Қазақстан Республикасының аймақтық даму мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. Аймақтық экономиканың қалыптасуындағы ғылыми.теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Аймақтық экономика ғылымының тарихи генезисі және оның даму сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Аймақ және аймақтық экономика: мәні, құрылымы және атқаратын қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Аймақтық экономикалық дамуды мемлекеттік реттеу теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Казақстан Республикасындагы нарықтық реформалар кезеңінің аймақтық экономикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Елдің жалпы стратегиясындағы аймақтық экономиканың потенциалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2. Кәсіпкерліктің аймақтық құрылымының қалыптасу ерекшеліктері
2.3. Қазақстан және әлемдік аймақтық экономиканың интеграциялық топтардың ерекшеліктеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан XXI ғасырдың баспалдағында нарықтық экономикаға бейімделіп, көптеген жетістіктерге қол жеткізіп, әлемдік сахнада таныла бастады. Жақын арада президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауында өтпелі кезеңдегі жетістіктерімізді атап, осы уақыттағы және болашақта ұстанатын жолымыздың, яғни экономика саласындағы атқаратын қызметіміздің негізгі мақсаттары мен міндеттерін айқындап көрсетті. Ал, біз жас жеткіншек оқымыстылар, ғалымдар жаңа теорияның ізденістерін тереңдетіп, жетілген және жетілмеген тұстарына көңіл бөліп, одан ары дамытып, қазақ ғылымына өз үлестерімізді қосатынымызға ешқандай шүбә жоқ.
Аймақтық экономика ілімі жас мемлекетіміздің экономикалық жүйесіне байланысты енді-енді ғалымдар тарапынан қызығушылық туғызып, жан-жақты зерттеп қарастыруда ерекше орны бар. Сондықтан да мен бұл тақырыпқа қызығушылық танытып дипломдық жұмыс ретінде таңдап алдым.
Дипломдық еңбегімнің тақырыбы: «Қазақстан Республикасының аймақтық даму мәселелері»,- негізгі міндет-мақсатым аймақтық экономикаға жақын танысып, теориялық бағыттарына көңіл бөліп, сонау классиктердің еңбектеріне назар аударып, қазіргі кездегі теориялардың қалыптасуындағы көзқарастармен таныстым. Бірінші таруда «Аймақтық экономика ғылымының теориялық негіздеріне Батыс Европа ғалымдарының аумақтық экономикаға және аймақтардың экономикалық өсу теорияларына, динамикасының берілген талдаулары мен анықтамаларын жинақтап ерекшеліктерін көрсеттім. Жалпы Батыста XX ғасырдың 50 жылдары «аймақтық білім» қалыптасқанын, оның идеолығы және ұйымдастырушысы У.Айзардтың еңбектеріндегі синтетикалық бағытты ұстанып, басымдылықты пән аралық зерттеулерге бере отырып, аймақтарды тұтас жүйе ретінде зерттейді. Ал бізде 60-70-ші жылдары аймақтық деңгейіндегі экономикалық қатынастарын кеңестік одақ кезіндегі зерттеулер жолға қойыла бастады.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
.......................................
1. Аймақтық экономиканың ... ... ... ... ... ... ... және оның даму
сипаты......................................................................
...............................................
1.2. Аймақ және ... ... ... ... және ... ... ... дамуды мемлекеттік ... ... ... ... ... кезеңінің аймақтық
экономикасы.................................................................
..................
2.1. Елдің жалпы ... ... ... Кәсіпкерліктің аймақтық құрылымының қалыптасу ерекшеліктері
2.3. Қазақстан және әлемдік аймақтық экономиканың интеграциялық
топтардың ... XXI ... ... ... экономикаға
бейімделіп, көптеген жетістіктерге қол жеткізіп, әлемдік сахнада таныла
бастады. Жақын ... ... ... ... ... кезеңдегі жетістіктерімізді атап, осы ... ... ... жолымыздың, яғни экономика саласындағы атқаратын
қызметіміздің негізгі мақсаттары мен міндеттерін айқындап көрсетті. Ал, ... ... ... ... жаңа ... ... ... және жетілмеген тұстарына көңіл бөліп, одан ары ... ... өз ... ... ... шүбә ... экономика ілімі жас мемлекетіміздің экономикалық жүйесіне
байланысты енді-енді ғалымдар ... ... ... ... қарастыруда ерекше орны бар. Сондықтан да мен бұл ... ... ... жұмыс ретінде таңдап алдым.
Дипломдық еңбегімнің тақырыбы: ... ... ... мәселелері»,- негізгі міндет-мақсатым аймақтық экономикаға жақын
танысып, ... ... ... ... ... ... еңбектеріне
назар аударып, қазіргі кездегі теориялардың қалыптасуындағы көзқарастармен
таныстым. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... ғалымдарының аумақтық экономикаға және аймақтардың
экономикалық өсу теорияларына, динамикасының ... ... ... жинақтап ерекшеліктерін көрсеттім. Жалпы Батыста XX ғасырдың
50 жылдары «аймақтық ... ... оның ... ... ... ... синтетикалық бағытты ұстанып,
басымдылықты пән аралық зерттеулерге бере отырып, аймақтарды тұтас жүйе
ретінде ... Ал ... ... ... ... ... ... кеңестік одақ кезіндегі зерттеулер жолға қойыла
бастады.
Алғашқы ірге ... ... ... ... ... ... айналымға енгізді. Оның анықтауынша «Аймақтық экономика
елдің әрбір ... ... және ... ... ... ... орналастыруға көңіл бөлді. Қазіргі кезде Ресей ғалымдары
бізге қарағанда аймақ экономикаға едәуір ... ... ... көш ілгері.
Сонымен ең алдымен аймақ және аймақтық экономика түсініктерін жинақтап
өзара байланыстық ерекшеліктерін, яғни экономикаялық ілім мен ... ... ... Бұл категориялардың мәні мен мазмұның ғылыми
категория ретінде бір-біріне алшақ жатпайтынын, ... ... ... ... ... тырыстым. Мысалы
аймақ жайында Некрасовпен қоса Чистобевті, Кистоновті, Павленконы және
т.с.с. ғалымдардың ... мән ... ... тұрғысынан жеке ұдайы өндірісті жеке әлеуметтік
-экономикалық жақтарын, ... ... ... ... ... ... жеке-жеке тәсілдеріне тоқталып талдау
жасалды. Аймақтық жүйе бірнеше басты ерекшеліктерін атап, ондағы әлеуметтік
- экономикалық жайында тек ... ғана ... емес ... ... ... аударылды. Әрине, кез-келген саясат алдымен
халықтың әл-ауқатының дамуына және де әлеуметтік прогреске ұмтылатынына
қолдау ... ... ... тұрақтылық (мықтылық) оның параметрлері
талдап көрсетілді.
Екінші тарау - еліміздің ... даму ... ... ... және ... ... ... экономикасының
интеграциясына сипаттама жасалды.
Қазақстан өзінің нысаналы дамуын «Қазақстан 2030» ұзақ ... ... ... ... келеді. Ендігі жерде Н.
Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... қажеттілігін атап өтті. Қазіргі заманда Батыс
елдерінің ... ... ... елдің кенрі дамуы аймақ арасындағы
әлеуметтік-экономика ... ... ... ... ... ... елдің бәсекелестік қабілеті оның экономикалық даму ... ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне және мүдделерінің тереңділігіне байланысты.
Қазақстан Республикасындағы реформалар кезеңіндегі аймақтық
экономикасының ... ... қол ... ... мен
кемшіліктеріне, жергілікті ұйымдастыру процесіндегі жаңа үрдіске назар
аудардым. Қазақстан ... ... ... ... ресурстарды
тиімді пайдалану адами ресурстардың біліктілігін көтеру міндетімізге
жүктелген. Ел ... ... даму ... теңестіру
процесі ұлттық өндірістік күшінің стратегиялық мақсаттарын жүйелей отырып,
аумақтық бірлестіктерінің шаруашылығының мәселелерін шешуге ыкпалын ... және ... ... ... ... қажет болып отыр.
Аймақтық шаруашылық ұйымдастыруды тиімді ... ... ұзақ ... ... және мемлекеттік, жергілікті деңгейге сай
реттеуді талап ... ... ... ... ... экономиканың болашағына қызмет істейді. ... ТМД ... үшін төрт ... ... ... ... ... және
капитал қозғалыстары еркіндігіне негізделген Еуропалық Одақ ... ... ... ... атап айтты. ТМД елдерінің төңірегінде өзара
байланыстарды қайта ... ... ... ... ... ету ... ... да әлемдегі әр ... ... үлгі ... ... ... ... талдап,
қарастыруды қажет етеді. Қазіргі уақытта әлемде 85-тен астам ірі аймақтық
экономикалық ... мен ... ... асырылуда. Бұл тарау өзекті
мәселелерді аймақтық тұрғыдан ... шешу ... ... ... ... үшін сыртқы және ішкі ... ... өз ... ... Мемлекет тарапынан да барлық
мүмкіншіліктерді іске асырып, реформа саясатын жүзеге асыруда. Бұл тақырып
өз-өздігінен көптеген ... ... ... ... жэне де әлі ... ... ... жүргізуді талап етеді.
1. Аймақтық экономиканың қалыптауындағы ғылыми-теориялық негіздері.
1.1. Аймақтық экономика ғылымының тарихи ... және оның ... ... ... ... ... ... оқып үйренуде Ресей
және батыс елдерінің ілімдерімен салыстырсақ ойдағыдай дами қойған жоқ аз
көңіл ... ... бұл ... ... ... ілімінің беделі төмен
деген сөз емес, соңғы он жылдық аралығында енді ғана ... жас ... ... ... ... ... ... бірталай оқулықтар
болғанымен, ... тек бір ... ғана ... ... ... қарастырады. Біздің
мақсат-міндетіміз аймақтық теорияға ... ... ... ... ... ... дамуының оңтайлы шешімдерін
тауып мүмкіндігінше пайдаланып іске асыруымыз қажет.
Аймақтық ілімнің бастауы сонау антикалық ... ... ... заманымызда социал-утопистер, ХҮІІ-ХҮІІ ... ... ... ... жиі ... ... байланыстарын әр жақты қарастырады. Аймақтық экономика көптеген
теориялық ілімдермен ... ... ... ... орнықты орнын
тапты. Айталық, оның эволюциясын және қазіргі құрылымдық теориясын түсіну
үшін жалпы экономикалық теорияны, теоретикалық ... және де ... ... ... ... ... бағалау қажет.
Сонымен, аймақтық теорияның негізін ... ... ... ... ... ... ... Аймақтық теорияның
бағыттары әр елде әр түрлі басымдылыққа ие болды. Ең ... ... ... Германия, Швеция, Ұлыбритания, АҚШ және ... ... ... ең көп ... ... ... ... Тюнен, В. Лаунхардт, А. Вегер, А.Предель, А. Лещ, Р.Гроц және
басқалар); ... өсу ... ... ... және ... зерттеу (В.Кристаллер және А. Лещ) көбінесе тек басқа ұлттық
мектептердің өкілдерінің идеясын ... ... ... ... ... ... теориясымен қарқынды
шұғылданылды, Швецияда смокгомдық мектеп ... ... ... ... ... ең әйгілі, танымалы Т.Палландар еңбегі атанды. Кейіннен
Г.Мюрдаль ... өсу ... ... ... құрды. Швед ғалым-
аймақшылардың арасынан және де Т.Хэгерстрандты ... ... оның ... ... даму ... да, ... аумақтық дамуды реттеуде
де ерекше мәнге ие.
Британдық ... ... ... барлық бағытындағы зерттеулерімен
ерекшеленеді. (Д.Смит, Х.Ричардсон, С.Деннисон, Г.Камерон және бірнеше
басқа ғалымдар). Мұнда ... ... ... ... ... ... ... қоскан: Х.Хотеллинг, Р.Вернон, М.Сторпер,
Р.Уолкер, аймақтық өсу теориясына - ... ... ... ... ... ... - Э. Гувер болып табылады.) Дегенмен, англо-
саксондық аймақтық проблемаларды зерттеуде ... ... ... ... толықтырып қалыптастыра алмады.
Француз экономистері және экономгеогрофтары барлық уақытта әлеуметтік
сұрақтарға жоғарғы талпыныстық ... ... ... ... ... байланысты-«өсу полюстары» және «даму өсі» (Ф.Перру,
Ж-Р. ... ... ... ... даму бағытында ең көп үлестерін
қосты.
Аймақтық теория ... ... ... ... мен ... да ... Ең ... ерекшеліктері
университеттік жергілікті гайондық мектептердің экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... ауқымды үлестері бар Н.Н.Барановский, Н.Н.Колоссовский,
И.А.Витвер және Ю.Г.Саушкин.
Ал шығыс елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... қалыптаспағанымен, тарихи-
эономикалық ... және ... ... ... ... еңбектерді кездестіруге болады. Ғұлама философ ... ... ... ... ... ... ... және т.б. ғалымдардың еңбектерінде аймақтық экономикаға жақын
концептуалды жетістіктерін атауға болады.
Қазақ қоғамының дамуының ... ... ... ... және кең дала ... пайдаланудағы мал шаруашылығымен
айналысатын экстенсивтілігімен айқындалады. Мысалы Ш.Уалиханов ... ... ... ... саясаты) жерді пайдалану жүйесін
қайта құру міндетін алға қойды. Оның кеңесі «Аз ... ... ... ... болатындығын»[18.Т.1-533б] - айтады. Сонымен, ... және ... ... ... мен ... қиылысқан
жері ретінде қарастырады (дұрысы: физикалық география және ... ... ... ... қорыта келсек жеке ғалым тұлғаларының еңбектерінде
қазақтың аймақтық теория ... ... ... ... куә ... отырмыз.
Ал енді қайта батыс ... ... ... ... Жоғарыда аталган аймақшылардың басым бөлігі орналастыру
теориясына тоқталады. Барлық орналастыру ... ... ... ... [12.75 б]. Статикалық теория ХІХ-шы ғасырдың бірінші
жартысында, динамикалық жобамен бір ғасыр аралығында-ХХ-шы ғасырдың басында
пайда болды. ... ... ... ... ... ... деп ... И.Г.Фон Тюнен, В Лаунхарт және А.Вегер аттарымен
байланысты. Бұл ... ... ... ауыл ... ... ... кәсіпорынды жеке бөлек
алумен қарастырады.
- ... ... ... , орнықты орны жайында өндіріс
факторларының барлық көрсеткіштерін жинау, біріктіру және ... ... ... ала ... ... ... ... Тюнен өндіріс
тауарларын орналастырудың объективті ... ... ... бірі ... ... (оның бірінші еңбегі 1826 ж. ... ... ауыл ... ... өткізу және өндірістік тауарды
жеткізу нарығына арналған орналастыру моделін, мамандандыру және ... ... ... ауыл шаруасын жүргізу тәсілдерін таңдауды
ұсынды. Тюнен ... ... ... ... ретінде транспорттық
шығындар енеді.
Өнеркәсіптік кәсіпорынды ... ... ... ... деп ... ... ... үшін орынды
дұрыс таңдау, шикізатты, көмекші материалдарды және даяр ... ... ... минимизациялауды негіздеді.
А.Вебер өнеркәсіптік орналастыру теориясының тұтастығын алғашқы
қарастырушы болып ... (XX ғ. ... ... болды.) Үйлесімді
орналастыру негізгі критериясын Вебер теориясымен сәйкес өндіру мен ... ... ... ... табылады. Бұл жағдайда да
транспорттың және еңбек ... ... ... ... және ... ... ... алынады ( агломерациядан пайда, өндірістің
техникалық және ... ... ... ... ... анықталады).
Классикалық штандартты теория 1920-шы жылдары ... ... ... ... ... Предел орналастырудың көптеген ең
ұлымды орындарын көрсетті, яғни локализациялау орнының ... ... ... ... ... ... ( әр ... кәсіпорындар үшін) және жалпы штандартты теорияларды ұсынды. Одан
алдындағылардың қарастырған орналастыру факторларынан басқа, ол сұраныстағы
әр-түрлі аумақтарға, ресурстарға баға ... және де ... ... ... ... ... пайдалану
мүмкіншілігіне ерекше көңіл бөлді. Предел жэне ... ... ... ... жаңа ... ... көрсетті.
Ескерту:
Standart – жақсы орналасқан орны, орналастыру (нем.), статикалық
теорияда қолданатын термин синонимі ... ... ... дамуындағы жаңа кезеңінің ең басты өкілдері (
бастауы жобамен ХХғ. ортасында) Август Лещ және ... ... жаңа ... ... ... (Тағы «неоклассикалық»
анықтамасы неоклассикалық экономикалық ... ... ... жоқ) ... ... ... ... аумақтық аллокацияны қамтамасыз ете алатын, өнеркәсіптік
өндірісті жалпы орналастыру теориясын құру ... ... ... ... өндірісті орналастыру орнын таңдау жеке кәсіпкерлер әр уақытта
субъективті іске ... ... ... ... таза ... ... табылады. Мұнда неоклассикалық теория, ... жеке ... ... іс ... болды.
Берілген штандарттық теория дамуы кәсіпорынды орналастыру ... ... ... факторлардың көп саны қарастырылды. А.Лещ салық
жүйесін, мемлекеттік ... ... ... ... алу ... ... ортаны күзету проблемаларын, Б.Зимин: - орналастыру
инерция факторын ( жаңа орналастыруға ескі қуаттылық ... ... ... ... осы ... ... ұласып, негізінде
кәсіпорынды орналастырудағы есепке алынатын факторлардың саны өсу бағытында
келеді. Сонымен бірге, бір ... ғана ... көп ... ... да ... бастады. (1980 жылдың ... ... ... Атап ... көп заводты өнеркәсіп фирмалар, шын мәнінде, жиі
олардың ... ... ... ... ... ... ... компанияларда үйлесімді орналастыру проблемалары бірзаводтылармен
салыстырғанда түбегейлі өзгеруде. Көп заводты фирмалардың ... ... ... ... ең төменгі шығынымен және ең жоғарғы пайдаға жету үшін
жеке ... ... ... орналастыру теориясы жоғарыда айтылғандай ХХғ. бірінші
жартысында пайда болды.
Біріншісі, өте қарапайым ескі динамикалық ... деп ... ... ... өндірушілердің өзара бәсекелесуіндегі екі
кәсіпорынның үйлесімді ... ... ... соңындағы еңбектерінде орын
алған. Статикалықтан ерекшелігі динамикалық теория шеңберінде бірзаводты
компаниялар емес, ... ... ... ... ... ... ... цикл концепцичсын санауға
болады (1960 жылдары пайда болды) Дегенмен, ... ол ... ... тыс ... ... негізі болып табылатын тезисі - кез-келген өнім ... ... бар, оны ... процесіндегі оның ағымындағы өзгеріс сипаты,
сонымен қоса және оны орналастыру үйлесімділігіндегі өзгерісі көрінеді.
Жаңа ... ... ... бірнеше сатыны қамтиды - өңдеу, менгеру,
жетілуі, стандарттанылуы-орналастыру ... ... ... ... ... концепциясы технологиялық детерменизмі үшін және әлеуметтік-
экономикалық факторлардың ролін бағаламау және ... ... ... ... ... ... ... авторлары сырткы жағдайларына
және орналастыру факторларына ... ... ... ... өндірісті ұйымдастыру және өткізу) пайда болуымен
дамуындағы ерекшеліктерге, өзінің ... үшін ... ... ... ... ерекше көңіл аудара бастады.
Қазіргі динамикалық теория салыстырмалы көп санды ... ... онша ... емес ... ... байланысты. Динамикалык
концепция шеңберінде өнеркәсіптік фирмалар аумақтық даму ... ... ... өз ... ... ... ... Осымен, Сторпер және Уолкер сондай төрт
кезеңге бөледі. Бірінші- «локализация» (таратпаушылық) - жаңа ... ... ... кәсіпорындарды орналастыру. ... ... ... маңайында өзгерту арқылы асылдандыру)
- бастан таңдалған аумақта фирманың нарықтық позициясы нығайту ... ... ... өсе ... Үшінші - «дисперсия» (бытырау,
шашылу)- өнеркәсіптік фирмалардың қозғалуы кейіннен периферия ... ... ... ... ... ... ауырлығының
ауыстырылуы». -өнеркәсіптік құрылымды ... ... ... ... ... ... енгізу, сұраныс құрылымының
өзгеруінен, ескі салалар және ... ... ... ... -
жаңғырту процестерін алып жүрушілер - алдын пайда болған ірі өнеркәсіптік
орталықтан тыс жерлерге жиі орналасады, процесс «локализация» ... ... ... ... қолданбалы А.Кузнецов инвестицияны
қабылдаушы, елдің аумағы бойынша әр ... ... ... ... екі ... типі бар. Бірінші, ұзақ қашықтықтағы
елдердің компанияларына тән, өз іс-әрекетін ... ірі ... ... ... ... ... ... таралады, немесе
елдің басқа райондарында иераркиалық деңгейі төмен орталықтарында. ... ... ... ... ... ... ашылып Жатқан ірі кәсіпорындар ірі
қалаларда ғана емес, сонымен және географиялық және мәдени-тарихи ... ... ... да ... ... Қаншалықты дегенмен
тұтас динамикалық орналастыру теориясы ... ... ... ... койған жоқ.
Келесі кезек аймақтық экономиканың негізгі өзекті мәселелерінің бірі
аймақтық өсу теориясы болып ... ... жеке ... өсу ... бұрын, осыған байланысты екі сұрақты ... ... ... жэне «даму» категорияларының қатынасы, екінші-аймақтардың шекарасын
анықтау, онда ... ... өсу ... ... Өсу ... ... не тиесілі, онда жалпы мойындатылган мемлекеттік
реттеудің басты мақсаты даму ... ... жай өсу ... Сонымен,
П.Самульсон жазғандай тек өндірістің жай сандық өсуіне ғана талпынуына
болмайды (халықтың адам ... ... де ... ... ... барлық
қорғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымының ішкі дамуы да ... ... ... ... және отандық авторлардың ескерткеніндей,
қадағалаусыз сандық өсу барлық адамзат тіршілігіне ... ... ... ... ол ... ... шикізат және де басқа
жақандық проблемаларды туғызады [13.67б].
Осы ... ... ... ... ... және аймақтық
саясат шараларын тәжірибе болсын, сөз даму ... ... ... өсу ... айтылады. Біріншіден, экономикалық өсу дамудан
өзгешелігі ... ... ... және ... да оны ... және ... ... әлде қайда ыңғайлы. Екіншіден, бір
елдің төңірегінде, ереже бойынша даму емес, ... өсу ... ... ... ... ... Тағы бір айта ... бір қатар зерттеушілер өсуді даму деп түсінеді. Бұл ... ... ... тән. Олар ... ... ... ... анықталады, бірақ жиі динамикасымен өлшенеді [25.Т1.53 б].
Аймақтардың ... ... ... кез-келген аумақтық даму
теориясының қажетті алғышарты күрделілігіне көңіл бөле ... ... шешу ... ... ... ... ... алсақ, шын
мәнінде жасанды шекараны қалыптастыру мүмкіншілігі жайында ( оған ... ... ... бөлмеуді ұсынды - экономикалық ілімде жиі тұтас елге ... ... бұл ... ... ... ... бұрмалайды) және елдің аумағын аймақтарға идеалды бөлу мүмкін
еместігі ... ... ... ... орында өте көп ұсақ қатысушылар
жиынтығы ретінде көруге болады.
Аймақтық өсу ... ... ... ... ... ... ... байланысты болды және бар статистикалық
көрсеткіштерге сүйенеді.
Сондықтан олар ... ... ... ... ... - ... - әр-түрлі иеарахия деңгейіндегі әкімшілдік-аумақтық бірліктер
немесе солардың негізінде құрылған аталмыш бағдарламалы ... ... ... ... ... жиі ... ... ондағы аймақтық
шекаралар әлеуметтік-экономикалық райондардың басты торап аумақтарын кесіп
өтеді, яғни ресурсты және ... ... ... ... ... ... объективті тіршілік ететін ... ... ... объективті тіршілік ететін райондар торабының
базасында ... . ... ... ылғи тек ... ... ... және ... танымдылық мақсатты ұстанатын.
Аймақтық өсу теориясын екі топқа бөлуге болады:
- неоекейнеиандық, инстиционалды және эконом-географиялық модельдердің
синтезі ... ... ... функциясфнда және кумулятивті өсу
теориясында ... ... ... ( ... бірінші кумулятивті
өсу моделін институционалистер ұсынды, эконом-геогрофтар басты ... ал ... ... ... саясат шарасын тәжірибеде
іске асыруда сүйенеді.)
Неоклассикалық мектепке ... ... ... ... өсуде
зерттеу айырмашылығы мұнда жалпы ұлттық экономикалық өсуді түсіндіру үшін
және пайдаланылатын теорияға ... ... ... ... Дж Бортс. Мұндай амал 1960 жылдың ортасына дейін билік етті,
бірақ ол қазіргі ... да ... ... ... ... жүйенің өндірістік потенциалын көтеруші факторларды айтады.
Осы тәсілге сәйкес аймақтық өсу көрсеткіштері табиғи ... ... ... ... ... ... санына, капитал
қорымен технология деңгейінде анықталады [16.Т1.87б]. Әрі ... даму ... ... алып ... ... ... тұсындағы мобилдігі бағаның жақындауы болжанады.
Ескерту:
Географияда бірнеше райондар типтеріне бөледі. Біртекті (гомогенді)
район-ареал әр нүктеде райондалатын объект ... ... ... ... ... ... ... (подальды ) район- ареал
орталығының ... ... және ... ... ... ... ... және басқа кәсіпорындармен және
ұжымдар, әкімшілікпен және ... ... ... кеңістікті
бөлу нәтижесінде пайда болады. (Советская энциклопедия М:1988).
Осындай қорытынды ... ... үшін ... ... ... ... ... Осыған байланысты ұлттық экономика дамуы
аймақтар арасында ресурстарды тиімді бөлу нәтижесі ретінде ... ... ... ... даму ... априорно берілген, ал
бір аймақтың дамуы барлық кезде тек басқалар есебінен ... [17. ... ... ... аймақтық ерекшеліктерін жеткіліксіз
есептегені үшін сынға ұшырады. Және 1960-шы жылдары У.Айзард кеңістіктік
құраушы зиянына динамикалы ... ... ... жазды. Сол уақыттағы неоклассикалық экономикалық теорияның негізін
қалаушы болып табылатын ... ... ... өте ... бар ... сенімін білдіріп, математикалық есептеу ... ... үшін оны ... ... ... қалдырды. Шынында
да ол, тұрған орнының айрықша құны барлығын көрсете отырып, ... ... ... орналастыру факторларын түсіндіру үшін
енгізді. Неоклассикалық ... ... ... ... осы ... ... қоса әр ... өндірістік факторлардың ондағы мүмкін
болатын есепке алу ролін, өндірістік функцияны және де пайдаланылатын, жеке
аймақтық өсу ... ... ... аяқталған концепцияны Х.Зиберт ұсынды. Ол ... ... ... ... ... ... ... районда
капитал, еңбек, жер және техникалық білім ретіндегі осындай ... ... ... ... аймақтың географиялық
ерекшеліктерін есептеу үшін ... ... ... ... ... жүйе ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... және жер көрсеткіштеріне сәйкес
байланысты, үш құрамдас бөлікке ... дәл ... ... ... ... есепке алады. Аймақтың әлеуметтік жүйе ерекшелігі
экономикалық өсудің ішкі ... ... ... ... ... ... орын ауыстыру мүмкіншілігіне мүмкіндік ... ... ... ... ... бойынша әр түрлі болуы мүмкін.
Жеке районнан бөлек, Зиберт ... ... ... және ... тығыз экономикалық байланыстары бар аймақтың экономикалык
өсу сыртқы детерминанттарын зерттеді.
Өсудің көптеген ... ... ... ... ... ... өзгешеліктерін теңестіру үрдісін жоғары дамыған райондарда
инвестиция пайдалылығының төменділігінен, дамуы төмен капитал салымдарының
табыстылығы ... ... ... ... жолын
түсіндіреді.
Еңбек ақы деңгейі керісінше кемірек дамыған райондарда төмен,
сондыктан еңбек ... ... ... ... ... ... Соңғы
неоклассикалық моделдер үшін аймақтардың экономикалық даму денгейіне жетуде
көбірек сақтық- ... ... ... Тағы Лещ белгілегендей,
теңесу үрдісіне тек стихиялы нарықтық күш әсерінен өте жай іске ... [22. ... ... ... оның ... ... ... болсак
келесіні айтуға болады. Біріншіден, аймақтық экономика өсу ... ішкі ... ... ... ... жылдамдығымен
анықталады, ондағы жұмысшы күшінің ұсынысының ұлғаюы және ... ... ... ... ... техникалык
инновацияның жиіленуі болып табылады. Екіншіден, аймақаралық диспропорциясы
әрқилы аумақтарда (елдің ішінде және ... ... ... ... ... байланысыт өзгереді, және де ... ... да ... роль ... ... ... бөлетін үрдіс
әлеуметтік сипатты нификациялауда ... ... ... ... ... ... әрбір детерминанттың үлесін бағалау
қажет, ... ... ... ... ... ... ... ойымша, аймақтық өсу неоклассикалық теориясында аймақаралық
жұмылдыру факторларының өсуі ең көп ... ... ... ... ... миграциясы, шын мәнінде тәжірибеде әлсіз ... ... ... әсер ... ... ... және жас бөлігі бұл
жерден кетуге тырысады.
Кумулятивті өсу теориясында негізгі базалы моделі Т.Мюрдалға ... ... ел ... ... ол, мамандандыру көмегімен және әрекеті
масштабы ... ... ... уақыт өте ұлғайып, көбеюі
мүмкін. Бұл жағдайдың аймақтағы іске асырылуы мынадай нәтижеге алып келеді,
орталықтың (полюс) өсу деп ... ... ... ... ... ... себепші болады, осы уақытша әлсіз дамушы аймақтардың
артта қалуы одан әрі тереңделе ... ... Осы ... ... Н.Калдордың және басқа зерттеушілердің еңбектерінде қаланды.
Х.Ричардсон қалалардың шоғырланып пайда болуымен ірі өнеркәсіптік
орталықтарының тұрақтануы ерекше «өсу ... ... ... Оның ойынша, нақ аймақтық ... ... ... ... яғни ... орналасу процесіне күшті әсер ете отырып
техникалық прогресті және еңбек өнімділігінің өсуін ... ... ... неоклассиктерге ұқсас өсу қарқыны
қорлану капиталының қарқынымен, еңбек ұсынысының ... және ... ... ... ... ... ... Дегенмен
оның айырмашылығы: агломерация эффектісінен, Локализация қалаушылығы,
аймақтағы және тұтас елдегі ... ... ... және ... ... индивидуальды ерекшеліктеріне байланысты әрбір ұсыныс
факторы жеке қызметтерінен көрінеді.
Қорыта келе, біз аймақтық ... ... ... қарастырған
бірнеше бағыттағы теориялар концепциясын жинақтап, олардың жетістіктерімен
кемшіліктеріне көңіл ... ... бұл ... ... ... шешуге өз септігін тигізетіні анық.
1.2.Аймақ және аймақтық экономика: мәні, құрылымы және атқаратын
қызметі.
Қазақстан XXI ... ... ... ... бейімделіп,
көптеген жетістіктерге қол жеткізіп әлемдік сахнада таныла бастады. Ұлттық
экономикамыздың жетістігін - ең ... ... және адам ... ... нарықтық реформаларды іске асыруда тек қана заң
шығаратын өкімет қана ... ... ... де ... ... ... ... кезеңнен кейінгі
кеңістікте Орталық Азия өңірінде Қазақстанның рөлі мен беделі күшейе түсті,
біздің еліміздің әлемнің ... және ... ... ... ... ... Қазақстан халқына жолдауында: «Ендігі жерде ... ... ... қоғамдастықта Қазақстанның ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі туралы
және қазақстандық ғалымдардың, менеджерлердің, бизнесшілердің, мамандардың,
жұмысшылардың бәсекеге қабілеттілігі туралы ... ... ... ... мақсат міндетімізді көздеп отыр. Сондықтан да ғалымдардың
оның ішінде экономист ғалымдардың жаңа ... ... ... және ... ... көңіл бөлуді талап етеді.
Аймақтық экономика ілімі жас мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты
зерттеп қарастыруда ғылыми айналымға еніп қолданып келеді.' Аймақ ... ... ... ұлттық құрамының ерекшеліктерімен жиі үйлесетін,
біршама тұрақты экономика-географиялық және басқа ерекшеліктері, табиғи
және ... ... ... ... ... ... бар ... [23.355].
Әлемнің көптеген елдердің экономикалық кеңістігі бір т9тас болғанымен
біріңғай емес әр текті. (Мысал ретінде ... ... ... Осындай
әр-текті әлеуметтік-экономикалық салдарын қарастыруда аймақтың дамуын
тиімді басқару үшін ... XX ... 50 ... ... ... ... оның
идеологы және ұйымдастырушысы У.Айзард. Бұл ... ... ... ... ... өзіне қосып алады, басымдылықты пәнаралық
зерттеулерге бере отырып аймақтарды ... ... ... Ал ... кеңестік одақ кезеңінде өткен ғасырдың ... ... ... ... ... зерттеуі жолға қойылып
дами бастады.
Аймақтық экономиканы алғашқылардың академик Н.Н.Некрасов экономикалық
әдебиеттергетиісті «аймақ» түсінігін ғылыми ... ... Ол ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік факторлардың
жиынтығын зерттеп тану ... және ... ... ... өндіргіш
күштерін орналастыру аймақтық экономиканың ... ... ... ... - деп санады. Аймақ табиғи жағдайы азды-көпті ... ... ... ресурстары және материалдық техникалық базасы, өндірістік
және әлеуметтік инфрақұрылымы ... ... және ... ... ... өндірістік
күштердің даму бағытын сипаттайды.[6.47]. Орыс экономикалық оқулықтарында
басқа ... мен ... ... де ... Жиі ... район түсінігімен теңестіреді, бірнеше ұлттық ... ... ... ... ... айтады. Басқа да ... ... деп - ... ... ... ... ... республика аумақтарына (мысалы Ресей) сәйкес айтылады.
Мысалы И№ Кистонов айқындағандай аймақ - бұл ... ... ... өндіріс құрылымының ерекшелігі, ішкі байланыстылығы шаруашылығының
тұтастық аумақ бөлігі ретінде санайды. ... ... ... ... бар. ... ... аймақ республика, областар шекарасында өз
аумақтық басқаруы бар болса онда кең ... ... ... ... ... ... ... сұрақ туады. Кейбір экономистер (мысалы
В.Ф.Павленко) аймақтық экономика түсінігіне елдің жеке салаларын және жалпы
өндіргіш күштерін ... ... ... ... ... экономика аналогы ретінде анықтайды (ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп
және т.б.), ... да ... ойы ... ол елдің жеке райондарының
нақты экономикасын оқыту қажеттілігін ... ... ... ... экономикалық аймақ - бұл бар ресурстарды ... ... ... ... ең ... жетістікті
қамтамасыздандыратын, ішкі байланыстарының дамуымен, бүкілодақтық көлемдегі
өндірістің мамандануымен елдің өндірістік ... ... ... ... деп халық шаруашылығының белгілі астарлы ... онда ... және ... еңбек бөлінісінің өзара
байланысының негізінде ұйымдастырылады.
Жүйелік тәсіл тұрғысынан аймақ ... жеке ... ... ... ... жеке ... ... жүйесі жайында;
- астарлы жүйе шаруашылықтың басқа аймақтармен ... ... ... ... ... жүйе ... ... қарағанда өте күрделі
құралады. Егер сала- технологиялық тұрғыдан бір типті өндіріс ... ... ... ... ... және ... игілігі мен
қызметін қамтиды. Тағы бір ерекшелігі салыстырмалы ... ... ... деп ... мұнда осы жүйенің ішіндегі аймақтық жүйені астарлы
жүйе ретінде қарастырамыз.
Аймақ ұйымдық жүйенің күрделі ... ... ... ... жүйе болып табылады.
Аймақтық жүйе бірнеше басты ... ... ... жүйе ... ... - ... ... көрінеді, бұл
жағдайда тек экономикалық қана емес ... ... де ... Әлеуметтік параметрлері біршама дәрежеде ... ... ... ... гөрі көбірек нысаналы ... ... ... ... экономикалық дамуы, оның әлеуметтік
мақсатқа жетудегі негізі болып ... ... ... ... ... ... параметрлеріне ерекше көңіл аудару қажет. Аймақтық
жүйенің сандық параметрлері алдымен халықтың өмір ... және ... ... қажет.
Әйгілі конвенцияда 117 МОТ 1962 жылы аталғандай: «Кез-келген саясат
алдымен халықтың ... мен ... және де ... прогреске
ұмтылуын мақтап дем беру бағытталуы тиіс» [24.34]. Кейіннен бұл ереже кез-
келген ... ... ... ... ... ... ... деп
аталатын концепцияға енді.
Аймақтық жүйедегі екінші ерекшелік, аумақтық даму жағдайын айқындайды,
- бұл ... ... оның ... оңды динамикасы. Бұл
ерекшелік және де аймақтық жүйенің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жету емес, мысалы
мемлекеттік меншікті инвестрлерге кәсіпорынды сату, сонымен бірге ... де ... ... ... жүйе ... - ... және ... оның параметрлері аймақтың ... ... жаңа ... ... ... ... экономикаға соңғы жылдары көп көңіл бөлініп жатыр. Мемлекет
тарапынан тиімді жолдарын белгілеп аймақтық саясатты іске асыру қажеттілігі
туындап отыр. ... ... ... ... ... ... ... негізгі факторларды ескереді: - Қазақстанның аумағы
өте кең, ал аймақтары әр түрлі ... ... ... ... табиғи - ауа-райы әр ... ... ... бір ... емес ... де ... аймақ өте жоғары әлеуметтік-мәдени біркелкі еместігі қамтиды.
Қазіргі уақытта, нарыққа аймақтардың қарқынды ... ... ... ... ... ... ... жаңа критериясына
пікір айтылуда, атап айтқанда нарықтың көлемі қоғамдық еңбектің мамандану
деңгейімен, яғни ... ... ... терң ... ... да бір ... ... кооперациялық байланыстар соншалықты күшті,
интеграциясы терең болады.
Сонымен, ... - бұл ... ... ... барлық
формаларының бар болуы, халықтың шоғырлануы, жұмыс орны, кеңістік ... ... ... ... рухани өмірі, өз аймағында
басқару ұйымы бар ... - ... ... ... ... ... ... анықтама тәрізді.
Аймақтарды жіктеуді өндірістің негізгі мамандандыру көздерімен де
мүмкін: агроөнеркәсіптік, ... ... ... және т.б. атауға болады.
Біркелкі аймақтар жоқ; ертеден игерілген және жақында игерілгені бар;
орталықтың және перефершінды бар; мынадай да ... ... ... саны
өсіп, басқаларда төмендейді; біреулерінде халықтың үлкен жастарының салмағы
көп болуы мүмкін, біреулерінде - керісінше жастардың салмағы көп. ... ... тану ... ... құрылымы, шикізат базасы
және қазба байлықтардың бар ... ... ... және ... ... дамуындағы жерлерден қашықтығы. Осы және басқа
айырмашылықтары аймақтық экономикада есептелуі кажет, ... ... ... дағдарыстан шығуы, рыноктық катынастар дамуы ... ... ... нәтижесін шығаруы тиіс. Аймақ қазір экономикалық
және ... ... ... ... болып табылады. Бұл жағдайда
аймақтық экономиканың қалыптасу ерекшеліктерімен басымдылықтарын анықтау
өте қажет, ... осы ... ... ... ... оның ... және ... дамуы ерекшеліктеріне сүйенеді.
Аймақтық экономиканың атқаратын кызметі, тұрақты аймақтың халқының
өмір санасы және жоғары ... ... ... отыр. Аймақтық
экономика үш негізгі принциптерден түрады: 1) ... ... ... ... алу, ... ... жағдайы мен динамикасы,
мемлекеттің және жеке кәсіпорындардың мүддесі. 2) Аймақтық ... ... және ішкі ... ... ... үшін ... 3)Аймақтық мүдделерді активті іске асыру.
Аймақтық экономиканың келесі ... - ... ... ... ... нарықтары үшін аймақтық бағдарламалар бойынша өнімді өндіру
және қызмет ... ... ... ... ... ... жол,
автомобидьді линия мен жолдар, тазалау құралдары, ... ... ... ... ... ... ... білім беру, медицина, тұрғын үй,
мәдени шаралар және т.б.)
- баға қалыптасу ... баға және ... ... ... жеңілдіктер және штрафтық санкцияларды өңдеу, салық саясатын
анықтау.
- Бөлу облысында: ... және ... ... ... ... обылысында : тауар және қызметті ... ... ... сервистік қызмет көрсету, жарнаманы ... ... ... ... ... жүйедегі
теле-комуникация, статистикалық базалар көрсеткіштері және т.б.
- Тұтыну облысында: тұтынудың ұтымды деңгейін қамту.
Аймақтық экономиканың табысты атқаратын ... ... ... мүмкіншіліктері мен шеберліктері дер ... ... ... ... ... мүддесін есепке
алумен байланысты. Әр аймақтың әлпеті меншік ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мүддесінің әдістерін іздеу болып табылады.
Аймақтық экономика теориясының ... ... ... төрт қазіргі даму бағыттары қарастырылады:
а) жаңа парадигмалар және аймақ концепциясы; б) ... в) ... ... ... г) ... байланыстары.
Аймақ қазіргі теорияларда атқаратын қызметтері және көзқарастар көп
жүйе ... ... Ең көп ... оның төрт ... ... ... ... - квозикорпарация»; «аймақ - нарық»; «аймақ-
социум».
Аймақ квозимемлекет ретінде мемлекет және ұлттық ... ... ... ... ... ... елдерде аймақтар алдын
«орталыққа» қарайтын (децептрализация процестері) барлық қызметтерімен
қаржы ресурстарын ... ... ... Бұл ... жалпы
мемлекеттік және аймақтық үкіметтің өзара әрекеттерінің механизмдерін және
де аймақаралық экономикалық қатынастырының ... ... ... ... квозикорпорация ретінде - меншіктегі (аймақтық және жергілікті)
және ... ... ірі ... Бұл ... ... бәсекелестік күресте, қызмет, капитал (мысал ретінде, жиі,
жергілікті өнімнің «сауда маркасы» қорлау және ең көп ... ... ... ... ... ... ... ұлттық және
трансұлттық корпорациялармен өзара әрекеттеседі.
Нарық ретіндегі аймақ тәсілі, анықталған шекарасы бар, ... ... ... (кәсіпкерлік аясында) және аймақтың нарықтық
ерекшеліктеріне әртүрлі тауар және қызмет, еңбек, несие-қаржы ... ... ... ... және т.б. көңіл аударады.
Аймақ теориясында, қарастырылған үш парадигма нарықтың өзін-өзі
реттеуі, ... ... және ... ... ... енеді. Ғалым-аймақшылар арасында ... ... ... ... ... либералист немесе радикалды-
орталықты. ... ... ... ... ... платформасында орын алады.
Сондықтан экономикалық аймақ концепциясында басты көңілді ... ... ... ... оның қағидасы қоғамдық игілік
өндірісімен пайдалануда, табиғи монополияларды реттеуде жеке ... ... ... ... ... жэне т.б. ... е
емес аяның дамуын қамтиды.
Аймақты социум ретінде қарастыру ... ... өмір ... ... әлеуметтік өмірдегі ұдайы өндіріспен (сәйкестік
көріністеріне халық және еңбек ресурсары, білім беру, ... ... ... ... және т.б. ... және ... ... байланысты. Әлеуметтік топтарды олардың ерекше қызметтерімен
мүдделерінің шегінде ... ... ... ... ... экономикадан
да кеңірек.
Аймақтың даму теориясы макроэкономика, микроэкономика, институционалды
экономика және басқа ... ... ... ... сүйенеді. Аймақтық және ұлттық ... ... ... ... ... ... Микроэкономикалық істелінген нәтижелерді аймақты
талдау беруде ... ... ... ... ... ... қолданғаны дұрыс, басқаша айтқанда ішкі қисынсыздығын көрсетуде
қажет. ... ... ... мен ... ... және ... парадигмаларына сәйкес келеді. ... ... ... ... мақсаты және экономикалық даму
факторларының рөлін көтергенде, ... ... ... ... ... даму моделіне өту бұйрығын (эколог-социо-
экономикалық) бейнелейді.
Соңғы он жылдықта зерттелген ... ... ... ... және өнеркәсіптік орналастыру проблемаларын теріске
шығармай, іс-әрекеттің және орналастыру факторлардың басқа түрлеріне көңіл
аударды. Жаңа теория нысаналары- ... ... ... ... және ... жүйе, өнеркәсіпті ... ... құру және ... ... ... ... ... (транспорттық, материалдық және еңбек ... ... ... ... нарығын құрылымдау, экологиялық шектеулер
проблемаларына аударуда. Соңғы ... ... ... ... ... кенеттен өсті, оларға мыналар жатады: мәдени
әрекеттің сапалылығы және ... ... ... ... қызмет; шығармашылық жағдайы, адамдардың өз орындарына
құштарлылығы және ... ... ... не жеке ... сатшылардың
және тұтынушылардың жеке мүдделеріне ... ... не ... ... ... бағытталған. Соңғы қазіргі ... ... ... ... ... және мемлекеттің
мүдделерінің қарама-қайшылықтары ... ... ... Орналастыру теориясы дамуының басты кезеңі
иновацияны құру және тарату ... ... ... ... Тауар
өндірісі бірнеше сатыларды қамтуына сәйкес, әрі ... ... өз ... бар аймақтың өмірлік цикл теорияларымен
тығыз жақын Т.Хегерстранд инновациялық ... ... ... Ғалым
көрсеткіші төмен дамыған аймақтарда инновация сатылары үшін ... ... ... білім алатын және ғылыми орталықтар түрінде.
(технополистер, ғылым қалашықтарын және т.б.).
Экономиканы кеңістік ұйымдастыру теориясының дамуы ... ... ... ... аумақтық-өндірістік
комплексіндегі, қалалық жэне ауылдық тұрғындардың әр түрлі ... ... ... ... Кең ... ... өсу ... теориясы
Кристаллердің орталықтық орын теориясын қазіргі ... ... ... ... ... экономисі Ф.Перру енгізген өсу полюстер
идеясының негізінде, экономиканың салалық құрылымының ... ролі ... ... жаңа ... мен ... құрушы алдыңғы салалардың
ұсыныстары жатыр. Бұл идея ... ... ... Жаңа ... ... ... ... комплекстерді қалыптастыру
теориясын енгізді. (М.К.Бандман).
Қазіргі аймақаралық экономикалық өзара әрекет теориясы ... ... ... ... өндріс және өндірістік факторлардың
жеке орналастыру теориясы, аймақаралық ... ... ... интегралдайды. Бұл жерде жалпы экономикалық тепе-
теңдікті және халықаралық экономикалық интеграция ... ... ... өзара байланыстарын талдау жүйесінде басты рөлді
үш ірге ... ... « ... ... ... «ядро» және
«экономикалық тепе-теңдік» көрсетеді. Паретто-оптимум көп аймақты ... ... ... көп ... ондағы бір аймақ үшін, басқаның
жағдайын жамандатпай жақсартуы мүмкін емес. Бірақ әр түрлі ... ... ... жеке ... үшін ... ... ... Одан кейін
аймақтар өздігінше әрекет етіп ... ... ... (бірлікте)
болуы, өзінің жағдайы үшін көп жетістікке жетуі мүмкін. Ядро көпаймақты
жүйеде - бұл көптеген мынадай даму ... іске ... ... ... себебі жүйеден шығу, бірлік құру оларға тиімсіз. Ядро, егер ол ... тек ... ... ... ... ... тепе-теңдік бірнеше модификацияға мүмкіндік береді; жалпы
қағидасы нарықтың шарттарын анықтау болып ... ... ... тарифтер,
салықтар және т.б.) әрбір аймақ шешімі үшін тиімді келісімдерді айтады.
Сонымен, аймақ және ... ... ... ... ... тереңдетіп талдап қарастыруды талап етеді. Қазақстан Республикасы ... ... ... аса ... ... ... ... теориялық негіздер ілімі қалана берсін.
2. Қазақстан Республикасының нарықтық реформалар кезеңінің ... ... даму ... ... экономиканың потенциалы
Қазақстан өзінің нысалы дамуын «Қазақстан - 2030» ұзақ ... ... ... ... ... ... ... күн тәртібінің
ұлттық экономиканың әлемдегі ... ішкі ... ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Бұл
міндетті шешу үшін біздің экономикалық, сондай-ақ ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы технологиялармен жабдықтап,
дәлелдеген тәжірибелерді еліміздің менталитетіне байланысты қадағалап іске
асырумыз қажет. Экономика ... ... ... басымдылығы, ал
экономикалық өсуінің барынша ... ... қол ... - ... ... қала ... [3.1].
Еліміздің даму стратегиясының «Қазақстан - 2030» ... ... ... ... - инновациялық бағдарламасы және
Президенттің халыққа жыл ... ... ... ... ... ... бағытталып атқарушы үкіметінің міндеттерін ... ... ... ... ... өзекті проблемаларды шешу үшін
барлық мүмкіншіліктері мол, яғни экономиканың потенциалы ... - ... ... ... ... ... іске асыра алуымыз
қажет.
Егер елде ұлттық өндірістік күштер біркелкі тиімді жүйеге келмесе және
де экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... тек сөз ... қалуы мүмкін. Шаруашылық жүйе
тұрақтылығының негізделуіне, халықтық өмір сүру ... ... өсуі үшін ... негіз керек [26.13].
Пайдаланылмаған резервтер мен ресурстардың көп ... ... ... ... қамтамасыз ететін аймақтық -аспект -
еліміздің экономикасының жалпы реформалауында да ... ... ие. ... - ... ұлттық өндірістік күші аумақтық ... ... ... ... ... ... заманда Батыс елдерінің пікіріне сүйенсек, кез-келген елдің
кері дамуы аймақ арасындағы әлеуметтік - экономика саласындағы айырмашылық
болып ... ... әр ... ... қабілеті оның экономикалық
даму жүйесінің қаншалықты күштілігінен және аймақтық деңгейге мемлекеттің
ықпалы, нақты ... ... мен ... ... ... жүйесінің қоғамның аумақтық ұйымдастыруда пайда
болуы даму үлестеріне, қоғамдық ... ... ... қажеттіліктерін елемеуге әкеп соқты.
Шынында да, әлеуметтік-экономикалық деңгейі әр түрлі келетін елдердің
индустрилизацияның ... ... ... ... ... ... аймақтық және жанұялық қарым-қатынасының төмендеуіне
жағдай туғызады. ... осы ел ... ... дамудағы,
сонымен қатар аймақтық ішкі бөлінулердегі айырмашылықтарды ... ... ... және ... ... ... ... келтіруіміз
керек.
Қазіргі заманда әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... айта кеткеніміз жөн.
Аймақтандыру - планетарлық, әлемдік процесс, ол XX ғ. соңына қарай
дамуын үдетті және өзінің ... мен орны ... ... ... тең. Бұл нарыққа көшуде ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Қазіргі жағдайда аумақ әртүрлі әлеуметтік топтардың, әсіресе сол ... ... ... себепті болып отыр.
Ел ішіндегі әлеуметтік-экономикалық даму деңгейін теңестіру ... ... ... ... ... жүйелей отырып, аумақтық
бірлестіктерінің шаруашылығының мәселелерін шешуге ықпалын тигізіп ... ... ... ... ... қажет болып отыр. Жалпы
айтқанда, индустриалы дамыған аймақтарда мамандырылған салалар мен халық
шаруашылығы, оның ... ... ... ... ... ... үйлесім жоқ. Мысалы, ең ірі жүн күші (өндіріс саласында) болып
табылатын ... ... ... ... мысал келтіруге болады.
Барлық аймақтық ресурстар мен аумақтық жағдайды негізінде ... ... ... да ... ... ... ... дамып
келе жатқан іс-шараларда бөлініп қаралуда. көрсетілген аумақтық өндірістік
кешенді қалыптастыру нәтижесінде аумақтық ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, осы экономикалық құбылыс
(сегмент) өзінің дамуына аумақтық ... көп ... ... ... ... ... салаларын (оған көлік, байланыс) және халық тұтынуын
қамтамасыз ететін (жеңіл ... ... ... ... ... ... аймақтық өндірістік күштер мен табиғат қорғау шараларды
дамыту деңгейіндегі диспропорцияға ... ... ... ... күш ... сол ... тұрғындарының мүддесіне яғни ең ... даму ... ... дамыды.
Тиімсіз экономика деп - шаруашылық стратегиялық шикізаттың (негізгісі
- көмірсутек) үлкен қоры бар аймақтарда ... ... ... және де ... ... ел ... белсенді түрде
интеграциялауды атауға болады.
Мысалы, кезінде СССР-да пайда болған ірі ... бірі ... ... ... ... ... төмен деңгейге түсуі
диспропорцияға тән. Нәтижесінде бұл ... ... ... тап ... ... ... үлкен жерлерін өңдеу халық тұрмысын
көтерген жоқ, бұл бір ... ... ... ... ... ... ... қосқанда) екінші жағынан ауылдың төмен
жағдайы әсер ... ... яғни ... ... ... ... болмауы, тұрғын үйлерді айтпағанда, өте ауыр экологиялық
жағдайдың ... кей ... ... ... болуы.
Депрессивті аймақтарға келер болсақ, ... ... ... ... да, ... мақсат халық мүдделеріне еш
сай келмеді.
Осылайша, қалыптасқан ... ... ... ... ... ... талаптарына жауап бере алмады, сол себепті де,
оны әрі тиімділеу мәселесі артықшылық ... ... ... қарамастан,
кейбір аймақтар ел ішіне ғана емес, әлемдік көлемде, ТМД-дағы ... ... ... ... сөзсіз. Олардың шаруашылығынының салалық
құрылымы толық диверсификацияланды, одан соң ... ... ... деп ... да ... ... ... кешені қызмет көрсету мен инфрақұрылым
салаларында ... ... ... ... ... да ... ... негізгі мақсаты - мемлекеттік стратегиясының тапсырыс
жарының орындалуы хал ... ... ... ... ететін аумақтық
ресурстарды көлемді түрде пайдаға жарату болып табылады.
Аумақтық ... ... ... ... ... ... ұзақ ... процесс және мемлекет, жергілікті ... ... ... ... ... тәжірибеге сүйенсек, реттеу ... ең ... ... ... ... ... Тұрақсыз
экономикалы елдерге аумақтық дамуда айқын ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатында тиімділеу мәселесі артқы орында ... ... ... ... ... ел ... аймақтардың
біркелкі әлеуметтік-экономикалық даму негізі әр деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін пропорциялар мен ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтар
аймақтық айырмашылықтар аймақтық экономиканың болашағына қызмет ... 9 ... ... және де 4 ... ... ... ... беруге тырыстық; оларға табиғи ресурстардың саны мен сапасы еңбек
ресурстар саны мен ... ... және ... ... ... өндірістің
технологиясының деңгейі) жатады. Жалпы көрсеткішке (ұпай бойынша) сүйеніп,
таңдалып алынған жүйе аймақ бойынша экономика өсімінің ... ... ... (1 ... 1
Дамудың экономикалық потенциалының деңгейі бойынша Қазақстан
Республика облыстарын көрсеткіш тізімі
|I -топ |II - топ |III – топ ... ... ... ... ... түрде |
|жоғары 2,38-3,39 | ... 6,37 -7,2 ... ... Қазақстан |Алматы ... ... ... ... ... ... |
|Жезқазған ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... қ. | |
| ... | ... ... ... және ... потенциал деңгейі бойынша
салыстыру тізімі. Нақты емес, себебі табиғи және ... ... ... ... ... ... саны ... қосылмай нуршанылда тұрғанында алынған, бірақ
өндірістік процесс әлі тоқтамағанын есепке алу керек.
Облыстардың экономикалық ... ... мен ... көрсеткіштерді іріктеу, оны салыстыра бағалау төмендегідей:
- Екі қарама-қарсы аймақтық топтарға ... және ... ... тұрақтылық ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің кесірінен
қоршаған ортада бұзушылықтар байқалады, сондықтан ... осы ... ... ... ... ... қажет етеді.
- Үшінші топтың облыстары ... ... даму ... және қоршаған ортаны қорғау көрсеткіштері
салыстырмалы түрде анағұрлым ... ... ... ... мен бұрынғы семей облысының аймақты кірмейді.
- Екінші топтың облыстарында экономикалық потенциал дамуы тұрақты
болып отыр.
- Жалпы алып ... 20 ... ... 11-і ... ... экономикалық дамудың дағдарысын кіріп отыр. Ал
Павлодар, Маңғыстау, ... ... ... ... ... ... Жезқазған, Шығыс Қазақстан, Жамбыл
облыстарында және Алматы қаласында ... ... ... сәтті болғанымен, тұрақтылығы өте нашар.
- Алматы, Семей, Қызылорда экономикалық тұрақтылығы төмен; ірі
экономиканың дағдырысының өршіп отыр.
Осылайша, ... даму ... ... мен ... ... ... және ... жеке аймақтарының кең өндірістік
күшін қалыптастырудағы ... ... ... жол ... ... облыстарындағы экономикалық дамудың жоғары деңгейі осы аймақтарда ел
экономикасың ... ... олар ... ... ... ... болуы мүмкін. Бірақ бұның
бәрі қоршаған ортаны ... ... ... шешумен жалғасуы керек.
Белгіленген аймақтардың экономикасы үшін техника-технологиялық ғылыми
өндіріс - автомобиль ... ... ... ... ... дамуы, жаңа құрылысты өте таза және ... ... ... ... ... ... болады.
Бұл мәселе Павлодар, Солтүстік Қазақстан, және басқа да облыстарда
шешімін таппай отыр, әсіресе ... ... ... үшін жаңа ... ашу мұқтаждығы өршіп отыр. Бұл мәселені шешімді Солтүстік облысында
бастау алуға негізгі ... ... ... жарзашылықты территориалды ұйымдастыру
инфрақұрылымында қараусыздан қараусыз ... ... ... ... Оның ... және ... экономикасының да тепе-теңдігі.
Қалыптастыруға ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ұйымның қамтамасыз ететін сәйкес пландарма
құруға қажет. Әркелкі аумақтарда дамудың барынша әсер ... ... ... ... аумақтарда дамудың объекивті қамтамасыз ететін
қр****ң ... ... күні ... ... ... руды жетілдіру арқылы ұсыныстарды жүзеге асыруға болады.
Қазақстандағы рыноктық экономиканың даму өзгешелігіне көңіл ... ... ... ... негізін көруге болады.
Себебі, ТҰК, ҚӨТ сияқты ірі ... ... ... ... ... қысқа мерзім ішінде құру, жүзеге асыру қиын
мәселе.
Аймақтар бойынша белсенді кәсіпорындардың басым саны Алматы (28,3%)
және ... (9,9%), ... ... ... (7,4%) және ... (6,8%) және Қарағанды (6,5%) облыстарында шоғырланған. Бұл
жердегі тіркелген ... саны ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысы шығады. Бұл осы өңірлердегі халықтың ... ... ... ... екенін есте ұстауымыз тиіс [3.7].
2.2 Кәсіпкерліктің аймақтық құрылымының қалыптасу ерекшеліктері
Кесте 2. Шағын бизнес кәсіпорындарының саны 01.04.2003ж.
|Қалалар мен ... ... | ... ... ... | ... ... |
| | | ... |
| ... ... ... ... |
| | ... %-бен | ... |
| | | | ... |
| |ААҚ ... |3328,5 |3594,9 |4300,9 |
| |ЖАҚ ... ... |1288,4 |1465,0 |2141,5 |
| |СП ... |553,9 ... |
| |СП ... |134,0 |187,0 |255,1 |
| ... өсуі ... |
| |ААК, ... |45752,2 |83117,1 |
| | |49131,7 | |
| |ЖАҚ ... ... |13931,5 |21809,1 |
| | |19580,5 | |
| |СП ... |10583,8 |13622,5 |
| | |13290,5 | |
| |СП ... |1801,7 |3791,8 |
| | |2560,6 | ... ... ... ... мен ... бойынша заң актілері
қалыптасқан және олар жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... лицензиялар мен рұқсаттар
беретін әкімшіліктің араласуы кәсіпкерлерді заңды айналып өтуге ... ... ... ... заң актілері мен жеке басын көп ойлайтын
субъектілердің арқасында елімізде шағын бизнестің ... ... ... ... ... оны ... те ... кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» Үкімет қаулысымен
«шағын кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ... ... ... ... енгізілді және осы аталған аты мақсат ... ... ... емес ... рөлін күшейтуге, атқарушы билік шешімдерін
дайындауға, шағын бизнес салаларындағы бағыттарды ... және ... ... ... мүмкіндік береді. Сонымен қатар, заң мен ... және ... ... ... ... жасау
көзделген. Бұл нормалардың заңды бекітілуі шағын кәсіпкерлікті дамытуда
және қолдауда нақты ... ... ... ... Бұл өз кезегінде
елде орта және ірі кәсіпкерліктің өсіп жетілуімен қатар, оның белсенділігін
артуына алып келеді.
2.3 ... және ... ... экономиканың интеграциялық
топтардың ерекшеліктеріне сипаттама
Қазіргі таңда бүкіл әлемде, шын мәнінде, ... ... деп ... ... ... топқа енген мемлекеттер
тәжірибесінен қазіргі уақытта кез-келген ... ... ... мүмкін
еместігі айқын көрінеді.
Әлем сахнасындағы шиелініскен бәсекелестікпен бетпе-бет кездескен
бұрыңғы кеңес кеңістігі орындағы жаңадан бой ... ТМД ... ... ... және ... ... тәжірибесіне, ең алдымен
өзінің экономикалық әлеуметімен және ... ... ... ... ... ... және ... жолында
кімнің жетістіктері неғұрлым айқын болатындай тәжірибелерге аса ден қоя
бастады. Біріккен әрекеттер ... ... және ... ... ... білгендердің алдындағы қатарларындағы - Батыс Еуропа,
Латын Америка және т.б. ... - ... ... ... және ... ұзақ
жылдарғы интеграция тәжірибесі жаңа интеграцияланушы мемлекеттер үшін
пайдалы балатындығы анық.
Қазіргі уақытта ... ... ... ірі ... экономикалық
келісімдер мен шатасулар жүзеге асырылуда. Интеграциялық ... ... жүйе үшін ... ... ... өсуіне
әсері, олардың жалпы планетарлық ЖІО-нің 75 % құрауымен (1985 ж. - 27,8 %),
өнім экспортының 75,4 %-ын әлемдік ... ... 43,3 %-дық ... ... халықаралық интеграциялық бірлестіктермен қатар Еуропалық
Одақ (ЕО); экономикалық жене саяси жақындасу үлгілері ретінде ... ... ... ... ... ең ... және саяси
бірлестігіне айналған ЕО, жер шарының ... ... ... үшін ... ... қызмет атқара алады. Басқа ... нақ сол ... ... ... таңдалған бағытының дұрыстығын
дәлелдейтін, ең маңызды әсер етуші ... қол ... ... ... ... ... сондай-аймақтық мазмұнын
алдын-ала анықтаған тиімді экономикалық, саяси және ... ... және ... Н.Ә. Назарбаев, ТМД елдерді төрт түрлі: тауар, жұмыс күні,
қызмет және капитал қозғалыстары ... ... ... ... үлгі ... ... екендігін атап айтты. Ол: "Біз Еуропалық одақтан
XXI ғасырға бет бұрған, экономикалық және ... ... ... және ... ... магистральды үлгісінің тұрарлық мысалын
көреміз оның ... ... және ... ... ... " – деді (2.76 ... ... тарихының айтарлықтай салтанаттай шеру еместігі
де мәлім. Бұл өте ұзақ және үлкен ... ... ... ... ... ... (1993 ж. дейін ... ... деп ... ... ... жеңу ... ... шешім
қабылдап оны өмірге ұластыру үшін үздіксіз тер төгуге тура келді. ... ... рет ... ... және ол ... жеңе ... ... өздерінің қабілеттіліктерін көрсете отырып интеграция
потенциалын дамытты. Батыс Еуропа интерациясына даму динамизмімен ... ... тән, бұл ... бір орында тұрған жоқ, яғни ... ... ... ... ... тез ... беруге ұмтылды.
Баршамызға белгілі, басында интеграциялық принциптер негізінде алты ел
бірікті, қазіргі танда ... 370 млн. ... жуық ... бар ... ел ... ... ... асыруда. Қазірдің өзінде Одақтың
тұтастай экономикалық қуаты, ... озық ... - АҚШ және ... ... ... Мысалы, әлемдік экспорттағы ЕО-ң үлесі 20 %-дан
астам (АҚШ үлесіне - 15 %, ... ... - 10 ... ... ... айта ... себебі Еуропалық
Одақ құрамының келешекте 2-ге дейін (немесе 85%-ға) өсу ... ... ... 13 ел тобы ... ... ... ... және Шығыс Еуропаның 10 елі, сондай-аймақтық Кипр, Мальта және
Турция ... ... 57 %-ға ... ... сөз. ... даму ... әсер ... және өсу қарқынын анықтаушы
факторлар өсімі аз ғана. Себебі ЕО құрамына жан басына шаққандағы батыстары
осы одақтағы ... ... ... ... ... 38%-ын ... елдер
кіреді. 13 елді қабылдау ЕО - тың ЖІО өсімін 6%-ды ғана ... ... ал ... сыртқы қарыз сомасы 200 млрд. долларға. асады.
Еуроодақ ... ... 5 %-ға ғана ... (11. 38 б). Яғни ... ... ... барлық еуропаны қамтуы мүмкін.
Көмір мен болаттың еуропалық бірлістігі, тауар өнімі ... ... құру ... ... ... (ол ... Еуропаның алты елінен
Франция, Италия, ГФР, Белгия, Нидерланды және ... ... әсер ... ... ... деп жариялаған бірінші
халықаралық ұйымға айналды.
Интеграциялық бірлестіктің қызметі, кез келген ұлттық нарық прициптері
сияқты ... ... ... ... және ... ... құруды
жоспарлаған. Еуропалық Қауымдастық құру туралы Рим ... алты ... ... күрт ... ... ... соң 1973 ж. - ... (оған
Англия, Дания, Ирландия кірді), 1981 ж. мүшелікке енді, 1986 ж. - ... ... ... ... 1995 ж. оның құрамына Австрия, ... ... ... ... даму ... келесідей:
1) 1958-1968 жж. аралығы - еркін сауда аймағы;
2) 1968-1987 жж. аралығында - кедендік одақ;
3) 1987-1992 жж. аралығында - өндіріс факторларының ... ... ... ж. асап ... ... ... бергі уақыт аралығындағы интеграцияның ... ... ... ... сипатталады: экономикалық
байланыстар формалары ерекше ... ... ... ... ... ... ... экономикаларды үйлестіру
жүзеге асады, біріккен бағдарламалар жасау, ұлтаралық ғылыми ... ... ... ... актілер мен заңдар пакеті
бекітіледі, капитал ... және ... ... ... ... ақпараттық-технологиялық сипаттағы) жол ашылған, жұмысшылар
қай жерде жұмыс күшіне деген сұраным жоғары және осыған байланысты ... ... ... ... және ... ... күні ... байланысты еркін қоныс аудара алады.
Еуропалық экономикалық қауымдастық құрған алғашқы алты мемлекет аса
үлкен кедергісіз алға ... ... ... ... ... соңғы
кедендік барьералар алғашқы онжылдық ішінде жойылды. Қауымдастыққа ... ... ... де қосылу кезіндегі ұлттық кедендік тарифтерін
жойды жене ортақ нарықтық қойған ... аса ... ... ЕЭҚ ... ... ... жою ... 1968 ж. 1
шілдесіндегі "Ортақ кедендік тарифтің" (ОКТ) құрылуымен ... ... ... ... ... үшін ... ... кедендік
шекарасын қалыптастырды, сондай-ақ ... ... ... қай мүше ... ... ... ... баж салығы олардың барлығына салынды. ОКТ-нің енгізілуі
сауда тасқындарының ... ... да ... ... ие болды.
Осылайша Қауымдастықтың сыртқы шекараларында ортақ тариф енгізу толыққанды
кедендік одақ құрудың және экономикалық ... ... ... ... ... (30.504 ... ... құрылуы нәтижесінде барлық тауарлар кедергісіз
қозғалады және ол тек ... ішкі ... ... ғана ... ... сандық шектеулерді де жоюды білдіреді. Қазіргі таңда ЕО-ішкі
саудасы барлық квоталық шектемелерден ... ... ... ... әсер етуші факторларды, айталық, адық
жүйесінде өзгешеліктерді азайту - тауар ... ... ... ... ... ... 1996 ... бастап
бұл елдердегі қосымша құн салығын (КҚС) салудың тауар өндірілген елде, яғни
–«шығу орны ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде көптеген артық іс-әрекеттерді, яғни
деклорациялар ... ... ... баж ... ... ... ... және басқа да сәйкес ... ... ... ... ... ... Бұл ... мүше-
мемлекеттердегі КҚС ставкалары біріздендірілген.
Қауымдастықтың алға қойған міндеттерінің бірі - ... ... ... жүйесін қалыптастыру. ... ... ... үшін ... ... бәсекелестік шарттарының
бірыңғайлы жағдайында ғана бір ... ... ... Бұл ... ... ... ... жасаудың және жеке немесе ... ... ... ... ... бәсекелестіктің бұзылуына жол
бермеудің жалғыз ғана жолы. Бәсекелестікті шектейтін ... ... ... сондай-аймақтық нарықта үстемдік етуші
кәсіпорындардың асыра қызмет ... ... ... айталық,
заңсыз баға тағайындау немесе өндірісті, нарықты немесе техникалық дамуды
шектеу сияқтыларға тыйым салынады. ... ... ... ереже бойынша мемлекеттік көмектерге де тыйым салынған. Сондай-
аймақтық олар ұлт үсті ... ... ал ол өз ... ... ... ... әділ бәсекелестікті жүргізу ережелерінің
орындалуын жүзеге асырды және ... ... ұлт үсті ... ... ... түрде жазалады.
Сондай-аймақтық нақты көріністердің біріне ЕО-тағы жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... бірге жұмысқа орналасқан мүше-мемлекеттегі
әлеуметтік интеграцияның минималды деңгейіне құқықтық кепілдеме ... ... ... және ... ... ... өзінің тәуелсіз іс-әрекетін қалыптастыру мен ... ... ... ... нарықты құрудың маңызды
факторларының біріне ... ... ... және ... ... ... де ... (бұлар ЕО туралы келісімнің арнайы ... (9. ... ... ... ... ... басқа елдерінде, мүше-мемлекеттері
араларындағы капитал қозғалысын еркінсіту және ... ... ... Комиссияның арнайы рұқсатымен ғана жүргізілу реті қабылданды. Серіктес
елдер тарапынан мұндай ұлт үсті ... ... ... ... ... мәселерге деген еркін ықыластылығы, экономикалық және валюталық
одақ ... кең ... ... басынан бергі батыс еуропалық интеграция стратегияларының
ең маңызды бағыттарының бірі. Экономикалық және валюталық одақ құру ... ... ... ... ... елдер интеграция шеңберінде
мақсатқа жетудің қатаң ... ... ... ... ... ... салауатты интеграция кезендеріне көшуге бой
ұрған бұл ... ... ... ... Және де бұл тұрғыдан елдердің - макроэкономикалық көрсеткіштерін
"тегістеу" ... ... яғни ... ақырғы ұстанымы ретінде ортақ
валюталық кеңістік құрудың ... ... ... ... ... ету үшін ... ... топты құрады:
- мемлекеттік бюджет тапшылығы ЖІО 3 % - нан ... ... ... ЕО-ң баға ... неғұрлым жоғары үш
еліндегі ... ... ... ... ... 1,5 ... ... үкіметтің ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ЕО-ң баға ... ... жоғары үш елінде
осы ставкалардың орташа деңгейіне қосымша 2 пайыздық пункттен аспауы;
- ЕО-ғы ... ... ... ... ... ... ... шектеулерді ұстану (13 57 б).
Бұл "өткізу" критейлерін мойындай отырып, бірлесе макроэкономикалық
сәйкестікке ... ... ... 1999 ... ... ... ... (11 елі) ортақ валютасы "евро" пайда болды. Ортақ ... ... үшін және ... ЕО ... ... ... және валюталық реттеулердің орнауы, еуропалық фирмалардың әлемдік
бизнес элитасына шығуын жігерлендіретін ... ... ... ... және ... біз ... ... мен күтілімдердің
шындыққа жанасар тұстары байқалуда.
Аталмаш валюта ЕО-та қалыптасқан өндіріс ... ... ... - ... ... ... отырып қосымша функционалды-
құрылымдық негіздер қалыптастырады. ЕО елдерінің ... ... және ... қалыптасып, оларды басқару мен реттеу үлгі үсті қаржы институттары
назарына жүктеді.
"Еуропаның" енуімен күтілетін нәтижелер, ... ... ... мен ... ... ... яғни ... жұмыспен
қамту, өндіріс өсімдерін ынталандыру, және қатысушы-елдердің ... ... ЕО ... ішкі ... көшу 1996 ж. ... ... 300 ... 9000 мыңға дейін жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға,
жан басына шаққандағы орташа ... ... 1,1-1,5 %-на ... 1-1,5 %-ға ... өнеркәсіптік экспорты 20-30 %-ға көтерге,
ЕО әртүрлі елдеріндегі ішкі бағалағы айырмашылықтарды, тауарларда - 22,5-
тен ... және ... - ... 28,6 %-ға ... және ЕО-қа
барлық халықаралық капитал тасқыны - 44%-ын ... ... ... 84 ... ... Одақ ... жалпы тәжірибесіне терең үңілетін
болсақ, оның позитивті және негативті жақтарын толық ой ... ... ... Осы ... ... ... экономист Ю. Борконың айтуынша
интеграция сабақтарын төрт пунктке жіктеуге болады.
Біріншіден, аймақтық интеграция қаншалықты қажет ... да, ... ... ... Алға ... ... өз ... интеграция идеясының сәтсіздікке ұшырауына әкеледі. Сондықтан нақты
практикалық ... ... ... ... ... сәттілігі тәуелді болмақ.
Екіншіден, процеске қатысушы мемлекеттер мүдделерінің сәйкестігі
интеграцияның тұрақты ... ... ... ЕО ... ... даму ... жанжалда мен дағдарыстарға
кезікпеу мүмкін емес ... ... ... ... шешуші нүктесі"
ретінде қарастыруға болады. Бекітілген келіссөздер мен қол ... ... да бас ... ... да бастан кешірді. Дегенмен
де, қазіргі ... ... ... ... көзқарас, яғни оған
интеграция дамуының импульсі ретінде қарау, ЕО үшін қалыпты әдетке айналды.
Үшіншіден, ЕО-ң ... мен ... ... ... және жетіліп келе жатқан институттар, нормалар және әдістердің
тұтастай жүйесімен қамтамасыз етіледі.
Төртіншіден, біртұтас Еуропаны ... ... ... ... ... "механизм" ерекше атап айтуға болады. Еуропалық құрылысқа қоғамның
қатысуы, партиялар, кәсіподақтар, ... ... ... баспасөз сияқты дәстүрлі демократиялық институттар және ЕО
шеңберінде осы мақсаттарда құрылған ... ... ... ... ... ЕО ... атты арнайы бағдарлама шеңберінде әр жылда
қоғамдық көзқарастарға ... ... ... институционалды
құрылым интеграцияның дамуына өте зор үлесін қосты [32 73 б].
Біздіңше, ЕО ... "ұлт ... ... ... ... жатады. Кең мағынада алғанда кез-келген халықаралық
үкіметаралық ұйым және оның ... ұлт үсті деп ... ... Бірақ
тек Еуропалық Одақта ғана олардың ұлт үсті құрылғылары мен қызметтері ең
максималды шегіне жеткен.
ЕО ... ... ... ... ... шектейтін, ұлт үсті
бірлестік болып табылады. Қазіргі ... ол бұл ... ... байланыс сферасында ақша-несие және валюта сфераларында,
ауылшаруашылық, көлік және т.б. ... ... ... ... ... ... қорғаныс және заң мәселелері дербестігіне де
қойылатын шектеулер толықтырылуда. Мүше-елдердің ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде көрсетілген.
Халықаралық ұйымның ұлт үсті ... тағы бір ... ... қалыптасқан шешім қабылдау механизмі. Еуропалық ... ... және ... да шешімдердің көп бөлігі ... ... көп ... ... ... Әрбір мемлекет
бекітілген кесте, директива, сот шешімін олармен келіспеген жағдайда да
орындауға міндетті. ... Сот, ... ... ... ... ... байланысты ғана шешім қабылдайды. Негізгі заң қабылдаушы
орган - ЕО ... ... ... шешу ... ... ... қатысушы минстрлерінің ортақ келісімге келуі есепке алынады.
3. Бжезинскийдің объективті бағалауы бойынша: "ұлттық-мемлекеттердің
мемлекет ... ... ... және ақыр ... ... ... жол салулары, Еуропада национализм дәуіріне тән анағұрлым
ірі постұлттық ұйымдардың қалыптасуына әкеледі. Қазіргі таңда бұл әлемдегі
ең ірі ... ... ... Бұл ... ... ... жетістіктерге қол жеткізулері. Құрама ... ... және ... ... өмір ... 400 млн. ... ортақ құрылымның қалыптасуына әкелуі мүмкін. Мұндай Еуропаның
әлемдік державаға айналуы ... [13 75 б]. Бұл ... ... ... ... көрсеткіштерді мысал ретінде негізге алуға болады. Мысалы,
қазіргі уақыттағы мәліметтер көздері бойынша Еуропалық одақ елдерінің жалпы
ішкі өнім ... 6,3 ... ... ... ал АҚШ тағы бұл ... ... долл. құрайды. Бұл аймақтың үлесіне барлық батыс әлемдегі жиынтық
өнеркәсіп өндірісінің ... бір ... және ... ... 50 %-ы
тиеді. Батыс еуропалық валюта жағдайы күшейе түсті ... ... ... алшақтықтар қысқарды. Лондондық ... ... ... мәлімдеуі бойынша ортақ валютаның
енгізулімен ЕО алдынғы қатардағы экономикалық ұлы ... ... ... АҚШ ... ... ... оның ... ЕО елдері тұрғындарының
өмір сүру деңгейлеріне позитивті әсерін тигізеде. ... ... ... ... көзделген мақматтардың іс жүзіндегі
орындалуы ЕО интеграциясының федерацияға ұласу мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы
саясаттардың жүргізілуі мұндай болжамдардың белгілі бір дәрежеде ықтималдық
деңгейін жоғарылатады.
Барлық тарихи процестер сияқты, ... ... ... ... саябырлау кезеңдерін бастан кешірді, бірақ бұл тұтастай алғанда
ілгерілмелі әрекеттер болды және оның өзі үшін де, ... ... ... көздеген басқа да бірлестіктер үшін мәні зор.
Кейбір зерттеушілер ЕО тәжірибесін екі ... ... ... ... ... ... ... өткен кезеңі екенін
куәландырушы жалпы ... яғни ол бар ... мен ... ... экономикалы өнеркәсіпті дамыған елдер өздерінің
экономикалық, құқықтық және ... ... ... ... байланыстыру
жолында келеді. Екінші - қолданбалы: бұл процесті жеңілдетуге ... ... ... ... ... ... және ... 13 ].
Батыс Еуропадағы интеграциялық процестердің дамуын қадағалайтын болсақ
- зерттеуші Б.Н.Топорниннің айтуынша,- ең алғашқыдан ... ... ... және ... ... ... өзіне сіңірген үш
ұйымдастыру әдістері болды.
Бірінші ... мәні ... ... үлгісін оңына дейін
пайдалану, халықаралық ... ... ... ... ... мәнін қауымдастықтың ұйымдастыру құрылымы мен құқығындағы
мемлекеттік ұлт үсті ерекшеліктерінің күшеюімен, яғни федералистік үлгіге
ұмтылуымен түсіндіруге ... ... ... ... ... [14. 53 б. ... де, үлгіні таңдау осы тәсілдердің бірімен тығыз ... ... ... Бұл жерде әрбір елдің нақты экономикалық, ... ... ... роль атқарады. Қазіргі таңда еуропалық интеграция
теориясының сан рет тексерілгендігін және ... ... ... ... айта ... Сондықтан да Еуропалық одақтың құрылуы ... ету ... мен ... ... интеграцияға қол созған
кез-келген қоғам үшін қызығушылық танытуы хақ.
Біздің жағдайымыздағы, яғни жаңа тәуелсіз мемлекеттердің ... ... ... ... ЕО ... ... ... мен саясатшылар арасындағы пікірталастардың басты тақырыбына
айналып ... ... ... бұл ... ... ... оған ... бастапқы экономикалық-әлеуметтік және т.б. сан ... өз ... ... ... қатысушы елдердің осыдан он жылдан астам уақыт ... ... олар ... ... ... қүрамында болды. Бүрынғы қүқықсыз
одақтық республикалар өткен онжылдықта ... ... ... қаржылық-бюджеттік тәуелсіздіктерін орнатуды аяқтауда.
ЕО өзінің қалыптасуын бастар кезінде-ақ дамыған нарықтық экономикалы
елдерді біріктірді. Ал Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына ... ... ... ... өтудің әртүрлі кезеңіндегі елдер
кірді.
Мұның бәрі Достастық шеңберіндегі қазіргі ... ... ... ғана ... ... жаңадан бой көтерген ... да ... мен ... көз ... ... ... білдіреді.
Интеграциялық қалыптасудың бастапқы ... ... ... мен ... ... алу, ЕО тәжірибесін
нарықтық экономикалы демократиялық мемлекеттер ынтымақтастығының жаңа ... ... ... сөз ... ... ойымызша, ЕО -тың неғұрлым құнды сабақтарына оның қалыптасуы
мен қызмет етуіндегі ... ... ... ... ... ... ... түрде қалыптасу сипаты; екіншіден, онда
экономиканың үстемдік етуі; ... ... ... ... ... ... ... бір типтілігі; бесіншіден, үшінші елдерге ... ... ... ... ... алтыншыдан, заң шығарушы және атқарушы өкіметтерді
үйлестіруші ұлт үсті ... ... ... ... ... ... ... жинақталуы; және де жетінші ретте атауға ... ... ... ... ... шешімдердің орындалуын қатаң
бақылау, тиімді сот өкіметі, ЕО ... заң ... ... ... мен ... орындалуынсыз экономикалық өзгерістердің
ойдағыдай жүргізілуі мүмкін емес екендігін көруге болады.
Интеграциялық ... үшін ... ... облыстарында ЕО тәжірибесінің
маңызды сәттерін көрсетуге болады:
- ... ... ... ... ... ... анықтау;
- қатысушы-елдер арасындағы сауда және ... ... ... ... әсер ететін бюджет, фискальды, несие және ... ... ... саясат бағыттарын координациялаудың әдістері мен түрлері;
- қатысушы-елдердің біріккен құрылымдық саясаттарын ... ... ... ... жалпы экономикалық және ... ... ... ... және ... ... ... асуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... [10. 77 б. ]
Батыс Еуропадағы экономикалық интеграция дамуындағы жетістіктер
әлемнің дамушы аймақтарындағы назарды өзіне ... ... ... және ... 30-ға жуық ... ... ... кедендік және
экономикалық одақтар қалыптасты. Дегенмен тәжірибелік құндылығы ... ... ... бола ... 1994ж. АҚШ, ... Канада
елдерінен құралған Солтүстік Американдық еркін сауда ассоциациясы - НАФТА-
ны (North America Free Trade ... ... ... ... ... ... ... шешілген болатын, дегенмен ... ... өз ... ... ... құру ... келісімде, аймақтық сауданың дамуындағы
кедергілерді жою, ... ... ... ... ... ... ... меншік аймағын қажетті қорғаныспен
қамтамасыз ету, дау-дамайларды шешуге және келісімдердің орындалуы ... ... және ... да ... ... ... ... мақсаттар
жолға қойылды. Оның қызмет ету сферасы басқа сауда келісімдеріне қарағанда
анағұрлым кең ... ... ... ол, нарыққа тауарлар, қызмет және
инвестициялардың енуі туралы келісім шарттармен шектелмейді. ... ету ... ... шығу тегі ... ... жағдай, яғни
ол тауарларға тарифтік преференциялар тағайындау үшін және ауылшаруашылық
өнімдерімен, тоқыма және басқа да кейбір тауарлармен ... ... ... ... ... баж және ... ... және
санитарлық ережелерді қолдануды реттейтін, инвестиция кестесі мен ... ... ... ... құқығын қорғау, бәсеке
күресіндегі саясат туралы, ... ... ... ... және ... ... ... туралы заң шығару мәселелері және басқа жағдайлар
жатқызылған.
90-шы жылдардың ... ... ... аяқталуымен әлемдік
экономикалық жағдай «түп тамырымен» өзгеріске ұшырады: Экономикалық ... ... (СЭВ) ... бұрынғы КСРО республикаларының
экономикалық және ... ... күрт ... ... жаңа ... ... Еуропа, Жапония, Азия-Тынық мұхит
аймағындағы елдерден американдық ... ... ... күш-
жігерлерін экономикалық қуатты ... ... ... ... ... ... (АТЭЫ) ұйымы қызметінің белсенділігі
арта ... ... ... да ... ... ... құру туралы
ұстанымдары және т.б. етек ... ... ... ... орын алған
мұндай толқулар эволюциясы АҚШ-тың ... ... ... болар
негативті салдарға төтеп беру жақтарын қарастыруға толық жағдай туғызды.
НАФТА-ның ... АҚШ ... сол ... ... ... ... Батыс Еуропа компанияларына еуропалық елдерде өз өнімдерін ... ... ... ... нарық құру туралы жоспарға реакциясы
болды. НАФТА-ға кіру Мексика үшін экономиканы экспорттық өнім ... ... ... Бұл өз ... ... ... приоритеттер өзгерісін білдірді және соңында
мексиканыдқ тауарлардың американдық нарықта өз ... ... ... Ал бұл ... ... Канаданың экономикалық саясаты
мен стратегиясының қайта қалыптасуын білдірді. Көп ... ... ... ... ... қатысты тарифтік шектеулерді, ... ... көзі ... ... ... ... нәтижесінде
Канадаға шетел инвестициясы, оның ішінде американдық ... ... ... және ... ... ... өз ... тиімді экспорттау
шарттары нәтижесінде бюджеттік кірісті ұлғайтты.
Бұл топқа қатысушы жақтар бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... анықтау барысында АҚШ
пен Канаданың экономикалық дамулары мен Мексиканың экономикалық ... ... ... ... Бұл ... НАФТА шеңберінде
тауарлар импортталу кезінде бейтарифтік ... ... ... ... ... ... қатысушы тараптардың экономикалық даму
деңгейлерінің ерекшелігіне қарай, АҚШ пен ... ... ... ... орын ... ... де бұл ... жекелеген тауарларға,
мысалы автомобиль, киім және тоқыма, телекоммуникация және ... ... ... екі ... ... ... ... бейтарифтік реттеу шаралары жөнінде өздерінің жеке «қозғалыс
кестесін» ... ... Бұл ... НАФТА шеңберіндегі тарифтердің
орташа деңгейінің қысқаруына алып, келді [17. 131 б. ]. ... ... ... ... ... НАФТА-ның барлық қатысушыларының сыртқы
саудасындағы аймақтық сауда үлесінің артуы болып ... ... ... ... ... оның ... ... сауда қатынастары
айтарлықтай өскен, АҚШ пен Мексикада қосымша ... ... ... ... ... ... ... бағытталған кәсіпорындардың еңбек
өнімділігі артты және т.б. Сондықтан да, НАФТА-ға баға беруде тек ... ... ... ғана емес, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық
сипаттағы факторларды да ... жөн. ... ... ... ... ... шарттарын ырықтандыру нәтижесінде, қазіргі уақытта НАФТА
мемлекеттерінің импортындағы өзге елдер үлесі азайды, ... ЕО ... ... ... ... ... үлестері азайды, есесіне ішкі
импорт ұлғайды, ал ... бұл ... ... ... ... ... уақытта НАФТА шеңберінде қоршаған ортаны қорғау
мәселелері бойынша іс-шаралар шарқы үлекен шығынды сипатты иемденуде, оған
себеп, әсіресе американдық-мексикалык ... ... ... ... көбеюінен қоршаған ортаның ластануы
зардаптарын шегуде. Әрине мұндай ... ... етек ... ... ұлт үсті бақылаулардың орнауына түрткі болды, ... ... ... етуі болашақта экономикалық мәселелерді реттеуге
қатысты ұлт үсті органдардың ... ... ... ... Дегенмен
НАФТА интеграциялық мысалында бір елдің ... ... ... ... ... үстемдік етеді.
Латын Американдық дамушы елдердің ... ... ... жаңа интеграцияланушы елдер үшін әлемдегі өзіндік сабағы
интеграциялық топтар мысалдарының ... ... және де бұл ... ... ... ... ... үстемдік етеді. 1986ж. өнеркәсіп пен ... ... ... ... мен Бразилияның ынтымақтасу бағдарламасына қол
қоюлары әлемдік сахнада МЕРКОСУР (Mercado Comum del Sur) ... ... ... қалады. 1991 ж. Парагвай мен Уругвайдың
қатысуымен төрт ... ... ... мен маңызды
міндеттерін, оның ішінде тауарлар және ... ... ... ету, макроэкономикалық саясатты қалыптастыру мен жүргізу
кезіндегі өзара тығыз ... ... ... ... ... шарт
бекітілді. 1995 ж. МЕРКОСУР еркін сауда аймағынан кедендік одаққа өтіп ... ... Чили мен ... мүшелікке енді.
1995 жылдың басынан бастап сыртқы ... ... ... ... ... шамамен 85%-ын қамтитын үшінші елдерден
келетін импортқа жалпы кедендік тарифтер тағайындала бастады. ... ... ... өндіріс тауарларының 95%-ы кедендік баждан
босатылған. ... ... ... ... ... ... соның
ішінде азық-түлік өнімдеріне, дәрі-дәрмек, машина жасау өнімдеріне МЕРКОСУР-
дың ішкі шараларын кесіп өтуші капиталдар көлемі күрт ... ... ... ... бұл ұйым ... ... бассейні және Латын
американдық елдер ... ... ... қамтыды. Кедендік одақ
құрғаннан кейін әлемдік елдер тауар айналымындағы МЕРКОСУР елдерінің ішкі
зоналық ... ... ... (1994ж) 22%-ға ... ... ... ... сыртқы сауда көрсеткіштеріне МЕРКОСУР оң ықпалын тигізді,
өнеркәсіптік ... ... ... ... ... 70%-ы осы ... шеңберінде қызмет жасауда. Қазіргі уақытта
Аргентина өз ... 30%-ын осы блок ... ... асыруда (бұл
көрсеткіш 1991ж.- 17%), Уругвай мен ... ... ... ... ... тұтастай экономиканың өсуіне негіз болды.
МЕРКОСУР-дың қатысушы елдер экономикасын тұрақтандырушы ұйым ретіндегі
маңыздылығы өте жоғары. Импортты ұлғайту ... ... ... ... ... экономикалық құлдырау қарқынын «тежеуге ықпалын
тигізді, мысалы Бразилия мен Аргентина, Бразилиядағы ... ... ... төмендеген жылдарда (1991-1993жж.), сол ... даму ... ... нарығына кіруге рұқсат ... ... ... ... оңай шықты. Өзара саудадағы
оң сальдоға қол жеткізулері мен жұмыспен ... ... ... ... ... жж. ... мен ... арасындағы
жағдай қарама -қарсы бағытта қайталанды - Бразилияда жандану басталса,
Аргентинада құлдырау орын ... ... өз ... орындалған
сценарий бойынша әрекет ете бастады, нәтижесінде аргентиналықтар МЕРКОСУР-
ға мүше болудың оң жақтарын сезіне ... Бұл ... ... ... ... ... мүше елдердің кем дегенде екеуі экономикалық
жағынан басқа ... ... ... ... яғни ... ... өзіне алатын» елдердің болуы керек екенін айтуға
болады.
Бұл интеграциялық топ ... ... ... ... да ... ... тиіс бірқатар мәселелер қаралу үстінде. Олардың
қатарына көлік инфрақұрылымының жеткіліксіз дамуын, ... ... ... ... мен ... салу ... үйлестіру сияқтыларды
жатқызуға борлады. МЕРКОСУР алдындағы міндеттер әлеуметтік ... ... ... мен ... ... ... ... және қаржылық тұрақтылығын нығайту.
МЕРКОСУР заңды тұлға ретінде БСҰ-ң мүшесі болып табылады және басқа
халықаралық бірлестіктермен келісім ... ... ... Сонымен қатар,
әрбір ел жеке-дара БСҰ-ның мүшесі болып табылады. Олар өз тәжірибелерінде
басқа әлемдік ... ... одақ ... ... ету керектігіне, яғни
олар сол арқылы ішкі өз нарықтарын қорғау мүмкіндіктеріне, ... ... ... ... құру ... көз ... ... аймақтық интеграциялық процестер тәжірибелерінен
экономикалық интеграциялану кезеңдері мен ... ... көз ... бұл ... жол. ... ... аттамай,
бірте-бірте өндірушілер мен тұтынушыларға өз серіктерін еркін таңдауға және
әкімшілік кедергілер мен шектеулерді алып тастауға жағдайлар жасау, ... ... ... ... ... ... орта ... интеграциялық міндеттердің бірте-бірте сатылы орындалуы.
Үшіншіден, нарықтық қайта қалыптастыру қарқынын және ... ... ... орта ... ... процеске қатысушы тараптардың тең құқылы
болулары, дискриминацияны жою.
Сондықтан ... ... ... ... барысында,
әлемдік тәжірибелерді ескере отырып, неден бастау керек, қандай ... ... өту ... ... ... ... ... қандай мақсаттар
қою керектігін анықтау керек.
КСРО орнындағы жаңа ... ... ... американдық импортқа
төтеп беру мақсатында бірігуді бастаған еуропалық мемлекеттер алтылығының
бастапқы қадамдарының тәжірибесі өте зор. ... ... ... бір ... ... ... елдің дамуына құрбан етуді көрсетеді.
МЕРКОСУР тәжірибесі, аймақтық интеграцияның дамуы ... - ... ... өзара әрекет етуінің альтернативасы болып табылмайтынын
көрсетеді.
Интеграцияның ... ... ... және одан бас ... толық айта аламыз. Сондай-ақ «нарық-мемлекет» ... ... бір ... ... ... ... ... негіз
бар.
Еуропалық одақ елдері сияқты бір ... ... ... ... «6 ... ... одаққа» көшу 40 жылға жуық
уақытты талап етті. Сондықтан да интеграция - ұзақ процесс екендігін ... Ол ... ... ... және ... ... рет-ретімен орын алуына негізделеді.
Қорытынды
Біздің мақсатымыз Қазақстанға тән жаңа экономикалық бағыттарының бірі
аймақтық экономикалық ілімнің негізгі теориялық ... ... ... өзекті мәселелерін анықтап талдау жасадық. ... ... әлі де ... ... ... ... Қазіргі кездегі
қалыптасқан аймақтық экономиканың орнын екі жақты ... ... ... жағынан «аймақтық экономиканы» аймақ ілімі ретінде қарастырып ... емес ... да ... ... ... ... ... екінші жағынан «аймақтық экономика» экономикалық ... ... ... ... мәселесіндегі ерекшеліктерін
айқындап атқаратын қызметтеріне баға берілді. Тарихи қалыптасу генезисінде
аймақтың бастапқы ... яғни ... ... ... ... ... кумулятивті теорияларының ғылыми жетістіктерін
қарастырып, қазіргі кездегі ... ... ... (Қазақстан
үлгісінде) анықтап, стратегиялық міндеттерімізді іске асыру болып табылады.
Әрине қазіргі кездегі экономикалық ілім үш ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді
етіп ортақ өзекті мәселелерді шешу бүгінгі күннің басты жауапты жағы болып
табылады.
Көрсетілген және анықталған ғылыми ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасына тәжірибе негізінде ... ... ... ... ... ... ... шешуге өз септігін тигізетіні анық. Әрине бұл жұмыста тікелей
қосатын үлесі болмаса да, жанама әсері ... ... ... ... теориясыз тәжірибеге енгізу мүмкін емес.
Қазақстан ел ретінде, басқа ... елге ... ... ... аумағы өте кең және табиғи ресурстары мол, адам ... ... ... ... ... ... рыноктық жүйесін қалыптастырып келе жатқан жас ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы дамыған елдердің де
экономикасының жетістіктерін ... ... ... ... ... инновацияға көңіл бөліп жетілдіру біздің ... ... ... ... елдің шикізат әлеуетін тиімді пайдалану
болып табылады.
Аймақ ең алдымен шектеулі аумақтағы ... ... ... ұйымдастыру мәселесіне, аймақтар аралығындағы өзара ... ... ... ... ... бере ... ... жүйені
қалыптастыруымыз қажет. Бітіруші еңбекте нарықтық ... ... ... мәселе екенін айта кеткеніміз ... ... ... ... ... мәселесі аймақ аралық
теңсіздігін жойып, өндірістік күштерді тиімді ... ... ... ... ғана ... өнімдерді өндіруге қол жеткізе аламыз.
Аймақтық экономиканың ілім ретінде ... зор. ... ... ... ... басқаруды енгізу, болашақта ХСҰ-на мүшелікке
енуде жан жақты аймақтык деңгейдегі өзекті мәселелердің шешімін табуға ... ат ... ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізін игерудің аймақтық мәселелері29 бет
Табиғи ортаның жергілікті аймақтық және ғаламдық масштабтағы мәселелері43 бет
Халықаралық қатынастардағы аймақтық қауіпсіздік мәселелеріндегі орта шығыс103 бет
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Аймақтық қауіпсіздік мәселелері20 бет
Қазіргі таңда аймақтық саясатты жүргізу мәселелері32 бет
Қазақстан Республикасы және халықаралық аймақтық ұйымдар -ынтымақтастықтың құқықтық мәселелері53 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
1990 жылдан бастап Қазақстанның әкімшілік-аймақтық даму тарихы5 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь