Найман мен керейіт тайпалар одақтары

Жоспар:

1. Найман мен Керейіт тайпалар одақтары

2. Қыпшақтардың мемлекеттік бірлестігі

3. Шыңғысхан тұсындағы бірлестіктердің жағдайы

4. Қазақ халқының қалыптасу кезеңі
Мемлекеттің орта ғасырларда Орталық Қазақстан жерінде ертедегі найман және керей, қимақ пен қыпшақ одақтары, оңтүстік және оңтүстік-шығыста караханидтер мемлекеті сияқты этносаяси түрлері пайда болды. Олар биліктің құрылымы жағынан көбіне бұрынғы мемлекеттік құрылымдарға ұқсас болғанымен, орталық билік тайпалар одағының (ұлыстардың) орналасу аумағына сай басқару принципіне сүйенеді. Соған сәйкес әскери – лендік жүйе енгізілді. Жоғарғы басшы өз туысқандарын мен жақындарына халықтан салық жинау құқығын берді. Бұл – биліктің иерархиясын нығайтып, оған көптеген адамның тәуелділігін күшейтті.
Х-ХІІ ғасырларда ертедегі феодалдық қатынастардың дамуы мен нығаюына қарай найман және керейіт тайпалар одақтары нығайды, бірақ тайпалардың, сондай-ақ осы одақтарға енетін рулар арасындағы жиі қақтығыстардың салдарынан берік бірлестіктер бола алмады.
Экстенсивті көшпелі мал шаруашылығы үстем болып тұрған жағдайда наймандар мен керейіттерде ертедегі феодалдық қатынастардың орнығуы ұлыстардың құрылуымен бірге жүрді. «Ұлыс» ұғымы ол кезде «халық» дегенді білдірді. Ұлыстың құрамында қандас туысқан адамдардың болуы міндетті емес еді, онда хан руының өкілдері ғана емес, сонымен бірге бөгде адамдар да болды. Әрбір ұлыс белгілі бір территорияны иеленді, оны шығу тегі бейне бір «көктен жаратылғандық» таңбасымен белгіленген рудың өкілі – хан басқарды. Хан «Мәңгілік көктің» әмірімен, әрі соның атынан әрекет етеді деп саналды. Ұлысты билеуші хан – өзінің басқару аппаратын, бірінші кезекте хан ордасын, әскерлер мен жасақты басқару органдарын құрды. Хан ставкасы – орда – ұлыстың өзіне тән үлгідегі «үкіметі» болып табылады, ол хан мүлкіне иелік етті. Әсіресе ірі ұлыстарды билеушілердің өздеріне меншікті жайлаулары және қысқы жайылымдары болды. Ұлыс әскері ондық принцип бойынша ондықтарға, жүздіктерге, мыңдықтарға, түмендерге бөлінді. Тегінде, ұлыстардың халқы осы әскери бірліктер бойынша бөлінсе керек. Ұлыстардың істерін, оның ішінде салықтар алуды ерекше атағы немесе хан беретін шерби атағы бар қызмет адамдары жүргізді.
Наймандар мен керейіттер арасында әдеттегі право қолданылды. ХІІ ғасырда найман ұлысында іс жүргізу қызметі болды. Ол ұйғыр жазуымен жүргізіліп, документтер, әсіресе салықтар жинау мен лауазымды адамдарды тағайындау жөніндегілері, хан жарлығының ақиқаттығын дәлелдейтін ханның «алтын мөрімен» куәландырылды.
Керейіттердің діні, ең алдымен оның билеуші тобы несториандық бағыттағы христиандар болды, мұны «Юань ши» хроникасы дәлелдейді.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Нұрпейсов Е. Қазақстан мемлекеті: ханндық биліктен президенттік республикаға дейін, 1993 жыл;
2. Қазақ ССР тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. ІІ том. Алматы: Қазақ ССР-інің «Ғылым» баспасы, 1983 жыл;
        
        Жоспар:
1. Найман мен Керейіт тайпалар одақтары
2. Қыпшақтардың мемлекеттік бірлестігі
3. Шыңғысхан тұсындағы бірлестіктердің жағдайы
4. Қазақ халқының ... ... – XV ... Қазақстан территориясындағы рулық және тайпалық саяси
бірлестіктер
Мемлекеттің орта ғасырларда Орталық Қазақстан жерінде ертедегі найман
және ... ... пен ... одақтары, оңтүстік және оңтүстік-шығыста
караханидтер мемлекеті сияқты ... ... ... ... Олар ... ... ... бұрынғы мемлекеттік құрылымдарға ұқсас болғанымен,
орталық билік тайпалар одағының (ұлыстардың) ... ... сай ... сүйенеді. Соған сәйкес әскери – лендік жүйе енгізілді. Жоғарғы
басшы өз туысқандарын мен жақындарына халықтан салық ... ... ...... иерархиясын нығайтып, оған көптеген ... ... ... ... ... қатынастардың дамуы мен нығаюына
қарай найман және керейіт ... ... ... ... ... осы одақтарға енетін рулар арасындағы жиі қақтығыстардың
салдарынан ... ... бола ... ... мал ... ... ... тұрған жағдайда
наймандар мен керейіттерде ертедегі ... ... ... құрылуымен бірге жүрді. «Ұлыс» ұғымы ол кезде ... ... ... құрамында қандас туысқан адамдардың болуы міндетті ... онда хан ... ... ғана ... ... ... бөгде адамдар да
болды. Әрбір ұлыс белгілі бір территорияны ... оны шығу тегі ... ... ... ... ... ... өкілі – хан басқарды.
Хан «Мәңгілік көктің» әмірімен, әрі ... ... ... ... деп ... ... хан – өзінің басқару аппаратын, бірінші кезекте хан ордасын,
әскерлер мен жасақты ... ... ... Хан ... – орда ... ... тән үлгідегі «үкіметі» болып табылады, ол хан мүлкіне иелік
етті. Әсіресе ірі ... ... ... ... жайлаулары және
қысқы жайылымдары болды. Ұлыс әскері ондық принцип ... ... ... ... ... ... ұлыстардың халқы осы
әскери бірліктер бойынша бөлінсе керек. Ұлыстардың істерін, оның ... ... ... атағы немесе хан беретін шерби атағы бар қызмет
адамдары жүргізді.
Наймандар мен ... ... ... ... ... ... найман ұлысында іс жүргізу қызметі ... Ол ... ... документтер, әсіресе салықтар жинау мен лауазымды ... ... хан ... ... ... ханның
«алтын мөрімен» куәландырылды.
Керейіттердің діні, ең алдымен оның билеуші тобы несториандық
бағыттағы ... ... мұны ... ши» ... ... Несториан
бағытындағы христиандықты білген ұйғырлардың ықпалында болған наймандар
ішінде де христиандық тарады. Дүние ... ... бірі – ...... мен керейіттерде ертедегі феодалдық ... ... ... ... мемлекеттермен және халықтармен
этникалық-мәдени қарым-қатынастардың болғанының дәлелі. Сол ... ... мен ... ... ... мемлекеттік
ұйымның барын білдіретін терминдерді қолданатыны кездейсоқ емес. Наймандар
мен керейіттердің ұлыстарын, қалай ... да ХІІІ ... ... сірә,
ертедегі феодалдық қатынастар негізінде қалыптасқан «бастапқы үлгідегі
мемлекет» ... ... ... ... ... ... деп
қарастыруға болар.
Қыпшақтардың саяси тарихының және Орта Азия халықтарымен, ... ... ... өзара қарым-қатынастарының негізгі мазмұны экономикалық
байланыстар болды. Дешті Қыпшақтың көршілес ... және ... ... ... ең ... Қазақстанның оңтүстігі мен Орта Азияның,
сондай-ақ Шығыс Еуропаның ... ... ... ... бұйымдары мал мен мал шаруашылығы өнімдерін айырбастауға сайды.
Қыпшақтар өздерінің күшейіп тұрған кезеңінде Орта Азия мен ... ... жол ... ... мүдделі болды, алайда бұларға ... ... ... ... ... тұрды.
ХІ ғасырдың басында жағдай қыпшақ бірлестігі үшін қолайлы болған еді;
Сырдария жабғуы басқарған, іштей өзара ... ... оғыз ... бастады да, қыпшақтардың тегеурініне қарсы тұра алмады.
Оғыздарды талқандай отырып, қыпшақтар ХІ ғасырдың орта шенінде Арал
теңізіне, Сырдарияның ... және орта ... ... ... іс жүзінде
шығыста Ертіске дейінгі және батыста Волгаға дейінгі ұлан ... ... ... ... алды. Жергілікті жерде қалған оғыздардың бір бөлігі
қыпшақтарға бағынуға мәжбүр ... ... ... саяси ұйымы туралы мағлұматтар жоқ
дерліктей. Алайда қыпшақ тайпаларының әскери-саяси одаққа ... өте ... ал оның ... ... белгілері ертедегі феодалдық мемлекетке тән
сипатта болды деп болжауға болады. Дешті Қыпшақты мекендеген қыпшақтардың
мемлекеттік бірлестігінің, ... ... ... ... ... ... ... бұлар «ұрпақтан-ұрпаққа қыпшақтардың
әміршілері болған», яғни өкіметтің мұраға көшу институты болған.
Потестарлық биліктің дәуірінде бір ... ... ... ... биліктің орталықтану дәрежесі өсті, оның субординациясының
құрылымы күрделенді, көшпенділердің көп бөлігі ... ... мың, ... ... одан да көп ... бәріне ортақ тәртіппен салт-дәстүрмен
тіршілік етті. Қазақ халқының ата-бабасының этнополитогенездік процесінің
бір ... ... ... ... ... бағытына бет
бұруының басты себептеріне, өздерінің тірлік етуіне қажетті ... үшін ... мен ... ... жиі ... ... ... жатқызуға болады. Бірыңғай биліктің болмауы бұл қақтығыстарды
үздіксіз шиеленістерге ... ... мен ... ... ... ... және қоғамның дамуына, қазақтың халық ретінде
қалыптасуына кедергі келтірді.
Мемлекеттікке дейінгі және ерте ... ... ... ... ... ... ... династиялық дәуірін
дайындады. Алайда, қазақ халқының табиғи даму процесі мен ... ... ... Қазақстан тарихында неше дүркін этнополитогенезді
не тоқтататын, не ... ... ... ... ... бұрып
алып кететін қоғамдық құбылыстың ықпалына түсті. Бұлардың ... ... ... айқынсыздығы, этникалық топтардың жойылуы
не араласып кетуі жатады. Тайпалық этникалық қауымдастықтың ... ... ... ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... (ХІІ ғ. ... ... шегерілді. Алайда, екінші
жағынан бұл салыстырмалы ... ... да ... ... ... ... адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етті, ислам ... ... ... ... ... ... бірлестіктер туралы айтатын болсақ,
Шыңғысхан мен Керейлердің арасында тату ... ... ... ханы ... келуін Тоғрул ханның Керейлері қолдайды, одан ... ... ... ... ... тартып алуға Темучиннің ар-
намысын үшін Меркіттерге қарсы 1719 ... ... ... қатысады (Тоғрул-
Жамуха-Темучин одағы). Бұл жорыққа ... ... 20 мың атты ... 1198 жылы ... бірігіп, татарларды талқандайды, 1201 жылы
Темучинмен ашық тайталасқа шыққан Жамуханың ... ... ... жылы тағы да ... ... ... ... жорыққа қатысып,
Найман елінің батыс қанатына соққы береді. Бұл жорықтар Шыңғысханның ұлы
империясының ... ... ... ... орасан зор үлесін
көрсетеді.
Алайда 1203 жылы осы «екі алыптың» шайқасында Тоғрул хан жеңіліп, оның
халқы Шыңғысхан ... ... ... ... Абақ ... ... мойын ұсынғысы келмеген Керейлер Орта Азия мен Батыс Қазақстан
жерлеріне жеткен. Соның ішінде Орта ... ... ... ... деп атайды. Ашамайлы Керейлер Қазақ халқымен бірге ... және ... ... ... ... Олар бұл ... ... негізінен Керей деп емес «Ашамайлы» руы деп аталады. Ал батыс
Қазақстан жеріне жеткен Керейлер қазір Кіші ... ... Бұл ру ... ... жүз ... деп аталады. Керейіттердің және оның ішіндегі
аталарының Торғай, Орал ... ... бір ... ... және ... ... ... ХІІ ғасырдың соңында Темучиннің саяси өрлеуі басталады, ол
меркіттер мен татарларды талқандағаннан кейін, сөйтіп 1203 ж. ... ал 1206 ж. ... ... Қалған наймандар Күшлік
бастауымен Алтайға, керейттер мен меркіттерге ... 1211 жылы ... ... одақ ... ... Жетісудағы Қарақытай мемлекетін жояды.
Шыңғысхан әскерлері көп кешікпей оларды өкшелеп, Қарақытай ... ... әрі ... елін де ... алды.
Сонымен, бұл аталған кезеңдегі, қыпшақтар, қаңлылар, ... мен ... ... ... ... қазақ халқының
этногенетикалық процестеріне үлес қосқаны сөзсіз. ... бұл ... ... ... ... қалыптасу кезеңі ретінде танылады да аталған
елдер алғашқы мемлекеттіліктің көріністері ретінде анықталады. Қыпшақ-Керей
дәуірі Шыңғысханның жорықтарымен ... енді ... ... өз ... ... – Алтын Орда-Ақ Орда кезеңіне аяқ ... Бұл ... ... ... ... ... халқының жерінде «Жошы
Ұлысы» және «Шағатай ұлысы» деп ... ... ... ... ... (XIV-XV ғғ.) ... шығысында Шағатай
ханның, ал солтүстік-батысында Жошы ханның монғол ... ... ғана ... мемлекеттік құрылымдар пайда болды, мәселен,
XV-XVІ ғғ. ... көп ... ... ... ... ... Ру
билері мен далалықтардың жергілікті билігінен Жошы ... ... ... ұрпағының билігіне, яғни биліктің тоталдік түріне бірте-бірте өтуге
және барлық көшпелі ... мен ... ... ... ... ... ... аяғынан қазақтардың жеке династиялық мемлекеттігінің
дәуірі басталады. Ол ... ... Азия ... ... ... ... ... процестердің көп ғасырлық өзара қайшылықты әсері мен
араласуының нәтижесінде ... 1470 жылы ... ... хандығынан
басталады. 1459 жылы қазақ хандары династиясының көшбасы болған Орыс ханның
Жәнібек, ... ... ... өздеріне қарасты тайпаларымен қоныс
аударуын ... ... ... ... ол ... ... ерекше орын алды. Қазақстан тарихшыларыныңбайқауынша,
бұл оқиға XV ... ... ... ... деген атпен белгілі болған
халықтан, қырық құранды ру мен ... ... ... ... қазақ халқының қалыптасуы процесін жеделдетті.
Өзбек халқының бөлініп, Жетісуға қоныс ... тек ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар Дешті Қыпшақ
ұлысының 200 мыңға тарта халқын құрайтын Орыс ... ... да ... ... алшын, қыпшақ және т. б. көне ... ... ... этникалық компонеттер болды. Кезбе, қашқын, ерікті ... ... ... нақты бір билікке бағынбай оған қарсы шыққан
көшпенділер тобын атайтын «қазақ» сөзі этносаяси мәнге ие ... Орыс ... ... қол астына бірікке түркі тілдес тайпалар өз аттарына ие
болып, кейде кейбір ... ... ... ... ... ... ... белгілі болды да, ал олар мекендейтін ел ... ... ... ... орын ... ... ... жаңа белгісі
қазақ мемлекеттігі дамуының бастауы болды, ал ... және ... ... ... ... ... ... жеріне қарай
ажыратудыбілдірді.
Қазақстан территориясындағы әр мемлекеттің ... XIV-XV ... ... ... ... ... ірі ... бөлінді. Олар қандас туыстық одақтар емес,
феодалдық иеліктер сипатында болған еді. Бұл ... мен ... ... ... ... ... ... таптық қарама-қайшылықтар, қанаудың
феодалдық формалары тән болатын. Ақ Ордадағы, Шайбани ... ... ... бірлестіктердің құрамы біршама бірдей болды.
Белгілі бір тайпалар мен ... ... ... әр ... құрылымдарға кіруі жиі кездесетін, ал кейде бірінен екіншісіне
көше ... ... мен ... ... ... ... түрлі терминдер қолданылады. Осының өзінде тарихи
шығармалардың ... бір ... әр ... ... де ... ... «ел» ... «ұлыс», яғни ірі бірлестік, сондай-ақ «қабиле», ... яғни ұсақ ... деп жиі ... Жошы мен ... ... ... ... территориясында өмір сүрген
этникалық бірліктерді, ру-тайпалық ... ... ... ... Бұл ... ел, ... тайпа, қауым, табақа, ұрық және т. б. Олардың
кейбіреулері – ел, ... ру, ...... бертінде де сақталған.
Этникалық терминдердің тиянақсыздығы мен тұрақсыздығына ... ... ... ... ... ... ал ең ... ру-тайпалық
құрылымының өзінің өтпелі сипаты, тиянақсыздығы себеп болды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Нұрпейсов Е. Қазақстан мемлекеті: ханндық ... ... ... 1993 жыл;
2. Қазақ ССР тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес ... ІІ ... ... ... ... ... 1983 жыл;

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Евразия даласындағы Шыңғыс хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы3 бет
Найман, керейт, қоңырат, жалайыр , меркіт тәрізді түрік тайпаларының қалытасуы27 бет
Түрік және монғол тайпаларының қалыптасуына байланысты зерттеушілердің ұстанымдары9 бет
Түркі дәуірі18 бет
Қыпшақ дәуіріндегі Қазақстан7 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Герман тайпаларының діні мен әдет-ғұрыптары7 бет
Герман тайпаларының наным-сенімдері мен әдет-ғұрыптары4 бет
Жалақы және жұмысбастылық: монопсония және еңбек одақтары21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь