Найман мен керейіт тайпалар одақтары


Жоспар:

1. Найман мен Керейіт тайпалар одақтары

2. Қыпшақтардың мемлекеттік бірлестігі

3. Шыңғысхан тұсындағы бірлестіктердің жағдайы

4. Қазақ халқының қалыптасу кезеңі
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Нұрпейсов Е. Қазақстан мемлекеті: ханндық биліктен президенттік республикаға дейін, 1993 жыл;
2. Қазақ ССР тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. ІІ том. Алматы: Қазақ ССР-інің «Ғылым» баспасы, 1983 жыл;

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


Жоспар:
1. Найман мен Керейіт тайпалар одақтары
2. Қыпшақтардың мемлекеттік бірлестігі
3. Шыңғысхан тұсындағы бірлестіктердің жағдайы
4. Қазақ халқының қалыптасу кезеңі
XI – XV ғасырлардағы Қазақстан территориясындағы рулық және тайпалық саяси
бірлестіктер
Мемлекеттің орта ғасырларда Орталық Қазақстан жерінде ертедегі найман
және керей, қимақ пен қыпшақ одақтары, оңтүстік және оңтүстік-шығыста
караханидтер мемлекеті сияқты этносаяси түрлері пайда болды. Олар биліктің
құрылымы жағынан көбіне бұрынғы мемлекеттік құрылымдарға ұқсас болғанымен,
орталық билік тайпалар одағының (ұлыстардың) орналасу аумағына сай басқару
принципіне сүйенеді. Соған сәйкес әскери – лендік жүйе енгізілді. Жоғарғы
басшы өз туысқандарын мен жақындарына халықтан салық жинау құқығын берді.
Бұл – биліктің иерархиясын нығайтып, оған көптеген адамның тәуелділігін
күшейтті.
Х-ХІІ ғасырларда ертедегі феодалдық қатынастардың дамуы мен нығаюына
қарай найман және керейіт тайпалар одақтары нығайды, бірақ тайпалардың,
сондай-ақ осы одақтарға енетін рулар арасындағы жиі қақтығыстардың
салдарынан берік бірлестіктер бола алмады.
Экстенсивті көшпелі мал шаруашылығы үстем болып тұрған жағдайда
наймандар мен керейіттерде ертедегі феодалдық қатынастардың орнығуы
ұлыстардың құрылуымен бірге жүрді. «Ұлыс» ұғымы ол кезде «халық» дегенді
білдірді. Ұлыстың құрамында қандас туысқан адамдардың болуы міндетті емес
еді, онда хан руының өкілдері ғана емес, сонымен бірге бөгде адамдар да
болды. Әрбір ұлыс белгілі бір территорияны иеленді, оны шығу тегі бейне бір
«көктен жаратылғандық» таңбасымен белгіленген рудың өкілі – хан басқарды.
Хан «Мәңгілік көктің» әмірімен, әрі соның атынан әрекет етеді деп саналды.
Ұлысты билеуші хан – өзінің басқару аппаратын, бірінші кезекте хан ордасын,
әскерлер мен жасақты басқару органдарын құрды. Хан ставкасы – орда –
ұлыстың өзіне тән үлгідегі «үкіметі» болып табылады, ол хан мүлкіне иелік
етті. Әсіресе ірі ұлыстарды билеушілердің өздеріне меншікті жайлаулары және
қысқы жайылымдары болды. Ұлыс әскері ондық принцип бойынша ондықтарға,
жүздіктерге, мыңдықтарға, түмендерге бөлінді. Тегінде, ұлыстардың халқы осы
әскери бірліктер бойынша бөлінсе керек. Ұлыстардың істерін, оның ішінде
салықтар алуды ерекше атағы немесе хан беретін шерби атағы бар қызмет
адамдары жүргізді.
Наймандар мен керейіттер арасында әдеттегі право қолданылды. ХІІ
ғасырда найман ұлысында іс жүргізу қызметі болды. Ол ұйғыр жазуымен
жүргізіліп, документтер, әсіресе салықтар жинау мен лауазымды адамдарды
тағайындау жөніндегілері, хан жарлығының ақиқаттығын дәлелдейтін ханның
«алтын мөрімен» куәландырылды.
Керейіттердің діні, ең алдымен оның билеуші тобы несториандық
бағыттағы христиандар болды, мұны «Юань ши» хроникасы дәлелдейді. Несториан
бағытындағы христиандықты білген ұйғырлардың ықпалында болған наймандар
ішінде де христиандық тарады. Дүние жүзілік діндердің бірі – христиандықты
қабылдау – наймандар мен керейіттерде ертедегі феодалдық қатынастардың,
сондай-ақ мемлекеттік ұйымның басқа мемлекеттермен және халықтармен
этникалық-мәдени қарым-қатынастардың болғанының дәлелі. Сол кездің
деректемелерінің наймандар мен керейіттер туралы айтқанда мемлекеттік
ұйымның барын білдіретін терминдерді қолданатыны кездейсоқ емес. Наймандар
мен керейіттердің ұлыстарын, қалай болғанда да ХІІІ ғасырдың басында, сірә,
ертедегі феодалдық қатынастар негізінде қалыптасқан «бастапқы үлгідегі
мемлекет» немесе, дәлірек айтқанда, этникалық-саяси мемлекеттік құрылым деп
қарастыруға болар.
Қыпшақтардың саяси тарихының және Орта Азия халықтарымен, Русьпен және
Кама Бұлғариясымен өзара қарым-қатынастарының негізгі мазмұны экономикалық
байланыстар болды. Дешті Қыпшақтың көршілес елдермен және халықтармен тығыз
шаруашылық байланыстары ең алдымен Қазақстанның оңтүстігі мен Орта Азияның,
сондай-ақ Шығыс Еуропаның отырықшы-егіншілік аудандарының астығы мен
қолөнер бұйымдары мал мен мал шаруашылығы өнімдерін айырбастауға сайды.
Қыпшақтар өздерінің күшейіп тұрған кезеңінде Орта Азия мен Русьтің қалалы
орталықтарына жол ашуға ерекше мүдделі болды, алайда бұларға жетер жолда
Оғыз мемлекеті кедергі болып тұрды.
ХІ ғасырдың басында жағдай қыпшақ бірлестігі үшін қолайлы болған еді;
Сырдария жабғуы басқарған, іштей өзара қырқысудан әлсіреген оғыз державасы
құлдырай бастады да, қыпшақтардың тегеурініне қарсы тұра алмады.
Оғыздарды талқандай отырып, қыпшақтар ХІ ғасырдың орта шенінде Арал
теңізіне, Сырдарияның төменгі және орта ағысына жылжыды, сөйтіп іс жүзінде
шығыста Ертіске дейінгі және батыста Волгаға дейінгі ұлан ғайыр жердің
толық қожасы болып алды. Жергілікті жерде қалған оғыздардың бір бөлігі
қыпшақтарға бағынуға мәжбүр болды.
Деректемелерде қыпшақ бірлестігінің саяси ұйымы туралы мағлұматтар жоқ
дерліктей. Алайда қыпшақ тайпаларының әскери-саяси одаққа бірігуі өте тез
жүрді, ал оның көптеген негізгі белгілері ертедегі феодалдық мемлекетке тән
сипатта болды деп болжауға болады. Дешті Қыпшақты мекендеген қыпшақтардың
мемлекеттік бірлестігінің, деректемелердің мағлұматтары бойынша хандар
бастаған билеуші әулеттері болған, бұлар «ұрпақтан-ұрпаққа қыпшақтардың
әміршілері болған», яғни өкіметтің мұраға көшу институты болған.
Потестарлық биліктің дәуірінде бір кезеңнің екінші кезеңге дейін
қоғамдық биліктің орталықтану дәрежесі өсті, оның субординациясының
құрылымы күрделенді, көшпенділердің көп бөлігі бірнеше жүздеген мың, жарты
миллион, тіпті одан да көп адамдар бәріне ортақ тәртіппен салт-дәстүрмен
тіршілік етті. Қазақ халқының ата-бабасының этнополитогенездік процесінің
бір орталыққа бағынған иерархиялық мемлекетті қалыптастыру бағытына бет
бұруының басты себептеріне, өздерінің тірлік етуіне қажетті жайлымдарды
бөлісу үшін тайпалар мен рулар арасында жиі болып тұратын қарулы
қақтығыстарды жатқызуға болады. Бірыңғай биліктің болмауы бұл қақтығыстарды
үздіксіз шиеленістерге айналдырды, отырықшылар мен шаруашылық жағынан
айырбас жүргізуді қиындатты және қоғамның дамуына, қазақтың халық ретінде
қалыптасуына кедергі келтірді.
Мемлекеттікке дейінгі және ерте мемлекеттік кезеңдерден тұратын
протестарлық билік дәуірі далалық мемлекеттіктің династиялық дәуірін
дайындады. Алайда, қазақ халқының табиғи даму процесі мен өзіне тән
егемендігінің қалыптасуы Қазақстан тарихында неше дүркін этнополитогенезді
не тоқтататын, не Қазақстан мемлекетін қалыптасудың жалпы бағытынан бұрып
алып кететін қоғамдық құбылыстың ықпалына түсті. Бұлардың қатарына
миграциялық толқындар, шекараның айқынсыздығы, этникалық топтардың жойылуы
не араласып кетуі жатады. Тайпалық этникалық қауымдастықтың қалыптасу
процесі жүздеген жылдар бойына Орта Азия мен Қазақстанды Шыңғыс ханның
жаулап алуына байланысты (ХІІ ғ. басы) кейінге шегерілді. Алайда, екінші
жағынан бұл салыстырмалы түрде болса да бейбіт тіршілік етуге мүмкіндік
берді, адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етті, ислам дінінің жайлап
енуіне мүмкіндік берді.
Шыңғысхан тұсындағы саяси бірлестіктер туралы айтатын болсақ,
Шыңғысхан ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Евразия даласындағы Шыңғыс хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы3 бет
Найман, керейт, қоңырат, жалайыр , меркіт тәрізді түрік тайпаларының қалытасуы27 бет
Түрік және монғол тайпаларының қалыптасуына байланысты зерттеушілердің ұстанымдары9 бет
Түркі дәуірі18 бет
Қыпшақ дәуіріндегі Қазақстан7 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Герман тайпаларының діні мен әдет-ғұрыптары7 бет
Герман тайпаларының наным-сенімдері мен әдет-ғұрыптары4 бет
Ежелгі Түркі тайпалар одағының құрылуы «Түркі» этнонимі16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь