Бастауыш мектептерде дамыта оқыту технологиясын сөз тіркесінде қалыптастыру

КІРІСПЕ

1. БАСТАУЫШ МЕКТЕПТЕРДЕ ДАМЫТА ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН СӨЗ ТІРКЕСТЕРІНДЕ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1. Сөз тіркесін дамыта оқыту технологиясының лингвистикалық негіздері

1.2. Дамыта оқыту технологиясын сөз тіркесінде қалыптастырудың дидактикалық негіздері

2. БАСТАУЫШ МЕКТЕПТЕ СӨЗ ТІРКЕСІН ДАМЫТА ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ АРҚЫЛЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

2.1. Оқушылардың теориялық ойлауы мен тілін дамыту мақсатында сөз тіркесін оқыту мазмұнын жетілдіру

2.2. Сөз тіркесін дамыта оқыту технологиясында оқушылардың тілін дамыту


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Аналитикалық форманың синтетикалық формамен парадигма құруының өзіндік ерекшелігі бар. Аналитикалық форма да сөз тіркесі сияқты, сөйлеу барысында модельдер арқылы жасалады. Бұл сөз тіркесі мен аналиитикалық фоманың тұрақты тіркестен ерекшеленетін тұсы болып тпбылады. Сөз тіркесім арқылы жасалатын басқа онологтарынан ерекшеліктерін танытудың бір жолы деп, оппозициялық талдауды алып отырмыз. Бұлай сипаттауда одан басқа қосыла түсетін біршама ұтымдылықтар бар. Олар, біріншіден, тіркесімділік заңының дедуктивтік тұрғыдан зерттелуі керек ететінін түйсінуге алып келген болса, екіншіден, сөз тіркесі мен басқа тіркес түрлерін практикалық тұрғыдан меңгерудің әдістерін жаңаша қырдан олықтыру.
Сөз тіркесінің табиғаты оның психологиямен байланысын қарастыруда кеңірек таныла түспек. «Тіл» деген ерекше жүйенің қай деңгейін алсақ та, қай бірлігінің қызметін алсақ та, оларда қандай да бір психологиялық «күштің тұратыны сзіну қиын емес. Өйткені -тіл адаммен, адамның санасымен, психикасымен байланысты құбылыс.Тіл мен ойға қолға ұстап, көзбен көретін нәрсе болмағандықтан да, оларды санада көрнекті түрінде елестетуге үйрету өте қиын. Бірақ соған қалыптасқансоң қалған ой операцияларын жүргізе алатын дағдыларды біртіндеп меңгеру мүмкіндігі ашылады. А. Байтұрсынұлының, мысалы, мына анықтамасын талдап көрейік: « Ойын айтуға тиісті сөздерді алады. Да, олардың басын құрап, біріне- бірінің қырын келтіріп, қиындастырады.. Қыры келетін сөздерді ұйымдастыру үшін қырларын өзгертіп, қиюын өзгертеміз.» бұл жерже әдістемелік немесе бір тілді зерттеу аясынан асып, жалпы тіл білімі тұрғысынан танылуы керек ойлар анық танылынып тұр. «қиындастыру», «қыры келген», «қырын келтіруге», «қиюын келтіру» деген сөздер- психолингыистикалық тұрғыдан талдауғ түсірілуі керек сөздер. Өйткені, тілдегі әрбір элементпен байланысқа түсу үшін, формалық жағынан да, мазмұндық жағынан да айтылудағы сөйлеу тілі заңдылықтары жағынан да үйлесімділікке келу керек., онсыз сыртқы тіл жасалмайды.
1. Ушинский К.Д. Таңдамалы шығармалары Алматы, 1949
2. Кішібеков Д. Филисофия Алматы, 2002
3. Тәжібаев Жалпы психология Алматы, 1996
4. Муканов М. Жас және педагогикалық психология Алматы1982
5. Шерьязданова Х.Т. Специфика восприятия и оющения у дошкольников Алматы 1989
6. Қабдоллов З. Сөз өнері Алматы, 1992
7. Сыздықова Р. Сөздер сөйлейді Алматы 2004
8. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті Алматы, 1996
9. Ахметов Ш. Қазақ балалар әдебиеті Алматы, 1974
10. Қалиев С.Қ. Қазақ тәлім тәрбиесі Алматы 1995
11. Ыбырайымов Б. Қазіргі қазақ балалар прозасы және рухани эстетикалық даму мәселелері Алматы, 2002
12. Рахметова С. Бастауыш класс оқушыларының ғылыми әдістемелік негіздері Алматы, 1994
13. Бегалин С. Таңдамалы шығармалары Алматы,1979
14. Мұқанов С. Балуан Шолақ Алматы,1973
15. Майлин Б. Өтірікке бәйге Алматы,1979
16. Тоқмағамбетов А. Алыптар туралы ертегі Алматы,1948
17. Соқпақбав Б. Бақыт жолы Алматы, 1953
18. Дүйсенбиев А.Бәтеңке, шұжық, балқаймақ Алматы,1984
19. Ө.Тұрманжанов Көркем әдебиетті оқудың ерекшеліктері Алматы, 2001
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ... ... және ... факультеті
Мектепке дейінгі және бастауыш білім кафедрасы
Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі:
п.ғ.д., проф. Қ.А.Аймағамбетова
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
Бастауыш мектептерде дамыта ... ... сөз ... ... ... аға оқытушы
Метербаева К.М.
Алматы
2007
Мазмұны
КІРІСПЕ
1. БАСТАУЫШ МЕКТЕПТЕРДЕ ДАМЫТА ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН СӨЗ ТІРКЕСТЕРІНДЕ
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Сөз ... ... ... ... ... ... ... технологиясын сөз тіркесінде қалыптастырудың
дидактикалық негіздері
2. БАСТАУЫШ МЕКТЕПТЕ СӨЗ ... ... ... ... ... ... ... теориялық ойлауы мен тілін дамыту мақсатында сөз
тіркесін оқыту ... ... Сөз ... дамыта оқыту технологиясында оқушылардың тілін
дамыту
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... беру жүйесінің оқушының ойлауы мен тілін және білім беру жүйесінің
кемшіл тұсының молайып бара ... ... де жаңа заан ... ... ... дәлелдеп отыр. Сол себептен ... ... ... оқыту технологиясын сөз
тіркесінде қалыптастыру» деп таңдауымызға негіз болды.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... теориялық жағынан негіздеп, мазмұны мен шарттарын
анықтау.
Зерттеу объектісі: Бастауыш сыныптағы оқу-тәрбие үрдісі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: ... ... ... ... ... сөз ... ... тиімді және нәтижелі болуы
мүмкін:
- Оқушылар қазақ тілінің сөз ... ... ... ... ... ... ... танып, оларды қолдану дағдыларына ие
болуы тек осы мақсатқа лайықталыпқұрылған ... ... ... ... ғана жүзеге асады.
Зерттеудің міндеттері:
- Бастауыш мектептерде дамыта оқыту технологиясын сөз
тіркесінде ... ... ... ... Дамыта оқыту технологиясының деңгейлерін анықтау және моделін
құру;
- Сөз тіркесінде ... ... ... ... эксперимент түрінде тексеріп, дәлеледеу.
Зерттеу нысаны: Зерттеу жұмысы Алматы облысы, Райымбек ... ... ... ... қазақ орта мектебінде жүргізілді.
Дипломның құрылымы: диплом жұмысы екі ... ... ... ... тізімінен тұрады. Диплом жұмысында оның нәтижелері
туралы мәліметтерді көрнекі түрде бейнеленген 9 кесте, 2 сурет орналасқан.
Аналитикалық форманың ... ... ... құруының
өзіндік ерекшелігі бар. Аналитикалық ... да сөз ... ... ... ... ... жасалады. Бұл сөз тіркесі мен
аналиитикалық ... ... ... ... тұсы болып
тпбылады. Сөз ... ... ... ... ... ... бір жолы деп, ... талдауды алып
отырмыз. Бұлай сипаттауда одан басқа ... ... ... бар. ... ... тіркесімділік заңының дедуктивтік
тұрғыдан зерттелуі керек ететінін ... алып ... ... сөз ... мен ... тіркес түрлерін практикалық
тұрғыдан меңгерудің ... ... ... ... ... табиғаты оның ... ... ... ... ... ... деген ерекше жүйенің қай
деңгейін алсақ та, қай ... ... ... та, ... қандай
да бір психологиялық «күштің тұратыны сзіну қиын емес. ... ... ... санасымен, психикасымен байланысты ... ... ... ... көзбен көретін нәрсе болмағандықтан да, ... ... ... ... ... өте ... ... соған
қалыптасқансоң қалған ой операцияларын жүргізе ... ... ... мүмкіндігі ашылады. А. Байтұрсынұлының, мысалы, мына
анықтамасын талдап көрейік: « Ойын ... ... ... ... олардың басын құрап, ... ... ... келтіріп,
қиындастырады.. Қыры келетін сөздерді ұйымдастыру үшін ... ... ... бұл ... ... ... ... зерттеу аясынан асып, жалпы тіл білімі тұрғысынан ... ... анық ... тұр. ... ... ... ... «қиюын келтіру» деген сөздер- ... ... ... ... ... ... тілдегі әрбір
элементпен байланысқа түсу ... ... ... да, ... да ... ... тілі ... жағынан да
үйлесімділікке келу керек., онсыз сыртқы тіл ... ... ... ... ... ... синтаксистік курсы»
еңбегіндегі логика-психоологиялық талдау үлгілері ... ... ... Ғалымның аталған ... ... ... ... мен ... тақырыптарына байланысты стадиялық ойлау
мен ұлттық таным ерекшеліктері ... С. ... ... ... ... байланысу табиғатын зерделей отырып,
мынадай ... пікр ... « ... ... ... ... ... қалпына келгендегі түрі- бұлардағы қайшылық,
теңдестік, ... ... бұл ... ... ... айналуы,
қиимылдың обьектіге, обьектінің ... ... т.б ... осындай қарым-қатынасқа енуін сөздердің диалектикалық
логика жолы мен ... ... ... ... ... ... арқылы байланысқа түсіп, соның ... ... ... мен ... ... ... тілдің
психологиялық ерекше болмысына байланысты танылады. ... ... ... ... ішкі ойлау процесінің
сыртқа шыққан процесі десек, ... ішкі ... ... білі мен ... сол тіл арқылы ... ... ... « ... ... ойдың ауыздан ... ... ... сөз тіл- терең ойды беруде мол ... ие ... сол ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Қазақ сөздерінің сөз тіркестерінің ... ... ... ... отырып, олардың жүйелік-құрылымдық болмысы сөйлеу
мәдениетінен де терең ... бере ... ... ... ... мен ... ... бөлшектерінің өзара
байланысын таладау және сол жекелеген ... одан әрі ... ой ... ... ... ... болады. Ондай
барлау арқылы сөйлеушінің жалпы ... ... да ... алынады.
Біріншіден, айтылған не жазылған ... ... ... ... ... ... ойлау ... ... ... дәрежеде еместігін көрсетеді. әрбір ... ... ... ... ой ... ... ол ойды білдіруде тілдің барлық деңгейі ... ... ... етеді. Фонетикалық деңгейде фонологиялық,
интоноциялық, екпіндік механизмдер, ... ... сөз ... парадигмалық қатармен келіп, ... ... сай ... ие ... жатады.
Сөз тіркесінің бойында динамикалық күй ғана ... ... ... та күй бар ... ... Сөз тіркесінің
динамикалық күйі дегеніміз, оған тән ... яғни сөз ... ... ... ... ... ... қасиеті. Сөздердің лексикалық ,
синтаксистік тікесімділігіне, валенттілігіне ... ... ... ... ... де сөз тіркесінің
динамикалық күйі ... Ал сөз ... ... ... ... ... мынадан байқалады. Статикалық ... ... тән ... белгілі.. ал сөз тіркесі де, ... ... ... ... Сөз ... жүйе ... болады. Ал статикалық күйі танытатын ... ... ... ... сөздердің бей-берекет ... ... өзі де, сөз ... тым ... бола
алмайтынын дәлелдейді.
Тіркесім арқылы жасалынатын тіл бірліктерін «формадан-мазмұнға»
принцпімен жүру ... ... ... ... ... табуға болады. Ал «мазмұнынан- формаға» принцпімен жүрген ... ... ... ... ... танылады. Негізінде,
тілдік механизмнің күрделі бірлігі- сөз деп ... жүр. ... сөз ... ... ... ... мен ғана
шектелмейтіні белгілі. Сол ... сөз ... ... ... бақылау- оқушылардың теориялық
ойлауын дамыту әдістемесіне мол ... ... Сөз ... сөйлеу теориялары емес, сөйлеу қызметі теориясы тұрғысынан
танылуы- оқу ... ... ... әдістер қоса алады. Сөз
тіркесінің ... ... ... динамикасын барлай отырып,
оны тануға «жалпыдан жекеге», «тек пен тұр» ... ... ... зор ... ... ... ... үй-кіші үй» деген сөз ... ... ... қандай да бір хабардың ... ... бере ... ... ... немесе неғұрлым айқын түрде.
Алынған ... ... ... ... ... ... пен тұр арқылы талдау үлгісі
Үй
Үлкен үй Кішкентай ... ... «үй» сөз ... тек ... тұр. Ал ... және ... үй»- ... түр болып тұр. Енді ... ... ... ... ... екі ... өзара айырылысар нүктесі- ол екеуінің ... ... Ол ... ... ... ... «үй» ... сөз емес, сөл
сөздің бір ... ... ... айтсақ, ол - көлем деген ... ... ұғым «үй» ... ... ... ... Ал «үлкен» және «кіші»- көлемнің ішкі ... ... ... ... ... ... ... түсуіндегі бір
ғана маркердің ішкі мамұндық «байлығын» зерделей берсек, ... да көп ... ... ... «үй» деген сөөздің
мүмкіншіліктері өте мол, ... ... ... ... кең екендігін осылай тани аламыз. Ал, ... үй» ... ... ... ... ... бар, тұрақты тіркестің пайда
болуында жай ғана ... ... ... мүмкін. Ол жерде
универбация заңы іске ... тұр, яғни ... ... яғни ата ... ... үй» ... ықшамдалған түрі байқалады.
М. Серғалиев синтаксистік ... ... ... ... ... ... сөз ... Негізінен,
стилистикалық аспектіден қарастыра отырып, ... ... ... ... ... ... : С.
Серғалиев көркем шығармадағы сөз қолданыстың ішкі ерекшеліктері туралы
қарастыра ... сол сөз ... ішкі ... ... ... сол ... ... конструкциялармен алмастыру
барысында ... жаңа ... тану ... екенін көрсетеді:
«Біреуінің анықтауышы, екіншісінің бастауышы болғанына ... де ... ... ... ... ... ... мүшелер емес, күрделі мүшелер (атқа ... ... ... ... ... бұл ... ... бір
заттың кімге тиісті екені туралы ... оның кім ... ... ... ... тіркестер екенін ұғамыз».
Ғалымның осы ойын ... ... ... ... Сөз ... ... номинатив жасалуындағы ерекше
жолды байқатады. Жоғарыдағы «арбалы» сөз дәл сол өзі ... ... және ... ... ... ... лайық
алынған. Мұны М Серғалиев те дұрыс аңғарады. Яғни, жазушының ... бар ... ... ... беру. «Арбалы» сөзінің дәл осы
жердегі туындауын біз былайша көрсетер едік:
Сөз ... ... ... ... ... ... деген түріне мінген адам
арбалы адам
АРЬАЛЫ.
Бұл жерде «арбалы» сөзіне ... ... ... осы ... ... ... жалғануы ... ... ... ... ... бір жолын көрсеиу. ... ... сөз ... жинақылана келе, өзіне синонимдес ... жол ... ... ... ... ... екені белгілі. Ол
маңыздылықты біз, ... ... жеке және ... ... ... ... көре аламыз. Екіншіден, тіл- адамда
жаңа білім қалыптастырудағы ... жоқ ... ... ... ойды сыртқа ... ... Сөз ... ... ... жүруі- сол тіл бірлігі ... ... ... қасиеттерін жинақтап, атауға айналдыру, ... ... ... өтуі ... ... Жайылған үлкен
ойдың тілдің ішкі заңдарына сай, болмысын ... ... ... жүйе ... сипаттауда соған ... ... ... алынады. Сөз тіркесінің ... ... ... ... ... ... ... сөздердің тіркесімділік қасиеттері, сөз тіркесінің құрылымдық
модельдері т.б мәселелер жүйелік ... ... ... ... туралы жасалған ілімдерде сөз ... ... ... негізге алынған. Оқушыларға сөз тіркесін ... ... ... ... қалыптасуы тиіс теориялық ұғымдар мыналар:
- сөз ... ... сөз ... ... ... ... сөз ... күрделенуі;
- сөз тіркесінің синтагмалық- парадигмалық сипаты.
- сөз ... ... сөз ... ... маңызы;
- сөз тіркесінің синонимиясы;
- сөз тіркесінің ... ... сөз ... байланысу түрлері
- сөз тіркесінің грамматикалық мағыналары;
- сөз тіркесінің түрлері. ... ... ... өзін ... ... былайша беруге болады.
1. Сөз ... ... ... ... кең ... сөз тіркесі модельдерінің синтагмалық және ... ... сөз ... ... ... мен олардың түрлі
синтаксистік процестерге енудегі өзгерістер мен даму ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері толыққанды болып саналады. Сөз ... ... ... ... оның ... түрлі морфологиялық
категориялардың тоғысқан нүктелері танылады. Ал ... ... ... ... сөз ... нақты мағыналық жіктелуі
жасалып ... деп айта ... ... ... ... қарапайымынан күрделіге айналу комбинациялары жатқызылады.
Сөздердің комбинаторлық мүмкіндіктері ... ... ... ... ... тану- сөз тіркесінің мағыналық
құрылымын тануға мүмкіндік ... оүИ ... ... сөз ... ... функциясымен байланысты
комбинаторлық ... Сөз ... ... ... қалануымен
байланысты операциялар деген түрлері бар ... ... ... ... ... бірлігі ретінде
іштей іштей өзіндік деңгейлерге бөлінеді:
1. Анықтаушы мен ... ... ... ... ... ... мен ... қатынастар.
2. Сабақтасу, екінші деңгейдегі предикациялану ... сөз ... ... ... сөйлемнің
жасалуындағы қызметін танытатын қатынастар.
4. Сөйлем құрылуы мен байланысты ... ... ... ... ... ... ... еніп, сөйлем мүшесі болуы ... көп ... ... да бұл мәселе туралы оқушыларға терең мәлімет
берілмейді. ... сөөз ... ... құрау материалы болу
қызметін сөйлеу мүшелерінің ... ... ... екендігі мұғалімдерге түсінікті болуы ... Сөз ... ... ... бір жағынан, ол виртуалдық, яғни тілдік ... ... ... ол-сөйлеу бірлігі. Сөз тіркесі тіл ... ... бір ... ... ... Оқушыларға
мүмкіндігінше теориялық ойлауды ... ... сол ... ... ... сөз ... сол процесте жасалатын
актуалды тіл бірлігі болып ... ... ... ... ... тіркесінің формалдық құрылымы, яғни модельдері қарастырылады, ал
сөйлеу ... ... ... ... ... сөйлеу мақсатына
лайық, сол модельдер арқылы жасалу ерекшелігі болып табылады.
Сөз ... ... ... О.И ... ... ... ала ... қазақша таңбаларды ... - ... есім ... - эат ... - сын ... - сан ... - ... - зат есім орнындағы ... ... ... технологиясын сөз тіркесінде қалыптастырудың
дидактикалық негіздері.
Адам ... ... ... ... деңгейі биіктеп,
ойлау ... ... сай ... ... оқу мен ... ... және оқу мен білімнің одан әрі ... ... ... деп ... әр ... ұрпағының алдына ... ... ... адам ... өзіне дейінгі игерілген білім мен
мәдениет жетістіктерін ... ... ... әрбір ұрпақ өзі өмір ... ... ... ... мен ... жетістіктерін қоолдана білуі тиіс.
- Үшіншіден, игерілген білім мен ... ... және ... үлес ... ... ... жаңа заманына лайық жетістіктерді саралап ... ... ... өзінің бұрынғы игергені мен ... ... ... ... ... ... міндеттердің шешілуінің басында, міндетті
түрде оқу процесі тұрады. Дидактикалық ілім ... ... ... ... ... ... болады. Сөз тіркесі синтаксисін ... ... бір ... ... өтіп ... ... Бір ... оқыту процесі сияқты, бір сабақтың өн ... ... ... ... ... ... ... логикалық
операциялар жасалып, соның негізінде оқушылардың ... ... ... ... білім берудің нәтижелілігі мәселелерін
зерттеу соңғы он жылда ... ... ... Мұндай үлкен іске
психология ғылымы, ақпараттар ... ... ... басқару
теориясы, негіз болып, ізденіс ... ... жаңа ... ... Осы ... шешімін табу қажеттілігінен іздеу
керек. Өйткені, ... ... ... ... ... ... рөльін назарда ұстау қажеттілігі, оқушылардың ... ... ... ... мен ... дамыту,
оқушылардың жеке тұлға ... ... ... ... етіп ... ... оқу мен тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... шешідің
тиімді жоолы- ... жаңа ... ... болып табылады. Жаңа
педагогикалық технология жүйесі ... ... ... ... бөлшектерін анықтап, олардың іске ... мен ... ... ... бірдей атсалысуы міндетті деп ... ... ... оқу ... ... ... танымдық
қызметті ұйымдастыру формалары, оқыту нәтижелері, ... жеке ... ... ... ... ... дәстүрлі
жүйедегі педагогикадан адаптивті педагогикаға өту- ... ... ... ... тән құбылыс болып отыр. Бұл жаңа
оқыту технологияларында тән ... ... екі ... ... ... ... педагогикалық технологиялар оқушының жеке тұлғасын
дамытуды ... ... етіп ... ... ... ... алу мұқажеті
мен мүмкіндігіне байланысты өз бетімен ... алу ... ... ... ... ... екіншісі- дәстүрлі мектепте
қалыптасқандай оқушыны білімді ... ... ... емес, өз
бетімен білім ала алатын, өзін-өзі дамытуға ... бар ... ... оқу ... ... ... ... бет алады. Соңғы
жылдары осы ... ... ... ... ... оқу ... енгізіліп келеді. ... ... ... зерттеген М Қараев,М.Ж.Жадрина, Қ
Қадашева, К Жақсылықова, М.М ... ... ... ... С.Б ... А.С Сегізбаева, Б.Д Дыбыспаев, Ж.У Кобдикова,
Т.Қаражигитова, И.Н ... К ... ... т.б еңбектері
белгілі. Бұл зерттеулерде оқушының жеке тұлғасын дамытуға бет ... жаңа оқу ... ... ... ... ... ... Қазақстандық мектептерге енгізіліп
жатқан жаңа ... ... ... оқыту технологиясын
зерттеу ісі көп ... ... ... Бұл ... оқушылардың тілін
дамытуға байланысты қазақ тілін ... ... ... бар, ... ... ойлаудың дамуына болатындықтан,
профессор С.Р ... А ... А.С ... ... ... ... ... арнайы болғанымен
тақырыпқа қатысты қарастырылып жүр. Сөз ... ... ... жүйе ретінде тануды мақсат еткендіктен, оның теориялық
негізін ... ... ілім ... де жүйе ... Сөз ... ... оқыту барысында ... ... мен ... ... ... негіздері жүйесін
құрайтын компоненттер деп, мыналар алынады:
1. СТДОТ (Сөз тіркесін дамыта ... ... ... Сөз ... ... барысында оқушылардың теориялық ... ... ... ... мен ... ... Сөз тіркесін оқыту сабақтары және ... мен ... ... мақсаты мен мазмұны.
СТДОТ жүйесіне ену үшін және ... ... ... ... ... және ... ... керек екені ... ... ... біз ... қызметті алып отырамыз, ал ... ... ... ... ... ... ... категориясы, ол дидактиканың заңдарына бағынады.
Оқу -танымдық ... ... да ... ... үшін ... ... отырған дидактиканың басты ұғымдары ... ... ... ... ... білім алу, оқыту әдістері.
Осылардың ішіндегі дидактиканың басты ... ... деп ... ... Оқытудың белгілері ретінде мыналар көрсетіледі:
- ... бір ... ... ... Ағымдылық
- Екі жақтылық
Біздің ойымызша, оқытудың мұндай сипаттары оқу-танымдық ... ... ... ... мынадай анықтама береді: «Таким ... ... ... ... участие в их
многостороннее развитие, навыков, ... и ... ... ... ... и ... установок, а также приобретение
профессиональной ... Ал Ю.К ... ... ... ... оқу процесіне жақындатыла беріледі: «обучение -это
целенаправленный, систематически организованный процесс ... и ... в ... ... ... ... иусвоение
системы научных знаний, умений инавыков, образование ... ... ... ... берген анықтама жалпылықты
қамтыса, Ю.К ... ... ... яғни мектептегі оқыту
үрдісіне байланысты берілгені танылады. Бірақ ... не де ... ... бір ... ... ... дүниетаным, болмыс
ерекшеліктерін білу әдістерін меңгеру үрдісі ... ... ... ... көп ... оқушы субьектіден
гөрі обьект ретінде анықталады. Оның өзі ... ... бір ... ... яғни ... ... ... беруі деп түсінуге
негіз болды. Дидактикалық зерттеулерді талдау ... ... ... етіп ... ... ... ... алуға дағдылану процесі.
Мұғалімнің басшылығымен
2-оқушының өз бетімен ізденуі барысында
Мұнда көрсетілген ... ... ... мен оның ... ... туғызады. Мұғалім арнайы білімнің негізінде ғана
белгілі бір мамандық иесі бола ... ... ... ... ... деп ... Ал мұғалім қызметінің түпкі мақсаты- әрдайым
оқушыға білімді ... беру ғана ... Шын ... ... ... ... дүниедегі сандаған мәліметтерді хабарлай білуден
тұрмайды, есесіне, оқушыға жаңа ... ... ... ... ... да, ... байланыс- оқушы және адамзат ... мен ... ... ... қатынасты, яғни өз
бетімен ізденіп ала білу ... ... ... ... беруі оқушыны дамыту орнына ... ... кері әсер ... да ... ... В. Оконь юылай дейді: «Из ... ... ... ... привести к требуемым и нежелательным ... ... ... ... ... ответственность учителей за
руководство этим ... ... ... ... ... организации деятельности учителей и ... ... ... табиғат бар, динамикалық күйде
келетін, басқа ... ... ... ... болатын
құбылыс. Оның болмысын бір ғана ... ... ... ... ... белгілі. Сөз тіркесін оқыту барысында оқушылардың
теориялық ... ... ... ... ... түрін
іздеуді емес, оның ішкі комбинациялық түрлерін ... ... ... ... ... да сабақ процесіндегі ... ... ... ... ... ... көрсетілген
сызбадағы мұғалім мен оқушының сөз ... ... ... ... бір ... ... ... дидактикалық қатынастардың
ерекшеліктері негізгі боолып қалады.
3-кесте. Сөз ... ... ... процесіндегі мұғалім мен
оқушының ... ... оқу ... | ... ... ... ... |
|1 |Оқушыға сөөз тіркесі |Сөз ... |
| ... ... ... ... ... ... алудың |деңгейде оқуға деген |
| ... мен ... |оң ... |
| ... ... |жасалуы, көрсетілген |
| |қызмет. ... жету үшін |
| | ... деп ... оқу |
| | ... орындау. |
|2 | Оқушыларға сөз тіркесі |Сөз ... ... |
| ... ... |лингвистикалық жаңа |
| ... ... тыс ... мен жаңа |
| ... ... жаңа ... тану |
| ... таныстыру. | |
|3 |Сөз ... ... |Сөз ... туралы |
| ... ... ... |теориялық ұғым |
| ... ... ... үшін |
| ... ... басқару.|топтастыру процесін |
| | ... |
|4 ... ... ... |Сөз ... |
| ... синтаксистік |синтаксисін теориялық |
| |байланыстар мен ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... танытатын |синтаксистік |
| ... ... ... мен ... ... ... ... тану және|
| | ... ... |
|5 |Сөз ... эмпирикалық | Алдымен нақтылықтан |
| ... ... соң, ... өту |
| ... ... қажетті |
| ... өту яғни ... ... ... |
| ... өту процесін |одан соң |
| ... ... |
| | ... ... өту |
| | ... теориялық талдау |
| | ... ... |
|6 ... ... |Сөз ... |
| ... ұйымдастыру. |синтаксистік |
| | ... мен |
| | ... |
| | ... ... |
| | |мен жаңа ... |
| | ... үшін ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
|7 |Оқушылардың сөз ... |Оқу ... қол |
| ... ... ... тыбыстарына |
| |игерген білімін, ... ... мен |
| ... ... мен ... ... \\ |
| ... ... |
| | | ... ... таным үрдісінің арнайы ұйымдастырылған
түрі. Оның ... ... не кері ... ... сыры ... ... жауап іддеуде ... ... ... ... қабылдаушы
деген оқу жүйесін құраушы ... ... ... ... Ол ... кездейсоқ заңдарға бағынбай, табиғи таным
процесіндегі заңдылықтар мен ... ... ... ғана ... ... В.В ... ... процесті тұтас ... ал ... ... бір ... ... таниды. Сабақта
мұғалім мен оқушы атқаратын әрекеттер дидактиккалық қатынас ... ... ... ... ... дамуына үш
деңгей бар дейді:
1. ... ... ... ... ... ... ... көрсетілмесе де осы үш деңгейді
басқарушы сол ... ... ... ... тұтастығын құраушы
екі жақтың да қызметтері мен әрекеттері айқын болу ... ... ... ... ... ... ... образом, может
проявлять себя как целое, если есть ... ... как ... ... То есть ... есть атрибутивнное свойство ... ... ... ... ... танылады, яғни тұтастығы құраушы екі
элементтің өзара ықпал ... ... ... ... өмірдің қай
саласында да басты мақсаты- адамзат өмірін ... ету, ... ... ... ... Оқытудағы гуманистік бағыттың болмысы
да осыдан туындайды. Ян Амос ... «Ұлы ... ... алу оның ... даналыққа тәрбиелеу ... ... ... қызметінің бір қыры болып табылатын оқу
процесі- өз ... ... ... ... ... ... ... бұл процесті ұйымдастыру, басқару қажет.. ол үшін
мақсат ... ... ... ... әдіс-тәсілдер жүйесі
іріктелінеді. Сөз тіркесін ... ... ... тіл жүйесіндегі
осы деңгейді ... ... ... ... құраушы байланыстар
мен қатынастар түрінде таныту. Осы мақсаттың бір ... ... ... ... ... ойлауын дамыту бағытында ... ... Жаңа ... ... ... жаңа әдіс-тәсілдер жүйесін,
оқушыда қалыптасуы тиіс ... ... ... ... көрсетеді.
Мақсат уәжділікпен тығыз байланысты. ... уәж ... ... ... саналы түрдегі ұмтылысы. Ол ұмтылыс ... ... ... ... жаңа таным қажеттілігінен туындайды. Сонда
сөз тіркесін теориялық тұрғыдан меңгеретінін ... ... ... ... саралап белгілеуге болады:
- Сөз тіркесін танымдық әдістерді ... ... ... Сөз ... туралы эмпирикалық білім мазмұнын оның
теориялық білімге ... ... ... етіп меңгерту.
- Сөз тіркесі ... ... ... білімін теориялық
«қайта жасақталуына»жағыдайдар жасау
- Оқушының сөз тіркесі ... ... ... ... ... ұйымдастыру
Сөз тіркесін дамыта оқыту технологиясында ... ... орын ... ... дидактикалық принцптер туралы
мәселенің басы анықталды деуге ... ... ... ... ... мен ... әдістеріне сай, дидактикалық
принцптердің түрін де, санын да ... ... Сөз ... ... ... теориялық ойлауын дамыту әдістемесінде
дидактикалық ... ... ... ... ... ... туындайтын принцптер, оның ішінде, қазақ ... ... ... ... ... байланысты туындайтын
ұстанымдар анықталуы керек. Ғалымдар ( С.П ... Г.И ... ... Ю.К ... И.Ф ... В.Т ... В Оконь т.б)
дидактикалық ұстанымдардың саны туралы былай ... ... ... ... ... из ... ... обучения,
быть всегда одним и тем же? На этот ... ... ... ... возможности развития исследований ... дает ... ... ... что наше ... ... ... считать, что на все уже обноруженные закономерности
нашли свое отражение в ... ... ... ... табиғаты оның негізгі ұстанымдарының уақыт дамуымен бірге
дамып, ... ... ... етіп қана қоймайды, қажет те етеді.
Зерттеу ... ... мен ... ... ... ... төмендегідей етіп алуды ... ... ... ... ... Сөз ... дамыта
оқыту үрдісін оқушының өмірлік қажетіне ... ... ... ... ... етіп ... бұл ұстанымның
маңызы үлкен. Оқушының ... ... мен ... ... ... сөз ... ... танытып қоюды ғана емес, ... ... ... мен ... әулетінің ашылуына жайлы жағыдайлар
жасауға қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... деп, қандай да бір пәннің, не оның ... ... ... ... ... ... жүйелілік деген ұғымға
біздің тарапымыздан оқушыға теориялық ... тілі ... ... ... мен ... ... деген
түсінік қосылады.
Оқу ... ... ... ... ... оқушылардың теориялық ойлауы мен ... ... ... ... ... мен ... басшылық етеді.
Сонымен қатар, ... ... ... дамытуда жаңа материалдар
енгізу қажеттілігі осы ұстанымға сүйеніп ... ... ... ... көп ... ... келген «фомадан- мазмұнға» желісін
енді ... ... ... ... қолдану қажет. Мұндай
бағытты ұстау кезінде ... ... ... ... т.б ... үйретіліп, олқушының ... ... жаңа ... үрдістер жүзеге асырыла бастайды.
Бірақ, ... ... ... ... ғылыми материалдың
бейімдеуден дұрыс өткізілуі, түсінікті болуы керек.
Оқушының жас ... даму ... ... ұстанымы.
Оқу-танымдық қызмеииің ерекшелігі оқушының сәт сайын таны, ... сәт ... ой ... ... ... ... Өйткені
сабаққа кірген оқушы мен сабақтан шыққан оқушыны ... деп ... ... ... ... ұғым мен оның ... жаңа ... оқушының ой санасын өзгертуші, дамытушы
үлкен құрал.
Оқушының ... ... алу ... Сөз тіркесін дамыта
оқыту барыснда оқушылардың теориялық ойлауы мен ... ... ... ... саналы түрде білім ала ... ... ... ... сөз ... ... танып-білу барысында ғана қалыптасады. Мұғалімнің ... ... мен ... ... ... ... жүйесі оқушының саналылықпен білім алуға дағдыландырады.
Оқушылардың ... ... ... ... ... және ... өз ... іздене білу ұстанымы.
Саналылық ұстанымы мен бұл ұстаным ... ... ... ... ... атқаратын және өз ... ... ... нәтижелі болуы оқушының саналылығына ... ... ... ... ... меңгеруін мідеттейді.
Шығармашылық машық-дағдылар оқушыда алгоритмдік ... ... емес ... ... қарай жүру барысында
қалыптасады. Сөз ... ... ... ... үрдісі
оқушының теориялық ойлауы дамуына ... оның өзі ... ... тіл даму ... ... ... жаңа ... ... қалыпатыруға қызмет етедң. ... ... ... ... тоқтап қалмай, оларды
қолдану мен тағы ... ... ... ... ойлауы дамыған
оқушының модельі. Сондықтан бұл ... ... ... аса ... әдістер мен ... ... пен ... ... ... ... Сөз ... дамыта оқыту
барысында ... ... ... мен тілін дамыту әдіс-
тәсілдерінің ... ... ... ... ... оқу-
танымдық қызмет белсенділігі мен өз бетімен жұмыс ... ... ... ... Сөз тіркесінің ... ... ... ... ... ... мен қазақ тілін ана тілі
ретінде оқыту ... ... ... әдістер мен танымдық
әдістер- ... оқу ... ... өн бойында бірінен ... ... ... ... ... ... ... иеориясы
көрнекіоікті тек сезімдік білім деп түсіндірмейді.Теориялық білім де
көрнекілік ... ... ... көрнекілік- өз ... пен ... ... ... ... ... Сөз
тіркесінің сана арқылы ғана ... ... ... процестерімен
заңдылықтарын сызба, модель, таблица түінде беру- тек сезімге ... ғана ... Сөз ... ... қасиеттері дегеніміз- тілдің
жалпы қасиеттерінің жекедегі көрінісі ... де ... ... ... және оның ... ... күш
қабілетін жан-жақты дамытумен байланыстылығы ... ... ... ... ... орнығып, өмірлік күшін
дамытуға қызметтетуі осы ұстанымды ... ... ... ғана жете ... ... Оқушының білімді меңгеруі
танымдық күш қабілетінің дамуы ... ... Ал жүйе ... ала отырып білім беру- оның беріктігін қаматамасыз ... Жүйе ... ... ... ... тұтас құндылығы
ретінде жинақтауға басшылық етеді.
Оқыту барысында ... ... ... ... ... ... ... бір бағытқа, мақсатқа лайықты тәрбиелеу ... ... ... ... ... біз арнайы бөлім
етіп тоқалуды жөн ... бұл ... көп ... ... ... ... ... тілін
оқытудың өзіндік ұстанымдары да ... ... ... ... ана тілі ... оқыту әдістемесін зерттеуші ғалым Л.П
Федоренко мынадай ... ... ... ... ... қою ... тілдік мағыналарды түсіну ұстанымы
3. Оқушының тілдік ... ... ... ... ... ... дамытуды аса ескеру ұстанымы.
Соңғы жылдары бұлардың ... ... ... ... болады.
1. Қатысымдылық
2. «Тіл» мен»сөйлеуді» айырып таныту.
3. тілді танытудағы кешенділік
4. ... мен ... ... ... мен
бірлігіне сүйену
5. Тілдік форма мен ... ... Тіл мен ... тығыз байланыстылығы мен бірлігіне сүйену.
7. ... ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі түрлерінің өзара тығыз ... ... ... ... негізде оқыту.
12. Жүйке ұстанымы.
13. Дидактикалық ... Тіл ... ... ... тіл ... арасындағы сәйкестікті тұрақты сақтау
принцпі.
14. ... ... саны ... де
шектеліп отырмағаны белгілі. өйткені, тіл-көп ... ... ... ... ... ... біз сөз ... дамытуға
байланысты ұстанымларыды іріктеп ... ... сөз ... ... ... ... тіл мен ойдың бірлігін сақтай отырып ... сөз ... ... мен ... ... ... сөз ... синтаксисін оқытуда тілдің ... ... ... ... ... мен «сөйлеуді» дихотомиясынназарда ұстау.
6. «тілдік сезімді, «тілдік ... ... ... ... ... сөз ... ... функционалдық –стилистикалық
қызметіне назар аудару.
9. сөз тііркесі туралы ... ... ... ... ... ... бағытты ұстану.
Л.П Федеренко былай деген: «следовательно, принцпы обучения- это
исходнные теоретичесие ... ... ... ... ... обучения: 1дидактически материал, 2 методы и приомы
его ... 3 ... ... но в силу ... ... ... ... допускают построение ... ... ... не ... для ... школьных предметов,
но даже для одного и того же ... Пути ... ... ... стоящей на ... ... ... быть ... ... жіне ... тілін оқыту
әдістемесіне байланысты ұстанымдарға орайластыра, ... ... ... ерекшеліктерін назарда ұстай отырып, сөз ... ... ... ... ... мынадай ұстанымдары
жүйеленеді:
1. Сөз тіркесін оқыту әдістемесін зерттеу ... ... ... және ... жүйе ретінде сипаттау.
2. Сөз тіркесін биік дәрежелі теориялық ... ... ... ... ... орнын белгілей ... ... ... ... ... ... ... – абстрактылыққа», «абстрактылықтан- ... ... ... ... Сөз тіркесінің тіл жүйесіндегі кіші жүйе ... ... «Тіл ... жүйесі» (ф. Де Соммюр) қағидасын негізгі
нысан ету.
6. Сөз тіркесі ... ... ... мағынасы
мен құрылымын меңгерту.
7. Сөз тіркесін меңгертудегі эмпирикалық және ... ... ... ... ... ... сөйлеуі мен жазбаша сауаттылығының деңгейі
жоғары болуын сөз ... ... ... теориялық білім
алу үрдісінің ... ... ... Сөз ... ... лингвистикадағы жаңа ... ... ... және ... ... ... сөз тіркесін дамыта оқыту ... сөз ... ... ... қағидалар болып табылад. ... ... сөз ... ... ... ... ... мен функциясына сәйкес келуін мүмкіндігінше
қадағалайды. Сөз ... ... ... ... дамыта
оқыту барысында оқушылардың теориялық ... ... ... негіздері жүйесін құрайтын келесі ... ... ... ... ... ... және ... жүйесі. Оқушылардың ... ... мен ... танымдық әдістердің рольі ерекше. Дидактикалық әдістердің
лингвистиалық әдістермен ... ... сөз ... ... ... тілін дамыту бағытында ... ... ... ... ... ... тек мен түр ... Сөз ... ... оқу- ... ... ... танымдық әдістер-тек, ал ҚТОӘ-нің әдістеріне қатысты
айтсақ, мұнда ... ... ... ал ҚТОӘ әдістері тү болып
келеді. Сөз тіркесін дамыта ... ... ... ҚТОӘ ... ал ... ... түр болып таратыла дами береді. ... ... ... ... ... ... ... СТДО әдістерінің тектерімен түрлері
Мұндағы А-Танымдық ... ... ... ... ... әдістері.
Оқу-танымдық қызметтің тиімді ұйымдастырылуы таным ... ... ... ... білуден және оларды қолдану
жолдарын жүйелі сипаттауға байланысты. Таным теориясында ... деп, ... ... ... ... ... Таным
әдістері дегенді П. В Кпниннің ізімен біз де ... ... ... ... ... ... теориялықтың нормативті білдірілуі,
әрекет ережелері, стандарттары деп ... және ... ... ... ... ойлаудың логикалық
тәсілі. Аналитикалық қызмет барысында ой қарапайымнан күрделгіге
қарай, кездейсоқтықтан тепе-теңдікке, бірлікке ... ... ... алуының аналитикалық түрі жаңа қатынастар мен байланыстарды
тануға жетелейді. Сөз тіркесін оқытуда ... ... ... ... арқылы сөздерді тіркесі байланыстарын өз бетімен ... ... ... ... ... ... оқытуда оппозициялық талдау жасатудың маңызы зор. Оқушы екі
сөздердің тіркесуге ... жаңа ... ... ... градуалды, эквивалентті қатынас. Анализ әдісін ... білу ... ... ... ... теориялық ойлау
дағдылары дамуы да жүзеге асып жатады. Синтездің негізгі мақсаты-
талдау ... ... ... ... ... ... ... жалпы мен жекенің ерекше ... ... ... ... ... синтез әдісі «сөз тіркесі» ... ... ... ... ... ... ... келіп,
оқушылардың топтастырылған ұғым жасауына жетекші ... ... ... ... туралы жаңа аспектідегі білім мазмұнын
меңгеру механизмдері мен ұстанымдарын анытқау таным теориясын ... ... ... ... ... ... проблемаларын
зерттеуге алып келеді.
Индукция жәе ... ... ... ... ... ... ... әдіс пен дедуктивтік әдіс қандай
жағыдайда ... ... ... Сөз ... ... оқыту
технологиясының тарихын зерделеу барысында ... ... ... ... табу қиын мес. Сөз ... туралы оқу материалы
бірнеше бөлшекке бөлініп, басында сөз тіркесі ... ... ... сөз ... ... ... ... мәлімет беріледі.
А. Байтұрсынұлының жалпылау және жалқылау әдісі турал еңбегін нақты
қазақ ... ... ... ... әлі де күн ... ... ... жаттығулар бірығай сөз тркесінің тұтас
болмысын танып көшіру, табу сияқты ... жеке ... ... болып берілген. Мұнда да ... мен ... ... және ол бірліктің таным үдірісіндегі маңыды рольін
бағаламаудың ізі ... ... Оның ... ... оқушының сөз
тіркесі туралы алған білімінің синтезделмей, сөз ... ... мен ... ... ... ... ... туралы тұжырымдарға келу т.б маңызды таным процесінің
қорытындыларын жасауға ... ... ... Сөз ... оқыту барыснда оқушыларға
эксперимент әдісін меңгертудің ... ... мен ... Сөз ... ... ... ... эксперименттер
жүргізу жолы үйретіледі. Америкалық прагматизмнің негізін
қалаушылардың бірі-ДЖ. Дьюи экспериментке мынадай баға ... алға ... ... ... тиіс ... белгілеуле мол мүмкіндіктер береді;
-Эксперименттің операцияларын ... ... ... ... ... ... оның концепциялары тереңдете таныту
мүмкіндіктері танытылады.
- эксперимепн обьектінің өн бойынан алға қойылған ... ... алып ... мүмкін етеді. Мұндай элиминация
жасау оппозициялқ талдау жүргізуде де ... рол ... ... еш ... ... ... нақтылығын
шыңдай түседі. Оқушылар эксперимент ... ... ... ... ... ... ... өз басынан
кешіріп отырғандықтан да ол шын ... ... ... ... ... отырғанына назар аудармайды. Сөз ті тіркесі
жасалуындағы ... ... ... эксперимент әдісін қолдна
отырып , оқушы жақсы нәтиже ... ... және ... ... сипаттай білуге дағдыланады.
Модельдеу әдісі. Дидактиалық ... ... ... ... мен ... ... ... материалдық пен
идеалдықтың қатынасы құрылымының- біріне- бірінің ауысуына қажетті
механизм деп ... ... ... ... формасы. Сөз
тіркесі модельдерін жасату барысында оқушының өзі меңгерген
теориялық ... ... бір ... айналдырып синтездей алу
қабілеті мен синтезделген модельде ... ... ... ... таңбалай білу қабілеті ... Ол ... деп ... сөз ... ... қатынас формалары,
функциялық қатынас ерекшелігі т.б
Бақылау және салыстыру ... ... мен ... ... ... мен ... көп ретте бірлікте қолданылатын
танымдық әдістің түрлері. ... ... ... қызметі ретінде,
сөз тіркесінің түрлі белгілерін айқындау негізінде, сол ... ... ... мен ... арқылы танытып,
нәтижесінде оқушыға синтез жасауды үйренген жөн. Бақылау дегеніміө-
оқушы өз ... ... ... оның ... ... ... арқылы танып, соның негізінде белгілі бір
заңдылықтар мен олардың жүйесі өмір ... ... ... ... ... ... отырып, оқушы бақылау әдісі ... ... ... ... ... отырған белгілерін барлап
таниды. Біздің ойымызша лингвистикалық эксперимент ... ... ... ... ... өзіндік байламдар жасауға дағдылана
бастайды. Соның ... ... тіл ... ... ... әдіс ... одан рі ... атқара береді. Мұндай жұмысьтың
жалғасы барлық ... ... ... келе ... сөз тіркесі
туралы теориялық білім қалыптастыруға қызмет етеді. Таным теориясының
сөз ... ... ... ... ... ... мен тілін
дамытуға беретін нәрі, әрине бұл айтылғандармен бітпейді. Ал
лингвистикалық әдістердің ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
4- кесте. СТДОТ танымдық, лингвистикалық-дидактикалық ... ... ... оқыту әдістерінің табиғаты мен
оларды ... ... ... ... Оқыту әдістері М|Н.Данилов, логиалық
әдістерге теңесе И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин танымдық әдістерді ... ... деп ... ... ... ... мен ... өзара тығыз байланыстылығын ... ... ... ... ... Н.Д.Хмель, А.М.Матюшкин, Ю.К.Бабанский
т.б. оқыту әдістерінің ... ... мен оған сай ... ... Дидактика, соған қоса, оқыту әдістерін жіктеуде детүрлі көзқарамтар
ұсталады. Ю.К.Бабанский оқыту әдістерін былайша жіктейді:
1. Оқу ... ... ... ... ... ... ... репродуктивтік, проблемалық
ізденгіштік, индуктивтік, дедуктивтік).
2. Оқу әрекетін уәждейтін және ынталандыратын әдістер ... ... ... ... ... ... Оқу қызметін бақылау және өзіндік бақылау әдістері (жаппай
сұрау, сынақ, емтихан т.б.)
Қазақ тілін ... ... ... ... А.Байтұрсынов,
Қ.Жұбанов, Ш.Сарыбаев, Ғ.Бегалиев, Қ.Басымов, Т.Шонанов, ... ... ... Б.Құлмағамбетова, Б.Кәтембаева,
Н.Оралбаева, Ф.Оразбаева, Қ.Қадашева, К.Жақсылықова, ... ... ... ... Г.Уайсова, Н.Шадиева т.б.
әдіскер ғалымдардың зерттеулері мен ... ... орыс ... басқа тілдерді оқыту әдістемесінің көрнекті
зерттеушілері де ... ... ... ... ... ... ... Бұл ретте Д.Тұрсынов, Т.Мейрамов, Х.А.Бекмухамедова, ... ... ... ... тағы басқа
әдіскерлердің еңбектері белгілі.
Әдіс туралы В.Оконь былай дейді: «Метод обучения это апробирования ... ... ... деятельности учителей и учащихся,
сознательно ... с ... ... ... в ... учащихся... Ценность метод зависит от того, в какой
степени она вызывает ... ли ... ... ... ... ... түп ... болатынын Л.П.Федоренко атап
кетеді. Сөз тіркесін дамыта оқыту барысында оқушылардың ... ... ... ... ... жүйеленген әдістер мыналар:
1. Грамматикалық талдау бойынша:
➢ Жүйелік талдау
➢ Валенттілік талдау
➢ Оппозициялық ... ... ... ... ... ... ... Транспозициялау
➢ Контаминациялық құбылысты талдау
➢ Комплекстік талдау
2. Модельдеуді меңгерту
➢ Сөз тіркесінің позициялық моделін жасау
➢ Сөз ... ... ... ... ... ... істеу барысындағы талдау.
➢ «сөз сөз тіркесі синтагма сөйлем мәтін» ... ... ... ... ... сөз ... сөз» ... бойынша
талдау
4. Логикалық ойлауды дамыту бойынша
➢ Анализ бен синтез әдісі
➢ Индукция мен дедукция
➢ Салыстыру (аналогия) әдісі
➢ Тектік түрлік қатынастар
➢ Ұғым ... ... ... ... мен ... т.б. ... сөз тіркесімен
байланыстыра қалыптастыру әдістері
➢ Топтастырылған ұғым ... ... ... Байымдауды қалыптастыру әдістері
➢ Сөз тіркесінің заңдылықтарын ойқорыту түрінде қалыптастыруға
дағдыландыру әдістері
➢ Форма мен ... ... ұғым ... ... ... белсенділігін дамытуға арналған әдістер
➢ Лигвистикалық есептер шығару әдістері
➢ Лигвистикалық эксперимент
➢ Графикалық модельдеу
➢ Тілдік модельдеу
➢ Комрпьютермен жұмыс ... ... ... ... ... шешімге келуге баулу әдістері
6. Шығармашылық сипаттағы тапсырмалар жүйесін орындау ... Тіл ... ... Тіл ... ... Қатысымдық функционалдыө әдістері
➢ Сөз тіркесінің синонимиясын талдау
➢ Ситуациялық тапсырмаларды шешу әдістері
... ... ... ғылыми тақырып бойынша
пікірталас жүргізу әдістері
➢ Тілдік сезімді дамыту мен тілдік шешімге келуге баулу әдістері
➢ Оқушылардың даму деңгейлерін және ... ... ... ... талданған танымдық, лингвистикалық, дидактикалық
жәнепәнід әдістердің ... сөз ... ... ... ... ... ... әдістерінің жүйесімен осымен аяқталмайтыны
белгілі. Бұл жүйені біз ашық жүйе деп ... ... ... мүмкіндігі де мол балмақ. Бірақ, аталған әдістердің барлығын бір
әдістемелік жүйеде ... ... ... деп саналады.
1. Барлық әдістер сөз тіркесінің жүйелік құрылымдық құрамын таныта
алатындай ... ... ... ... сөз ... таксономиялық құрамын меңгере алуына жағдай жасауға
бейімделген болуы тиіс.
2. Барлық әдістер қал ... сөз ... ... ... ... ... ... қалыптасуына негіз
болуы керек.
3. Сөз тіркесін дамыта оқыту әдістері сөз тіркесінің ... мен ... ... ... ... ... ... одан тіл деген үлкен жүйені танитындай
болып ұйымдасып, содан келіп, оқушының ... ... мен ... ... ... ... болуын қадағалап отыруы керек.
4. Сөз тіркесінің топологиялық ерекшеліктерін ... ... ... сөз ... бір жағынан, үлкен тұтастың құраушысы
екенін, ... ... өзі де ... сипатқа ие екенін оқушы
саналы меңгеретіндей қолдануы керек.
Сөз тіркесін дамыта оқыту технологиясында оқушылардың теориялық ойлауы
мен ... ... ... ... ... негіздер жүйесінің тағы бір
маңызды компоненті оқытуды ұйымдастыру түрлері. Ғалымдар оқыту үрдісін
ұйымдастырудың ішкі ... мол ... айта ... ол ... ... оқытуды өткізу орнымен, оқу танымдық қызметтің
бірізділігімен анықталатынын атап көрсетеді. В.Оконь дидактикалық процестің
мынадай ... ... ... ... үй ... сабақтан тыс
жұмыс. Оалрдың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері мол ... ... ... мектептерінде оқытудың сабақ, практикумдар, экскурсиялар,
семинар типтес дәрістер, оқу конференциялары, үй сабақтары, емтихан, ... ... ... ... сабақтар, қосымша
сабақтар, факультативтер, консультациялар, белгілі бір топпен ... ... ... ... ... тыс басқа да түрлі шаралар
ұйымдастыру т.б. түрлері жүргізіледі.
Әрине, оқытудың негзгі ... ... ... танылатыын белгілі.
Сабақты формалық түрде де ... ... ... т.б.), ... ... де (Г.Д.Кириллова, М.И.Махмутов,
В.Оконь, И.П.Раченко талдау баршылық. Ал, ... ... ... ... ... ... ... Н.Д.Хмель) сабақтың типін оның ішкі құрылымымен байланыстыру
байқалады. Ал, сабақтың құрылымы болса,өз ... ... ... ... ала ... отыратыны белгілі. Сабақтың мазмұнында,
сонымен бірге, білім мазмұнынан ... ... ... тиіс ... сөз ... еориялық талдау машық дағдылардың да болмысы танылуы
тиіс. Сондай күрделі ... шешу ... ... ... ... ... ... функциялары болады:
❖ Сөз тіркесі бойынша өтілетін сабақтардың негізгі мақсаты
оқушының сөз ... ... ... ... жалпы білім алуын
мүмкіндік ету. Сөз тіркесінің өзіндік заңдылықтарын тану арқылы
теориялық білім ... ... сол ... ... ... ... етуге сәтті де тиімді жағдайлар туғызу.
❖ Сөз тіркесін ... ... ... сөз ... ... ... оқушыларға меңгеру барысында оқушының
теориялық мәліметтерді білуге тиіс деген ... ... ... ... ... ... ... Сөз тіркесін меңгеру арқылы оқушылардың теориялық ойлауын дамыту
сабақтарының барысы оқушылардың осы ... ... ... ... ... ... дау ... сапалы арттыруға
ізгіліктік жолымен жетелейтін үдеріс.
❖ Сөз тіркесін дамыта оқытуды барлық ... ... ... ... ... ... ... Оқушының танымдық күші сөз тіркесін ... ... әдіс ... ... игеруіне жасалған жағдайды
дұрыс түсініп, барлық зденімдік зерттеушілік әрекеті сол мақсатқа
қарай бағытталғанымен анықталады. Сондай сабақтар барсысында ғана
оқушының танып ... ... ... жүзеге асырылып, танымдық
күштің сырттан емес, іштен қалыптасуына қажетті ... ... ... ... табиғаты туралы пікірлері
сабақты сол ... ... ... компонент және сабақ сондай
құрылымға ие болатын, белгілі бі ... ... ... ... ... деп атап ... Сабақтың тұтастығын құрайтын компоненттер сабақтың
түрін көп байланысты болад және ол тұтастықты қозғаушы үші ... ... ... ... ... В.Я.агвязинский,
М.Н.Скаткин т.б.) еңбектер баршылық. Мысалы, М.А.Данилов оқыту ... күші ... ... атап ... ... ... талаптар мен оқушының оны орындай алу
мүмкіндіктері арасындағы қайшылық.
• Оқыту барысында алға қойылатын ... және ... мен ... ақыл ой даму деңгейі ... ... ... тілдің теориясынан білім беретін ерекше
сабақтар жүйесі деп көрсеттік. Ал сабақтардың екінші ... ... ... ... болып келетін сабақтар жүйесі. Сонда «тіл
дамыту» сөз ... ... ... ... ... ... дамытуда
сабақ әр жүйесін өзіндік орнын алады. Бұл ... ... ... Ф.Ш.Оразбаева, А.Қыдыршаев зерттеулерін ерекше атап
кетеміз. Осы жолдарының ... да ... ... ... ... ... ... мен ерекшеліктерін туралы арнайы ... Осы ... ... талдай отырып, «тіл дамыту» деп ... өзін ... ... ... ... анықтадық:
1. Стилистика мәлімет беретін сабақтар
2. Мазмұндама жазу сабақтары
3. Шығарма жазу сабақтары
4. Ауызекі сөйлеу тілін дамыту сабақтары
5. Шығармашылық қызметпен байланысты жұмыс ... ... ... ... ... ... ағашқы сатыларын қолдану сабақтары
Сөз тіркесін дамыта оқыту сабақтары ... ... ... мен ... ... теориялық білім алу деңгейінде қалыптасқан ойды сыртқа
шығара білуді де дамытатын арнайы ... ... ... орын алады. Сөз
тіркесін дамыта оқыту сабақтары диалектикалық бірліктегі екіжақты сабақтар.
Оқушыға теориялықтбілім беру ... оның ... ... дамыту
оқушының ой өрісін дамыту болса, дамыған ой өріс, қалай ... ... ... ... ... меңгерген теориялық ойлауын
дамытуда сабақтан ... ... ... ... ... Өзіндік жұмыс формалары (лабораториялық практикалық, семинар, ... ... ... тыс жұмыс формалары (үйірме, олимпиада, апталықтар,
факультативтер т.б.)
Негізінде, білім алудың төрт ... ... ... өз ... ... әсер ету машық ... ... ... ішінде
сапалық пен тиімділік беретін қырларын тани ірі ктей білу ... ... ... ... ... дұрыс шешілсе, оқушылардың ... ... ... ... бағытта ұйымдастырылады. Оқыту мазмұны барлық
уақытта мемлекетттің, ... ... сай, ... ... ... ... кезеңдегі жаңа технологияларды ... ... ... ... ... ... гөрі оқушының жеке
тұлғасының шығармашылықпен білім алу, шығармашылықпен ғылым негіздерін
игеру талаптары күшеюде.
О0ыту ... ... ... тұрғыдан келуде оқылатын
сөз тіркесі ... ... ... жалпы тідердің синтаксистік
құрылымына ... ... ... ... деп ... ... ... тұрғысынан алғанда ғана сөз тіркесі синтаксис ... ... ... ... ... ... ... рационалды, оқушының танымдық белсенділігін дамытатын ... ... ... ... зерттеушілік қабілетін ... ... ... ... ... өзі сөз ... туралы
білім мазмұнын дәстүрлі жүйемен емес, ... ... ... зерттеушілік мақсаттміндеттер ... және соны ... ... жүйесін ұйымдастыруды талап етеді.
Дамыта оқыту технологиясы оқыту ... ... сөз ... ... ... ... ... деңгейде білім
алу қызметін, оқу ... ... ... сай ... екен. Осының негізінде сөз ... ... ... ... ... ... Оқушы тіл тану үрдісі арқылы ... ... ... ... жатқан даму ... ... өзін өзі ... ... даму ... алған білімнің ... ... ... Ана ... тылсым заңдылыұтарын сөз тіркесі
синтаксисі деңгейінде ... ... ішкі ... ... ... ... ... біледі.
- Сөз тіркесінің ... ... ... ... арқылы « Тіл жүйелердің жүйесі» деген фердинан
де Соссюр ... ... Пән ... ... ... ... ... тізбегі, тіркесім т.б ... ... ... терең тани түседі.
Дамыта оқыту технологиясының барлық мақсаты ... ... ... ... Абай айтқандай «Ақыл, Қайрат, Жүрегін
бірдей ұстаған» толық адам ... ... ... ... ... мен дамыта ... ... ... бар. Оны дәстүрлы оқыту
жүйесімен дамыта ... ... ... ... ... ... ... . Дәстүрлі және ... ... ... ... ... ... оқыту |Дамыта ... ... |
| ... | ... мақсаты. | Оқушыларда білім ... жеке ... ... ... жіне ... ... ... |білім ... ... | ... мен ... |
| | ... ... | ... жеке ... ... ... ... ... алу |
| |мен ... |барысы оқушының |
| ... ... ... |
| ... |дамуына, дүниетанымы |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... алған |
| | ... ... |
| | |сай ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... етеді |
|Мұғалім мен оқушының |Мұғалім субьект оқушы|Мұғалім субьект оқушы|
|қарым қатынасы. ... ... ... ... |
| ... оқу ... ... ... танымдық |мұғаліммен оқушының |
| ... бір ... |
| ... ... ... ... қызметі |Біл, оқушыларға сол |Оқушының адам ... ... ... ... игерту|ретіндегі жан |
| | ... ... |
| | ... тіл ... | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... қызметі |Мұғалім айтқан білім | Мұғалімнің ... ... ... ... ... |
| ... тапсырмаларын |бойындағы |
| ... ... өз |
| | ... ... |
| | ... ізденімдік |
| | ... ... | ... ... |
| | ... өз ... |
| | ... ... ... ... ... ... |Оқушы индивид ретінде|
|бағалау. ... ... ... барысын анықтай |
| |мен ... ... ... әр сабақтағы |
| ... |өз ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... екені. Болжай |
| | ... ... |
2. ... ... сөз тіркесін дамыта оқыту технологиясы.
1. Оөушылардың ... ... мен ... ... ... ... оқыту мазмұнын жетілдіру.
Педагогикалық технология ұғымы бүгінгі ... ... ... ... ... ... деген қғым білім беру ... өтіп ... ... ... ... ... ... ғалымдар ІІ ғасырдың 40-50 жылдары
деп анықтайды. Мұнда «білім беру ... ... ... барысында қолданылатын көру, есту құралдарын білдірген
Екінші кезең - сол ... 50-60 ... десе ... Бұл
кезеңдегі «білім беру технологиясы» дегеніміз прграммалап оқытуды
білдіреді.
Үшінші ... ... ... ... ... ... қамтиды. Мұнда бұл термин алдын ала ... ... жету үшін ... ... оқу ... ... ... ХХ сексенініші жылдарынан бастап осы ... ... ... ... ... осы ... «білім беру
технолгиясы» дегеніміз ... ... ... ... ... ... қарқындап дамыды.
«Педагогикалық технология» терминінің мағыналық аясы ... ... ... ... отырғанын мына дәлелдер арқылы
көреміз. ... ... ... деп техникалық
құралдарды оқыту үрдісінде ... ... ... ... деп ... ... жүйе ... басқару диагностикалық мақсаттар қойып ... ... ... ... ... ... ... танылады.
Сөз тіркесін дамыта оқыту технологиясыеның ... ... ... ... Бұл ... бір ... ... негізінде оқыту үрдісінің жалпы заңдылықтарын бір жүйеге тану
керек және ... ... ... ... ... керек деген
идея жатады. Бұл жерде білім беруді екі ... ... да ... ... ... жүйеге түсірілу керек. Оның бір жағы
берілетін ... ... ... деңгейде оқыту мақсатына лайық
жүйелеу, ... жағы ... ... ... ... Осымен байланысты
Д.Б. Эльконин мен В.В ... ... ... ... теориясы мен
экспериментальдық нәтижелері басшылыққа алынып, оқушылардың ... мен ... ... жаңа ... ... ... ... оқыту шынайы өмірдегі ... ... ... ... алатын оқу танымдық ... ... ... ... ... өзгеріс» кеңістіктегі орын ауыстырудың
даму ... ... онда ... ... ... ... қозғалым әрқашан бір нәрсенің екіншісіне қарай
қозғалуы (бағытталған), яғни ... мен ... бар әр ... ... және ... қозғалысы ретінде ... ... емес ... жануарлар дүниесінің, қоғамның
дамуы диалектиканың жалпы заңдарына ... Даму ... ... ... бірлігімен күресінде, санның сапаға ауысуы
түрінде және ... ... ... ... ... технологиясында оқушыға жаңа ғылыми
ұғымды меңгерту ... ... ... ... жаңа ... ... жасап, қандай
міндеттер шешілуі тиіс екенін анықтайды
2. берілген ... ... ... ... ... ... ... оқушы осы тіл ... ... ... ... ... ... эаңа байланыстар мен ... ... мен ... ала келісілген таңбамен) модельдейді
4. алдыңғы кезекте ... ... ... ... ... мен қатынастарға жалпы ... ... ... ... ... ... ... айтуынша оның жасақтаған ... ... ақыл ойын ... игі ... мол ... бай.
Дамыта оқыту технологиясының ... ... ... белгіліер деп
мыналарды атай аламыз:
... ... ... ... ... негізделген оқыту ж.йесі болып табылады
... ... ... яғни бұл жүйе ... қоғамның рухани өміріндегі ғылымның рольін
абсалюттендіруге негізделеді.
➢ Антропоциентристік яяяяғни ... ... ... ... үшін ... деген қағидасына негізделеді
➢ Психогендік яғни оқушы өзін өзі реттеуші, өзін ... ... даму ... өзін өзі ... ... өзі басқарушы деген қайғидеғе негізделеді
➢ Дамытушы яғни ... ... ... эіне ... дүниесінде ішкі және сыртқы
факторларға, ... жіне ... ... ... ... және сапалық
өзгеру үдерісі деген қағидаға негізделеді
➢ Операциялық ой ... ақыл ой ... ... ... ... осы ... қалыптастыру,
қолдану және ... ... ... ... және сол операцияларды талдап
тануға негізделеді
... ... ... ... ... ... ... сабақтық, топтық, дифференциалды ... ... ... Мұғаліммен оқушының ... ... ... Дамытушы оқыту жүйесі яғни ... ... ... ... ... оқыту
үдерісіне негізделген оқыту жүйесі
➢ Альтернативтік оқыту жүйесі.
Сөз тіркесін ... ... ... ... мақсаттар
көзделед
- сөз тіркесін ... ... ... теориялық
санасын қалыптастыру, теориялық ойлауы мен ... сөз ... ... ... ... ... сөз тіркесі туралы жалаң лингвистикалық
білім мазмұнын хабарлау ... ақыл ой ... сөз ... ... үдерісін ғылыми таным лоогикасын
жасақтай ... ... ... ... ... технологиясының болжамы:
- - бастауыш ... сөз ... ... түрде
негізделген сабақтастықпен оқытса, оқушылардың
білім алу ... әлі де ... ... ... айқындалып, актуалдандыруға
болады;
- Оқушылардың ақыл ойын дамыту ... ... ... қолданылмай жатқан
қабілеттерінде болғандықтан, ... ... ... ... ... жан ... дамытуға
болады.
- Сөз тіркесі туралы лингвистикалық туралы ... ... ... ... соның
негізінде сөз тіркесі туралы оқу ... оны ... ... ... ... бес, он ... ... білім мазмұнының теориялық құнарлылығын
арттыруға болады.
- Теориялық мазмұны жаңартылған және ... ... ... мен ... қасиетінің дамуына
бағытталған оқыту ... ... ... ой операцияларын ... ... ... ие бола ... ... ... оқыту технологиясының
мазмұндық ерекшеліктері қандай деген мәселеге ... оны ... ... ... сөз ... бастауыш сыныптарда танымның эмпирикалық деңгейінен
теориялық ... оқу ... ... оқытылса, басшылыққа оқушының
сөз ... ... ... ... ... мен
заңдылықтары тұрғысынан меңгеруін мүмкіндік ететін білім мазмұны мен
меңгерту ... ... ... ... ... отырып
жүйелеу керек деген ұстаным ... сөз ... ... ... ... ... дәрежесін
арттыру арқылы ... ... ... қалып отырған ... ... өту ... ... ... ... ... сөз тіркесі бойынша оқылатын білімнің
теориялық ... осы тіл ... ... ... ... құрылымдық тұрғылан сипаттап оын дидактикалық ... ... сөз ... ... мен ... және ... ... психолингвистикалық ерекшеліктерін, сөйлем
құрауға қатысуы мен мәтін ... ... жаңа ... сипаттау
арқылы жаңартыла алады.
Егер эмпирикалық білім мазмұны оқушыларға сөз ... ... ... ... ... болса, жасақталған жаңа
лингвистикалық мазмұн арқылы ... сөз ... ішкі ... ... ... ... терең хабардар қалып, ... ... ... ... теориялық ойлауы мен тілі дамуына
қажетті дағдыларыд қалыптастыра ... ... ... жіне ... ... ... арқылы
оқуыш мазмұныдық топтастырулар жасай ... ... ... сөз ... туралы лингвистикалық мәліметтердің
ішіндегі осы тіл бірлігінің жасалу, ... ... ... ... ... ... ... білдіретін неғұрлым жалпы ұғымдар,
түп негізде жатқан генетикалық заңдылықтар мен
категориялыр;
- сыртқы, ... ... ... ... ... ... ... жасалатын ұғымдар;
- абстракты, дерексіз нысандармен ой операцияларын
жасау ... ... ... ... тіркесін дамыта ... ... ... ... орын ... топтастырулар негізінде
жасалатын дедукцияға беріледі. В.В ... ақыл ой ... мен ... тәсілдерін эмпирикалық жіне ... ... деп ... ... ... оқушылардың теориялық ойлауын дамыту
жол теориялық ойлаудың логикасына сәйкестене ... ... ... ... ... ... және ... беріледі. Бұл СТДОТ ның басты ... ... ... ... оқушының:
- «Танып білу» ... мен ... ... ... ... ... сөз
тіркесінің түрлі болмысын сол ... ... ... ... ... Өз іс әрекетін өзі талдап, өзі баға ... ... ... Ой ... үйлесімді қолдану дағдыларны
меңгертуге;
- ... ... ... ... алу
дағдыларына байланысты сыни ... ... ... шын ... СТДОТ ның рефлексивтік
сипатын танытады. ... ... ... қалыптастыру мен дамытуда ... ... ... зор. Мысалы: 80 жаттығу.
1. Төмендегі М. Ауезовпен Ғ Мүсіреповтың пейзажды суреттеу
ерекшеліктеріне ... ... сала оқып ... ... ... сөз ... екі топқа бөліп
көшіріңдер.
3. Екі ... сөз ... ... ... ... байқағандарыңды толық етіп дәптерге
жазыңдар
4. Екі ... сөз ... ... орындарын
ауыстырып, ... ... ... ... ... ... өзгерістер болғанына назар
аударып, сипаттап жазыңдар.
Сөз тіркесін дамыта ... ... ... оқу ... мына ... ұйымдастырылады:
- оқушы сөз тіркесінің белгілі бір қасиетін танып
білуін ... ... ... сөз ... ... ... оқу міндетін
шешуде қандай оқ у әрекеттері қажет ... ... ... беру
- оқушының жаттығудың талаптарын өз ... ... сөз ... қатысты жалпы заңдылықты
анықтау
- символдық ... ... сөз ... ... ... жасауы
- сөз тіркесінің ішкі байланыстары мен синтаксистік
зсңдылықтарын графикалық модельдеу
- сөз тіркесіне ... ... ... ... ... оқушы «аша алатын болуы»
- әрбір орындалған жаттығу мен тапсырмаларды оқушы
сыни ... ... ... ... әдісті және оны
қалай меңгергеніне өзіне өзі баға беріп отыруы.
Дәстүрлі ... ... ... ... алдына
міндетті шешудің жолдарын өзі ... ... ... ... иаңдау мүмкіндігі де (мысалы, ... ... ... ... ... болады? Деген
типтес) ... ... ... ... оқыту
жүйесінің ерекше көрінетін қыры оқушының субьективтік
мүмкіншіліктерін ... ... ... ... оқу ... де ... арта түседі, мысалы, ... ... ... қыры ... және оын нақты
көрсету және ... ... ... ... ... бүтінді бөлшектеу және бөлшекті бүтіндеу
жолдары ... ... сөз ... ... оқытудың
диагностикалық мақсаттарының қойылымы ... ... ... тиіс деп ... оқу ... ... жасалып, талдаудың теориялық
әдістері жүйелі ... ... Сөз ... ... ... ... жасауда мұғалімдер мен
оқушылардан анкета, тест алу. ... сөз ... ... ... ... ... ... анықтау. Сөз тіркесін дамыта оқытуда
арнаулы жасалған бағдарлама көзделеген ... ... ... ... сөз ... ... ... басқаруды мұғалімнің басшылығына жүктеу маңызды
мәселе болып табылады.
Сөз тіркесін ... ... ... ... ... ... әдістерді меңгеріп, ол әдістер жалпы білім алу және ... ... сай ... ... сол ... Сөз ... ... оқыту технологиясында оқушылардың тілін
дамыту. Профессор С.Рахметова былай дейді ... ... ... ... ... қатынас жа сайды. Сөйлеушінің пікірлесуі
ретіндегі әрекеті әр ... ... ... ... ... ... оыны ... екі топқа, сырттай және ... деп ... ... ... қарастырады. Сырттай
сөйлеудің өзі ауызша (дыбысты ... көп және кең ... және ... ... ... ... Сөйлеудің бұл
түрлері бір бірімен өзара ... ... ... ... ... сөйлеу (ауызша, жазабаша) мен ... ... ... бір ми ... ... екінші сигнал системасының ... ... ... ... ... шығатын
кинестезиялық сезімдер жатыр. Кинестезиялық түйсікке негізделген
шығарма мен мазмұндама жазу ... ... ... ... ... ойын ... ... оларды қиял
шыңына шарықтатып, тәтті сезімге бөлейді»
Бастауыш мектепте синтаксис жүйесін ... ... ... ... ... ... алып ... осы екі жағыдайдың түйісуі
оқушылардың теориялық ойлауын дамыту мен ... ... ... ... ... танылған дүниетаным продуктілері тілдік таңба ... ұғым ... ... жүйемен орналасады. Қажет ... ... сай ол ұғым ... ... түрінде сыртқа
шығарылады.Сөз ... ... ... ... сөз ... мүшелердің сөздердің бойындағы мол мол ... ... ... ... ішкі ... мол
мүмкіншіліктің барлығы бірдей сыртқы ... ... таба ... үшін ... бір ... ... ішкі тілдік сезімі сөйлеу
барысының дұрыс не ... емес ... ... ... жеке ... ретіндегі келбеті оның тілдік тұлға (языковая
личность) келбетімен ғана ... ... деп ... ... ... оның рухани және тән қызметтерінің ... ... ... «Cogito ergo sum» «Мен ... ... мен ... деген сүйенсек оқушы сөз тіркесінің ғылыми болмысы ... ... ... ... ... соң, оны ... өмірінің жақсы бағытқа қарай бұрылуына қызмет еткізуі
тиіс. Оқушы ... ... ... ... ... енді ... ... (бессознательное) өтіп жататын ой сана процесіне
қызмет ... ... Сана мен ... түрдегі үдеріс
(бессознательное) әр қайсысы өзіне ғана тән ... тән. ... ... ... ... ... жатады. Сана мен санасыз түрдегі
үдерістің (бессознательное) сөз ... ... ... технологиясы
үшін қажеттілігі сөз тіркесі туралы теориялық оқу материалы ... ... ... Ал ... қазақ ... ... ... ақ талай сөз тіркесін біледі. ... ... ... та ... ... түп негізінде сөз тіркесін оқытуды саналылықпен
және ... ... ... ... алу ... ... жатыр. Мұндай тұрғыдан ккелу дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін
ізденімдік зерттеу әдістеріне көшіруді көздейді. Оқытудың ... ... ... салыстыру жасап, қайсысының оқушының ... ... бар ... ... ... көруге болады.
8- кесте. Дәстүрлі оқыту мен ... ... ... ... ... |Дәстүрлі оқытуда ... ... ... |Оқу ... |Оқу ... |
| ... және |проблеманы «көреді» |
| ... ... ... ... |
| | |оны ... ... ... жұмыс |Мұғалім үйге ... |өз ... ... ... |тапсырманы ... ... ... |
| | ... ... өз |
| | ... талдауға |
| | ... ... |
| | ... өз ... | ... ... ... құралдармен |Оқулықтағы материаллды|Оқу құралдары мен ... ... ... |жұмыс ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
|Білімін тексеруде |Оқу ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... білімін таныс |Өзіндік қорытындылар ... ... ... ... ... |
| ... |өмірге деген |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
Ана тілінде ... ... ... сөз үлгілері мен ... ... ... мұғалім үшін аса қажет құрал болып табылады.
Оқушылардың теориялық ... ... ... тіл ... даму
барысын бақылау үшін анықтау эксперименті кезінде мынадай ... ... он сөз ... қасына қиысудың, матасудың,
қабысудың ережелері жазылды. Тапсырма : ... ... ... ... ... сөз ... құраңдар. Өз ойларыңды
дәлелдеңдер.
Екінші ... тек он сөз ғана ... ... ... ... ... ... анықтап сөз тіркестері
құраңдар.
Бірінші топ әрине ... ... ал ... топ ... ... не табиғи тілдік сезіміне сүйенеді. ... ... ... ... ... жағыдайға тап болдық.
Көп қате дәл бірінші топтан кеткен. ... ... ... сүйене отырып сөз тіркесін құраудың қиын ... ... сол ... ... ережені шала білетіндігінде
екендігін арнайы сөйлесу ... ... Ұғым ... тіл ... ... ереже арқылы танып білу әрине
қиын, ... ... ... дегеніміз ғылым нәтижелері. Тіл
дамыту шығармашылық ... ... мен өнер ... ... ... ... болғандықтан, оқушының сөз тіркесінен алатын теориялық
білім ... мен ... ... ... ... ... санасын дамытады. Оны ... оқу ... ... ... орын алады, өйткені оқу
танымдық процесс арқылы оқушыға теориялық курсты ... ... ... ... ... мен ... ... сол
әдістерді оқушыға игертіп, ... ... ... ... түрд ... ... жолы қаланады.
Сөз тіркесінің теориялық ... ... ... ... танымдық қабілетпен күш талап етіледі. \сөз ... ... ... ... қызықты сияқты болып
көрінгенмен барған ... сөз ... ішкі ... ... ... ... топтастырылған бір ұғым
жасалады.
Тіл ... тіл ... одан ... ... қарай алып
баратын сүрлеудің басы. Шешендік өнерге баулыу сабақтарының әлі ... оқу ... ... түрде енбегендігі себепті, ол міндеті де
қазақ тілі ... ... тура ... ... белгілі. Бұл
ретте А.Қыдыршаевтың ... ... атап ... Шешендік
өнерге баулу мен ол ... ... орта мен ... ... қана емес ... та ... ... дамытуда ситуациялық жаттығулар мен іс ... ... ... баса ... аударылады. Тіл ұстартудың,
тіл дамытудан өзіндік ерекшелігі бар деп ... Ол ... ... ... ... ... ... қиал сесіміне
әсер етіп, айтылып ... ... ебт ... сөзбен айқын
суреттей алатын, сөйленіп тұрған сөздің әуезділігі мен ... ... ... ие ... Бұл туралы А.Жапбаровтың докторлық
диссертациясы үлкен жаңалықтар ала келгендігін атап өту ... ... тіл мен ... тіл мен ... ... ... айта ... ұлттық ойлау мәнері, ұлттық ... ... ... тілі ... ... тілдік жадысы да ... ... ... ... сақталадыдағы, ... ... бір сөз ... сол ... ... бойынша
туындайды. Синтакситің екі бірлігі сөз ... мен ... ... ... сәкестенеді. В.З Панфиловтың пікірінше,
ұғымның мазмұны сөз ... сөз ... ... білдірілсе
байымдаудың мазмұны ... ... ... Сөз ... ... ретінде ойлау және қатысымдық үдеріске ... ... ... болса да қатысты. Сондықтан да сөз ... үшін ... мен ... ... игеруде белгілі бір
дәрежедегі маңызды орыны заңды. Тіл дамыту ... ... ... ұйымдастырудың тиімді тұстарын ... алу ... Сөз ... ... оқыту технологиясын тіл дамыту барысын ... ... ... ... дамытудың модельі.
|Ұғымдар ... ... ... |
| | ... қызметін|
| | ... тіл ... |
| | ... ... ... |Сөз ... сөз; сөз ... |
|түсінік ... ... ... ... |
| | ... және сөз |
| | ... |
| | ... ... | ... ... ой |
| | ... кей |
| | ... аңдату |
|Сөздердің ... ... сөз ... ... ... ... ... |
| | |мен ... ... | ... жаттығулар |
|Сөз тіркесі және |Модель,фраза, ... ... ... ... ... |күрделі сөз, ... сөз ... ... ... формант |басқа тіркестердің |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... |Модель ... |Сөз ... ... туралы ұғым |синтаксистік тіркесін,|модельдеуге үйрету; |
| ... ... ... ... сөз |
| ... мағына |тіркестерінің |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... байланысу |Модель, шылау, ... ... ... ... орын ... ... |
| ... ... ... |
|Сөз тіркесінің |Модель, ... жай ... ойы ... |сөз ... ... |сөз тіркесінің түрлі |
|ерекшеліктері |сөз тіркесі, ... ... келу |
| |сөз ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... Сөз ... | ... мен |
| | ... болмысын |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... анықтауыштық, |Модельдеу; сөздердің |
|лексика грамматикалық |толықтауыштық, ... ... ... ... ... және |
| ... |мағыналық |
| ... ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... ... , ... сөз ... ... ... ... ... ... |
| |сөз ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... жазу мпшық ... ... ... ... тілден терең білім алуы
ғана емес, сол ... ... ... ... жетекші қызмет
етіп, болашақта ... ... ... ... қолда ... мен ... ... ... ... ... ... жолы әрдайым қарастырыла беретіні
сөзсіз.
Тіл ... ... ... ... жасау әдістері.
Мәтін тілібірліктерінің үлкен ... ... ... ... өн ... дыбыстан бастап, құрмалас сөйлемнің
күрделі түріне дейін ... ... ... ... ... ... танытып тұрады. Осынысы мен де мәтін сөз тіркесін ... ... мен ... ... ... ... ... орын алады. Оқушылардың ойлауы мен
тілін ... сөз ... мен ... белгілері мен түрліше
қызметтерін тек ... ... көру ... ғана емес, терең
тынысты байланыстарды түйсіну арқылы да ... ... Ол үшін ... ... ... түсуін, сөз, сөз тіркесі, сөйлеммен
салыстырғандағы өзіндік ... ... ... ... тиімді болмақ. Тұтастықтың бір түрінен екінші түріне ... сөз ... де ... ... ... қызмет атқара алатын
ішкі «бейімділіктерін» аша ... ... ... ... ... маңдайы тайқылау
келген, зор ... ... ... зіл ... адамның бірі.
Оразбайға жасы да ... Елде Сары ... ... рудың аса сотқар,
жуан бел атқамінерлерінің бірі. Бірі ғана емес ... өзі. ... әр ... әр ... әлекте ұдайы қасынан табылатын
үзенгі жолдасы. ... ... ... ... бірге істескен
дейтін сыбыс бар ды. Ол өте аз ... ... ... ... да, ... тілді қар боратқан дауын, жаласын да
аласапыран айта ... ... Ал ... сондай да Оразбайды
бес, алты рет ... ... ... үн ... ... ... ең ... сөзін айтуды өзіне тәсіл ететін. Әуелі ... онан соң ... ... ... ... ... қиян кескі
қиталастыра сөйлемесе іші кебетіндей болған. Алыс жұлыссыз аяқтайтын сөздің
тұсында Есентай көбінше тіл бермей, үн қатпай ... ... ... адамдар болса, Есентайдық қолына түссін. Ол бітік көзін жұма ... бтік ... ... ... ... ... ... Бірден бір
езу тартып, жылы жүз берген, жібіген ажар көрсетпейді. ... ... ... ... ... мазақ қып кетеді». (М.Әуезов)
Бұл мәтіннің тын оқушыларға шартты түрде «Есентайдың арам ... ... ... ... үш ... ... олрждың әрқайсысына тақырып
бердік: І тақырыпша Есентайдық сыртық ... ІІ. ... ... ... ІІІ. ... әрекетінің бейнесі. Бұл тақырыптың
байланыстарында сөз тіркестерінің үлкен роль атқарыптұрғанын көруге болады:
І ... ІІ ... желі ... сөз ... ... үзеңгі жолдас.
ІІ тақырыпшадан ІІІ тақырыпшаға қарай өтетін жолды Біз ... ... іші ... ... ... ... сөз тіркестері арқылы көрсетуге
болады деп санаймыз.
ІІІ тақырыпшадағы үзінді ... ... ... ... ... ... сөз тіркестері арқылы көре аламыз.
Мәтіндердің көлемі мен күрделіктеріне орай мынадай парадигма көрсетеді:
1. Жеке сөз мәтін;
2. Тірек сөз ... ... ... ... ... бір ... емес текстер
4. Түліше күрдеделеніп келген сөйлем мәтіндер
5. Түлі күрделіліктегі жайылма мәтіндер
Л.В.Сахарнидың айтуынша, сөз мітндердің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... береді. Сөз
мәтіндерді перифраздауда перифраза жайылма ... ... ... сөздің мәндік және формалдық құрылымын анықтауға мүмкіндік береді.
Л.В.Сахарнидің эксперименнтер нәтижесінде сөз мәтіндердің мәнісі ... ... ... ... ... сөз ... жалпы
мәтіндер парадигмасыфна ене алады деп санайды.
Сөз тіркесінің ... ... ... ... көрсетуге боладф деп
ойлаймыз:
І тақырыпшадағы сөз тіркестері: «Кесек мұрынды, маңдайы ... ... зіл ... ... ... әр пәледе, әр кесір әлекте, үзеңгі
жолдасы, ... ... ... ... бірге істескен, екеуі бірге
істескен».
ІІ тақырыпшадағы сөз тіркестері тізбегі: «Бір басқа шалығы, ... ... аз ... ... ... ... Есентайдан үн шықпайды,
ең артқы ... ... ... ... ... сараң, біреуге соқтырады, әйтпесе
іші кебеді, пәлесі сөздің тұсында, үн қатпайды, жым жырт қалады».
ІІІ тақырыпшадағы сөз ... сөз ... ... ... ... ... ... сездірмсейді,сызданып отырыпы алады, жылы
жүз бермейді, жібіген ажар көрсетпейді, алдап соғады, ... қып ... сөз ... оқу арқылы ... ... ... тіл бірліктерінің тұастық қызметі мен дербес болмыстарын танып
білуі оқу танымдық қызметінің эмпириалық ... ... ... ... жүру ... ғана ... болады. Сөз тіркесін бастауыш сыныпта
дамыта оқыту технологиясын жасақтау осы ... ... ... теориялық негізден танып білуді қажет ететені ... ... ... мол және ... терең болса, жасақталып отырған оқыту
теориясымен жүйелік арнасы кең әрі даму ... ... ... ... ... ... жолына түсуге қабілетті келе алатын болады.
Кеңесьік оқыту жүйесініңі білім беруде қаншалықты күшті дегеніміз бен
оның оқушы санасында ... ... ... ... ... ... қасиеті жалаң сөзбен емес, маңдай тері тамшылаған
ізденіс арқылы қалыптақанда ғана шынайы болады. Ол үшін ... тілі ... ... ... ... ... ... деп қарап, өмрдің қуанышын
ғана емес, қиындықы көтере алатын оны жеңілдету жолн күтіп ... ... ... әрі ... бар жеке ... тәрбиелеуді мақсат
етіп қою керек. Сол мақсатқа жетудің бір жолы деп бастауыш мектепте ... ... ... ... ... отырмыз. Соған орай дамыта оқыту
техгнодогияысының болмысы, ерекелітері қарастырылып, сөз ... ... ... мазмұндық ерекеліктері танылады. Лингвистикалық талдау
әдістерінің ішінен іріктелген әдістер көрсетіліп, ... сөз ... ... ... белгіленді. Сөз тіркесін дамыта ... ... ... жолы ... ... ... ... алғаш
қарастырылып, оның ерекшелактері мен жаттығулары талданды.
Оқушылардың ... ... ... біз олардың тілі дамуынан бөліп
алмаймыз. Сондықтан сө тіркесін дамыта оқытуда оқушылардың тілінің ... баса ... ... ... ... ... ... бастап,
шешендік үлгілерін меңгертуге дейінгі жол қарастырылды.
Сөз тіркесін дамыта ... ... ... ... дамытудың жолы сөз ... ... ... ... және
жаттығулар жүйесінен ғана танылмай, қосымша оқу және әдістемеліак ... де ... да орын ... ... ... Ушинский К.Д. Таңдамалы шығармалары Алматы, 1949
2. Кішібеков Д. Филисофия Алматы, 2002
3. Тәжібаев Жалпы психология Алматы, ... ... М. Жас және ... психология Алматы1982
5. Шерьязданова Х.Т. Специфика восприятия и ... у ... ... ... З. Сөз ... Алматы, 1992
7. Сыздықова Р. Сөздер сөйлейді Алматы 2004
8. Ғабдуллин М. ... ... ауыз ... ... 1996
9. Ахметов Ш. Қазақ балалар әдебиеті Алматы, 1974
10. Қалиев С.Қ. Қазақ тәлім тәрбиесі Алматы 1995
11. Ыбырайымов Б. ... ... ... ... және рухани эстетикалық
даму мәселелері Алматы, 2002
12. Рахметова С. Бастауыш класс оқушыларының ғылыми әдістемелік негіздері
Алматы, 1994
13. Бегалин С. Таңдамалы шығармалары ... ... С. ... ... ... ... Б. ... бәйге Алматы,1979
16. Тоқмағамбетов А. Алыптар туралы ертегі Алматы,1948
17. Соқпақбав Б. Бақыт жолы Алматы, ... ... ... ... ... Алматы,1984
19. Ө.Тұрманжанов Көркем әдебиетті оқудың ерекшеліктері Алматы, 2001
-----------------------
Оқу-танымдық қызмет.
Білім маз-мұны
Мұғалім
Дидактикалық
Оқушы
Меңгерілген
В
Ә
Б
Ә
А
Танымдық әдістер
Лингвистикалық ... ... ... ... әдістері
Сөз тіркесін дамыта оқыту әдістері
Сөз тіркесін оқыту барыснда Сөз ... ... ... ... ... ... ... дамыту әдістері ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Экономикадағы сараптау жүйелері74 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы69 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
12 жылдық білім беру12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь