролық қарусыздану мәселесіне қатысты
ғылыми тұжырымдамалар мен болжамдарды талдау, салыстыру ... ... ... ... ... қарусыздануға қатысты саяси
ұстанымынан тәуелсіз нақты мәліметтер мен ақпараттарды жинау мүмкіндігі.
Қолданбалы пайдалылығы ... ... ... ... ... ... бірлескен шараларының халықаралық қауіпсіздік
пен бейбітшілікті сақтаудағы жемісін ескерке отырып іс жүзіндегі ... ... ... ... мәселелерге қатыстыілімдерге, тәжірбиеден
жинақталған тың жаңа ой-пікірлер ұсыну.
Жұмыстың зерттелу дәрежесі. ІІ-дүниежүзілік соғыс тек ... ... қана ... ... жоқ, ол сонымен қоса ядролық қарудың
алғаш қолдануымен адамзаттың жаппай қаруланудың бастамасы ... ... ... ... ... мамандары шұғылданады. Кеңестік
және Батыс Еуропалық ғалымдардың зерттеу жұмыстары бар. ... ... ... ... ... О.В.Богданов , Г.А.Осиповтың
еңбектерін айтуға болады.
Қазақстандық заң ғылымында халықаралық ... ... ... ... ... ... ... тікелей қатысты
еңбектері бар з.ғ.к., доцент Ж.М. Аманжоловты атап өтуге болады.
Бітіру жұмысының ... мен ... БҰҰ ... сәйкес
қарусызданудың алдын алу мен Бас Ассамблея қарарларына ... ... кең ... алдын алатын, мемлекеттер тарапынан халықаралық шарт
шасасу қажеттігін ... ... ... қауіпсіздік пен бейбітшілікті
қамтамасыз ету мақсатында ядролық қарусыздануды кезеңімен реттеу мақсатына
жету үшін мынадай келесі міндеттер ... тиіс деп ... ... ... ... тек ... мақсатта
қолданылуына барлық жағдай жасау және реттеу;
● Ядролық қарудың кең ... ... ... ... ... қолдау;
● Ядролық қарудың кең тарауы, ядролық соғыстың туындауына ... ... ... ... ... құрамынан ядролық қаруды жоюды жүзеге
асыру;
● Ядролық қарусызданудың халықаралық-құқықтық ... ... және ... ... ... жоқ ... ... қауіпсіздігіне ядролық
қаруы бар мемлекеттердің қауіп төндірмеуін ... ету ... ... ... ... ... ... болып ядролық
қарусыздану мәселесіне қатысты мемлекеттер арасында туындаған халықаралық
қатынастардың дамуы мен қалыптасуы ... ... ... қоса ... БҰҰ ... қоса халықаралық құқықтағы қалыптасқан
қарусыздану мәселелері ... ... ... жасалуы жөніндегі
жүйелі шаралар жиынтығын қарастыру.
Зерттеу пәні. Бітіру жұмысымның зерттеу пәні ... ... ... ... ... құқықтық мәселелерді терең
талдау арқылы, ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеудің әдістемесі. Бітіру жұмысымды ... ... ... ... Тарихи шолу;
● Салыстырмалы құқықтық-талдау;
● Сараптама және синтез.
Қорғауға шығарылатын ... БҰҰ ... ... ... ... өзге ... ... тәуелсіздігі мен
аумақтық тұтастығына қарсы күш қолданудан бас ... ... және ... ... ... қауіпсіздік пен бейбітшілікті қамтамасыз
ету ... ... ... өте аз адам күші мен ... ... ... басты назарда ұстай отырып ядролық қарусыздануды
халықаралық құқықтық реттеу.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырған жаңа бағыттағы
ғылыми ой-пікірлері, осы саладағы ... ... ... және ... ... еңбектері пайдаланылды. Бітіру жұмысты жүргізу
барысында ... ... ... ... ... ... ... заңгерлер , саясаттанушылар, мен ... да ... ... ... жинақтау мен сараптау әдісіне сүйендік. Зерттеу
барысында нақты құқықтық саралау, тарихи ... ... ... ... ... ... ... мен зерттеуге тарих-намалық талдау
жасалды. Бүгінгі халықаралық ... ... ... ... ... экономика, мемлекеттік құрылыс, халықаралық қатынастар,
мәдениет, саясат ... Сол үшін ... ... ... ... керек.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Бітіру жұмысымның құрылымы мен көлемі
тақырыпты зерттеу мақсаты мен ... сай ... ... жұмымымның
қолжазбасы кіріспеден, 6 бөлімшесі бар 3 ... ... ... ... ... ... жұмысым ҚР Білім және
Ғылым Министрлігі қойған талаптарға сәйкес дайындалды.
Бітіру жұмысымның жалпы көлемі 50 ... ... ... ... халықаралық құқықтық алғышарты.
1.1 Халықаралық құқықтағы ядролық қарусыздану мәселесіне тарихи ... ... ... пен бейбітшілікті қамтамасыз етудің
бірден бір тиімді ... ... ... ... оның ... бір
аумағының қару-жарағын толық немесе белгілі ... ... ... ... ... Онда ... ... күштері,
әскери бекіністері мен базалары, әскери өндірісі, т.б. болуына толық немесе
ішінара тыйым салынады.
Ядролық энергияны игеру жаратылыстану ... ұлы ... ... Атом ... ыдырату нәтижесінде алынған мол тәжірибе
нәтижесі еді. Бұл тәжірибе адамзат баласының дамуы ... ... ... ... ... Атом ... қол жеткізген кезде,
бұл қуат көзінің екі бағытта ... ... анық ... Бірі ... ... ... әскери саладағы қолданыс. 1942ж. алғашқы
ядролық реактордың іске қосылуын бейбіт мақсаттағы үлкен ғылыми ... ... Аз ... өтпей 1945ж. АҚШ тарапынан Жапонияға қарсы тасталған
екі атом ... ... ... ... ... пен ... ... қоса бұл ядролық қарудың ешбір әскери мақсатта қолданылмағандығы
тек ... ... ... ... ... соғыс тағдыры шешілген тұста
жойқын қарудың ... қала ... ... ... еш ақтауға
болмайды.[2] Біз, заңгер И.И. Лукшуктің «қауіпсіздіктің ең тиімді кепілі--
қарусыздану»,--деген ... ... ... ... пен ... қол ... тек ... жағдайда ғана мүмкін болады.[3]
Қазіргі кездегі ... ... ... мүшелерін
зақымдаудан,тұтастай бір құрлықты ... ... ... ... ... ... дамыды. Ал осы қарулардың ... ... күші ... ... қарусыздану саласындағы ... бірі ... ... ... қауымдастық ядролық қаруды
қолдану, өндіру және сынау, сондай-ақ оның барлық қорын жою арқылы ядролық
қаруға толық ... ... қол ... ... ... қос мақсатты
материалдар мен технологияларға қолдануға жататын атом энергиясын соқа
тәрізді тек бейбіт мақсатта ... ... ... ... ... ... ... қаруға мынадай анықтама береді:
«Ядролық қару -- сутегі изотоптары ядроларының ( ... ... ... ... ... ... синтезделуі немесе уран ... ... ... ... ... ... ауыр ядроларынан бөлінген ішкі энергиясын пайдалануға негізделген
жаппай қырып жою қаруы.»
Ядролық қару ... ... ... аса ... ... Ол жау ... тылдағы өнеркәсіп орындары мен адамдарды талқандайды.
Ядролық қаруды АҚШ импераликтері алғаш рет 1945 ж. ... ... ... ... ... мен ... қолданды. Ядролық қару зарядты
тізбекті ядролық реакция туғызатын жарықшақтанғыш бөлшектерден тұрады.
Жарықшақтанғыш бөлшектер ... U (235) және U (238) уран ... Pu (239) ... ... 1 кг U (235) уран ... ядросы жарықшақтанып, ыдырағанда пайда болатын энергия 20 мың тонна
тротиллдың ... ... ... энергияға тең. Ядро қаруының
қопарылысы ... ... 30-40 млн. ... ал ... 30-40 ... ... ... температура мен қысым өте күшті радиоактивті
сәуле шығарды, соққы беретін ауа ... ... ... мен ... элементермен улануын тудырады. Соққы беретін ауа толқыны-
жарылыс қуатының тең жартысы кететін ... ... ... Ол ... ... ... ... бірдей шапшаң жылдамдықпен таралатын өте
сығымдалған ауаның аймағы болып саналады. Жол ... ... ... ... ... ... ... жарылыс болған жерде шеңбері 5 км. Уран созылатын радиоактивтік көзге
көрінбейтін сәуле ... ... ... ... ... Ол 15 ... дейін
әсер етеді, үйлердің қабырғаларынан, қорғандардан тез өтіп, адам ... ... ... ... ... ... зақымдануы
ядролық жарылыстың тағы бір зақымдағыш факторы. Ядролық жарылыс кезінде
үлкен радиоактивтік бұлт ... ... ол ... 30 км ... ... ... соң желдің бағытымен ыдырай бастайды. Бұлттан ... ... тағы ... ... радиоактивтік тозаң түседі.[4]
Радиоактивтік зақымданған аймақ пайда болады. Ядро жарылыстың негізгі
зақымдану факторлары: соққы беретін ауа ... ... ... ... ... ... ... адамға бір мезгілде әсер етеді.
Ядролық қарудың қазіргі түрлері мыналар:
---атом бомбасы
--- сутегі ... ... ... [5]
Ядролық қарудың пайда болу тарихы, оның орасан жойқын күші арқасында
басқа қарулардан ерекшелендірді. Бар жоғы алпыс жыл ішінде ... ... ... ... ... ... әскери-саяси маңызға ие болды.
ХХ ғасырды әлемдік саясат пен экономикадағы орасан зор ұлы өзгерістер
дәуірі деп ... ... ... ... да бір жағынан ... ... ... ... пен өнердегі, ғылым мен техникадағы
көрнекті жетістіктері осы ... ... ... да өткен дәуірдің
бағасы бір мәнді емес,мұның көп қырлы сипаты және сан ... ... ... ... қатысты толып жатқан теңеулер туғызды.
Осы тұрғыдан алғанда анағұрлым жиі қолданылатын анықтауыштардың бірі
жеткілікті ... ... ... ... ... ол атом ... мен ядролық
технологиялар ғасыры. Бірақ қарама-қайшылық мынада, осындай алапат қуат
көзінің ашылуы ... ... ... ғана болған жоқ, сонымен бірге
халықаралық қатынастарда жаппай қырып-жоюдың қорқынышты құралына, қысым
жасау мен бопсалаудың құралына ... ... ... ... ... ... ... «Осындай қарама-қайшылықтың жарқын көрінісі-екі жүйенің,
капиталистік және соиалистік жүйелердің жарты ғасырға жуық ... ... ... осы ... екі ... пен ... ... “қырғи-қабақ соғыс” өрістей түсті. Бір мезгілде ғаламдық ядролық
кезең жер шары халқын бірнеше мәрте жойып жіберуге қабілетті, өлім ... ... көп ... ... әкелді.»,-деді.[6]
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан ... атом ... ... ... стратегиялық мақсатқа ие болды. Осылайша
ядролық қару дәуірі басталыпта кетті. Дәлірек айтсақ дүниежүзінде жаппай
қарулану дәуірі басталды. Бұл дәуірдің ... АҚШ пен КСРО ... қоса ... ... ... ... ... жатқызады.
Біз білетін АҚШ 1945ж. 16 шілдеде алғаш атом бомбасын сынап ядролық дәуірді
бастап берсе, КСРО 1949ж. 29 тамызда сынады,Франция 1960ж. 13 ... 1964ж. атом ... қол ... ... ... бұл ядролық қарулары бар державалар ядролық
қарусыздану мәселесіне қаншалықты үлес қосты? Деген ... ... ... ... қоса БҰҰ ның ... ... ... Қауіпсіздік Кеңесі халықаралық бейбітшілік пен қауіпсздікті
қолдау,дауларды бейбіт ... ... ... қабылдайтын бас
орган.Сол себепті ядролық қаруы бар бұл мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... қарусыздану мәселесіне тарихи шолуды
екі ... ... ... ... ... ... келісім-шарттар,ал екіншісі ядролық қарусыздануға қатысты
халықаралық ... ... қоса ... ... ... саны мен сынақ алаңдарының атауын беруді жөн санадық.
Ядролық қарусыздануға ... ... ... ... ... ... асты.
Тарихқа көз жүгіртсек КСРО мен АҚШ ... ... ... ... ... ... тарапынан 1946ж. 14 маусымында БҰҰ
ның атом энергиясына қатысты Комиссиясына ұсынған (Барух жоспары) және ... сол жылы 19 ... ... атом энегиясын пайдалану арқылы
жаппай қырып жоятын қаруларды өндіру мен қолдануға тыйым салу ... ... 1954ж. 30 ... КСРО, АҚШ, Ұлыбритания және
Францияның сыртқы істер министрлерінің Берлиндегі басқосуында Қауіпсіздік
Кеңесінің тұрақты мүшелері ядролық,сутегі және ... ... ... ... қолданудан бас тарту қажеттігі жөнінде мәлімдеді. 50ж. ортасында
жаппай ядролық қарулану күрделі мәселеге айналды. Кеңес ... ... жою ... пайдаланудан бас тартуды көздеді.Әсіресе ядролық қаруды
сынауға тыйым салуға аса мән берді.
Біріншіден ядролық ... ... ... ... ... ... радиоактивті қалдықтар бөлініп шығады.Екіншіден
ядролық қаруды сынауға тыйым салу арқылы ... ... күші мен ... ... ... ... ... айында КСРО
ядролық мемлекеттердің алғашқысы болып ядролық қаруды сынауға тыйым салу
қажеттігі жөнінде мәлімдеді. 1957ж. 14 ... БҰҰ ... ... мен
сутегі қаруларын сынауға тыйым салу жөнінде ұсыныс ... ... ... 1959ж. ... ... төртінші бабында « Бұл аймақта
ядролық сынақ пен радиоактивті материалдарды ... ... ... ... ядролық қарусыздануға қатысты бірнеше ... ... ... қаруды сынауға тыйым салу мәселелері
ядролық қаруды атмосферада,ғарыш кеңістігінде және су ... ... ... туралы 1963ж. 5 тамызындағы Мәскеу шартында көрініс тапқан.Ядролық
қаруды таратпау туралы 1968ж. 1 ... шарт ... ... және ... осы ... халықаралық қауымдастықтың басқыншылық
күштерінің иелену мүмкіндігіне кедергі жасады.
КСРО басқа ... ... ... қауіпті азайту үшін
үкіметаралық шаралар қолданды.1963ж. Мәскеу мен Вашингтон арасында тікелей
байланыс жүйесі іске ... ал ... мен ... ... мен ... ... іске асырылды.Сонымен қоса “Латын Америкасында
ядролық қаруға тыйым салу туралы шарт”-1967ж. 14 ақпанда қабылданды, күшіне
сәуірдің 25 енді. ... ... ... ... ... ... 70 ші ... Кеңес Одағы бастамасымен кеңестік-американдық бірнеше
келісімге қол жеткізілді. 1971 жылы ядролық соғыстың болуы мүмкін қауіпін
азайту ... ... ... ... ... қоса осы жылы
Мұхит пен теңіз қайраңына ядролық қару мен ... ... жою ... ... салу ... шарт ... 26 ... Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы ракетаға қарсы
қорғаныс жүйесін шектеу жөніндегі келісім-шартқа қол жеткізді (РҚҚ ... 1973 жылы ... ... ... алу ... ... ж. 3 ... Мәскеуде КСРО мен АҚШ арасында ядролық қаруды жер
астында сынауды шектеу жөніндегі келісім-шартқа қол жеткізді. Ал 1975 ... ... ... ... толық жою жөніндегі келісім-шарттың жобасын БҰҰ-
на ұсынған болатын.
Сонымен қоса стратегиялық қарумен жаппай ... ... ... ... Олар 1979 ... стратегиялық шабуылдаушы
қаруларды шектеу жөніндегі Венада жасақан келісім-шарт(ОСВ-2).
Бұл жасалған келісім шарттар қаншалықты жүзеге асты ... ... ... ... мақсаты, ядролық қарусыздануға қатысты ... ... Бұл ... ... «Өкінішке орай, АҚШ-тың саяси
ұстанымынан бұл келісім-шарттар стратегиялық мақсаттағы ... ... ... бұл ... асуы ... ... ... қоса бұл шарттың
ратификациялануы АҚШ конгресінде біраз қарсылықтарға ұшырады» деді.[9]
Халықаралық қатынастарда 1980 ... ... ... жою ... ... ... ... екі көзқарас бар.Біріншіден
халықаралық құқық ядролық қарусыздану мәселесін реттей алмауда десе.Екінші
тарап ядролық қарусыздануды ... ... ... ... ... ... қарусыздануға қатысты жасасқан халықаралық шарттардың көптігі мен
жан-жақтылығында.
Аймақтық тағы бір ядролық ... ... ... ... оңтүстік бөлігін ядролық зонаға айналдыру жөніндегі келісім-
шарт.Шарт 1985ж. 6 тамызда ... ... ... кезеңдегі КСРО-ның ядролық қарусыздануға қатысты саясатының көрінісі
1986ж. 15 қаңтарда КОКП ОК Бас ... ... ... ... мыңжылдық соңына дейін дүниежүзінде ядролық қаруды жоюдың жаңа
бағдарламасын ұсынды. Бұл бағдарлама үш ... ... ... 5-8 жыл ... КСРО мен АҚШ ... жететін
ядролық қаруларды екі есе азайтады.Сонымен қоса ... ... ... және орта ... ... ... мемлекеттерге
таралмауын қатаң бақылауы тиіс.Әрине бұл тараптардың еріктерімен ... ... ... ... КСРО мен АҚШ тікелей қатысты. Себебі қос
держава ... ... ... үлгі ... ... кезең. 1990жылдан кеш басталмауы тиіс,ол 5-7 жылға ... ... ... ... ... бар ... ... ал КСРО
мен АҚШ қалған 50% ядролық қаруын жоюға ... ... және ... ядролық
мемлекеттер тактикалық ядролық қаруды,яғни орта қашықтықтағы(әсер ету
радиусы) 1000 шақырымға дейінгі қаруларды жою керек.Ядролық ... ... салу ... Сонымен қоса ядролық қару мен жаппай қырып жоятын
қаруларға ұқсас жаңа қаруларды ... ... ... кезең. 1995 жылдан басталуы тиіс.Бұл кезеңде қалған ядролық
қарулар мүлдем жойылып, 1999 ж. қарсаңында жер шарында ... ... ... ... осы ... ... ... үшін әмбебап келісімге
келу қажет.Осы ... ... ... ... жою кезеңдерін, қарудың
көлемі, орны, техникалық жағы мен басқа да мәселелері жөнінде ынтымақтасуы
қажет.
Бұл бағдарлама жөнінде ... ... ... ... ядролық
қарусыздануға қатысты бұл бағдарлама халықаралық ... ... үшін ... ... ... және көп жақты келісімдерге бағыт
көрсетуші бола алады.Әсіресе алға қойған мақсат пен ... ... атап ... ... ... ... күрделі мәселелерді шешудің
алғышарты. Бұл ... ... ... ашаршылық, қоршаған ортаның
ластануы және ... мен АҚШ 1987ж. 8 ... орта және ... ... жою ... ... қол ... Бұл келісім-шарт
1988ж. 1 маусымда күшіне енді.Сонымен бірге ХХғ. 90-шы ... ... ... ... ... қоқан лоққы азайып, дүниежүзінің басқа
мемлекеттері ядролық қарусыздануға қатысты шаралар қолданды. Олар мыналар:
1995 жылы Тайландта ядролық қарусыз ... құру ... ... қол ... оған ... ... ... Оның 1997 жылы наурызда
күшіне енгені мәлім. Алайда Бангкок шарты, сол секілді басқа ... ... ... су ... ... радиоактивті қалдықтарды
көмуге тыйым салған жоқ.
1995 жылы сәуірде Африкада ядролық ... ... құру ... ... қол ... ... ... ұйымының саяси алауыздықтар салдарынан
Шартқа қол қоймаған ... ... бұл ... ... ... ... ... жылы 28 тамызда Алматыда біздің ел, ... ... және ... ... ... қол ... ол Орталық
Азияны іс жүзінде ядролық қарудан ада ... деп ... қоса 1994 жылы ... ... жөніндегі Женева
конференция шеңберінде ядролық сынақтарға тыйым салу жөніндегі комитет
құрылып, оған болашақ ... ... ... әзірлеу жүктелді.
Екі жылдан кейін 1996 жылы 24 қыркүйекте Ядролық сынақтарға жаппай
тыйым салу ... шарт ... қол қою үшін ... ... ... ... ... халықаралық бейбітшілік ... ... ... ... ... ұйым ... БҰҰ
құрылса, арнайы бірнеше ... ... ... ... қоса ... ... мәселесімен айналысатын
халықаралық ұйымдарда ... ... ... ... ... ... салу жөніндегі Агенттік (ОПАНАЛ); ядролық құралдарды, материалдарды,
технологияларды экспорттаушы елдердің кеңесі ... ... Атом ... халықаралық агенттік (МАГАТЭ).Сонымен қоса БҰҰ ның Бас Ассаблеясы
мен Қауіпсіздік Кеңесіде қарусыздану ... ... ... ... ядролық қарусыздануды халықаралық құқықтық реттеудің
тиімді әдісі болып саналады. Осы заманғы ғаламдық проблемаларды ... ... ... өзекті мәселеге айналып отыр.Осы
халықаралық ұйымдар ядролық қарусыздануға қатысты міндеттерді ... ... шарт ... ... ... ... ... органдар жүйесі
бар, халықарлық құқық субъектілігіне және халықаралық құқық нормалары мен
қағидалары негізінде құрылған мемлекеттердің тұрақты бірлестігі.
Латын ... ... ... ... салу ... ... ... айында құрылды. Агенттіктің басты міндеттері ядролық қаруға
Латын ... ... ... ... ... мемлекеттердің өз
міндеттерін орындауын бақылау, ... ... ... ... ... ... ... ОПАНАЛ дың орталық мекемесі
Мехикода орналасқан.
1976ж. ядролық құралдар, материалдар мен технологияларды экспорттаушы
мемлекеттер осы өнімдерін экспорттаудағы ортақ ... келу үшін ... ... таралмауын бақылау үшін кеңесу ұйымын ... ... ... ... ... ... ... ұйымына КСРО,
АҚШ, Ұлыбритания, Франция, ГДР, Чехославакия, ФРГ, Япония, ... ... ... ... ... ... Швеция, Финляндия,
Швейцария мемлекттері мүше болды.[11]
Атомдық энергия жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) жарғысы
1956ж. қазанда ... ... ... ... ... нің алғашқы сессиясы 1957ж. Вена қаласында өтті. Атомдық энергия
жөніндегі халықаралық агенттік ... ... ... ережелеріне сай,
бақылау міндеттеріне ие бола отырып, қандай да бір мемлекеттер ... ... ... БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі мен Бас Ассамблеясына
ол туралы хабарлайды. МАГАТЭ қызметі оның ... екі ... ... біріншіден, атом ... ... ... ... және жақсы тұрмстап тұруға тез және ... қол ... ... ... ... ... ... берілетін, немесе оның бақылауындағы, немесе қадағалауындағы
көмектерді қолдан келгенше қамтамасыз ету. БҰҰ-ның осы ... ... ... атом ... ... әлемде бейбіт
мақсаттарда зерттелуін қолдау және жәрдемдесу, материалдар, ... ... ... ... ... ... ... дамыту, ғалымдар мен сарапшылар кадрларын алмасу және ... ... ... ... агенттік арқылы көрсетілетін көмектерді
дұрыс қолданбауға қатысты қауіпсіздік стандарттарын дайындау.
Өткен ғасырдағы екі алып державалардың жаппай қарулануы кезіндегі ... ... саны ... біз тегінде ғаламдық және аймақтық жойқын
жүздеген ... ... ... ... ... ... алқабындағы
1945ж. 16 шілдедегі алғашқы американ бомбасын сынаудан бастап,осы кезге
дейін жер шары 2053 ядролық жарылысқа төтеп ... ... ... ... ... ... ... мен Аляскада (3 жарылыс), Нью-Мексикада (3 жарылыс),Миссисипиде ... және ... (2 ... осы ... 1030 атом және сутегі
бомбалары жарылды. Кеңес Одағында Семей полигонында, Жаңа Жер ... (2 ... ), ... (2 ... және Түрікменстанда (1
жарылыс)–716 жарылыс жасалды. Оның 340 жарылысы Семей ... ... ... Муруроа, Фангатауфа, Рождество аралдарында (30 жарылыс)
және Полинезияның басқа аралдарында 210 жарылыс. Қытайда ... ... ... – 45 ... Ақыр ... ... ... келісе отырып, Австралия аумағында 12 және Невадада 44 ядролық
және термоядролық жарылыс жасады. Сонымен қоса Үндістандық ...... (1974 ... ... ... ... – 7 ... Бұл
ядролық сынақтардың күші әрине жойқын болды.[13]
1.2 Халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... негізі халықаралық қауіпсіздікті
қамтамасыз етіп, бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтап ... ... ... ... ... осы ... қауіпсіздікті қамтамасыз
етудегі қарусызданудың маңызы зор екенін айтқымыз келеді. Қарусыздану – бұл
соғысты жүргізудің материалдық құралдарын азайтуға, ... ... ... ... ... ... кешені.[14] Ал осы
қарусыздануды құқықтық реттеудегі ең өзекті ... ... ... табылады. Қазіргі заманғы жаппай ... жою ... ... ... ең озық ... деп айта ... әйткенмен оның потенциалды
күші өте қауіпті.Біз сол үшін ... ... ... ... ... ... деп ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ядролық қарусызданудың
маңызын ескеретін мемлекеттердің біршама жинақтаған тәжірибелері бар. Бұл
тәжірбиелер арқылы мемлекеттер қауіпсіздігінің ... ... және даму ... біршама саралауға мүмкіндік туады. Мұндай
жағдайда халықаралық құқық қағидаларының, нормаларының және институттарының
өзара байланысына және өзара ... ... ... ... ... өткен
дұрыс болар. Біз, поляк ғалымы М. Добросельскийдің ... ... ... ... ... кез келген талпыныс алдын ала
сәтсіздікке ұшырайды және оның ... ... ... ... ... жағдайларда қауіпсіздікке кепіл беретін ... ... ... ... ала білу және ескеру мүмкін емес –
деген пікірімен келісеміз.[15]
Халықаралық қауіпсіздік пен мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... қарастырғанда, мемлекет оның
негізгі субъектісі болғандықтан, қауіпсіздікті қамтамасыз етудің бірыңғай
тетігі бар деп айтуға болады. ... ... осы ... қатынастарда кез келген ... ... ... қауіпсіздігімен тығыз байланысты және кез келген жергілікті
дау-жанжал дүниежүзілік соғысқа айналып кетуі ... ... ... ... ... ұғымның бейнеленуі болып табылады.
Біз халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ядролық қарудың маңызын,
осы бір ... ... ... халықаралық қатынастардың жаңа бір деңгейге
көтерілгендігіменде түсіндіре аламыз.Күннен-күнге дамып келе жатқан ядролық
қарусыздану саласындағы халықаралық ынтымақтастық халықаралық қауіпсіздікті
нығайтады ... ... ... мойындап үлгерді.Оған ... ... ... ... ... тереңдеткен жағдайда қол
жеткізуге болады. Тарихқа көз тастасақ КСРО мен АҚШ ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижесі
қандай болғаны мәлім. КСРО экономикалық дағдарысқа ұшырап, ... ... ... ... АҚШ ядролық қаруға сеніп, өзінің сыртқы
саясатында күш қолдану ... жиі ... жүр. ... бұл ... ... ретінде бірнеше мемлекеттер ядролық қаруды иеленуді қалайды. Бұлар
Иран, Солтүстік Корея, Ливия, Алжир. Біз ... ... ... жылдарында
АҚШ пен арадағы салқын саясатының нәтижесінде Францияныңт ядролық қаруға ие
болғандығын терең ... Яғни бір ... ... ... ... күш ... ... ұстанатын болса, басқа ... ... ... қарулана бастайды. Мүмкін ... ... ... ... ... ... КСРО мен АҚШ арасындағы қырғи-қабақ
соғысы дәуіріндегідей тарихи кезеңге қайта оралуымыз әбден ... ... ... ... ... ... болар еді.[16]
С. Микоянның «Кариб дағдарысын еске алу» атты ... ... ... ... ... деген атпен мәлім Кариб дағдарысы 1962
жылы ... дүр ... ... ... ... ең ауыр сәт осы
кез болды. Себебі әлем ІІІ-дүниежүзілік соғыстың оты тұтану әбден ... ... ... ... қаруларына барынша сенді. Айта кету қажет
бұл Кариб ... ... ... ... ... болды ” деп көрсетеді.
Бұл әрине тарих, ал ... ... АҚШ ... ... баға бере
аламыз? Біз АҚШ-тың әлемдік ... ... ... ... бұл ... ... емес ... жаппай қарулануға әкеледі. Сонымен қатар
АҚШ халықаралық құқық нормаларын сақтамауда. Әсіресе күш қолданбау немесе
күш ... деп ... ... және ... ... ... шешу ... бұзуда.
Г.И.Тункин күш қолданбау және халықарлық дауларды бейбіт жолмен шешу
қағидасының арақатынасын қозғай отырып, бұл екі ... бір ... ... іспеттес деп атап өтті. Егер мемлекет өзінің басқа бір ... күш ... ... ... болса, тиісінше мұндай
мемлекеттермен туындаған дауларды да ... ... ғана ... ... Яғни
АҚШ басқа мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасын бейбіт, күш қолданбай
келісімге ... ... ... ретте А.Нысанбаевтің
“Келісімге—қиындықтарды жеңу ... ... тең ... пен түсіністік
арқылы ғана қол жеткізуге болады, ол үнсіздік пен мәжбүрлеу арқылы ... ... ... ... мәселені күш қолданбай,
келісімге келу арқылы шешуі тиіс. Сол ... ғана ... ... ... ... ... Тек сол жағдайда ғана халықаралық қауіпсіздіктің кепілі
ядролық қарусыздану жүзеге асуы мүмкін. Біз халықаралық қауымдастық ядролық
қарусызданған жағдайда ғана ... ... ... деп ... ... ... ... дауларды бейбіт
жолмен шешкенде ғана халықаралық қауіпсіздікті ... ету ... Ал ... қару ... ... жүргізудің материалдық жойқын
құралы ғана. ... ... ... ... ... ... ... емес, егер халықаралық қатынастар осылай жалғаса беретін болса.
Себебі атом бомбасына ... ... ... ... ... аз ... ішінде
жасап береді. Ядролық қаруға деген сұраныс, қажеттілік тек ... ... ... ... баласы тас дәуірінен, қола дәуірден өтіп,орта ғасырды
артта тастап қазіргі кезде атом энергиясын ... ... ... ... АЭС ... ... болуда,оларды түсінеміз.Бірақ дүние
орнында тұрмайды, осы қолда бар ... ... атом ... ... ... ... ... мұнай үшін соғысудың
қажеттілігі қанша.Себебі соңғы онжылдықта соғыс өрті тек мұнайлы өңірлерде
ғана тұтануда немесе мұнай ... үшін ... ... ... ... ... тас дәуірінде алғашқы адамдар отты өз
қажеттілігі үшін ... неге ... атом ... тек бейбіт мақсатқа
пайдаланбасқа. Сөйтіп мұнай мен тағы басқа энергетикалық ресурстарды екінші
кезекке ... ... ... бар. Сол ... қазіргі парсы шығанағындағы
соғыстар мағынасыз болып қалар еді. Солтүстік Кореяда өз атом энергиясын
тек бейбіт мақсатта ғана ... ... еді. Бұл ... 2003 ... ... Ядролық қаруды таратпау жөніндегі шарттан шығудыңда себебі осы
еді. Себебі 1953 ... ... екі ... арасындағы салқын, күш қолдану
саясатының болуы. КСРО мен АҚШ кезінде, бірі ... ... ... ... Вьетнамға қарсы әскери күш қолданған болатын. Күні ... ... мен ... қарсы соғыстың өзі мемлекеттердің ядролық қарусыздану
емес, ... ... ... ... ... ядролық қаруды
иемденуге тырысады. Себебі ядролық қаруы бар мемлекеттер әлі өзара соғысқан
емес. Бұл жағдай АҚШ тарапынан қысым ... ... ... үшін ... ... ... ... жолы.
Халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ядролық қарусызданудың
тағы бір маңызын экономикалық жағдаймен түсіндіреміз. ... ... ... ... ... ... ... үшін өте көп шығындарға
ұшырайды. Кеңес Одағы экономикасының 80 пайызы осы қорғаныс ... ... ... ... бола ... ... ... дағдарыс
болды.Халықаралық экстермизм мен терроризмнің Қазақстанның ... ... атты ... Е.Б.Жатқанбаев «ХХ ғасыр соңында
адамзат атом энергиясын бейбіт мақсатта көп ... ... ... ... ... террористік актілерден кейін НАТО мен Ресей басшылары
террористік ұйымдар ... лас атом ... ... ... ... ... материалдық жағдайы
жақсы. Заңсыз қаржылық демеушілеріде бар.Солардың бірі Бен Ладен басқаратын
“Аль-Каида” ... кіші ... қару ... үшін ... ... байытылған
уран өнімдері мен ядролық технологияларды іздестіруде», ... ... ... алаңдаушылық бұрынғы Кеңес елдеріндегі ядролық
нысандардың бос қалуы мен ядролық физика саласындағы мамандардың ... ... ... ... ... ... ... ядролық қарудан бас тартқаны мәлім. Сол кездері осы ... және ... ... арсеналдан, ядролық қару сыналып
келген полигондардан тыс ядролық қарудың белсенді компоненттерін өндіретін
қажетті инфрақұрылым мен ресурстық база да ... ... ... КСРО ыдырап
кеткеннен кейін Қазақстан аумағында атом бомбасын ... ... ... ... ... қалды. Тек Үлбі комбинатының өзінде
600 килограмдай аса байытылған қарулық уран болды. Бұдан ... ... ... ... ... еді. Ал егер бұл уран ... ... ... ... не ... еді. ... ... үлкен нұқсан келер еді. Сол үшінде ... ... ... ... ... ... ... қарудан бас
тартты. Сөйтіп ядролық қарусызданудың ... ... ... ... дәлелдеп берді.
Ядролық қарумен “Ықтимал дұшпанды ” ... ... ... ... ... ... ... жанталаса жарыса қаруланудан
көрінетін өзімшілдік көзқарас 1990 жылдардың басында болашағы баянсыз
екенін ... ... ... ... тарихы, ең алдымен, көптеген
ғасырлар барысында толып ... ... ... ... ... ... ... дайындал” принципі ... ... ... ету ... ... мүмкін еместігін көрсетті.
Әскери саланы есепсіз жетілдіру мен жаппай қарулану ... ... ете ... қайта халықаралық қауіпсіздікті
тұрақсыздандыру факторы екендігін тарихи тәжірибе көрсетіп отыр.
Шынында да, халықаралық ... ... ... ... ... ... келтірді. Халықаралық құқық қағидаларын
бұзып ... ... ... ... ... емес күш қолдану
әдісімен шешуде. Сол үшінде халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің
бірден-бір жолы ... ... ... баса ... ... ... ... зардабын тек бейбіт халық ғана шегеді.
2. ... ... ... ... ... ... ... Ядролық қарусыздануды халықаралық шарттар мен мемлекеттердің ішкі
заңнамалары арқылы ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығы тараптардың өз бастамалары ... ... мен ... ішкі ... ... ... ... Біз
халықаралық шарттарды мемлекеттер арасында ... ... ... ... өзара тиімді келісімге келудің жалғыз құралы деп білеміз.
ІІ-дүниежүзілік соғыстан ... ... ... қаруы бар мемлекеттердің
ядролық қарусыздануға байланысты халықаралық келісім-шарттар жасасудың
басты себебіде осы еді. ... ... ... ... ... ... ... аса мән берді. Ең алғаш болып атом
бомбасының зардабын көрген Жапония 1947 ... ... ... ... пен ... ... ... отырып жапон халқы
мәңгілікке соғыстан бас тартады. ... ... ... ... ... күш қолданудан бас тартады. Осы мақсаттарға жету үшін жаяу, теңіз, әуе
және тағы басқа әскери күш ... ... ... ... жеңілгеніменде, атом бомбасы зардабын көргеніне
қарамастан АҚШ пен КСРО тәрізді жарыса қаруланбауының, ядролық қарудан бас
тартуының ... ... де осы ... арқасында болар.
КСРО өзінің 1977 жылғы Конституциясының сыртқы саясатына ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
қауіпсіздік пен халықаралық ынтымақтастық үшін күреседі. КСРО-ның сыртқы
саясаты ...агрессиялық ... ... алу, ... және ... қол ... ... соғысты насихаттауға тыйым салынады. ”-
деп көрсеткен ... Егер біз осы ... ... КСРО ... қарусыздануды
жүзеге асырды десек қателеспейміз. Себебі 80-ші жылдардан ... КСРО ... ... ... алды. Оған дәлел халықаралық аренадағы аймақтық
және екі жақты ядролық қарусыздану мәселесін ... ... ... ... теориясы қарусызданудың екі деңгейін белгілейді:
ішінара және түгелдей. ... ... ... және ... ... ... деген мағына береді.Жалпылама және толық
қарусыздану идеясы БҰҰ Бас ... 1959 ... 20 ... ... ... бекітілген. Кейінірек бұл нормалар ядролық қаруды үш
жағдайда сынауға тыйым салу туралы 1961 ж. 5 ... ... ... ... ... ... 1968 ж. 1 шілдесіндегі шартта, Латын
Америкасында ядролық қаруға тыйым салу туралы 1967 ж. ... ... және ... ... қоса БҰҰ ... ... және термоядролық
қаруды қолдануға тыйым салатын 1961 ж. 24 ... БҰҰ ... ... ... ... күш ... және
ядролық қаруды қолдануға мәңгі тыйым салу туралы 1972 ж. 29 қарашасындағы
қарар, ... ... ... алу ... 1981 ж. 9 ... БҰҰ
Бас Ассамблеясының қарары, ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы ... ... ... ... алдын алатын нормалар болып табылады.[18]
Ядролық қаруды сынауға тыйым салу ... ... ... ... кеңістігінде және су астында сынауға тыйым салу ... ж. 5 ... ... ... ... тапқан. Бұл шарт АҚШ, КСРО,
Ұлыбритания елдері арасында жасалып 1963 жылдың 10 ... ... ... ... мен алты ... ... Осы ... 1-ші бабында шартқа
қатысушыларға мынадай міндетемелер бекітілген « ... ... және ... ... ... ядролық жарылыстардың
алдын алу мен ядролық қаруды сынауға тыйым салуы тиіс. Шарт ядролық қаруды
атмосфереда, ... ... және су ... ... ... ... Шарт ... қоса зардабы басқа мемлекеттерге радиоактивті зиян
келтіретін ядролық сынақтарға тыйым салады.
Шарт мерзімсіз болып ... ... 4-ші ... ... ... шығуға құқы бар, егер шарт тармақтары ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... басқа
қатысушыларға үш ай мерзімде хабарлауы тиіс»,-деп көрсетілген.
Ядролық қаруды таратпау туралы 1968 ж. 1-ші шілдесіндегі шарт ... ... ... және қарудың осы түрін халықаралық қауымдастықтың
басқыншылық ... ... ... ... ... Біз осы шарттың
қысқаша көшірмесін ұсынып отырмыз:
Ядролық қаруды таратпау ... ... ... ... ... ... бұдан былай «Шартқа қатысушылар»
Ядролық соғыстың барша ... ... ... ескере
отырып, осындай соғыстың қауіпін алдын алу үшін және ... ... ету ... ... кең ... ... ... туындауына басты себеп
екенін ескере отырып,
БҰҰ Бас Ассамблеясынаң қарарына сәйаес ... ... кең ... ... шарт ... ... ... атом энергиясы агентігінің кепілдеме мен ядролшық қызметтің
тек бейбіт мақсатта қолданылуна жәрдемдесуге ынтымақтасу ... ала ... атом ... ... ... мен ... мен ... тиімді жұмыс істеуі үшін зерттеу, жетілдіруге
көмекші болу,
Ядролық технологиялардың тек бейбіт ... ғана ... ... отырып, мемлекеттер тарапынан ядролық технологиялардың әртүрлі әдіс
–тәсілдерімен алынған өнімдер, ядролық ... тек ... ... ... ... Ол шартқа қатысушы мемілекеттердің ядролық қару бар немесе
жоқ екенініне қарамас тең қол жетімді болуы тиіс екенін ескере,
Осы ... ... асуы үшін ... жеке ... ... ... энергияның тек бейбіт мақсатта пайдаланылуы ... ... ... құқы бар ... сенімді бола отырып,
Жаппай ядролық қарулану мен ядролық қарусыздануға қатысты оң нәтижеге
қол жеткізуге көздей отырып,
Осы ... жету ... ... ... ... ... ... ядролық қаруды атмосферада, ғарышта және су астында сынауға
тыйым салу жөніндегі шарт пен оның пеамбуласындағы ... ... ... жою мен осы мақсатта келіс сөздер жүргізуді ... ... ... теке – ... ... мен ... ... сенімді
нығайтуға ұмтыла отырып ядролық қаруды жасауды жоюға себепші болу, ядрлық
қалдықтармен ядролық қарудың ... ... ... ... ... және
жаппай қарусыздану шартына сәйкес тиімді халықаралық бақылауда болуына
жәрдемдесе отырып,
БҰҰ Жарғысына ... ... ... ... ... ... ... мен аумаұтық тұтастығына ... ... бас ... ... және БҰҰ ... сәйкес халықаралық
қауіпсіздік пен бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін, ... ... өте ... күшімен экономикалық ресурстарды қарулануға жұмсауды босты назарда
ұстай отырып,
Төмендегілерге келісті:
1-бап. Осы ... ... ... қару бар ... ... ... ядролық жарылғыш құрылғыларды ешкімге бермеуге сонымен ... ... ... құрылғыларды тіке және жанма бақылап және ядролық
қару жоқ мемлекеттердің ... ... ... ... да ... ... қандай да бір тәсілдерімен өндіруге немесе алуына
көмектеспеу, ... және ... ... ... Осы ... ... ... ядролық қарулары жоқ мемлекеттер,
ядролық қару және бақда да ... ... ... ... ... ... жанама бақылауларда ұстамауға тиіс; ядролық қаруларды және
басқа да бір тәсілдермен өндірм еуге сондай- ақ ... қару мен ... ... жарылғыш құрылғыларды өндіруге байланысты қандай да бір ... және ... ... ... бап ... ... ... қару жоқ әрбәр мемлекет Халықаралық
атом энергиясы агенттігінің ... ... ... жүргізеді
және кепілдіктерді орындауға міндетті. Ол ... атом ... ... агенттігінің кепілдемелеріне жүйесімен сәйкес
бақылауға қатысты және ... ... ... ... ... ... қару мен ядролық жарылғыш құралдарына ауыстырмауына жол ... ... ... кез- ... ... қатысты және қолданып
жатқандығына қарамастан, қандай ... ... ... ... ... аумағына қатысты жүзеге асырылады.
2. Шартқа қатысушы әрбір мемлекет ядролық қаруы жоқ ... ... ... Осы ... ... шарттың 4 бабына сәйкес болған жағдайда және
экономикалық және ... даму ... шығу үшін ... энергияның тек бейбіт мақсатта пайдалануы үшін, осы баптың
преамбуласына сәйкес болған ... ... ... мен ... алмасуына қатысты қолданылады.
4. Ядролық қаруы жоқ шартқа қатысушы мемлекеттер осы баптың талаптарын
орындау үшін ... Атом ... ... ... ... халықаралық атом энергиясы агенттігінің жарғысына сәйкес
келіссөздер жүргізеді. Келіссөздер шарт күшіне енгеннен ... 180 ... ... ... 180 күн өтіп ... ... бекіту грамоталарын
өткізген мемлекеттер осы күннен бастап келіссөздер жүргізе алады. ... ... ... 18 ... ... ... ... 1.Шарттың ережесі шартқа қатысушы мемлекеттердің ешбір
кемсітушілігінсіз бейбіт ... ... ... ... ... ... құқын қамтамасыз етеді.
2.Шартқа қатысушы мемлекеттер ... ... ... ... үшін ... және ғылыми маңызы бар ақпараттар алмасуға
құқы бар. Сонымен қатар халықаралық ұйым шеңберінде де ... ... ... ... білдіреді. Әсіресе ядролық қаруы жоқ елдер
үшін ядролық энергияның ... ... ... ... ... қоса ҚР Қылмыстық Кодексі 158,159 баптарында жаппай қырып жою
қаруларына қатысты жауапкершіліктер белгіленген.
2.2 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... халықаралық қауымдастықтың алдында өкінішке орай, Семей
ядролық сынақ алаңымен танымал еді. 1991 жылы ... қол ... атом ... ... ... ел ... ... сынақ алаңын жауып,
ядролық қарудан біржола бастартқан ... ... ... ... ыдырауымен ядролық тікетірес келмеске кетті, “ядролық сойыл”
неиесе “ атомдық кек ... ... ... ... сөздерге айналды.
Ірі ядролық державалар КСРО-ның ... ... ... ... ... дербес мемлекет – Ресей, Қазақстан, Украина және Белорусь пайда болды.
Ресейді қоспағанда, олар ... ... ... ( 1991 ... ) ... құқықтық мұрагері болып табылады, жаңа мемлекттердің
алдына мұра ретінде қалған ядролық қаруды қайтеміз ... ... ... аумағында ірі ядролық қару ... ... оның ... уран ... өңдеу және түрлі ядролық
қондырғылар үшін отын дайындау ... ... ... ... Қазақстандағы ядролық қару жиынтығы тұрақты қоныс тепкен
104 СС-18 ракеталарынан тұратын, олардың 1216 ядролық ... ... ... ел ... ... ... саладағы мемлекеттік
саясатты талдап жасауды талап ... Н. ... ... ... ... атты ... біздің
еліміздің аумағында ядролық қаруды сақтауды негіздеп, оған өз пікірлерін
таңғысы келген кейбір ... ... ... ... Жеке ядролық
шатырдың болуын олар еліміздің қауіпсіздігінің кепілі, ықтимал жаудың ... жол ... ... ... түсіндіреді. Осындай сипаттағы
аргумент авторларының пікірі ... ... ... ... сол ... ... әдеттегі қару түрлерінің сандық және сапалық әлсіз
тұстарын ... тиіс ... ... ішінде ядролық қару
Қазақстанға аймақтық астам держава мәртебесін ... ... ... ... Атом ... ... жақтаушылар оның ғылыми-техникалық әлеуетті,
іргелі және қолданбалы ғылымды дамыту үшін ... ... да ... ... қиын ... ... тұрды. Ядролық қаруды сақтау
жоғарыда аталған жағымды жақтарымен қатар жаңа ... ... ... ... ... ... үшін ... қиын салдарымен
қауіпті еді. Ядролық қаруды иемдену Қазақстанға қарсы ... ... ... ... ... ... шешімі жалпы
адамзатқа тән ... ... және ... ... осы ... жағдайды жан-жақты талқылауға негізделді:
“Дегенмен ... ... ... ... ... дұрыс емес
болатын. Дұрыс болмайтындығы Қазақстанда ... ... ... ... әкелгендігін еске түсірсек, олардың ... ... ... ... құны көк тиын екенін түсінеміз. Біздің еліміз
әлемнің басқа ешбір жерінде болып ... ... ... ... өз халқымыз бен жерімізді одан әрі ... ... ... ... ... ... жоқ.
Ядролық қаруды сақтауды жақтаушылардың пікірі дұрыс, дұрыс еместігінің
тағы бір дәлелі ядролық қаруды иемдену тәуелсіз жас мемлекетті пайдасынан
гөрі зияны ... ... ... ... ядролық арсеналды қалдырғаннан кейін Қазақстан қалай да
мәжбүр болатын материалдық шығыстарда ғана ... ... ... Азия ... үшін, сондай-ақ бүкіл ғаламдық қауіпсіздік жүйесі үшін
геосаяси ... ... ... ... атом ... сақтауы ондаған жылдар ондаған жылдар бойы
қалыптасып келе жатқан ядролық қаруды таратпау ... ... ... болумен
қатар, республика үшін ерекше салдарлар туғызатын.
Бірақ олардың ең басты қателігі – ядролық қару болашақтағы ... ... ... болады деп есептеуінде еді. Қауіпсіздікті
қамтамассыз етудің негізгі принципі ретінде ... ... ... ... тұжырымы 1990 жылдардың басында-ақ ескіріп
қалғаны шындық болатын.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай әскери ... ... ... ... қамтамассыз етпейді, қайта тұрақсыздандырушы
фактор болып табылады. Сондықтан ядролық қаруды сақтау біз үшін ... оның ... ... ... ... ... бас ... туралы шешімді қабылдаған кезде біз, ең
алдымен, жоғарыда айтылған пайымдауларды басшылыққа алдық ”.
Осындай жолмен ... ... ... ... ... ... күш-жігеріне белсенді түрде қосылды және өзінің
ядролық қаруды таратпау туралы ұстанымын ашық түрде жария ... ... ... ... ... ... ... саясатының
негізі болған бірінші қадамы Президентіміз Н.Назарбаевтың Жарлығымен 1990
жылы, Кеңестер өкіметі өмір сүріп ... ... ... ... полигонының
жабылуы болды. Бұл Қазақстан басшысының батыл әрі әдеттен тыс акциясын
бүкіл ... ... ... ... полигонын жабу туралы шешім
Мәскеудің, ең ... ... ... ... ... ... Көрнекті қоғам қайраткері әрі ... ... ... ... ... ... ... атап өту қажет,
кейін ол дипломатиялық жұмысқа ауысты.
1991 жылы Беларусьтің, Қазақстанның, Ресейдің, ... ... ... ... ... (СЯК) ... ... қабылдады,
онда ядролық қауіпсіздікті тиісті деңгейде ұстауда қандай да бір ... де жол ... ... бұрынғы КСРО-ның ядролық арсеналына
бірлесіп бақылау жасаудың тетінін белгіледі, сол арқылы олар стратегиялық
шабуыл жасау ... ... ... ... ... ... ... жылдардың басында ядролық арсеналға қатысты Қазақстан позициясына
ықпал ету ... АҚШ ... ... ... 1991 ... қол жеткізілген өзара түсіністік кейін Құрама Штаттар мен
Қазақстан арасындағы қарым-қатынастың оң сипатта дамуына зор ... ... ... мен Қазақстан Президентінің жабық ... ... ... ... ... ... ... жаңа геосаяси
жағдайларда болашақта әлемдік қоғамдастықпен өзара іс-қимылының ... ... 17-23 ... ... ... АҚШ-қа тұңғыш рет ресми
сапар жасады. Вашингтондағы келіссөздердің басты тақырыптарының бірі ... АҚШ ... ... ... жасау қару-жарағын қысқарту және
шектеу туралы қол қойылған шарттың ... ... ... ... жылы 23 ... Лиссабонда Қазақстанның, Беларусьтің,
Украинаның, Ресейдің және ... ... бес ... ... қол ... төрт ... аумағында орналасқан стратегиялық ... ... СНВ ... ... ережелерін іске асыруды аталған
мемлекеттердің ... ... ... Лиссабон Хаттамасында сондай-
ақ ядролық қаруы жоқ елдер сипатында ... ... ... қаруды таратпау туралы шартқа қосылу ... ... ... бұрынғы КСРО-ның құқықтық мұрагер
мемлекетері ретінде Қазақстан, Беларусь және Украина СНВ ... ... ... және ... ... ... және инспекция жасау
жөніндегі бірлескен комиссияның (СКСН) жұмысына қатысуға келісті. ... ... ... ... ... ... қатысты Шартта
белгіленетін шектер мен шектеулерді жүзеге асыру туралы келісімді өзара
жасасуға уағдаласты.
1992 жылғы 2 шілдеде ... СНВ ... ... және шарттың ажырамас
бөлігі болып табылатын Лиссабон Хаттамасын бекітті. 1993 жылғы желтоқсанда
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі ... ... ... ... ... Осы ... ... біздің еліміздің сыртқы саясатындағы ең
ірі оқиғалардың бірі болды. Көптеген ... ... ... ... ... мен кемел сипатын, ... ... ... ... ... ... ... көрнекі түрде паш
етті деп атап өтті.
1993 жылғы 13 желтоқсанда Қазақстан ... мен Атом ... ... ... (МАГАТЭ) арасында кепілдіктер туралы келісімге ... ... ... ... бекітілгеннен кейін 1995 жылы күшіне
енді. ПРО жөніндегі шарттың ... ... ... ... ... ретінде Қазақстан Республикасы 1994 жылғы қыркүйекте осы шартқа
өзінің қатысуына қатысты ұйғарым жасады, сөйтіп ПРО ... ... ... болу туралы шешім қабылдады.
1994 жылғы 5 желтоқсанда ЕҚЫҰ-ның Будапешт Саммиті ... ... ... ... жоқ ... ретінде Ядролық қаруды таратпау
туралы шартқа ... ... ... ... және ... кепілдктерін беру туралы меморандумға қол қойды. Осы ... қою 1992 ... ... ... ... өз ... ядролық қаруды
аластау жөніндегі міндеттемелерін Қазақстанның толық және мүлтіксіз орындау
фактісін халықаралық қоғамдастықтың тануын білдіреді. ... ... ... ... ... мен ... да ... Қазақстан қауіпсіздік кепілдіктерін алып, әлемдік
қоғамдастықтың ... ... ... ... ... ... ... мәнінде де стратегялық міндет орындалды – Қазақстан өзінің тарихында
тұңғыш рет әлемнің ... ... ... берген шынайы
тәуелсіздігіне қол жеткізді.
Қазақстан Лиссабон Хаттамасына қатысушылардың ... ... ... ... орны ауыстыруына қатысты ережені іске асырды – 1995 жылғы
30 мамырды Семей полигонының жер астында ... ... ... ... зарядты жойылды. 1996 жылғы 21 сәуірде ... ... 1216 ... қару ... алып ... ... ... астам
уақытқа созылған процесс аяқталды. Қазақстан жері өлім ... ... ... ... [23]
Ядролық арсеналды шығару жөніндегі өзінің міндеттеемесін орындаған
біздің еліміз ... бір ... ... ... ол – Қазақстан
жеріндегі ... ... ... жою және ... әскери
өндірістерді бейбіт тұрғыда пайдалану еді. ... ... ... ... алу мен ... ... ... пайдаланудың, ядролық
материалдар мен қондырғыларды физикалық қорғаудың ... ... ... ... ... көмек көрсетудің үйлестіруші
жоспары жасалды. ... АҚШ, ... және ... осы ... болды.
1992 жылдың өзінде осы процес ... ... сол ... ... ... С. Нанн мен Р. ... келіп, Президент Н.
Назарбаевпен кездесті. Қатерді бірлесіп ... ... ... ... ... кейінірек ол “Нанн-Лугар бағдарламасы” деп
аталды. Қазақстанда бұл ... ... ... таратпау режжимін
нығайтуға бағытталған өте маңызды бастама ретінде ... ... ... ... ... АҚШ Мемлекеттік хатшысы С.
Тэлботт келді, ол ... ... ... ... ... ... ... аударды.
Тараптар өзара уағдаластық бойынша шахталық ұшыру қондырғыларын жоюға
қатысты негізгі келісімді әзірлеуге ... 1993 ... 23-24 ... ... ... У. Кристофермен болған келіссөздер де осы тақырыпқа өте
маңызды деп ... ... қол қою ... ... ... ... Қазақстан позициясын тиісінше бағалау көзқарасы тұрғысынан болсын АҚШ
Әкімшілігі тарапынан бара-бар қарым-қатынас күтетін ... ... ... осы ... жауап үн қату тәртібімен 13
желтоқсанда Алматыға АҚШ ... А. Гор ... ... мен ... Құрама Штаттарының Қорғаныс министрліктерінің
арасында бес келісімге қол қойылды, олар:
-1.Құрлықаралық баллистикалық зымырандардың ... ... ... оған ... ... мен құрамдас бөліктерді жоюға
байланысты Қазақстанға материалдық-техникалық ... ... ... және ... қатысты келісім;
-2.Жаппай қырып-жоятын қаруды болдырмау мақсатында Қазақстанға материалдық-
техникалық құралдарды беруге және қызмет көрсетуге қатысты келісім;
-3.Үкіметаралық байланыс желісін орнату мақсатында Қазақстанға ... ... ... және ... көрсетуге қатысты келісім;
-4.Ядролық оқтұмсықтардың Қазақстаннан шығарылуына байланысты ... ... жою үшін ... ... беру және ... ... ткралы келісім;
-5.Ядролық қаруды таратуды болдырмауға жәрдемдесу мақсатында ядролық
материалдарды бақылауға алу, есебін ... және ... ... ... ... желтоқсанда тараптар шахталық-ұшыру қондырғыларын ... ... ... ... ... жеті ... ... (2007 жылға
дейін) ұзартуға келісті.
Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу жасау және ұзарту ... ... ... ауқымдағы оқиға болды (Нью-Йорк, 1995 жылғы
сәуір-мамыр). Бұл форум 1990 ... ... ... ... ... және КСРО ... кейін ядролық қаруды таратпау саясатына
өзінше ... ... ... ... түрде Шартты шектеусіз мерзімге
әрі сөзсіз ұзартуды жақтап пікір білдірді. Шектеусіз ... ... ... ... режимін нығайтуға әрі ядролық қару-жарақты қысқарту
жөніндегі күш-жігерді жалғастыруға ... ... ... ядролық
қуатты бейбіт мақсатта пайдалануға жәрдемдеседі.
Келесі жылы ядролық қаруды таратпау ... ... ... ... ... Бас ... 51-сессиясы кезінде Ядролық сынақтарға
жалпыға бірдей тыйым салу ... шарт қол қою үшін ... ... Н.
Назарбаев арнайы мәлімдеме жасап, ол Бас Ассамблеяның ресми құжаты ретінде
таратылды. Онда ядролық ... ... ... ... салу туралы шарт
халықаралық сахнада соңғы жыолдары болып отырған оң өзгерістердің ... ... атап ... ... барар жолда көптеген мемлекеттер жүзеге асырған
орасан зор жұмыстытиісінше ... және ... ... ... ... әзірлеуге біздің еліміз өз ... ... атап ... Осы ... бес жыл ... ... өзінің
таңдауын жасады, сөйтіп, өз аумағында адамзат тарихындағы ең бір ... ... келе ... ... тыйым салды. Әлемде бірінші рет
Мемлекет Басшысының шешімімен Семейде жұмыс істеп тұрған ядролық ... ... ... ... өз ... 459 ядролық сынақ
жарылысы және 23 ... ... жер асты ... ... біздің
еліміздің кез келген ядролық сынаққа, оның ішінде “бейбіт мақсатта” ... ... да ... ... ... ... Біздің еліміз
ядролық сынақтарға тыйым салу туралы шарт ережелерінің сақталуына ... ... ... ... іс жүзінде дайын. Біздің
аумағымызда мыңдаған километр қашықтықта болып жатқан жер асты құбылыстарын
тіркеуге ... осы ... үш ... станциялар орналасқан.
Қазақстан осы станцияларды мониторингтің ғаламдық жүйесіне қосуды ұсынды,
мұндай жүйе ядролық сынақтардың ... ... ... ... құралы
болады.
Сондай-ақ Қазақстан Орталық Азияда ядролық қарудан азат аймақ құру
жобасына ... ... ... ... ... нығайтуға бағытталған
азат аймақ құру жөніндегі Орталық Азия ... ... 1997 ... ... ... ... баяндалды.
Осыған байланысты Қазақстан, Үндістан мен Пәкистан өткізген ядролық
сынақтардан кейін осындай қаруды таратпау ... іс ... ... ... ... қарай алмайды. Қазақстан Республикасының Сыртқы ... ... ... онда ... ... ... ... орналасқан
аймақта салдары айрықша қауіпті ... ... ... ... осы ... ... ... қаруды таратпау жөніндегі ғаламдық процстерге ... ... ... жетілдіруден де өзінің көрінісін тапты. Жоғарыда
айтып өткеніміздей, Қазақстан 1996 жылы ... ... ... ... Осы ... халықаралық сарапшылар жаппай қырып-жоятын қаруды
таратуды болдырмау жөніндегі ортақ күш-жігерге біздің еліміз қосқан ... ... ... ... 2000 жылы ... ... ... бақылауға алынатын тізімі және 1996 жылғы Экспорттық бақылау
туралы заңға қосымша бекітілді. Бұл жағдай ... ... ... ... ... бар және ... болатын ғаламдық ауқымдағы
құжаттарды тиімді орындау режимін одан әрі нығайту үшін айрықша маңызды.
Қазіргі уақытта ... ... ... және ... ... бар ... ... еліміздің кіру мүмкігі мұқият ... ... ... ... бақылау жасау режимі (РКРТ) мен
Ядролық жеткізілімдер тобы (ГЯП) туралы болып отыр. 1996 жылдың ... ... осы ... кіру ... ... ГЯП пен РКРТ-
ға мүше елдермен консултациялар жүргізуді қолға алды.
2000 жыл ... ... ... ... ... нығайту үшін
қажетті жағдайлар туғызған бірқатар ірі оқиғаларға бай ... ... ... ... СНВ-2 шартын бекітуі әлемдік қоғамдастық
үшін жақсылық хабар еді, мұның өзін стратегиялық шабуыл жасау қару-жарағын
одан әрі қысқарту ... ... ... жол ... Сол ... Азиядағы қауіпсіздікті нығайту жөніндегі бастамаға қатысты (мұны
АҚШ Мемхатшысы М. Олбрайт тілгі тиек ... ... ... тобы ... ... ... ... жәрдем көрсету
туралы келісімге сәйкес жабдықтарды жеткізу, оқыту және қызмет ... ... ... ... ... ... ... берілетін бағыттарды айқындады:
- Шекаралық қауіпсіздік инфрақұрылымын, оның ішінде бақылауды қамтамасыз
ететін байланыс құралдарын, ... ... және ... ... ... қару ... қосрланған мақсаттағы материалдарды,
өзге де заңсыз айналымды анықтау, ұстау;
Ішкі дағдарыстарды басқару ... және ... ... ... қоса
алғанда, шекаралық және террорлық актілерге жауап қату жүйесін ... ... ... ... ... және ... ... асыру,
адамдардың қозғалысы мен сезімтал тауарлардың берілуіне бақылау жасауды
қамтамасыз ету ... ... ... жасау мен шекара қауіпсіздігі,
сондай-ақ лицензиялық жүйе саласында заңдық базаны жетілдіру.
Терроризмге қарсы күрес саласында өзара іс-қимылды күшейту ... ... ... ... 2000 ... 5 ... ... қазақстандық-американдық консультациялар барысында атап көрсетілді.
Американдық тарап аталған шараларды іске асыруға 3,8 млн. ... ... ... дайын екендігін қуаттады.
Консультациялар барысында басымдық берілетін міндеттер ... ... ... ... ... және ... ... және
террорлық актілерге жауап қату жүйесін дамыту; ... ... ... ... ... ... заңдық базаны жетілдіру. Террорға
қатысты күрес саласында өзара іс-қимылды жолға қою үшін екі ... ... құру ... қазақстандық тарап ұсыныс жасады.
Вашингтонда бұл ұсыныс қаралып ... және ... ... ... ... жоспарының негізіне алынатын болады.
Осындай жолмен Қазақстан және АҚШ үкіметтері ... және ... ... белсенді түрде диалог жүргізу екі елдің мұдделеріне
жауап береді деп ортақ түсінік ... ... ... ... ... ... ... жоғары бағалап, Қазақстанды “аймақтық
бейбітшілік пен қауіпсіздіктің факторы” ретінде қарайтындығын қуаттады. Бұл
фактор Қазақстан-Америка ... оң ... ... ... рөл
ойнады. Ядролық қаруды ... ... ... Республикасынң
саясаты барлық мүдделі мемлекеттермен және ... ... ... әрі ... ... қатынастарына негізделеді. Ынтымақтастықтың
бірден бір, бірақ ... ... ... ... ... ... ... ішкі саясатта да зор маңыз беріледі. Біздің мемлекетіміздің таяудағы
мақсаты – елеміздің ... ... ... ... түрлеріне қадағалау
жасау мен бақылауды тиімді қамтамасыз ететін сенімді заңдық базаны құру.
Н. Назарбаев ... ... ... ... осы ... ... қауіпсіздік проблемасын ең алдымен ядролық
державалар тарапынан принципті түрдегі жаңа көзқаратарды талап етеді ... ... ... ... ядролық қаруды таратпау туралы шарт ... ... ... ... және оны үшінші елдердің аумақтарына
орналастыру жөніндегі іс-қимылына іс жүзінде шектеу қоя ... ... ... туралы шартқа қатысушы осындай қаруы жоқ
мемлекеттерге қатысты ... ... ... ... ... ... нақтытетігі жоқ. Мұндай құқық ядролық клубқа мүше ... бар. Шын ... ... ... жоқ ... көп ... ... қарусыздану, өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелерінде
оқшауланып қалған. Шарт ... оған 1968 ... ... ... ... кемсітушілік орын алып отыр, өйткені ... ... ... бар ... ... процесін қамтамасз ете алмайды.
Шарт ядролық қаруы жоқ державаларға жаңадан ... ... ... ... ... кепілдігін бермейді, шартта ондай ереже
көзделмеген. Ядролық қаруы бар және ... ... жаңа ... ... ... ... арасында қауіпті салдары болатын текетірестің жаңа
белгілері бой көрсетуде.
Қазақстан Президенті негізінде ... және ... ... ... тиіс ... принциптерді тұжырымдады:
-Қауіпсіздік жүйесінің міндетті түрде аймақты құрамдас бөлікті ... ... ... ... ... жүйе ... әрі шартсыз қарусыздануды мақсат етуі тиіс;
-Қауіпсіздік жүйесі жұмыс істеуінің негізінде өзара сенім бідіру, ымыраға
келу жіне мемлекеттердің бір-бірінің ... көну ... ... ... ... 29-30 ... Алматыда “ХХІ ғасыр – ядролық қарудан азат
әлемі ... атты ... ... болды. Форум Семей ядролық
полигонының жабылуының онжылдығына және Қазақстан ... ... ... ... үш ... ... адам - ... тоғыз
елінің көрнекті саяси және қоғамдық өкілдері, Қазақстанның мемлекеттік және
қоғамдық құрылымдарының өкілдері қатысты.
Президент Н. Назарбаев өзінің сөзінде конференцияның ...... ... ... еркі ... ірі ядролық полигондарының бірін жапқан,
әлемге ядролық ... ... ... бас ... бұрын-соңды болмаған
үлгісін көрсеткен біздің еліміздің күш-жігерін халықаралық тану әрі ... ... деп атап ... жыл бойы екі ... державаның ғаламдық текетіресінде орасан зор
ядролық арсеналдар негізгі элементтер саналатын. Сонымен бірге ... қол ... ... ... ... ... ... қазір блоктарға бөлінуді қойды. Бірақ ядролық қауіпсіздік
проблемасы ыдыраған астам ... ... ... ... бөлігін
жойғаннан кейн де өз өзінен шешілген жоқ. Өкінішке орай мыңжылдықтар
тоғысында біздің ... ... арта ... жоқ. ... өзі радияцияға ұшыраған организм сияқты түрлі-түсті кейіпке еніп,
жаңа түрлерімен көріне бастады.
Соңғы онжылдықтағы ... ... алға ... ғаламдық ядролық
жанжалдың әлеуетін азайтса да не себепті “ядролық ... ... ... ... ... ... осы ... өзінің
түсінігіндегі себептеріне тоқталды. Екі тарапты әлемге ... ... ... ... ... ... ... жаңа геосаяси
жағдайда сыр берді және ядролық қарудың таралу процесін тоқтата алмады.
Күштердің тепе-теңдігі бұзылды, ... қару ... ... ... ... ... Жалпыға бірдей қабылданған әрі бұлжымайтындай
көрінген ... ... ... режиміне қарамастан ядролық ... саны ... Жаңа ... ... ...... ядролық
әлем” пайда болды.
Әлемнің ең бір тығыз қоныстанған аудандарының ... ... ... ...... мен ... ... пайда болған
қауіпті ядролық меже жүргізумен ... ... ... ... Және де осы
заманғы әлемде, әрі қарама-қайшылығы айрықша аймақтарды, ... ... қару ... ... ... ... болсақ, онда оқиғаның
дамуы ең бір қауіпті жолмен кетуі мүмкін. Сол кезде әлем жаңа ... ... ... ядролық жажал қауіпі тактикалық атом қаруын
пайдаланатын ... ... ... ... ... әлемде- деп атап көрсетті Н. Назарбаев, - ... ... мен осы ... ... ... ... елдерлің теке
тіресі айқын көзге түсе бастады. Нәтижесінде ядролық жанталаса қарулануды
өрістетудің нақты қаупі ... оған ... ... ... ... ... де тартылуы мүмкін.
Аймақтық тұрақсыздық алаңдаушылық туғызып отырған уақытта, жаңа қауіп-
қатерлер, мәселен халықаралық терроризм ... ... ... ... ... материалдардың контрабандасы, сондай-ақ ... ... ... ... мен ... ... ... әрекеттері
қорқынышты шындыққа айналды.
Қазақстан Президентінің пікірі бойынша әлем қазір ядролық қауіп ... ... ... оның ... болу ... өлшенетін деңгейге
жетті. Мұның бәрі ядролық қарудың одан әрі таралуын болдырмау жөнінде, оның
таралуына халықаралық ... ... ... ... құру ... ... күш-жігерін жандандыруды талап ететеді. Тәуелсіз
мемлекет ішінде ядролық саладағы халықаралық қауіпсіздікті, оның ... ... ... ... ... ... факторы сенім
білдіруді нығайту болуы тиіс деп санайды. Тек осы сенім білдіру принципі
шиеленісті аймақтарда әлі ... ... ... ... ... ... “тұқыртып” ұстау принципінің орнына келуі тиіс.
3. Қазіргі заманғы халықаралық қатынастардағы ядролық ... ... ... ... ... және халықаралық терроризм мәселелері.
2001 жылдың 11 ... өзін ... ... арқылы танытқан
халықаралық терроризм өткен ... ... ... одан әрі күмәнді
етті.
Ядролық қарусыздану халықаралық террористік ұйымдардың ядролық қару немесе
ядролық ... ... ... ... ... Егер ... өндірісі, қонысы, тұрақты әскері жоқ террористік ұйым ядролық
қаруға қол жеткізді деп есептесек, ... ... бұл ... ... қолдана алады. 2003ж АҚШ тарапынан Ираққа қарсы бағытталған
әскери қимылдарға ұқсас халықаралық ... ... ... ... ма деген
сұрақ туындайды. Ресейлік ғалым А.Арбатовтың ойынша мұндай ядролық қаруды
басқа ... ... ... ... ұнайды. Өйткені сол мемлекетке
қарсы әскери күш қолдану халықаралық террористік ұйымдардың жақтаушыларын
барынша ... ... АҚШ ... Ираққа қарсы күш қолдану халықаралық қауымдастықты
елең еткізіп мемлекеттердің ұлттық ... ... ... ... болды. Солтүстік Кореяның ядролық қаруды таратпау жөніндегі шарттан
шығуының басты себебіде осы халықаралық құқықққа қайшы ... ... ... ... ... ... қарусыздану мәселелелерінің ішіндегі ең басты
тұр. Қазіргі таңда бұл қаруды ең жаңа жаппай қырып- жою қаруы деп санауға
болмайды, ... та ... ... ... ең жоғарғы қауіпті қару
ретіндегі мәнін әлі ... ... ... ... қару ... ... ... ету жөніндегі шаралардың баксты пәні
ретінде қарастырылуы тиіс.
Ядролық қарулардың ... ... ала ... оған ... 1868
жылғы Петербург Декларациясы, 1899-1907 ж.ж Гаага Конвенциялары және
тағы сол сияқты ... ... ... ... ... ... көруге болады. Мысалы, Гаага Конвенцияларындағы ,,Мартенс
ескертпесіне,, сәйкес, тек ... ... ... ... ... болатын қарулар ғана заңды болып табылады.
Ядролық қарулардың радиоактивтік әсері уландыратын және басқа газдар
келтіретін зиянынан жоғары. Ол радиоактивтік ... ... ... болуына себебін тигізеді, сонымен бірге ... ... ... ... ... биологиялық ортаны дауландырады.Ядролық қарулардың
қолдануы бейбіт азаматтарға қарсы бағытталған және ... ... ... ... ... боп ... ... сынақтан өткізілуін болдырмауға қатысты кеңестік-
американдық, кеңестік-британдық, кеңестік-фрацуздық сияқты бірқатар
халықаралық-құқықтық ... бар. 1973 жылы АҚШ пен КСРО қол ... ... ... ... келісімнің 1-ші бабына сәйкес, тараптардың
сыртқы саяси мақсаты ретінде “ядролық соғыс қаупі мен ядролық қарулардың
қолдануын ... деп ... және ... ... ... теке-тірестікті, ядролық соғыстың пайда ... ... ... ... ... ... ядролық
қақтығыс пен соғыс қаупі туындаған жағдайда тараптар бірбірімен ... ... ... үшін ... ала ... ... тиіс.
1976 жылы КСРО мен Франция арасында жасалған ядролық қаруды кездейсоқ
немесе ... ... ... ... ... ... ... қаруды кездейсоқ немесе ... ... ... ... ... мен ... ... ядролық жарылысқа әкелуі мүмкін кез-келген ... ... жылы КСРО мен ... ... ... соғыстың пайда болуын
болдырмау туралы келісім де осы ... ... ... бекіткен.
Негізінен, ядролық қарусызданудың мазмұны келесідей:
ядролық қаруларды таратпау: 1968 жылғы ... ... ... ... ... қаруларды сынамау: 1976 жылғы ядролық жарылыстарды бейбіт мақсатта
өткізу ... ... ... ... жер ... сынақтарды шектеу
туралы шарт, 1996 жылғы ядролық сынақтарға жалпы тыйым салу туралы шарты;
ядросыз ... ... 1967 ... ... 1985 жылғы
Раратонго, 1996 жылғы Пелиндаб және 1995 жылгы Бангкок шарттары;
ядролық каруларды қолданбау: 1963 жылғы әуе, ғарыш
кеңістігі мен су астында ядролық ... ... ... ... шарты.
20 ғасырдың 50 жылдарында адамзат алдында зиянды және кауіпті ядролық
сынақтарды тезарада тоқтату қажетттілігі ... ... ... ... ... ядролық карусыздану саласындағы ең басты халықаралық
шарттың пәні ретінде қарастырылды. 1963 жылдың 5 тамызында қол ... ... ... және су ... ... ... колданылуына
тыйым салу туралы Мэскеу шартының 1 бабына сэйкес, қатысушы мемлекеттерге
мынандай міндеттеме жүктелген: «өз ... ... ... ... әуе ... ... кеңістігін қоса одан тыс орналасқан
жерде; территориялық сулар мен ашық теңізін қоса су ... егер ... ... ... территориялық шекарасынан
тыс радиоактивті жаңбырдың түсуін тудыратын болса, кез-келген
ортада;
3. ядролық карулардың сынақтары мен ... да ... ... ... ... салу және ... табылады.
Сонымен бірге, бұл шартта тараптардың жер ... қоса ... ... ... ... ... бағытталған ережелерін қамтиды.
Преамбулада шартқа катысушы мемлекеттер ядролық қарулардың ... ... ... ортаның радиоактивті заттармен уландырылуын толық
тоқтатуға міндеттенеді. ... ... үш ... ... ... ... ... тежелуіне эсерін тигізді. Бүл шарт ядролық
қаруларға ... ... салу ... ... жағдайларын құру ісінде маңызды
рөлін атқарды. Преамбулада мемлекеттердің басты мақсаты ретінде жалпы және
толық ... ... ... ... кол ... деп
көрсетілген.[25]
Жер астындағы ... ... ... ... ... де
екіжақты кеңестік-американдық келісімдерінің пәні ретінде қарастырылды.
1974 жылы КСРО мен АҚШ ... ... жер ... ... ... мен жарылыстарын шектеу туралы шартгың ережелерінің мағынасы 150
ктн-нан жоғары жер астындағы ядролык қарулардың ... ... жою ... ... минималды көлеміндегі сынақтарын шектеу болып бекітілген.
Сонымен бірге, тағы 1976 жылы жер ... ... ... бейбіт
мақсатта өткізілуі туралы шартқа қол қойылды.
Ядролық қарулардың сынақтарына ... салу ... тек ... ғана емес, сонымен бірге 1959 жылгы Антарктика туралы, 1968
жылғы ғарыш ... 1967 ... ... ... сияқты бірқатар
халықаралық шарттарымен реттелінеді.
1968 ... 10 ... ... ... ... ... шарт
кабылданған болатын. Бұл аталған шартта тек ... ... ғана ... ... ... ... ... де катысты ережелері
қарастырылған. Преамбулада ядролық ... ... ... ... орны мен ... ... ... соғыс қаупін болдырмау
мақсатымен тығыз байланысы ... ... ... ... орын ... себебіненң, «осы соғыстың пайда болу қаупін болдырімау және
халықтың ... ... ету үшін ... ... шаралардың
қолданылуынаң назар аудару екенІн көрсетеді.
Осы шартты қабылдаудың алдында қойылған мақсаттары:
шарттың ешбір жетіспеушіліктері ... ... және ... емес ... ... мен ... ... бекітілуі тиіс;
шарт жалпы және толық қарусыздану жолындағы бір қадамы
ретінде ретінде карастырылуы ... ... ... үшін ... және ... ережелер болуы тиіс[26].
Бүл шарт — халыкаралық бейбітшілік пен ... ... ... қажетті щаралар колдана отырып, атом ... ... ... ... ... ... және ... емес державалар
арасындағы еркін жасалған шарт.
Сонымен катар, ядролык энергияны бейбіт ... ... ... ... ... ... катысты атом энергиясы жөніндегі
хальщаралык агенттігінің кепілдіктер механизмін колдану қажеттілігіне назар
аударылады. Осы шартқа ... ... ... әртүрлі арнайы құралдардың
(реактор, зауыт) тек ... ... ... ... ... ... таратпау туралы шартты жүзеге асыру ... 2 ... ... ... ... Олар:
АТЭХА беретін кепілдіктер;
өз еркімен АТЭХА-ға берілген кепілдіктер.
Шартқа ... ... атом ... ... ғылыми ақпаратқа
толық түрде қатысу және кейін атом энергиясын тек ... ... ... ... ... шарт 11 баптан құрылған. Бірінші екі бабында ядролық қарудың
таратпауын қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... ... ... Шарттың 1 бабына сэйкес,
ядролық мемлекеттердің келесі міндеттемелері бекітілген:
қандай да ... ... ... ... ... оған ... жасау құқығын кімге болса да тікелей немесе
жанама түрде тапсыруға тыйым салынған;
ядролық ... ие емес ... ... қаруды
немесе басқа да ядролық жарылғыш кұрылыстарды, оларға бақылау
жасау кұқығын қандай да бір тәсілмен иеленуге, өндіруге жағдай
жасамау.
2 бабында ядролық емес мемлекеттердің ... ... ... жанама түрде ядролық каруды немесе басқа да
ядролық жарылғыш құрылысты, оған бақылау жасау құкығын
кімнен болса да қабылдамау;
ядролық қаруды немесе басқа ... ... ... бақылау жасау күқығын қандай да болмасын тэсілмен
өндірмеу, ... және осы ... ... ... ... ... қаруларды таратпауды бақылау жөніндегі ... ... ... ие емес ... жеке ... ... мемлекеттермен бірге АТЭХА Жарғысына сэйкес, осы ережелерді орындау
максатында АТЭХА-мен келісім жасау керек екені туралы ... 4 ... ... ядролық энергияның бейбіт ... ... ... ... ... барлық қатысушы
мемлекеттердің ажыратылмас ... осы ... ... сэйкес және
дискриминациясыз ядролық энергияның бейбіт мақсатта колданылуын, өндірілуі
мен ... ... ... ... ... ... ... емес
мемлекеттердің территориясында ядролық энергияны бейбіт мақсатта қолдануын
дамыту үшін ынтымақтастықты жүзеге асыру керек екенің ... ... 5 ... ... ережелер қарастырылады: ядролық каруларды
таратпау ... ... ... ... ... мақсатта өтікізілетін ядролық
жарылыстар өтікізілуі мүмкін.
6 бапқа сәйкес, шартқа қатысушы мемлекеттердің қарусызданудың ... мен ... және ... ... ... шарт ... ... жүргізуге міндетгенеді.
Шарттың қалған баптары толықтырулар енгізу, қол кою, күшіне ену, ... тіл, ... ... ... ... қаруларды таратпау туралы шартқа косылмаған мемлекеттердің
(Израил, Үндістан, Пакистан, Солтүстік Корея) ядролық қаруларға ие ... ... ... 1974 жылы ... ... сынақтан өткізгенімен,
бұл эксперименттің атом ... тек ... ... ... 1992 жылы ... ... ... ядролық қарудың 6
бірлІктерінің бар болғанын мэлімдеген, бірақ та ядролық қаруды ... ... ... қарулар қорын жойған болатын.
1971 жылғы ядролық қару мен жаппай кырып-жою каруларының ... ... бең ... ... оның ... ... тыйым салу
туралы шарт 11 баптан түрады.
Бүл шарттың мағынасы - ... бен ... ... ... ... алу, ... ... халықаралық бақылау аясындағы жалпы және ... ... шарт ... ... бір ... ... табылады.
Шартқа катысушы мемлекеттер теңіз бен мұхит түбіне, оның қойнауына
ядролық қаруды және жаппай ... ... ... ... ... бүл ... ... колдануға және сынау үшін арнайы арналған басқа
да құрылыстарды орналастырмауға, құрастырмауға міндеттенеді.
Шартқа ... ... ... ... ... қызметін
қадағалау құкығы бекітілген. Бүл тексерулер ... ... ... ... ... көмегімен немесе Б¥Ү шегіндегі тиісті
халықаралық процедуралар аркылы немесе Б¥¥ ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің қызметіне
кедергі жасамау тиіс, халыкаралык кұқықпен танылған ашық теңіз бостандығы,
жағалас мемлекеттердің ... ... ... ... ... ала отырып жүргізілуі тиіс[27].
Халықаралық құқыкта қалыптасқан ... ... ... ... негізделе отырып, бұл шарт оның орындалуын тексеру жөніндегі
бірқатар шараларын қарастырады.
Олардың айрықша ерекшелігі — мемлекеттердің егемен құкықтарын, сонымен
бірге ... ... ... ... басқа да құқықтарын есепке
алуы[28].
Кейбір кездерде бүл шарт ядролық қаруларды таратпау туралы шартында
бекітілген ережелерін ... Егер ... ... ... ... ... мемлекеттерге ядролық қаруларды ұстауға тыйым салса, онда
бұл шарт теңіз бен мүхит түбін ... ... ... ... бір ... - оның тек ... қаруларға ғана қатысты емес,
сонымен бірге жаппай қырып-жою қарулардың ... да ... ... ... іс ... ол ... қыру қарулардың барлық түрлеріне
қатысты теңіз бен мүхит түбінің демилитаризациясын ... ... күру ... 4 ... ... ... үсынылып
отыр:
Солтүстік Корея түбегі.
Орталық және Шығыс Еуропа. 1990 жылы Белорусияның Президенті Орталық
және Шығыс Еуропаны ... ... ... тау ... ... ... бірақ та 1995 жылы осы ұсыныс ... ... ... ... ... ... Орталық және Шығыс Еуропа 3 топқа бөлінуі тиіс: 1-
ші топ - ... ... ... ... ... ... Литва,
Эстония, Румыния, Болгария, Чехия; 2-ші топ - инляндия, Швеция, Австрия,
бүрынғы Югославия ... ... ... мен ... ... ... мен Черногория); 3-ші топ - Германия, Дания, Норвегия,
НАТО-ның белсенді ... ... ... ... ... Ливан - ядролық
бағдарламалары бар, бірақ дербес мемлекеттер ретінде танылмайды).
Біздің ... ... ... кұру тәжірибесін
есепке ала отырып, ядролық қарулардан азат етілген ... ... ... ... Азия ... ... мемлекеттерінің, сонымен қатар
БҰҰ Қауіпісіздік Кеңесінің тұрақты мүшелері мен ... ... ... ... білдіруі қажет,
2-шіден, Орталык Азия аймағымен шекаралас мемлекеттерімен шарттар
режимі мен ... ... ... ... мен ... ... кол қоюы ... Азияда ядросыз аймақ құру мәселесіне қатысты ... ... ... ... орналасқан мемлекеттердің Каспий аймағын, яғни
мазмұны әлі де жеткілікті ашыла ... ... ... ... ... ... олардың тарапынан ядролық карудан азат етілген
аймақ құру ... ... және ... ... қажеттіліғін
қарастырды. Бұл аймақты ядросыз аймақка ... ... ... атап ... осы аймақта Ресей, Қытай, АҚШ сияқты ядролық ... ... ... бірге Иран ... ... ... ескере отырып, ядросыз аймақ кұру туралы идеясы осы
аймақта ... ... ... ... ... жағынан
шектелінуіне,
екіншіден, ядролық кақтығыстың пайда болуына әсер ... ... ... ... ... ... және олардың ядролық
державалармен қарым-қатынастарында сенімнің бекітілуіне әкеп соғар еді.
Негізінен, бүл мәселені ... екі жолы ... ... ... ... осы ... ... оның батыс
шекарасы Қазақстан мен Түркменістан ... ... ... ... әлемдік мұхит деңгейінің төмендеудің нэтижесінде пайда
болатын жағалас сызығы арқылы бекітіледі.
2. Батыс шекара ... мен ... ... ... ... ... ... әлемдегі көңілін Орталық Азияға аудару және Орталық Азиядағы
ядросыз аймақтарды құру мәселесін шешу ... осы ... ... ... ... ядросыз аймақ ретінде жариялайтын
Декларациясын мэлімдеуі қажет. Бұл Декларацияның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ядролық қаруларды, сонымен бірге оны
өндіру технологиясы мен кұралдарын өндірмеу, иеленбеу, сақтамау
және сынамау міндеттемелерін айқындайтын ... ... ... ... ... тиіс;
ядролық державалардың Ортаазиялық аймақтың ... ... ... ... Орта ... ... ... аймақ ретінде
халыкаралық-құқыктық түрғыдан бекітілуіне әсерін тигізер еді.
2-ші кезең - БҰҰ Бас ... ... осы ... мен оның ... ... ... үшін ... шаралар
жөніндегі резолюцияның жобасы карастырылуы тиіс.
Яғни, халықаралық шарттың жасалуы Орталық Азияны ядролық қарудан азат
аймаққа айналдырудың ең ... ... ... кдрастыруга болады. Тиісті
шарттың максаты - Орталык Азия ... ... ... ... да ... ... тыйым салу.
Бүл шарттың келісуші мемлекеттердің келесі міндеттемелері камтылуы
тиіс:
өз территориясында ядролық қаруды сынауға тыйым салу;
ядролық технологияны әскери ... ... ... ... ... жасауга, өндіруге, иеленуге тыйым салу;
ядролық қаруды сақтауға, орналастырмауға тыйым ... ... ... ... ... тиімділігі ядролык
державалардың еркін білдіруіне де байланысты. Осыған байланысты, шартқа
қосымша екі ... ... ... Хаттамада Орта Азия аймағымен шекаралас мемлекеттер және de ... facto ... ... қаруларды иеленуші мемлекеттер қосылып,
2-ші Хаттамада Ресей, Қытай, АҚШ, Үлыбритания, ... ... ... ... ... мүшелері ядросыз аймақтың мәртебесін
құрметтеу міндеттемесі қарастырылуы ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет етер
еді.
Орта Азиядағы ядросыз аймақ туралы шартта халықаралық-құқықтың ... ... ... ... ... кажет. Ядросыз
аймактың шекаралары шартқа қатысушы барлық мемлекеттердін ... ... ... ... ... ядросыз аймақ ауданы - ... ... ... ... және анық ... ... ... Негізінен,
бақылаудың екі жүйесінің болуы тиімді болар еді деп ойлаймын:
1-шіден, Орта Азияда ядролық қаруларға тыйым салу ... ... ... ... Атом ... ... Халықаралык Агенттігі; ... ... ... ... туралы эмбебап келісім жасалуы тиіс.
1999 жылы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... орналасқан болатын: 104 континентаралық баллистикалык
ракеталар үшін ядролык оқтұмсықтар әуедегі ... үшін 370 ... ... ... ... ... ... өндіруге арналған ірі
ресурстарға ие болған және ие болып ... Уран ... ... ... І-ші ... алып ... ... үлесі элемдегі уран қорының 25
пайызын құрайды. Сонымен қатар, ҚР-да табиғи ... ... ... ... атом ... ... орналаскан.[30]
Казақстан Республикасының ядролық держава мәртебесіне катысты көптеген
ой-пікірлер бар: біреулері ҚР-ның ядролық, держава ретіндегі мәртебесін ... ... ... ... одан бас ... ... ... айтады,
Ядролық держава болудың келесі дәлелдерін келтіруге болады:
ядролык арсенал тежеу кұралының функциясын ... ... алар ... ... мен ... ... саны саласындағы
әскери потенциалының дисбалансын өтеу.
ядролық кару ҚР-на аймақтағы ... ... ие ... ... ... ... ғылыми-техникалық потенциал,
гуманитарлық және нақты ғылымдары үшін маңызы зор.
ҚР-ны ядролық қаруды сақтау үшін экономикалық ... ... ... ... бас ... негіздері:
халықаралық қауіпсіздік жүйесіне байланысты, әлем
картасында бірнеше осындай ядролық мемлекеттердің пайда болуы
әлемдегі ядролык тепе-теңдігін бұзар еді.
қоршаған ... ... ... ... полигондағы
өткізілген сынақтарды еске алсақ, келтіретін зияны үлкен болар еді.
ҚР-ның Азиядағы сенім шаралары мен өзара ... ... ... ... ... жылға дейінгі ядролық қарусыздану саласында сәттілікке ... ... 1987 ... 8 ... АҚШ пен КСРО ... ... кіші қашықтағы ракеталарды жою туралы Вашингтон шартының ... ... ОКҚР ... ... - өз ... ... ... халықаралык-құқықтық
акт. Ол келесі құжаттардан құралады:
шарттың өзі;
шартқа ... ... ... ... ... ... ... реттейтін процедуралар туралы Хаттама;
шартқа байланысты инспекциялар туралы Хаттама;
инспекторлар мен әуе экипаж мүшелерінің артылықшылыктары
мен иммунитеттері туралы ... ... ... ... үшін ... ... ... айтуға болады.
1972 жылғы совет-американдық келіссөздердің нәтижесінде 2 құжатқа кол
қойылды. Олардың біреуі - АКШ мен КСРО ... ... ... ... ... ... (ОСВ-1) қауіпсіздік тендігі мен біртұтастығына
сэйкес, келісуші ... осы ... ... ... шектеу
мәселесі қарастырылады.
1972 жылы кабылданған баска бір қүжат - ... ... ... ... ... ... ... келісім эрекет ету мерзімі, яғни
5 жыл ішінде су астындағы қайықтарда ... ... ... ... ... ... ... үлғайтуға тыйым
салды.
2-ші кұжат (ОСВ-2) 1979 жылы қабылданды. Бүл шарттың ... ... ... ... ... ... және тиісті каруларды
шектеудің нақты аспектілерінің бекітілуі.
Шарт 4 қүжаттармен қатар кабылданған: ... ... ... ... ... ... кағидалары мен бағыттары туралы
Біріккен мэлімдемесі, стратегиялық қаруларды шектеу ... АКШ пен ... ... ... ... ... мен жалпы
түсініктемелер, Біріккен совет-американдық коммюнике. Бұл ... ... - ... ... құқықтық ретеу саласына
карулардың жаңа ... ... 1 ... ... ... қаруларды сан жэне сапасы жағынан шектеуге міндеттенеді. ... ... ... тек сан ... ғана ... ... ... сандық шектеулер стратегиялык ... ... ... қарастырады. 3 баптың 1 пункті қаулы етеді;
сандық шектелінуі 2400 ... ... ... ... ... ракеталардың пусктік қондырғылары, су астындағы баллистикалық
ракеталардың кондырғылары, ауыр ... ... ... ракеталары жатады.
Тағы бір ерекшелігі - шарттың жоғарыда ... ... ... ... ... ... яғни ... кезде
оларды 2250 бірлікке дейін қысқарту мақсаты койылады.
Жоғарыда атап көрсеткендей, бұл ... ... ... шектеу процесін нақтылауы, континентаралық баллистикалық
ракеталардың қосымша станциялық қондырғыларын ... бас ... ... ... жерге орналастыруға тыйым алу сияқты мәселелері нақты
карастырылады.
Сапалық шектеулерге ауыр ... ... ... ... қолдануға, шығаруға тыйым салу, немесе ол ракеталардың
жаңа түрлерін сынақтан өткізу, бас ... ... 820 ... тиіс ... ... катысты ережелер жатады. Шартқа сәйкес,
жеңіл континентаралық ... ... жаңа ... ... мен
шығаруға рұқсат етеді, онда да ол ракеталарда тек 10 ... ... шарт оның ... ... ... ететін ұлттық бақылау
жүйесінің әрекет етуі үшін себеп-салдар ретінде карастырылады.
Шарттың айрықша ...... ... ... ... алға
қарай қадамын жасап отыруы, яғни келесі 3-ші қүжаттың ... ... ... нақты міндеттемелері бекітілген:
стратегиялық қаруларды шектеу мен қысқарту жөніндегі ... ... ... ... қол ... ... осы шарт ... енген күннен
бастап, өзара белсенді келіссөздерін жүргізуге міндеттенеді.
Тағы бір ерекшелігі - кауіпсіздіктің біртұтастығы мен ... ... ... ... ... мен ... қағидасын есепке алған жөн[31].
Бұл кағиданың маңызы зор өйткені,
Қорыта келгенде, ядролық карусызданудың мазмүны ... ... ... 1968 ... ... қаруды таратпау туралы
шарт;
ядролық ... ... 1976 ... ... ... бейбіт
мақсатта өткізу туралы шарты, ядролық
қарулардың жер астындағы сынақтарды шектеу туралы шарт, 1996 ... ... ... ... салу туралы шарты;
ядросыз аймақтарды қүру: 1967 жылғы Тлателолко, 1985
жылғы Раратонго, 1996 жылғы Пелиндат жэне 1995 жылгы Бангкок ... ... ... 1963 ... эуе, ғарыш кеңістігі мен су
астында ... ... ... тыйым салу туралы шарты.
Әр Конвенцияның ережелеріне сәйкес, шартқа катысушы мемлекеттердің
ядролык карусыздануға ... ... ... ... ... қарусыздану саласындағы шарттық міндеттемелердің орындалуын
халықаралық бақылау.
Халықаралық ... ... ... ... ... ретінде және алынған мәліметтерді саралау арқылы жүзеге
асыру, бейбітшілік пен ... ... ... ... маңызды
құрамдас бөлігінің бірі. Ол шарттың әрбір қатысушысына басқа қатысушылардың
міндеттемелерді орындағаны туралы ... беру ... ... ... ... ... мақсаттардың іске асуына, шарттық
ережелердің бұзылуының ... ... ... және ... ... адал ... қамтамасыз етуге қол жеткізіледі.[32]
Ядролық қарусыздануды халықаралық бақылаудың ... ... ... ету ... жөнінде жасалған конвенциялық және
шарттық нормалардың сақталуын қадағалау ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі шарт
талаптарының сақталуы және оны ... ... алу. ... ... ... ету ... ретіндегі бақылау ұғымы
халықаралық іс-тәжірибеде нық орнап қалды.
Бұл—халықаралық қауымдастық қол жеткізген зор жетістік және ол ... ... ету ... ... ... тиімді құралы
да бола алады.
Ядролық қарусыздану саласындағы шарттық міндеттемелердің орындалуын бақылау
мемлекетаралық ... ... ... әрі халықаралық құқықтың
мемлекеттердің ішкі істеріне қол сұқпау және тәуелсіздіктерінің ... ... ... ... ... ... ... егер ол
халықаралық құқықтың осындай басты қағидаларына сүйенбесе, құқыққа сай бола
алмайды және ... ... ... әрекеттенген қадамдар заңсыз болып
табылады. ... ... ... ... ... ... қол ... бағытталмауы тиіс және сол ... ... ... ... ... ... ... бақылау органдарының құқықтары мен
өкілеттіктері мемлекеттердің тәуелсіздігін құрметтеуге, бақылау жүргізгенде
тараптардың теңдігі негіздеріне құрылуы ... ... ... ... ... мемлекет немесе мемлекеттер тобы ... ... ... және ... ... ... тобы өз
қалауларын басқа мемлекеттерге таңбаулары қажет. ... ... ... әрі, ... ... ... ... келтірмегені жөн.[33]
Теңіз және мұхиттар түбі мен олардың қойнауларына ядролық ... ... да ... ... қаруларын орналастыруға тыйым салу туралы 1971
жылғы шартта бақылау жүргізу барысында мемлекеттердің ... ... ... ... ... 6-тармағында былай деп айтылған:
“Тексеру әрекеттері осы шартқа сәйкес, басқа қатысушы ... ... ... тиіс және ... ... сай мойындалған
құқықтар тиісінше ескеріле отырып жүзеге асырылуы қажет... ”.
Мемлекеттердің ішкі істеріне қол сұғу ... ... ... және ... ... ... мемлекеттеріне санкциялар
қолдану өкілеттігін беруге талпыныс жасалды. Санкциялар қолдану құқығы
Қауіпсіздік Кеңесіне берілген – оған БҰҰ ... ... ... ... ... жүктелген және оның тиісті өкілеттіктері
бар. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне мәжбүрлеу шараларын қолдану саласында ерекше
құзыреттер берілген. Осындай шараларды қолдана ... ... ... ішкі ... ... ... ... ол Жарғылық ережелерге
сәйкес, мұндай әрекеттерді ішкі құқықтар халықаралық қауымдастыққа қауіп
төндірген немесе халықаралық құқықтың ... ... ... мен
қағидалары бұзылған уақытта ғана іске ... ... ... ... ... ішкі ... тек халықаралық ... ... ... ... қалпына келтіру қажеттігі туындағанда ... ... ... ... жөніндегі халықаралық агенттік (МАГАТЭ)
өзінің жарғылық ережелеріне сай, бақылау міндеттеріне ие бола ... да бір ... ... қатысты ережелерді сақтамаса, БҰҰ
Қауіпсіздік Кеңесі мен Бас ... ол ... ... ... оның ... екі ... қамтамасыз етіледі: біріншіден, атом
энергиясының барлық әлемде бейбітшілік мақсатта қолданылуына қол жеткізуге
ұмтылу; екіншіден, МАГАТЭ-ге немесе оның өтінішімен берілетін, ... ... яки ... ... ... ... қамтамасыз
ету. БҰҰ-ның осы мамандандырылған мекемесінің негізгі міндеті – ... ... ... ... зерттелуін қолдау және жәрдемдесу,
материалдар, қызмет ... ... ... ... болу, ғылыми-
техникалық мәліметтер алмасуды дамыту,ғалымдар мен сарапшылар кадрларын
алмасу және дайындауды қолдау, агенттік көрсететін немесе ... ... ... ... қолданбауға қатысты қауіпсіздік стандарттарын
дайындау. Әлемдегі ядролық қаруларды шектеу және қысқартуға кірісу, сондай-
ақ ядросыз аймақтарды құруға байланысты МАГАТЭ-нің рөлі мен ... ... ... келеді.[34]
Қазіргі таңда, МАГАТЭ кепілдіктер үкен көлемді ядролық құрылғылар иен
ядролық құрал- ... ... ... радиациядан қорғану үшін
негізгі қауіпсіздік нормаларын жасайды және нақты операциялар түрі бойынша
радиоактивті материалдардың ... ... қоса ... ... ... мен нормалар шығарды, сондай- ақ радиациялық авариялық
кезіндегі төтенше жағдайларда ... ... ... ... ... ... немесе ядролық авария жағдайларында көмек көрсету
Конвенциясы немесе ядролық аватия туралы ... ... ... ... шарттарды жасаумен және оларды әрекет етуімен ... ... ... ... халықаралық бақылау әдістері,
нысандары және тәсілдері үздіксіз даму үстінде. Әсіресе бақылаудың ядролық
қарусыздану мен ядролық энергияны бейбіт ... ... ... ... ... ... ... мәселе. Ядролық материалдар
мен байытылмаған уран өнімдерін үшінші қолдарға өтіп кетпеуін қадағалау мен
бақылау мемлекеттердің ұлттық қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... ... ... әсіресе ядролық объектілерді
бақылаудың техникалық құралдары жетіліп келе жатыр. Солтүстік Кореа мен
Иранның ядролық объектілерін ғарыштық ... ... ... ретінде
бұқаралық ақпарат құралдары бетінде жариялану осының дәлелі. ... ... ... ... мен ... анықтау мақсатында алыс
қашықтықтардағы шағын тербелісті сейсмикалық құбылыстарды табуға ... ... ... ... бақылау құралдары ұдайы
жетілдіріліп отырылуы тиіс. Бақылаудың ... ... ... және ... оның ... ең ... сы ядролық қаруларға тыйым
салатынтәсілдердің орындалуына бақылау жасайтын тиісті құралдар ... ... ... ... және ... ... ... қауымдастық ықпалының күшеюі, моральдық- саяси факторлардың
халықаралық істерде маңызының артуы,бақылау ... ... ... ... ... ... бәрі ... нысандары мен тәсілдерінің
одан әрі даму эволюциясына әкелері сөзсіз. ... ... ... ... ... ... бақылаудың ұлттық техникалық құралдары;
• ақпараттар алмасу;
• консультация рәсімі;
• консультациялық және сарапшы органдар;
• келісімді бұзушыларға ... ... ... ... ... ... (тексеру);
• халықаралық бақылау органдарының жүйесі;
• қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық ... ... ... ... әскери салалардағ сенімді нығайту шаралары;
• халықаралық бақылауды техникалық және ұйымдық- құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бірақ
қолданысқа енгізілмеген құрамдас бөліктері халықаралық бақылаудың ... ... , ... және әдістері мен рәсімдері бар екенін
айғақтайды.[35]
Бақылаудың сөзсіз маңыздылығына қарамастан оның халықаралық ... ... ... мен ... ... рөлі бар ... керек.
Тұрақты бейбітшілікті қамтамасыз ету халықаралық құқық субъектілерінен
халықаралық ахуалды ... мен ... ... ... ... ... күш ... талап етеді. Сенімді нығайту, қауыпсіздікті
қамтамасыз ету ... ... ... ... жою ... ... ... көрсетеді. Мұндай ережелер Хельсинки
Қордынды актісінде қарастырылған : қатысушы ... бір- ... ... ... ... ірі ... ... туралы алдынала хабарлап
тұруға; шекаралас мемлекеттерге жақын ауданда өткізілетін болса, ... ... ... ... ; әскердің ірі қозғалыстары туралы
хаьарлауға уағдаласты . Жоғарыда аталған уағдаластықтардан басқа , ... ... ... әскери делегациялардың келуі көзделген.
Әскер саладағы сенім шараларын нығайту үшін ... бар ... ... ... және ... ... ... күш қолданбау туралы
халықаралық шарттар жасасу және ... ... ... ... қару саудасын шектеу, бейбітшілік аймақтарын, ... ... ... және ... ... ... қолданбау туралы қағиданы атаң сақтау үшін сенімді нығайтудың
маңызды іс – ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық реттеуге қатысты бітіру
жұмысының қорытынды бөлімінде автор төмендегідей нәтижелерге келіп отыр.
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық реттеу қажеттігінің, ІІ дүние
жүзілік ... ... ... . ... қарусыздану идеясы тарихтан
мәлім, бірақ ядролық қару өзінің ... күші ... ... елең еткізді. Себебі де түсінікті өзінің жойқын күші арқылы
жаппай қырып жоятын қару соғыс болған жағдайда қолданыс ... ... ... тек бір бірін қорқыту құралы болады ма? деген сұрақтар туындады.
Екі жағдайдың да тиімсіз екенін болжап тек ядролық қарусыздану ... ... ету ... екеніне көз жеткіздік.
Ядролық қарусызданудың халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікті
қамтамасыз етудегі маңызына қатысты пікірге келді.
Сонымен қоса ... ... ... ... ... ... екі ... қарастырды, біріншісі ядролық қарусыздануға
қатысты халықарлық ... ... ... ... тоқталып
кетті. Және де ядролық қарусыздануға қатысты халықаралық ұйымдардың қызметі
мен міндеттеріне тоқталды. ... қоса ... ... ... саны мен ... ... атауын беруді жөн санады.
Екіншіден, Ядролық қарусыздануға тікелей ... бар ... ... мен ... ... саласындағы халықаралық құқықтық базаны
және әртүрлі ғалымдар мен заңгерлердің көзқарастарын ... ... ... ... пен ... қамтамасыз етудегі
маңызын жоғары бағалайды.
Сонымен қоса ядролық ... күші ... ... қарусыздану
саласындағы өзекті ... бірі ... ... ... ұстап.
Халықаралық қауымдастықтың көмегімен мемлекеттердің ынтымақтасуы арқылы
ядролық қаруды қолдану, өндіру және ... ... оның ... ... жою
арқылы ядролық қаруға толық тыйым ... қол ... ... ... қарусыздануға қатысты Қазақстан Республикасының ұстанымына қолдау
білдіре, ядросыз мемлекет ... ... ... бар ... мен ядролық қаруы жоқ мемлекеттердің ұлттық
қауіпсіздіктерін тең дәрежеде қамтамасыз ету қажеттігі. Ол үшін ... ... ... ұстанымда болу мен ядролық объектілерді тек
бейбіт мақсатқа қолдану қажеттігі.
Үшіншіден, Қазіргі заманғы халықаралық қатынастардағы өте ... ... ... қарусыздануға қатысты нақты, жаңа ... ... бере ... ... ... қолдану қажеттігі. Халықаралық
террористік ұйымдардың қара ... ... ... ... ... ... ... Корея мен Иран тәрізді мемлекеттердің өздерінің
ядролық бағдарламаларын тек бейбіт ... ... ... ... ... ... күш қолданбау қажеттігін, тек бейбіт түрде ... ... ... ... қоса мемлекеттердің ядролық қарусыздану саласындағы халықаралық
шарттық міндеттемелердің орындалуын халықаралық ... ... ... мен ... комиссияларды ядролық объектілерге тәуелсіз
бақылпаушы ретінде жіберу қажеттігі айтылды.
Ядролық қарусыздануды халықаралық ... ... ... қамтамасыз ету мәселелері жөнінде жасалған конвенциялық және
шарттық нормалардың ... ... ... табылады. Осы қадағалау
міндетін МАГАТЭ мен қатар тәуелсіз қоршаған ... ... ... ... ... ... қарусыздануды бақылаудағы ядролық
қаруларды таратпау ... шарт ... ... және ... ... ... қатысты жаңа талаптар жасау қажет. Ол халықаралық
терроризм қаупіне тікелей байланысты.
Сонымен ядролық қарусыздану халықаралық қауымдастыққа ауадай ... ... ... ... ... Жер ... ядролық қаруды
мүлдем жою мүмкін емес шығар, бірақ ядролық қарусыздануға қатысты ... ... етіп ... жөн. Яғни бұдан былай ядролық қарудың
таралуына мүмкіндік бермеу қажет. ... ... бар ... санының
артуы үлкен қауіп.
Бітіру жұмысымды қорытындылай келе ядролық қарусыздану мәселесі өте
күрделі екендігін, сол ... ... осы ... қажырлы еңбек ету
қажеттігін құптаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Халықаралық-құқықтық актілер.
1. БҰҰ Жарғысы, 24 қазан ... ... ... ... ... ... 1 шілде 1968ж.
3. Ядролық қаруды ғарыш кеңістігінде, атмосферада және су ... ... салу ... ... 5 ... 1963ж.
4. Ядролық сынақтарға толық тыйым салу туралы шарт,24 қыркүйек 1996ж.
5. Договор о запрещении ядерного оружия в ... ... 24 ... ... о ... зоне в ... чвсти Тихого океана, 6 августа
1985 г.
7. ... о ... ... от ядерногооружия в Африке, 11 ... ... о ... свободной от ядерного оружия в Юго Восточной Азии.
15 декабря 1995 г.
9. Договор ... СССР и США об ... ... ... 26 мая 1972 г.
10. Договор между СССР и США об ... ... ... 18 июня 1979 ... ... об ... 1 декабря 1959 г.
12. Договор об ограничении подземных испытаний ядерного оружия. ... 1974 ... ... о ... ... в ... целях. 28 мая 1976 г.
Монографиялар мен ғылыми ... ... Н.Ә. ... ... Алматы 2001ж.
15. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. Алматы 2002ж.
16. ... Қ.К. ... ... 2003 ж.
17. Жатканбаев Е. Международный экстремизм и терроризм как угроза
национальным интересам Казахстана. Саясат.1. 2005ж.
18. Аманжолов Ж.М. Безъядерные зоны как ... ... ... государств Каспийского региона.,//Казахстанский журнал
международного права. №2 (10) 2003
19. . Құлжабаева Ж.А. Халықаралық жария құқық. Алматы 2003 ж.
20. ... Н. ... ... ... ... ... 2004ж
21. Хан Г.Б. Қазақстан Республикасының Сыртқы Саясаты. Алматы 2003ж.
22. Абаренков В.П. Разоружение. Москва 1988г.
23. Богданов О.В. Международно ... ... ... ... ... О.В. ... гарантия мира. Москва 1972г.
25. Богданов О.В. Ядерное разоружение. Москва 1987г.
26. Богданов О.В. Запрещения оружия массового уничтожения.Москва ... ... К.Б. 29 ... ... 1998г
28. Бутрос Бутрос-Гали. ООН и нераспространениеи ядерного ... ... ... В.Н. ... ... ... в ... ядерную эру. Киев
1990г.
30. Иойрыш А.И. Атом и Право.Москва 1969г.
31. Иойрыш А.И. ... ... ... ... ... ... ... П.Г. Ядерный экспорт: Международно правовое регулирования
Москва 1988г.
33. ... Э.И. ... ... ... бесопасности государств.
Москва 1985г.
34. Осипов Г.А. Развивающие страны и нераспространение ядерного оружия.
Москва 1989 г.
35. Лукашук И.И. ... ... ... ... ... Б.П. ... ... безопасность. Москва 1990г.
37. Клименко Б.М. Всеобъемлющая международная безопасность. Москва 1990г.
-----------------------
[1] ... И.И. ... ... ... 229 ... ... А.И. Атомное право Москва 1990г. 12бет.
[3] Лукашук И.И. Международное право. М.,1997. 229бет.
[4] ... ... ... ... 2003ж. 5 том 102б.
[5] Толковый словарь военных терминов. М., 1966. 517бет.
[6] Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. Алматы 2002 ж. ... ... В.Н. ... ... ... в ... ... эру. Киев.
1990г. 54 б.
[8] Клименко Б.М. Всеобъемлющая ... ... ... 1990г.
28 б.
[9] Богданов О.В. Запрещение оружия массового уничтожения. Москва 1985г.
60б.
[10] Красулин Б.П. Всеобъемлющая международная безопасность. Москва 1990г.
113б.
[11] Абаренко В.П. ... ... 1988г. 210,213 ... ... Г.А. ... ... и ... оружия. Москва 1990г. 180 б.
[13] Бозтаев К.Б. 29 Августа Алматы 1998г. 71б.
[14] Құлжабаева Ж.А. Халықаралық Жария Құқық. Алматы 2003ж. 241б.
[15] ... М.А. ... ... и ... ... ... 1997 г. 92 ... Назарбаев Н.Ә. Бейбітшілік Кіндігі Алматы 2001ж. 108 б.
[17] Жатканбаев Е. Международный экстремизм и терроризм как угроза
национальным интересам Казахстана. ... 2005ж. 27 ... ... В.П. Разоружение. Москва 1988г. 213 б.
[19] Договор о нераспространении ядерного оружия, от 1 июля 1968г.
[20] Жданова Н. ... ... ... ... ... 2004ж.37 б.
[21] Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. Алматы 2002ж. 155
б.
[22] Назарбаев Н.Ә. Бейбітшілік ... ... 2001ж. 65 ... ... Н.Ә. ... кіндігі. Алматы 2001ж. 151 б.
[24] Арбатов А. Ядерное сдерживание и распространение: диалектика ,оружие
судного дня. Москва 2005г.
[25] Осипов Г.А. Международно-правовои режим ... ... ... ... гос-ва и права, М., Наука, 1987.С. 103.
[26] Бутрос Бутрос-Гали. ООН и нераспространениеи ядерного оружия. ООН,
1995. с. ... ... О.В. ... разоружение. М., Изл-во ИМО, 1987.С.34.
[28] Будущее ялерного оружия в меняющемся мире. //РазоружениеАПериод.
обзор, подготовленный ООН. Том ХV, номер 3, 1993. с. ... ... Ж.М. ... зоны как ... ... ... государств Каспийского региона.,//Казахстанский журнал
международного права. №2 (10) 2003. апрель-июнь.с.32-39.
[30]Назарбаев Н.Ә. Бейбітшілік кіндігі. Алматы 2001ж. 214 б.
[31] ... О.В. ... ... ... ... АҚШ ... тепе-теңдігінің орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған.
[32] Құлжабаева Ж.А. ... ... ... Алматы 2003ж. 245 б.
[33] Паламарчук П.Г. Ядерный экспорт: Международно правовое регулирования .
Москва 1988г. 125 б.
[34] Скакунов Э.И. Международно правовые гарантии ... ... 1985г. 141 ... Иойрыш А.И. Правовые проблемы мирного использования атомной энергии.
Москва 1979 г. 213 б.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
20 – ғасырдың екінші жарысы – 21 ғасырдың бас кезіндегі халықаралық қатынастар16 бет
Ядролық қару таратпау саласындағы саясатқа тарихи шолу115 бет
Қазіргі халықаралық саяси қатнастардың геосаяси талдауы және дүниежұзлік глобальды мәселелер20 бет
Ядролық қару11 бет
Ядролық қару зардаптары8 бет
Қазіргі кезеңде Ресей – АҚШ қатынастардағы ядролық қаруды таратпау мәселесі36 бет
Қазақстанның ядролық қарудан бас тартуы. Семей полигоны8 бет
Cоғыс уақытындағы қауіптер5 бет
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Адамзат үшін ядролық сынақтың салдарлары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь