Манометрлер

М А З М Ұ Н Ы

I. КІРІСПЕ

II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Манометрлер түрлері және атқаратын қызметі
2. Ашық сұйықтық манометр және жұмыс істеу принципі
3. Металл манометрдің құрылысы және жұмыс істеу принципі
4. Пито.түтікшелі және зонд.түтікшелі микроманометр

III. ҚОРЫТЫНДЫ
КІРІСПЕ

Біз оппа қармен жүрсек, омбылап жүре алмай қоямыз. Ал аяғымызға шаңғы байлап алсақ, сол жаңағы аяғымыз кіріп кеткен қардың бетімен зырқырай емін-еркін жүйткіп жүре аламыз. Қысқасы, шаңғы таққанда қарға батпаймыз (1-сурет).
Тәжірибе жасайық. 2-суретте көрсетілгендей сыртқы пішіні әр түрлі бірақ салмақтары өзара тең (1 кг) екі гир аламыз. Сонан соң өзара бірдей екі тақтайша алып, ол тақтайшалардың аяқтары міндетін атқаратын төрт-төрттен шеге қоямыз. Тақтайшамыз шегеаяқшалары бар үстелшеге айналады. Содан кейін оларды қорапта тұрған құм үстіне қатар-қатар тізіп орналастырамыз. Енді осы үстелшелерге жаңағы әр пішінді гирлерді бір-бірден қоямыз. Сонда бірінші гир қойылған үстелше құмға бірден тереңірек кіріп кетеді, ал екінші үстелше құмға аз кіреді, өйткені екінші үстелдегі гир жалпақ пішінді.
Құмға бір үстелшені шалқасынан жатқызып, оның үстіне 1 кг гірді қояды. Шалқасынан жатқан үстелше құмға болар-болмас та батпайды. Енді сол үстелшені құмға аяғынан тұрғызып қойып, үстіне жаңағы 1 кг гірді қойса, бұл жолы үстелше аяқтары құмға терең түбіне дейін кіріп кетеді. Бұл бір күш аймақтары екі түрлі ауданға екі түрлі әсер етеді деген сөз. Олай болса, белгілі бір ауданға белгілі бір күш түсті деу сол ауданның әрбір бөлігіне келетін күш шамасын анықтап бере алмайды.
Қысқасы, күш әсерінің нәтижесі оның өзінің сандық шамасына ғана байланысты емес, ол сол күш түсетін аудан мөлшеріне тікелей байланысты. Аудан бірлігіне қатысты күш ұғымы жалпылама ұғым болып қалғандықтан, жаңа ұғым – қысымды енгіземіз. Белгілі бір аудан бетіне тіке түсірілген күштің сол аудан бірлігіне келетін шамасын қысым деп атайды. Сонымен

Қысымды формула түрінде жазуға болады. Ол үшін әрбір физикалық шамаларды жеке әріптермен белгілеу керек. Сонымен, қысымды р әрпімен, күшті Ғ әрпімен, ауданды S әрпімен белгілесек, онда қысым формула түрінде былай жазылады:
.
Қысымның өлшем бірлігіне 1 м2 ауданға 1 Н күш түскенде туатын қысым шамасы алынған. Бұл 1 м2 ауданға 1 Н күш түскенде туатын қысымды паскаль деп атайды. Қысымның осы атауы француздың әйгілі ғалымы Блез Паскальдің құрметіне қойылған. Паскаль – қысқаша Па деп жазылады. Сонымен, 1 Па = 1 Н/ м2. Паскальдің гектопаскаль, килопаскаль дейтін үлкен мәнді түрлері де бар: 1 гПа = 100 Па; 1 кПа = 1000 Па.
Қысымның паскальдан басқа техникалық өлшем бірлігі де бар. Ол бір шаршы сантиметрге 1 кг күш түскенде туатын қысым. Техникалық бірліктерді дұрыс ұғыну үшін техникалық бірліктермен алынған танымал денелердің түсіретін қысымын мысалға келтірелік. Орта салмақты адамның тудыратын қысымы 0,5 кг/см2, ал ат 1,4 кг/см2 қысым түсіреді екен. Кәдімгі инені салмағымен шанша салғанның өзінде де ол ең үлкен экскаватордан да, алып мұз жарғыш кемеден де мыңдаған есе көп қысым түсіреді. Себебі ине ұшының ауданы 0,00001 см2, ал оған түсірілген болар-болмас күш соншалықты көп қысым тудырады. Оған берілген күшті 0,1 кг, 1 кг, 10 г, 100 г деп есептеп, оның бір шаршы сантиметрге түсіретін қысымын анықтап көрген абзал.
Молекулалық физика дегеніміз физиканың, заттың құрылысымен қасиеттерін молекула-кинетикалық деп аталатын тұрғыдан зерттейтін физиканың бөлімі болып табылады. Бұл тұрғыдан алғанды, қатты, сұйық және газ күйінде кездесетін кез келген дене өте кішкентай дербес бөлшектердің – молеклалардың үлкен жиынтығынан тұрады. Кез келген заттың молекулалары қалыптасқан бағыты жоқ, ретсіз, хаосты қозғалыста болады. Оның интенсивтігі заттың температурасына байланысты болады.
Қабырғаға газ тарапынан әсер ететін күш оның бетінің ауданына байланысты қабырға бетінің бірлігіне түсірілетін күшті P = F / S қысым дейді.
Атмосфералық қысымнан жоғары не төмен қысымды өлшеу үшін манометрлер (гректің манос – сирек, тығыз емес, метрео - өлшейтін деген сөзден шыққан) деген приборлар қолданылады.
Манометр түрлері осы жұмыстың негізгі бөлімінде қарастырылған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. К.З.Альжанов. К.К.Кусайнов.К.К.Мусенов.С.Д.Дарибеков. Молекулалык физика Караганды-2001.
2. Покровский Демонстрационный эксперимент по физике М-1967.
3. Учебное оборудование по физике в средней школе. Пособие для учителей. Под ред Покровского А.А. М.: Просвещение. 1962.
4. Марголис А.А. и др. Практикум по школьному физическому эксперименту. Учеб. пособие для студентов физ.-мат. фак. пед. ин-тов.. Изд. 3-е, перераб. и доп. М., «Просвещение», 1977.
5. Е.Н. Горячкин, В.П. Орехов, Методика и техника физического эксперимента, изд. « Просвещение», М ., 1964.
6. Покровский А.А. Физика сабақтарының демонстрациялық тәжірибелері. А: Мектеп, 1958.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ
БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Тақырыбы: МАНОМЕТРЛЕР
М А З М Ұ Н ... ... ... БӨЛІМ
1. Манометрлер түрлері және атқаратын қызметі
2. Ашық сұйықтық манометр және жұмыс істеу принципі
3. Металл манометрдің құрылысы және жұмыс істеу ... ... және ... ... ... ... оппа қармен жүрсек, омбылап жүре алмай қоямыз. Ал аяғымызға шаңғы
байлап алсақ, сол жаңағы аяғымыз кіріп кеткен қардың бетімен зырқырай ... ... жүре ... ... ... ... қарға батпаймыз (1-
сурет).
Тәжірибе жасайық. 2-суретте көрсетілгендей сыртқы пішіні әр түрлі
бірақ ... ... тең (1 кг) екі гир ... ... соң өзара бірдей
екі тақтайша алып, ол тақтайшалардың ... ... ... ... шеге ... Тақтайшамыз шегеаяқшалары бар үстелшеге айналады.
Содан кейін ... ... ... құм ... ... ... Енді осы ... жаңағы әр пішінді гирлерді бір-бірден
қоямыз. Сонда бірінші гир қойылған үстелше құмға ... ... ... ал ... үстелше құмға аз кіреді, өйткені екінші үстелдегі гир
жалпақ пішінді.
Құмға бір үстелшені шалқасынан жатқызып, оның үстіне 1 кг ... ... ... ... құмға болар-болмас та батпайды. Енді ... ... ... ... ... ... жаңағы 1 кг гірді қойса, бұл
жолы үстелше аяқтары құмға терең түбіне дейін кіріп кетеді. Бұл бір ... екі ... ... екі түрлі әсер етеді деген сөз. Олай болса,
белгілі бір ауданға белгілі бір күш ... деу сол ... ... ... күш ... анықтап бере алмайды.
Қысқасы, күш әсерінің нәтижесі оның өзінің ... ... ... ... ол сол күш ... ... мөлшеріне тікелей байланысты.
Аудан бірлігіне қатысты күш ұғымы жалпылама ұғым ... ... ...... енгіземіз. Белгілі бір аудан бетіне тіке түсірілген күштің
сол аудан бірлігіне келетін ... ... деп ... ... ... түрінде жазуға болады. Ол үшін әрбір физикалық
шамаларды жеке әріптермен белгілеу керек. ... ... р ... ... ... ауданды S әрпімен белгілесек, онда қысым формула түрінде былай
жазылады:
.
Қысымның өлшем бірлігіне 1 м2 ... 1 Н күш ... ... ... алынған. Бұл 1 м2 ауданға 1 Н күш түскенде ... ... ... ... ... осы ... ... әйгілі ғалымы Блез Паскальдің
құрметіне қойылған. ...... Па деп ... ... 1 Па = 1 ... Паскальдің гектопаскаль, килопаскаль дейтін үлкен мәнді түрлері де бар:
1 гПа = 100 Па; 1 кПа = 1000 ... ... ... техникалық өлшем бірлігі де бар. Ол ... ... 1 кг күш ... ... қысым. Техникалық бірліктерді
дұрыс ұғыну үшін ... ... ... ... денелердің
түсіретін қысымын мысалға келтірелік. Орта ... ... ... 0,5 ... ал ат 1,4 ... ... түсіреді екен. Кәдімгі инені
салмағымен шанша салғанның өзінде де ол ең үлкен экскаватордан да, алып мұз
жарғыш ... де ... есе көп ... түсіреді. Себебі ине ұшының ауданы
0,00001 см2, ал оған ... ... күш ... көп қысым
тудырады. Оған берілген күшті 0,1 кг, 1 кг, 10 г, 100 г деп ... ... ... ... ... қысымын анықтап көрген абзал.
Молекулалық физика дегеніміз физиканың, заттың құрылысымен қасиеттерін
молекула-кинетикалық деп ... ... ... ... ... табылады. Бұл тұрғыдан алғанды, қатты, сұйық және газ күйінде
кездесетін кез ... дене өте ... ... бөлшектердің –
молеклалардың үлкен жиынтығынан тұрады. Кез ... ... ... ... жоқ, ... ... ... болады. Оның интенсивтігі
заттың температурасына байланысты болады.
Қабырғаға газ тарапынан әсер ... күш оның ... ... қабырға бетінің бірлігіне түсірілетін күшті P = F / S қысым
дейді.
Атмосфералық қысымнан жоғары не ... ... ... үшін ... ... – сирек, тығыз емес, метрео - өлшейтін деген сөзден ... ... ... ... осы ... ... бөлімінде қарастырылған.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Манометрлердің түрлері және атқаратын қызметі
Атмосфералық ... ... не ... ... ... ... ... деп аталады. Олардың келесі түрлері болады: түтікшелі
манометр, сұйықтықты - пішінді манометрлер, Мак-Лаодтың ... ... ... термобулы манометр, металл манометрлер.
Түтікшелі манометр – жоғарлатылған және ... ... ... кең ... ... бірі.
Ол доға тәрізді майысқан құбырдан тұрады. Қысым ... ... ... ... ... орны ауысады да, ол өз кезегінде бағыттағыш –
стрелканы да ауыстырады. ... бұл ... ... ... ... және ... манометрлер де жатады.
Сильфондық манометр - өте сезімтал және өлшеудің аса ірі диапазонына ие.
Манометрлердің айырмашылықты және абсолютті болатындығын айта ... ... ... ... ... бойынша
барометр–анероид жасалған. Ол мембраналық, сондай-ақ ... та ... ... ... ... ауа ... төмендей беретіндігіне
сәйкес, абсолюттік манометрді биіктікті өлшеуге де қолдануға болады.
Өте үлкен қысымдарды ... ... яғни 30 мың атм) ... ... манометрді, манганинді сымы бар катушка қолданылады.
Сұйықтықты - пішінді монометрлердің жұмысы өлшеніп жатқан газ
қысымын ... ... ... ... (сынап, су т.б.)
қысымды формуласы арқылы ... ... ... ... ... жердегі еркін құлаудың жылдамдығына байланысты болатындығын айта кеткен
жөн. Мұндай ... ... ... ... арқылы өлшенбейді. Көп
уақыттарда қысымды берілген сұйықтың ... ... ... ... ... болады, яғни сынап бағанының ... (1 мм ... = 133,3 ... деңгейлердің айырмашылығы кішкентай болса, онда нақты түрде санау
қиынға ... ... ... ... Онда деңгейлердің
айырмашылықтары ... ... ... тек ... ... және ... ... арқылы ұзындығын өлшеген оңай.
Қысым 1 мм сынап бағанасынан ... ... ... ... ... өте қиын болады, өлшеуге келмейді деп те айтуға ... ... ... ... ... белгілі рет оның қысымын төмендету
яғни қысым қаншаға өссе, ... оның ... ... онда оны -
типтес манометр арқылы айқындауға болады.
Бұл ой Мак-Лаоданың ... ... ... ... жатыр.
Ыдысты көтерген кезде сынап тройникке кіреді де, оны ... ... ... бастайды.
Сынапта сол жақтағы түтіктеде капиллярдың жоғарғы жағының соңына дейін
жететіндей етіп көтереді. Оның ... көп рет ... газ ... ... ... жетпейді. Бойль-Мариот заңы бойынша осы
сығылған газдың қысымы
немесе ,
мұндағы V0 – шар мен капиллярдың көлемі, d – ... ... Н – ... ... ... ... ... ізделініп отырған
.
Компрессионды манометрлермен жұмыс істеудің басқа да әдісі бар:
1. Капиллярында сынапты белгілінген жерге дейін жеткізсек, онда ... ... ... ... ... болады.
Капиллярлы құбылыстарды ескермес үшін бір капиллярдағы сынаптың
деңгейін тура сондай екінші капиллярдағы сынаптың деңгейімен ... ... кең ... ... ... тым ... ... оны қолдану өте
ыңғайсыз, арақашықтықтағы өлшемдерді өлшеуге қалыртастырылмаған. Бірақ оның
көрсеткіштері ... ... ... ... ол – ... ... кезде оны басқа манометрлер – вакумметрлерді өлшеуде
бақылаушы прибор ретінде қолданады.
Практикада эликтрикалық ... бар ... ... – манометрлік
шамдар қолданылады. Қарапайым, яғни ... ... оның ... ... жылу ... ... пайдаланылады. Тұрақты
ток күші кезінде қызу жіптері тек жылуөткізгіштікке ғана тәуелді болады.
Оны көпірдің (мост) ... қоса ... ... ... ... өлшеуге болады. Көбінесе терможұп қолданылады, ал ... ... ... ... осылай құрылған. Ол тек қысым
облысында ғана жұмыс істей ... (Р2 = 10 ... Р1 = 10-1 ... ... ... жылу ... тек осы ... ғана қысымға байланысты
болады.
Тереңірек вакуумдарды өлшеу үшін ... ... ... ... ... ... ... Оның артында теріс потенциалды – коллектор
орналасқан. ... ... ... анод – ... ... ... инертті түрде одан секіріп өтеді де оның жанынан тербеліс жасап
өтеді. ... ... ... газ ... ... ... кезінде иондану пайда болады. Ақыр соңында электрондар торға
түседі, ал оң иондар ... ... ... ... онда тоу ... ... ток микроамперметрмен өлшенеді. Ток күші газ ... ... ... яғни ... ... болады. Ионданған шам 10-1 – 10-
6 Па қысым облысында жұмыс ... ... ... газ ... және ... бұзатын – қызу
катод. Бұл жетіспеушілік магнитті электроразрядты манометрде жойылған,
мұнда катод суық ... ... ... ... ... пайда болады. Анод – катод тізбегіндегі ток күші ... ... ... ол ион ... ... ... ... манометрлердің өлшеу диапазоны 102 – 10-4 Па.
Барлық уақытта газ қоспаларының ... білу ... ... Көп
уақыттарда әр қайсысын бөлек өлшеу керек болады, әр ыдыста қанша газ бар
екені, яғни парциалды ... ... ... ... ... шешеді. Олар әр түрлі ... ... ... көп ... – спектрометриялығын қарастырамыз.
Қарапайым массалы – ... ... ... ... ... ... ... болған газ ионизациясы болады.
Иондардың бір бөлігі лампаның ... ... ... өрісіне түседі, мұнда ол
жылдамдатылады да жіңішке үйілмеге айналады. Иондардың жылдамдығын mv /2/ 2
= eu ... ... ... ... u – ... ... Сосын иондар
магнитті өріске түседі. Ньютонның екінші заңы бойынша mv2/R = evB. Осы екі
қатынас арқылы радиус ... ... ... ... ... болады. Магниттік өрістен шыққан
кезде иондардың бір бөлігі коллектормен ұсталынады. Ток күші иондар санына
пропорционал ... В мен U-ді ... ... ... иондарды
жіберуге болады және олардың санын білуге болады. Осылай иондар санын ...... ... яғни олардың массасынан да газдағы N молекулалар
санын ... ... Ашық ... ... ... ... істеу принципі
Жоғарыда айтып кеткеніміздей егер ортаның қысымы атмосфералық қысымнан
артық не кем болса, онда манометрлер қолданылатынды және ... ... ... ... бірі ашық ... ... болып есептеледі. Енді
осы ашық ... ... ... мен ... ... принципін
қарастырайық (3-сурет). Ол екі тармақты шыны түтіктен жасалады, ... да бір ... ... ... екі ... да бір ... тұрады,
өйткені ыдыстың тармақтарында оның бетіне тек атмосфералық қысым ғана ... ... ... ... ... ... үшін, оны дөңгелек қорабы
бар резеңке түтікпен жалғастыруға болады, ол қораптың бір бетіне ... Егер ... ... сәл ... ... ... жалғасқан
манометр тармағындағы сұйықтың деңгейі төмен түседі де, екінші тармағындағы
сұйықтың деңгейі ... ... ... заңы ... қысымның артуы
манометрдің қораппен жалғасқан тармағындағы сұйыққа да беріледі. ... ... ... түсетін қысым екінші тармақтағы қысымнан ... ал ... ... ... ... ... әсер етеді.
Осы артық қысым күшінің әсерінен сұйық жылжып, орын ауыстыра бастайды;
ауасы сығылған тармақтағы сұйық төмен ... ... ... ... ... сығылған ауаның артық қысымы манометрдің ... ... ... бағанының қысымымен теңелгенде, сұйық тепе-
теңдік қалыпқа келеді.
Пленка неғұрлым күштірек болса, соғұрлым сұйықтың артық бағаны ... ... оның ... көп ... ... осы ... бағанның биіктігіне
қарап қысым шамасының өзгерісін білуге болады.
3. Металл манометрдің ... ... ... ... ... немесе будың қысымдарын өлшеу үшін металл манометрлер
қолданылады. Сондай манометрлердің біреуінің (4-сурет) ... ... ... ... ... ... ... оның бір жағы бітеу болады, ... ... ... ... ... өлшенетін ыдыспен жалғастырылады. Қысым
ұлғайған кезде түтік түзулене бастайды, сонда оның ... ... ... пен ... ... ... ... шкаласы бойымен
қозғалып тұратын тілшеге жеткізіледі. Қысым ... ... ... ... ... алғашқы қалпына келеді де шкаланың ... ... ... ... және ... ... ... 1 мм су бағанасы дәлдігімен өлшенетін кішкентай
қысымдарға арналған және ... ... ... динамикадан
және жылудан тәжірибе жасау үшін қолданылады.
Прибор ... 240 х 300 х 75 мм ... ... ... ... ... ... қосу үшін арналған штуцер бар. Микроманометрдің 0-
ден 20-ға дейінгі мм алынған өлшемдері кемімелі ... мен ... үшін де ... ... сезімтал элементі – ... ол ... ... ... жұқа қола фальгадан жасалады
және олардың профильді жүзік тәрізді кофрировкасы болады. Мембрананың ... ... ... ... ... Қысымның әр түрлілігі алдыңғы
мембрананың иілуіне әкеледі және оның ... орын ... Бұл ... ... ... ... және ості бұру арқылы жүзеге асады.
Осьтің бұрылуы тяга арқылы бағытшаның осіне беріледі, ол ... ... ... да бір қалыпқа ауысады. Прибордың шкаласы миллиметрлік су
бағанасы бойынша үлкен өлшемге ие ... олар ... ... ... ... ... нолге орнату үшін корректор пайдаланылады, ал оның тұтқаша
прибордың кері жағынан шығарылған.
а Пито трубкасы және б ... ... ... өлшеудегі датчик
ретінде қолданылған кезде қолдан жасалуына болады. Оларды жұқа ... ... ... 4 мм ... ... ... Пито
трубкасының бұрылған жағы ашық ... ал ... ... және ол
ағылмалы болады. Зонд-трубканың (түтікшенің) жанында диаметрі 1мм-ге тең
симметриялы төрт тесік ... ... ... қолданылатын тәжірибелерде әмбебап двигателі
болатын ауашықм (воздушканы) ... ... ... өзін ... тек газ ... орынның
ішкі және сыртқы қысымдарының айырымын ғана көрсететіні ... ... ... ... (вентилін) ашсақ, камерадағы ауа сыртқа
шығады да қалған ауаның қысымы сыртқы атмосфераның қысымымен теңеледі. Егер
осы ... ... ... ... ... өлшесек, ондағы қысым 0-
ге тең болады. Сондықтан, манометр ақиқат қысымды емес, тек ... ... ... ... ғана көрсетеді.
Ақиқат қысым манометрдің көрсетуі мен осы ... ... ... ... тең. ... егер ашық манометр 56 см сынап
бағанасын көрсетсе, онда қысымның ақиқат шамасы 56 + 76 = 132 см ... ... Бұл ... тең.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. К.З.Альжанов. К.К.Кусайнов.К.К.Мусенов.С.Д.Дарибеков. Молекулалык
физика Караганды-2001.
2. Покровский Демонстрационный эксперимент по физике ... ... ... по ... в ... ... Пособие для учителей.
Под ред Покровского А.А. М.: Просвещение. 1962.
4. Марголис А.А. и др. ... по ... ... эксперименту.
Учеб. пособие для студентов физ.-мат. фак. пед. ... Изд. ... и доп. М., ... 1977.
5. Е.Н. Горячкин, В.П. Орехов, ... и ... ... изд. « Просвещение», М ., 1964.
6. Покровский А.А. ... ... ... ... ... 1958.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бу қазанынын беттері"5 бет
Табиғи газ датчиктері54 бет
Өтімділік 21 бет
Автоматты жүйенің температуралық реттегіш режимі19 бет
Автоматты технологиялық және химиялық реакторлы процесс51 бет
Антуан Франсуа д 'Экзиль Прево6 бет
Кейінгі палеолит кезеңіндегі Қазақстан2 бет
Мұнайды ұңғымен өндіру27 бет
Автоматты басқару жүйесі19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь