Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары

Кіріспе
1.тарау Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қалыптасуының әдіснамалық негіздері
2.тарау Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қайнар көздері
3.тарау әл.Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық теорияларының қазіргі педагогикамен сабақтастығы
4.тарау әл.Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық теорияларын жоғары білім беру жүйесінде пайдалануды ғылыми.әдістемелік және ақпараттық тұрғыдан қамтамасыз ету
Қорытынды
Қосымшалар
Пайдаланылған әдебиеттер
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі. Қазақстан Республикасы егеменді ел болғалы ғылым, мәдениет салаларында жасалып жатқан шаралардың барлығы жастарға жалпыадамзаттық және жеке ұлттық игіліктер негізінде тәрбие мен білім беру ісін неғұрлым жоғары деңгейге көтеруге ықпал етуде. Бүгінгі таңда қоғамдық өмірді демократияландыру және ізгілендіру жағдайында ұлттық ерекшелігімізді айқындайтын рухани мәдениетімізді жетілдіру қажеттілігі туындап отыр. Отаршылдық езгісі әсер еткен ұлттық менталитетімізді қалпына келтіріп, нығайту және өркениетті елдер қауымдастығы қатарынан орын алу – ұлттық мемлекетімізді қалыптастырудағы басты алғышарттардың бірі. Бұл мәселелер Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында, Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында, «Мәдени мұра» бағдарламасында басты назарға алынған.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім беру жүйесінің басым міндеттері ретінде ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіптік шыңдауға бағытталған сапалы білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, азаматтық пен патриотизмге, өз Отаны - Қазақстан Республикасына сүйіспеншілікке, халық дәстүрлерін қастерлеуге тәрбиелеу, отандық және әлемдік мәдениеттің жетістіктеріне баулу, қазақ халқы мен республиканың басқа да халықтарының тарихын, әдет-ғұрпы мен дәстүрлерін зерделеу атап көрсетілген.
Мемлекетімізде ұлттық маңызы бар бірқатар бағдарламалар болса, соның бірегейі «Мәдени мұра» бағдарламасы болып табылады. Ұлт тарихын түгендеу, ұлт руханиятын қайта түлету мақсатында жасалынған бұл бағдарлама ұзақ мерзімге бағытталған кешенді, жүйелі іс-шаралардың мазмұнын құрайды. Бағдарлама елдің рухани және білім беру саласын дамыту, мәдени мұрасының сақталуын және тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету мақсатын көздейді. Бұл мақсаттың тиімді шешімін табуда әлемдік ғылыми ой-сананың, ұлттық мәдениет пен өнердің таңдаулы жетістіктерінің негізінде гуманитарлық білім берудің мемлекеттік тілдегі толыққанды қорын жасау міндеті қойылып отыр.
«Мәдени мұра» бағдарламасына қатысты алқалы жиында Елбасы Н.Ә.Назарбаев көшпенділердің әлемдік тарихтағы роліне тоқталып, қазақ жерінің Еуразия Кеңістігінің мәдени мәйегі, рухани түп қазығы болғанын айта отырып: «Қазақстанды Ұлы Дала өркениетінің қара шаңырағы ретінде халықаралық деңгейде танытып, қалыптастыруымыз керек», – деді. Сондықтан халқымыздың өткен тарихындағы озық педагогикалық идеяларды ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар тұрғысынан қарап, бүгінгі ұрпақты жан-жақты дамыған тұлға ретінде қалыптастыруға пайдалану керектігі айқын. Біз ең алдымен, өзіміздің тарихымызды нақты айқындап алуымыз қажет, бұл - әрбір ғылымның саласына қатысты мәселе. Еліміз тәуелсіздік алғанға дейінгі саяси жүйеде қазақ ұлтының өткен тарихы, оның барлық кезеңдері мен іргелі мәселелері бұрмалауға ұшырағаны құпия емес. Кеңес дәуірі кезінде қазақ
1 Жоғары оқу орнының оқу процесінде тренинг технологияларын пайдалану // Академик Е.А.Бөкетов - ғалым, оқытушы, ойшыл: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Т.І. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. - Б.519-522. (С.О.Темірғалиевамен авторлық бірлестікте).
2 Инновациялық педагогикалық технологиялар негізінде бастауыш сынып мұғалімдерінің даярлығын жетілдірудің теориялық моделі // Жалпы және кәсіби педагогиканың өзекті мәселелері: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - 2-бөлім. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. - Б.57-60.
3 Ақпараттық телекоммуникациялық оқыту технологияларын пайдалану ерекшеліктері // Еуразия гуманитарлық институтының хабаршысы. - 2005. - №4. - Б.182-189. (Е.Е.Омарбековпен авторлық бірлестікте).
4 Математика пәнінен ашық сабақтар. - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №322, 14.10.2005 ж. (Қалимаш Сарбасовамен, А.И.Омарбековамен авторлық бірлестікте).
5 Оқыту теориясынан дәрістер. - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №345, 27.10.2005 ж. (Е.Е.Омарбеков, А.И.Омарбековамен авторлық бірлестікте).
6 Инновациялық педагогикалық технологиялар негізінде бастауыш сынып мұғалімдерінің даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесін іске асыру нәтижелері // Қазақстан экономикасының индустральды-инновациялық даму жағдайындағы білім беру стратегиясы: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2006. - Б.72-75. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
7 Инновациялық педагогикалық технологиялар негізінде бастауыш сынып мұғалімдерінің даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесі // Жас ғалымдардың қазіргі кездегі ғылыми еңбектері: жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. - Астана: АМУК, 2006. - Б.174-178.
8 Бастауыш сыныптарда проблемалық жағдаяттарды пайдалану // Жас ғалымдардың қазіргі кездегі ғылыми еңбектері: жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. - Астана: АМУК, 2006. - Б.178-182. (Ж.Ө.Дагаровамен авторлық бірлестікте).
9 Шағын комплектілі бастауыш мектепте математиканы оқыту. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2006. - 133 б.
10 Инновациялық педагогикалық технологиялар. - Алматы: Атлас-2001 баспасы, 2006. – 175 б.
11 Дүниетанудан дидактикалық материалдар. - Қарағанды: «Санат-Полиграфия», 2006. - 87 б. (А.И.Омарбекова, Г.М.Саменовамен авторлық бірлестікте).
12 Ақпараттық технологиялар арқылы бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру // Бастауыш мектеп. - 2006. - №4. - Б.11-13. (Е.Е.Омарбековпен авторлық бірлестікте).
13 Ақпараттық технологиялар негізінде өздігінен білім алу тиімділігін арттыру // Ұлт тағылымы. – 2006. - №2. – Б.51-55. (Е.Е.Омарбеков, А.И.Омарбековамен авторлық бірлестікте).
14 Білікті маман даярлау – басты мақсат // Бастауыш мектеп. - 2006. - №7. - Б.11-13.
15 әл-Фараби – қазақ педагогика ғылымының негізін салушы // Қазақстан және Ресей: ынтымақтастық жолы, мәдени байланыс, ғылым мен білім беру интеграциясы: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Т.1. – Көкшетау, 2006. - Б.201-205.
16 Ж.Баласағұни тәрбие мақсаты туралы // Жоғары оқу орындарында білікті мамандар даярлаудың өзекті мәселелері: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Т.2. – Тараз, 2007. - Б.42-46.
17 әл-Фарабидің педагогикалық іліміндегі негізгі ұғымдар // Қазақстан жоғары мектебі. - 2007. - №1. - Б.15-18.
18 Махмұт Қашқаридің педагогика ғылымының қалыптасуына қосқан үлесі // Ұлт тағылымы. - 2007. - №1. - Б.29-32.
19 Махмұт Қашқари мұрасындағы жеке тұлғаны қалыптастыру мәселелері // Еуразия гуманитарлық институтының хабаршысы. - 2007. - №1. - Б.147-152. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
20 Педагогика тарихындағы зерттеу мәдениеті мәселесі // Шоқан тағылымы – 12: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Т.1. – Көкшетау, 2007. - Б.355-359. (Г.М.Саменовамен авторлық бірлестікте).
21 Headwaterses of the modern kazakh pedagogical science Headwaterses of the modern kazakh pedagogical science // Materials of the international scientific-practical conference “Kazakhstan and the World Languages”. – Pavlodar: PSU after S. Toraigyrov, 2007. – P.48-53.
22 Педагогика пәнінен білім беру мазмұнын жаңарту мәселелері // Оралдың ғылым жаршысы. - 2007. - №4 (5). - Б.35-41.
23 Ж.Баласағұнидің «Құтты білік» еңбегінің тарихи-педагогикалық мәні // Қазіргі кезеңдегі тұлғаның үйлесімді дамуына қатысты өзекті мәселелер: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Астана: ҚазМАТУ баспаханасы, 2007. – Б.32-35.
24 Қазақ ойшылдарының педагогикалық мұрасындағы патриоттық тәрбие мәселесі // Қазіргі кезеңдегі тұлғаның үйлесімді дамуына қатысты өзекті мәселелер: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Астана: ҚазМАТУ баспаханасы, 2007. – Б.35-38. (А.Ж.Бекмағамбетовпен авторлық бірлестікте).
25 Қайкаус «Қабуснамасындағы» адамгершілік идеяларының түрік ойшылдары идеяларымен үндестігі // Қазіргі кезеңдегі тұлғаның үйлесімді дамуына қатысты өзекті мәселелер: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Астана: ҚазМАТУ баспаханасы, 2007. – Б. 68-71. (М.А.Сарбасовамен авторлық бірлестікте).
26 Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қалыптасуы // Ғасырлар тоғысындағы түркі өркениеті: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Орал: «Ағартушы» мемлекеттік тілді оқыту орталығы, 2007. – Б. 153-156.
27 Қайкаус «Қабуснамасы» мен ортағасыр ғұламаларының тәлімдік ой-пікірлерін пайдаланудың маңызы // Ғасырлар тоғысындағы түркі өркениеті: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Орал: «Ағартушы» мемлекеттік тілді оқыту орталығы, 2007. – Б.150-153. (М.А.Сарбасовамен авторлық бірлестікте).
28 Истоки современной казахской педагогической науки // Непрерывное професссиональное образование: Международный сборник научных статей. – Новосибирск: СИФБД, 2007. – С.111-116.
29 әл-Фараби мен Махмұт Қашқаридің педагогикалық идеяларының үндестігі // Қазақстанның ғылыми әлемі. - 2007. - №1. - Б.145-149.
30 The main sourses of formation Pedagogics as a science // Материали за 5-а международна научна практична конференция, «Ставайки съвременна наука -2007». - Т.5. – София: «Бял ГРАД-БГ» ООД, 2007. – С.32-35.
31 М.Қашқари еңбегіндегі тәрбие беру мазмұны // Қазақстан қоғамының модернизациялау жағдайындағы педагогикалық білім: мәселелері мен болашағы: республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Жезқазған: «ЖезУ» АҚ, 2007. - Б.54-59.
32 Методологический подход к развитию педагогической науки // Образование в период детства: традиции, реальность, инновации: материалы международной научно-практической конференции. – Москва-Шадринск: ШГПИ, 2007. – С.462-464.
33 Тарихи дәстүр жалғастығы // Қазақстан мектебі. - 2007. - №11-12. - Б.50-53.
34 әл-Фарабидің адамгершілік тәрбие туралы идеяларын іске асыру // ҚазҰУ хабаршысы. Педагогикалық ғылымдар сериясы. - 2007. - № 2 (21). - Б.130-135.
35 Орта ғасыр ғұламаларының еңбектеріндегі дидактика мәселелері // Қарағанды университетінің хабаршысы. Педагогика сериясы. - 2007. - № 4 (48). - Б.87-93.
36 Significance Al-Farabi's pedagogical theory // Materialy IV mezinarodni vedecko-prakticka conference «Vedecky prumysl evropskeho kontinentu – 2007». – Dil 7. – Pedagogika: Praha. Publishing House “Education and Science’ s.r.o. – S.46-49.
37 Қазіргі педагогиканың мазмұнын жетілдірудің негізгі бағыттары // Бастауыш мектеп. - 2008. - №1. - Б.16-18.
38 Педагогика тарихының көкейкесті мәселелері // Қазақстан мектебі. - 2008. - №5. - Б.63-67.
39 Қазіргі педагогика ғылымындағы жалпыадамзаттық құндылықтар // Қарағанды университетінің хабаршысы. Педагогика сериясы. - 2008. - №1 (49). - Б.80-83.
40 Қазіргі педагогика ғылымының қайнар көздері. Монография. - Алматы: Білім, 2008. - 243 б.
41 Ж.Баласағұни мен А.Құнанбаевтың педагогикалық идеяларының сабақтастығы // Қазіргі заманғы маңызды проблемалар. – 2008. - №4 (17). – Б.246-250.
42 Алғашқы педагогикалық ой-пікірлердің дамуы // Ғылым және білім - 2008: жас ғалымдардың халықаралық ғылыми конференциясының материалдар жинағы. - 3-бөлім. – Астана: Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ, 2008. – Б.233-235.
43 әл-Фараби мұрасындағы тәрбие мазмұны // Көпсалалы университет: болашақ мамандардың отансүйгіштігі, көпмәдениеттілігі мен бәсекеге қабілеттілігі: VІІІ Халықаралық Байқоңыров оқулары конференция материалдары. - Екінші кітап. – Жезқазған: ЖезУ АҚ, 2008. – Б.158-163.
44 Шығыс ойшылдары патриоттық тәрбие туралы // Шоқан тағылымы – 13: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Т.2. – Көкшетау, 2008. - Б.315-319. (М.А.Сарбасова, А.Ж.Бекмағамбетовпен авторлық бірлестікте).
45 Ж.Баласағұнидің педагогикалық теориясының мәні // 12 жылдық білімге көшу жағдайында оқушыларды оқыту мен тәрбиелеудің өзекті мәселелері: аймақтық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Қарағанды: «Санат-Полиграфия», 2008. – Б.95-97.
46 Адамгершілік, имандылық идеяларының рухани бастаулары // Қарағанды университетінің хабаршысы. Педагогика сериясы. - 2008. - №2 (50). - Б.127-132. (М.А.Сарбасовамен авторлық бірлестікте).
47 әл-Фараби педагогикасы. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2008. - 126 б. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
48 Ж.Баласағұни педагогикасы. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2008. - 124 б. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
49 М.Қашқари педагогикасы. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2008. – 96 б. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
50 «әл-Фараби педагогикасы» элективті курсы бойынша оқу-әдістемелік кешен. – Қарағанды: «Санат-Полиграфия» , 2008. – 66 б.
51 «Ж.Баласағұни педагогикасы» элективті курсы бойынша оқу-әдістемелік кешен. – Қарағанды: «Санат-Полиграфия», 2008. – 72 б.
52 «М.Қашқари педагогикасы» элективті курсы бойынша оқу-әдістемелік кешен. – Қарағанды: «Санат-Полиграфия», 2008. – 60 б.
53 әл-Фарабидің педагогикалық ілімі. - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №366, 06.08.2008 ж. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
54 Ж.Баласағұнидің педагогикалық ілімі. - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №365, 06.08.2008 ж. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
55 М.Қашқаридің педагогикалық ілімі. - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №367, 06.08.2008 ж. (Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
56 Халықтық таным әліппесі. - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №289, 02.07.2008 ж. (Д.С.Ешмұратовамен, Т.М.Абишевамен авторлық бірлестікте).
57 Нравственный идеал Махмуда Кашгари // Современный научный вестник. Серия: Педагогика. Психология. – Белгород: Руснаучкнига, 2008. - №20 (46). – С.68-74.
58 М.Қашқаридің «Түрік сөздігі» еңбегіндегі тұлға мәселесі // Жаһандану және қазіргі замандағы университеттер: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2008. – Б.101-104.
59 Использование идей воспитания личности Ю.Баласагуни в современной образовательной практике вуза // Совет ректоров: ежемесячный научно-практический журнал. – М.: ИД «Садовое кольцо», 2008. - №10. – С.67-71.
        
        ӘОЖ 37.022:37.015                                       ... ... ... ... ... педагогика ғылымындағы
әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің
тәлім-тәрбиелік идеялары
13.00.01 - Жалпы педагогика, педагогика және білім беру тарихы,
этнопедагогика
Педагогика ғылымдарының ... ... ... үшін ... диссертацияның
авторефераты
Қазақстан Республикасы
Қарағанды, 2008
Жұмыс Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде орындалған
Ғылыми ... ... ... ... ... ... педагогика ғылымдарының докторы,
профессор Ж.Ж.Наурызбай
педагогика ғылымдарының
докторы,
профессор А.Н.Ильясова
педагогика ғылымдарының докторы
Р.Қ.Дүйсембінова
Жетекші ... Ы. ... ... Ұлттық білім
академиясы
Диссертация 2009 жылы______________сағат 10.00-да Е.А.Бөкетов атындағы
Қарағанды мемлекеттік университетінде педагогика ғылымдарының ... ... беру ... БД 14.50.05 біріккен диссертациялық
кеңестің мәжілісінде қорғалады (100028, ... ... ... 28-үй, бас ... 1- ... дәрісхана).
Диссертациямен Е.А.Бөкетов атындағы ... ... ... ... болады (Қарағанды қаласы,
Университет көшесі, 28-үй).
Автореферат 2008 жылы «____» _______________ таратылды.
Диссертациялық ... ... ... ... көкейкестілігі. Қазақстан Республикасы егеменді ел
болғалы ғылым, мәдениет салаларында жасалып жатқан ... ... ... және жеке ... игіліктер негізінде тәрбие мен
білім беру ісін неғұрлым жоғары ... ... ... ... Бүгінгі
таңда қоғамдық өмірді демократияландыру және ізгілендіру жағдайында ұлттық
ерекшелігімізді ... ... ... жетілдіру қажеттілігі
туындап отыр. Отаршылдық езгісі әсер еткен ұлттық менталитетімізді қалпына
келтіріп, ... және ... ... ... ... орын алу ... ... қалыптастырудағы басты алғышарттардың бірі. Бұл
мәселелер Қазақстан ... ... ... ... ... ... беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға ... ... ... ... ... басты назарға
алынған.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім беру жүйесінің
басым міндеттері ... ... және ... ... ... ... жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және
кәсіптік шыңдауға бағытталған сапалы білім алу үшін ... ... ... пен ... өз Отаны - Қазақстан Республикасына
сүйіспеншілікке, халық дәстүрлерін қастерлеуге тәрбиелеу, отандық ... ... ... баулу, қазақ халқы мен ... да ... ... ... мен ... зерделеу атап
көрсетілген.
Мемлекетімізде ұлттық маңызы бар бірқатар бағдарламалар ... ... ... мұра» бағдарламасы болып табылады. Ұлт тарихын түгендеу,
ұлт руханиятын қайта ... ... ... бұл ... ... бағытталған кешенді, жүйелі іс-шаралардың мазмұнын ... ... ... және ... беру ... ... ... мұрасының
сақталуын және тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету мақсатын көздейді. Бұл
мақсаттың тиімді шешімін табуда әлемдік ғылыми ой-сананың, ... ... ... ... ... ... гуманитарлық білім берудің
мемлекеттік тілдегі толыққанды қорын жасау міндеті қойылып отыр.
«Мәдени ... ... ... ... жиында Елбасы Н.Ә.Назарбаев
көшпенділердің әлемдік тарихтағы роліне тоқталып, ... ... ... ... ... ... түп ... болғанын айта отырып:
«Қазақстанды Ұлы Дала өркениетінің қара шаңырағы ретінде ... ... ... керек», – деді. Сондықтан халқымыздың
өткен тарихындағы озық педагогикалық идеяларды ұлттық және жалпыадамзаттық
құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға пайдалану керектігі айқын. Біз ең алдымен, өзіміздің
тарихымызды нақты айқындап алуымыз ... бұл - ... ... ... ... Еліміз тәуелсіздік алғанға дейінгі саяси жүйеде қазақ
ұлтының ... ... оның ... ... мен іргелі мәселелері
бұрмалауға ұшырағаны ... ... ... ... кезінде қазақ педагогикасы
жабық тақырып болғаны анық. Ол кезде ... ... ... мен ... ... ... ... мен білім беру саласында
әл-Фараби, Шоқан, Ыбырай, Абай туралы ғана сөз болды. Ғылымдағы ... ... ... ... ... бұл идеологиялық
ұстанымның салдары қазақ ұлтының тарихи танымынан анық байқалды: ұлт өзін
өркениеттік құндылықтар ... ... ... ... қалды, оның
көңіліне өзінің этностық болмысына қатысты күдікті ойлар ұя сала бастады.
Ал мемлекетіміздің тәуелсіздік ... ... ... қоғамында мүлдем
жаңа жағдай қалыптасты. Оны біз «жаңа рухани ахуал» немесе «жаңа рухани
күй» деп ... ... ... Тұжырымдап айтқанда, заман талабына сай кезекті
сапалы өзгерістерге мұқтаж ұлт өз өткенін қайта қорытуға ден қойды.
Қазақ халқының сан ... ... ... ... ... Нысанбаев
атап өткеніндей, түркілік кезеңнен бөліп қарастыруға болмайды. Сондықтан
ата тегіміз ... ... ... халықтарының ділі мен дінін, дүниетанымы
мен әлемді философиялық тұрғыдан игеру тәжірибесін ... ... ... және ел тәуелсіздігін нығайту тұрғысында толық
ескеруіміз керек. Рухани өмірдің бедерсізденуін еңсеру мен ... ... ... ... ... әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар,
әсіресе педагогика ғылымы саласында Шығыс, оның ішінде түркі өркениетінің
ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізу қажеттігін туындатып отыр.
Шығыстың бай ... және ... ... оның ... халқының педагогикалық дүниетанымы халық шығармашылығы мен ... ... ... ... Адам мен ... адамның өзін-өзі тануын, сөйтіп өзін ... ... ... орны мен ролін әлеуметтік және этикалық тұрғыдан жан-
жақты зерделеуге айрықша мән беру қазақ педагогикасының ... ... ... Бұл ... ... қазақ педагогикасы – шығыстық
педагогикадағы, ең алдымен, толық, рухани жағынан жетілген адам болу ... мен ... ... жалғастыра отырып, оны өзіндік мазмұнмен
байытқан ... ... ... ... ... ғылымының
шоқжұлдыздары әл-Фараби, Ж.Баласағұни, М.Қашқариден басталып, олардың бай
мұрасы педагогика ғылымындағы ұлттық ... ... ... ... ... ел болуға аяқ басқан қазіргі кезде батыл айтатын
уақыт жетті. Қазақ халқының сан ғасырлар бойы ... ... ... әлем ... ... әлемдік
педагогиканың қатарынан орын алуына күш салуымыз елдігіміздің басты белгісі
екендігін назарда ұстанған жөн деп ... ... ... педагогиканың философиядан бөлініп шығуы мен оның
ғылыми жүйеге енуі ... ұлы ... ... ... ... ... ... Дегенмен де, тарих қойнауына үңіліп ... ... бар ... ... ... ... ... ғылымының негізгі мәселелері қарастырылып,
оның ғылыми-әдіснамалық негіздері тұжырымдалғанын анық көруге ... ұлы ... ... ... ... ашып көрсете
отырып, олардың қазіргі қазақ педагогика ғылымының өзінің ... пәні ... ... ... ... ретінде қалыптасуының алғашқы көзі ... ... ... және оны ... ... ... ... нақты ғылыми тұжырымдалған ұсыныстарды жасау қажет.
Қазіргі кезде ұлы түрік ойшылдары әл-Фарабидің, ... бай ... ... ... ... мен педагогтардың басты назарында екендігі белгілі. Түркі
халықтарының ... ... мен ... ... ... ... әдіснамалық тұрғыдан ... ... ... А.Валитованың, Л.Н.Гумилевтің,
М.Жолдасбековтың, О.Караевтың, С.Г.Кляшторныйдың, ... ... ... т.б. ... ... болды.
Ұлы әл-Фарабидің Отырардан шыққан Қыпшақ тумасы екендігін алғаш
дәлелдеп, кіндік Азияда ... ... ... ... әл-Машанидің
қазақ ғылымының дамуына қосқан зор үлесін ерекше атап өткен жөн. ... ... ... ... фарабитану саласындағы мол мұрасы
жинақталып, халықтың рухани игілігіне айналып ... ... ... ... ... ... М.С.Бурабаевтың, ... ... ... М.Орынбековтің, М.М.Хайруллаевтың,
т.б. еңбектерінде қарастырылған.
Әдебиеттану және тіл білімі саласында да түрік ойшылдарының әдеби мұрасы
зерттеліп, олардың ... ... пен ... ... ... ... ... Ә.Дербісалиевтің, А.Егеубаевтың,
Н.Келімбетовтің, Ә.Қоңыратбаевтың, М.Мырзахметовтың, Х.Ш.Сүйіншәлиевтің,
т.б. қомақты еңбектерін ... атап ... ... ... ... ғылымында түркі тектес
халықтардың педагогикалық идеяларының қалыптасуы мен дамуын тарихи тұрғыдан
зерттеуге ... Орта Азия мен ... ... еңбектері нақтылай
түседі. Орта ғасырдағы шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері ... ... ... ... ғалым Г.О.Чарыевтың,
қырғыз ғалымы ... ... ... ... ... ғалымдар Қ.Б.Жарықбаевтың, С.Қ.Қалиевтің, А.К.Көбесовтің,
Ә.Н.Көшербаеваның, К.Ж.Ибраеваның, Т.Ә.Ахметовтың, ... ... және т.б. осы ... ... ... ... өте ... Бұл еңбектерде әл-Фарабидің,
Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық идеяларына теориялық негіздеме
мен жүйелі талдау ... ... ... ... ... ... ... отырып, ортағасырдағы түркі халықтарының
тәлімдік ой-пікірлерінің (Йоллығтегін, Орхон-Енисей жазба ескерткіштері,
Қорқыт ата, Әбу ... ... ... ... және ... ... жас ұрпаққа тәлім-тәрбие, білім беру ... ... ... ... ... ... мұрасын зерттей отырып, ... ... және ... ... ... ... ... математикалық еңбектерінде
жалпыпедагогикалық идеяларды қолдануы және іске ... ... ... тәлім-тәрбиелік идеялары Ә.Н.Көшербаеваның,
Т.Ә.Ахметовтың, У.Жамированың ... ... ... болса,
М.Қашқаридің мұрасындағы педагогикалық идеялар К.М.Калиеваның зерттеуінде
жүйеленді. ... ... ... ... педагогикалық ой-
пікірлердің қалыптасуы мен дамуы және ағарту ... ... ... ... жүргізілді. Қазақстанда педагогика және білім беру
тарихы ... ... ... ... А.Н.Ильясованың, И.Б.Мадиннің, ... ... ... ... ... ... ... мен
диссертациялық жұмыстары біздің қарастырып отырған тақырыбымызды зерделеуге
және педагогика тарихының даму ... ... ... ... Көрнекті ғалым Б.Әбдікәрімұлының ғылыми жетекшілігімен ... ... ... орындалған Алашорда қайраткерлерінің, саяси
қуғын-сүргін құрбандары болған қазақ ... ... ... ... ... ... ... да
қазіргі қазақ педагогика ғылымының мазмұнын жетілдіруде алатын орны ерекше.
Қазақстан Республикасы ... ... бері ... ... мен ... ... бойынша едәуір жұмыстар
атқарылды. Соның нәтижесінде докторлық және кандидаттық диссертациялардың,
монографиялар мен ғылыми-әдістемелік ... ... ... бір ... ... ... ... С.Қ.Қалиевтің, С.А.Ұзақбаеваның,
Ж.Ж.Наурызбайдың, К.Ж.Қожахметованың, ... ... ... ... ... және т.б. ... ерекше ғылыми құндылыққа ие ... де, ... ... ... мен ... еңбектерді жан-
жақты оқып-үйрену және терең талдау оларда әлемдік педагогиканың құрамдас
бөлігі ретінде қазақ педагогикасының ... ... ... ... ... оның ұлы ... ... тәлімдік-
тәрбиелік ойларды әлемдік педагогика тарихының мазмұнына енгізу үшін ғұлама
бабаларымыз әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің ... ... ... ... ... ... ... айқындау қажет.
Біз өз зерттеуімізде әл-Фарабидің, ... ... ... талдаумен қатар, оларды білім беру іс-тәжірибесінде
пайдалану мәселелерінің тұжырымдамалық негізін ... Бұл ... біз ... ашып ... және ... ... болған
тәрбиелік маңызы зор идеяларды қазіргі күн талаптарына ... ... ... ... ... ... теориялық және практикалық жағдайын талдау
бірқатар қайшылықтарды айқындауға мүмкіндік берді:
- қазақ педагогикасы ... ... ... ... ... мен ... таңдағы тәуелсіз елдің рухани ... ... ... қалыптасуы мен дамуын өркениеттік ... жаңа ... ... ... ... ... әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, ... ... ... тұрғыдан негізделуі мен олардың қазіргі ... ... ... бастаулары ретінде анықталмауы арасындағы
қайшылықтар;
- әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, ... ... ... ... ... мен ... іс жүзінде
пайдалануға жағдай жасайтын оқу құралдарының, электронды оқулықтардың және
ғылыми-әдістемелік ұсыныстардың жеткіліксіздігі арасындағы ... ... ... табу мақсатында қазақ педагогика ғылымының
қалыптасу тарихына жаңа көзқарас қалыптастырып, оның ... ... және ... нәтижелерді қазіргі заманғы ... беру ... ... ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасау ... ... ... ... ... ... ғылымындағы әл-
Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары» ... ... ... мақсаты: әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-
тәрбиелік идеяларын ... ... ... ... қайнар көздері
ретінде тұжырымдамалық тұрғыдан негіздеу және оны ... ... ... ... ... мен ... ... нысаны: қазіргі қазақ педагогика ғылымының қалыптасуы мен
дамуы.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеяларының жүйесі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы ... ... ... ... ... негізі анықталса, онда педагогика ғылымының теориясы мен
тәжірибесін жетілдіруге мүмкіндік ... ... ... ... қазақ педагогика ғылымының дамуына жаңа бағыт беріп, жас ұрпақты
тәрбиелеу мен оқытудың тиімділігін арттыратын құнды идеяларды ұсынады.
Зерттеудің міндеттері:
1) ... ... ... ... ... ... ... ғылымының қалыптасуын көрсету және оның алғашқы рухани ... ... ... ... ... ... ой-пікірлерінің қалыптасуының
әлеуметтік-мәдени алғышарттарын анықтау;
3) түркі тектес ... ... ... ... ... ... және ... мазмұндық сипаттамасын беру;
4) әл-Фараби педагогикасының қазіргі қазақ педагогика ғылымының негізі
ретіндегі мәнін ... ... ... ... ... Ж.Баласағұнидің «Құтты білік»
дастанының ғылыми-теориялық негіздерін айқындау;
6) қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы ... ... ... тұжырымдамалық мәнін анықтау;
7) әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, ... ... ... ... және ... ... педагогикалық
ойлармен тарихи сабақтастығын ашып көрсету;
8) қазіргі педагогика ғылымы мазмұнында әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің,
М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... ... ... айқындау;
9) әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық ілімдерін
жоғары білім беру ... ... ... және ... қамтамасыз ету жолдарын ұсыну.
Жетекші идея: әл-Фарабидің, ... ... ... ... ... қазақ педагогика ғылымының қайнар көзі ретінде
тұжырымдамалық тұрғыдан негіздеу ... ... ... ... ... ... оның дамуына жаңа бағыт пен тың серпін
берудің жолдарын көрсетуге ықпал етеді.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негіздері:
- ... және ... ... ... өзара
бірлігіне байланысты тарихи, философиялық, әлеуметтік және мәдени ілімдер;
- тарихи-педагогикалық құбылыстарды зерттеуге аксиологиялық ... ... ... ... кездегі білім беру философиясы туралы ілім;
- тұлға дамуының жалпы диалектикалық принциптері;
- тарихи, ғылыми ... және ... ... ... қағидалары;
- тұлғаға бағдарланған білім беру және білім беруді ізгілендіру
теориясы;
- тарихи құбылыстар мен ... ... мен ... талдау мен
педагогикалық ой-пікірлердің қалыптасуы мен дамуын зерделеуге қатысты
ғалымдардың тұжырымдамалық зерттеулері.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... Республикасында білім беруді дамытудың ... ... ... ... ... ... ... мұра»
Мемлекеттік бағдарламасы, бiлiм беру мәселесiне арналған ... ... ... ... ... ... зерттеу проблемасына
қатысты философтардың, әдебиеттанушылардың, тіл білімі саласы ... ... ... ... ... ... ... философиялық: танымның диалектикалық әдісі; талдау және жинақтау;
- жалпығылыми: тарихи, жүйелілік-құрылымдық, логикалық талдау;
- ... ... ... ... ... ... тарихи-салыстырмалы, ретроспективті;
- салыстырмалы-педагогикалық зерттеу әдістері: жүйелілік-құрылымдық,
жүйелілік-талдау, ғылыми зерттеулерді және ... ... ... және теориялық талдау, жұмыс нәтижелерін болжау.
Зерттеудiң ғылыми жаңалығы мен теориялық маңыздылығы:
1) қазіргі қазақ педагогика ... ... ... ... мәні ... оның ... педагогиканың құрамдас бөлігі
ретіндегі орны ашып көрсетілді;
2) түркі тектес халықтардың педагогикалық ой-пікірлерінің ... ... ... ... айқындалды;
3) қазіргі қазақ педагогика ғылымының рухани бастаулары ретінде түркі
тектес халықтардың ... ... ... мазмұны анықталды;
4) ұлы түрік ойшылдары ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы талдау
жасалынып, соның негізінде олардың қазіргі қазақ педагогика ғылымының
қайнар көздері ... мәні ... рет ... ... ... ... ... өзара ықпалдастығы мен тарихи сабақтастығы ашып көрсетілді;
6) қазіргі педагогика ғылымындағы ... ... ... ... ... ... айқындаудың негізінде
оның мазмұнын жетілдірудің негізгі бағыттары анықталды;
7) әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық ілімдерін
жоғары кәсіби білім беру ... ... ... ... жасалды.
Зерттеудiң практикалық маңыздылығы:
- жоғары және арнайы орта педагогикалық оқу орындары мен ... ... ... ... ... ... ... iсiнде пайдалануға арналған оқу құралдары, ... ... ... ... ... кешендері дайындалды:
1. «әл-Фараби педагогикасы» оқу құралы. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы,
2008. – 126 б. ... ... ... ... педагогикасы» оқу құралы. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы,
2008. – 124 б. ... ... ... «М.Қашқари педагогикасы» оқу құралы. – ... ... ... – 96 б. ... ... бірлестікте);
4. «әл-Фарабидің педагогикалық ілімі» электронды оқулық (зияткерлік
меншік ... №366, ... ... авторлық
бірлестікте);
5. «Ж.Баласағұнидің педагогикалық ілімі» электронды оқулық (зияткерлік
меншік куәлігі №365, ... ... ... ... ... ... электронды оқулық (зияткерлік
меншік куәлігі №367, 06.08.2008ж.) ... ... ... педагогикасы» элективті курсы бойынша ...... ... 2008. – 66 ... ... педагогикасы» элективті курсы бойынша оқу-әдістемелік
кешен. – Қарағанды: «Санат-Полиграфия», 2008. – 72 б.
9. «М.Қашқари педагогикасы» ... ... ... ...... «Санат-Полиграфия», 2008. – 60 б.
- зерттеу нәтижелерін ... ... ... ... ... педагогика» курстары
бойынша типтік бағдарламалардың мазмұнын жетілдіру мақсатында ... ... ... ... ... ... мен негізділігі: автордың
педагогикалық ... ... ... зерттеу тақырыбына сәйкес өзара
байланыстағы әдіс-тәсілдердің нақты қолданылуымен, зерттеу ... ... ... ... және ... ... орта ... педагогикалық ойлардың қалыптасуы мен ... ... ... ... ғылыми-теориялық
тұрғыдан талдануымен және оларды ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік ұсыныстар
жасауымен қамтамасыз етіледі.
Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:
1. Қазіргі ... ... ... ... мен ... негіздемесі.
2. Түркі тектес халықтардың педагогикалық ой-пікірлерінің қалыптасуының
әлеуметтік-мәдени алғышарттары.
3. Түркі тектес халықтардың алғашқы педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... педагогика ғылымының қайнар көздері ретіндегі
тұжырымдамасы.
5. ... ... ... ... ... ... үндестігі мен кейінгі жылдардағы педагогикалық
ой-сананың дамуымен жалғастығы.
6. Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің,
М.Қашқаридің педагогикалық ілімдерінің ... ... ... арқылы оның
мазмұнын жетілдіру бағыттары.
7. әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық ілімдерін
жоғары білім беру жүйесінде пайдалану ... ... ... тұрғыдан қамтамасыз ету ... ... ... ... ... оқу ... ... оқулықтар).
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
1-кезеңде (2005-2006 ж.ж.) зерттеудiң теориялық-әдіснамалық негiздерi
анықталды, зерттеу тақырыбына сәйкес ... ... ... ... мен ... ... ... талданды, зерттеудің ғылыми аппараты ... ... ... ... ... ... ... тарихы бойынша материалдар жинақталды, ... ... ... бойынша ғылыми зерттеулер, еңбектер мен
мақалалар талданды.
2-кезеңде (2006-2008 ж.ж.) ... ... ... ... ... талданды, оның қазіргі қазақ
педагогика ғылымының ... көзі ... ... ... ... Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық
ілімдерін жоғары білім беру жүйесінде ғылыми-әдістемелік және ... ... үшін ... ... оқу-әдістемелік кешендері, оқу
құралдары мен электронды оқулықтар дайындалды.
3-кезеңде (2008 ж.) ... ... ... ... жүйеге келтiрiлдi, зерттеу нәтижелері бойынша тұжырымдар
мен ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасалды, ... ... ... ... ... және жүзеге асырылуы: зерттеудің
негізгі қағидалары мен нәтижелері зерттеу тақырыбы ... ... ... мен оқу құралдарында баяндалды, Қазақстан Республикасы Білім
және ... ... ... және ... ... бақылау комитетінің
педагогика мамандығы бойынша бекіткен басылымдары мен ... ... ... ... ... ... ... Павлодар,
Тараз, Орал, Жезқазған) мен алыс ... ... ... ... өткен халықаралық, республикалық және ... ... ... баяндалды:
- «Қазақстан және Ресей: ынтымақтастық жолы, мәдени байланыс, ... ... беру ... ... ғылыми-тәжірибелік конференция. –
Көкшетау, 2006 ж.;
- «Жоғары оқу ... ... ... ... өзекті
мәселелері»: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция. – Тараз, 2007 ж.;
- «Kazakhstan and the World ... the ... ... ...... ... «Қазіргі кезеңдегі тұлғаның үйлесімді ... ... ... ... ... конференция. – Астана, 2007 ж.;
- «Ғасырлар тоғысындағы түркі ... ... ...... 2007 ... ... университет: болашақ мамандардың отансүйгіштігі,
көпмәдениеттілігі мен ... ... VІІІ ... ... ... – Жезқазған, 2008 ж.;
- «Ставайки съвременна наука» 5-а ... ... ...... ... IV ... conference “Vedecky prumysl evropskeho kontinentu
- 2007”. – Praha, 2007;
- «Образование в период ... ... ... ... научно-практическая конференция. – Москва-Шадринск, 2007.
Зерттеу жұмысының мазмұны баспа беттерінде ... 59 ... ... тапты.
Диссертация құрылымы: диссертация кіріспеден, төрт ... ... ... мен ... ... бөлімінде зерттеудің көкейкестілігі, ғылыми аппараты: мақсаты,
нысаны, пәні, міндеттері, ... ... ... ... ... ... негiздерi, әдістері мен негізгі кезеңдері ... ... мен ... маңыздылығы, практикалық маңыздылығы және қорғауға
ұсынылатын қағидалар, зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі мен ... және ... ... баяндалады.
«Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қалыптасуының әдіснамалық негіздері»
атты бірінші ... ... ... ғылымы әлемдік педагогика ғылымының
құрамдас бөлігі ретінде теориялық-әдіснамалық тұрғыдан негізделеді, түркі
тектес халықтардың ... ... ... ... ... ... даму ... жасалады.
«Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қайнар көздері» атты екінші ... ... ... ... Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің
педагогикалық іліміне қазіргі педагогика ... ... ... олардың қазіргі қазақ педагогика ғылымының қайнар көзі екендігі
тұжырымдамалық тұрғыдан дәлелденеді.
«әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық теорияларының
қазіргі ... ... атты ... тарауда әл-Фарабидің,
Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық теорияларының ... ашып ... ... ... ... ... ... сабақтастығы баяндалады, қазіргі педагогика ғылымындағы
әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық теорияларының
алатын орны ... оның ... ... ... ... ... мәселелері қарастырылады.
«әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық теорияларын
жоғары білім беру жүйесінде пайдалануды ғылыми-әдістемелік және ақпараттық
тұрғыдан ... ету» атты ... ... ... ... педагогикалық теорияларын ... ... ... ... ашып ... ... ... «Ж.Баласағұни педагогикасы», «М.Қашқари
педагогикасы» ... ... ... ... ... ... жұмысының нәтижелеріне негізделген тұжырымдар мен
ғылыми тұрғыдан ұсыныстар беріледі.
Қосымшаларда «әл-Фараби ... ... ... ... ... курстары бойынша студенттердің білімін
тексеруге арналған тест тапсырмалары мен қосымша материалдар ... ... ... ... ... ... және ... алдына түбегейлі реформалау міндетін қойып отыр. ... ену ... ... ... және саяси
өзгерістердің негізінде ұлттық мәдениет пен ... ... ... ... ... қажеттілігі туындап, педагогика ғылымын
әрбір халықтың ұлттық ерекшелігіне сай ... ... ... дәуірінде педагогика ғылымы ... ... ... үлкен дағдарысқа ұшырағанын жоққа шығаруға ... ... ... ... ... ... бола
түсуі әлеуметтік шындықтың нақты қайшылықтарын сыни және объективті түрде
талдау мүмкіндігін шектеді. Педагогика ғылымының ... ... ... ... ... әлеуметтік технология ретінде ... ... ... ... ... тиісті деңгейде дами
алмауына себепші болды.
Педагогика ғылымы саласындағы дағдарыстың себебі болатын тағы ... ... ... ... ... табылады. Бұл үрдістер қазақ
халқының ұлттық дүниетанымының өзіндік қайнар көздері мен ... ... ... ... ... ... ... үлгілері ретінде ... ... ... ресми
мәдениеттің идеологияланған кеңістігінде ғана қалыптасуы мүмкін еді. Ал
нақты өмірде, әсіресе қазақ ... бай ... ... және ұлттық
психологиясымен түйіскенде бұл теориялар әр түрлі ... ... ... ... Сырт ... ... ... көрінетін
абстрактылы қағидаттар халықтың тіршілік әлемінен, тәрбие ортасынан оқшау
тұрғандықтан, өзінің дүниетанымдық ... мен ... ... ... ... ... ... ықпалында болуы, ұлттық
рухани мәдениеттің ерекшеліктерін елемеушілігі отандық ... ... ... ... оқшаулануына алып келді. Әлемдік
педагогикалық мектептердің негізгі ... ... ... болу ... ... дүниетанымдық және әдіснамалық үнқатысуды
жүргізу мүмкіндігін шектей түскен болатын. Біздің педагогиканың томаға-
тұйықтығы ... мен ... беру ... ... ... іздеуде
догматизм мен әдіснамалық әлсіздікке ... ... ... ... ғылымындағы осындай қайшылықтардың тамырлары әлеуметтік жаттану
үдерістерімен астасады. Бұл адамның меншіктен ... ... ... мен халықтық педагогикасынан жаттануы, тіпті адамның өз мәнін,
тарихы мен мәдениетін, тілі мен ... ... ... ... Соның
салдарынан адамдар әлеуметтік үдерістердің қарапайым құралы мен ... ... ... ... ... жағдайында халқымыздың рухани
ахуалына сәйкес педагогика ғылымы өз мазмұнын ... ... ... мен ... ... бағыттауы тиіс. Мұның өзі біздің
ұлттық болмысымызға сай ... ... ... ... ... Қазақ педагогика ғылымы әлемдік педагогика тұрғысынан қазақтың
ұлттық рухы, ... мен ... ... ... мен ... ... ... өз бойында әлемдік мәдениеттің ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Педагогика ғылымының әдіснамасы философия заңдылықтарына сүйенетіні
белгілі. Философиялық ғылымдар педагогикаға ... ... ... анықтауға, адамзат болмысы мен ойлауының жалпы заңдылықтарының
әрекетін дұрыс түсінуге көмектеседі, ... мен ... ... ... ... шұғыл ақпарат бере отырып, тәрбиенің бағытын нақтылауға
жәрдемдеседі. Философия ... пен ... ... ... ... мәселелерін зерттейді, өмір шындығын танып білу ... ... ... болып табылады, адамды күшті идеялық сенімге,
айқын ... ... ... ... ... ... ... мен күресі, сан өзгерістерінің
сапа өзгерістеріне ауысуы және ... ... ... ... ... ... беру және ... процестерінде шығармашылықпен пайдалануды
көздейді.
Қазақстанда қазақ философиясының ... ... ... ... бері ең ... ... ... көтеріліп, бүгінгі таңда
Ж.Алтаев, Ә.Нысанбаев, ... ... ... ... бұл ... шешу үшін ... еңбек еткенін айтқан абзал. Қазақ философиясы
туралы осы ғасырдың ... ... ... ... ... еді: ... Осыдан бірнеше жыл бұрын ғана бұл термин ойдан ... ... еді. ... классикалық неміс философиясының идеялары мен
маркстік принциптерді дамытқан «диалектиканың қазақстандық мектебін» білдік
және ... ... ... мен үлгі ... ғылым тәріздес, жүйелі
«философиялық ... ... түрі ... оның ... ... ... ... Қазақстан даласындағы Гегель мен Маркс – ... ... ... ... ... парадокстар осындай болды.
Әрине, дәуір тағдырын көп жағдайда анықтаған неміс ойшылдарын дала ... де, ... да ... еді, бірақ олардың өз дауыстары, өз үндері
болды. ... ... бұл ... бұл үн ... ... ... ... ең көкейкесті философиялық тақырып көшпелі өркениеттің дүниетанымдық
сан-салалығы мен философиялық ой түйіндеуінің шығыстық ерекшеліктерін ... ... ... ... тұжырымдамалық тұрғыдан саналы түрде ой
елегінен өткізу ... ... ... ... докторлық диссертация көлемінде
зерттеген белгілі философ ғалым Ж.Алтаевтың «Бұрын «Қазақ әдебиеті», ... ... ... ... енді ... ... деген ұғымның
біздің санамызға кіре бастауының теориялық, практикалық маңызы зор» деп
айтқанындай, педагогика ғылымында да ... ... ... ... жетінші жылында «Қазақ педагогикасы» ұғымын батыл енгізетін уақыт жетті.
Әрбір халық «өз тарихын, философиясын білмейінше және оған ... ... ... ... ... ... ... емес» - деген
болатын Л.Н.Гумилев. Қазақ педагогикасы ғылымының қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... ... педагогикасының өзіндік төл ерекшелігі оның ... ... ... пен ... құндылықтарды жоғары қоятын бай
халықтық педагогика мұраларымен айрықша орын алады. Егер де біз ... ... ... ... тағы да ... ... кетсек,
қателесетініміз анық. Біз түркілік төл дәстүрімізді ... ... ... ұлттық болмыс өзгешелік-ерекшеліктерімізді нығайта түсіп, қазақ
педагогикасын шығыс педагогикасының үлкен бір саласы ... ... қол ... ... ... ... мәдениеттің тоғысында қалыптасқан, ал қазақ
педагогикасы рухани ... ... ... ... бір ... болып табылады. Қазақ педагогика ғылымының қалыптасуын зерттеу
барысында мынадай екі талапты ... алу ... ... ... ... ... ілімнің құрылымы.
Осы уақытқа дейін қазақ педагогикасының әдіснамасының жасалмауы мен оның
теориялық деңгейде толық зерделенбеуі ... ... мен ... бір мағынада қабылдауға алып келгені ақиқат. Оған ... ... ... ... мен ... ... ... болып отыр. Қазақ этнопедагогикасы өзіндік ұлттық ... ... бір ... болып табылса, қазақ педагогикасы адам
тәрбиелеудің жалпыадамзаттық құндылықтарын қамтитын әлемдік педагогиканың
құрамдас ... ... ... Бүгінгі таңда қазақ педагогикасын бірден
ұлттық тарихтың ... ... ... тәжірибенің үлгісі ретінде
қараушылық айқын. Мұның өзі оның өз ... ... ... ... әрі ... кедергі жасап отыр. Сондықтан ... ... ... ... мынадай мәселелер өз шешімін табу керек деп
есептейміз:
1. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
тегін талдау, оның басқа ғылымдармен өзара ықпалдастығы мен байланысын ашып
көрсету.
2. ... ... ... ... мен ... ... – философиялық және әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан талдау.
3. Қазақ педагогикасының қайнар көздері ... ... мен ... нәр ... ғылыми тұрғыдан негіздеу.
4. Қазақ педагогикасы қазақ халқының ... мен ... ... мен ... ... ... жалпыадамзаттың рухани мұқтажын өтеуге
қызмет ететіндігін дәлелдеу.
5. ... ... ... ... мен оның мазмұндық құрылымын
жасау.
6. Қазақ педагогикасының келешегін айқындау, яғни болашаққа қызмет етуін
қамтамасыз ету.
Қазақ ... ... пен ... ... кезеңдерінің
мәселелерімен ғана шектелінбейді, ол халқымыздың ұрпақ тәрбиелеудегі
бүгінгі ... ... оның ... жету ... да қамтып
тұжырымдауға бейім болуы және соған қызмет етуі шарт. Жасыратыны жоқ, қазақ
педагогикасы дегенде өткен тарихқа ... ... оның ... ... ... басым. Қазақ педагогикасының әзірге болашаққа қызмет ... ... ... ... да ... кезде қазақ педагогика
ғылымын мойындамаушылар, оның табиғатына күмәндана қараушылар аз емес екені
шындық. Ұлттық ...... ... ... мол ... ... пайдалануға, оның өсіп-өркендеп дамуына еліміздің
тәуелсіздігі мүмкіндік беретіні айдан анық. ... өзі ... ... өз ... ... оның ... педагогикадағы өлшемін айқындау
және ұлттық тұжырымдамасын жасауға күш салу міндеттерін алға қояды.
Қазақ педагогикасы ғылыми білімдер жүйесінде арнайы ғылым ... ... ... ... бар. ... болу үшін оның зерттеу ... мен ... ... мен ... ... болу керектігі мәлім. Сондықтан қазақ
педагогикасын ғылымның басқа ... ... ... қарастыра отырып,
оның дербес ғылым саласы ретінде орнын анықтаудың маңызы зор.
Қазақ педагогикасы ең алдымен, түркі өркениетінен бастау алатын ... ... ... ... ... ... ... айналысады,
қазақ ағартушыларының педагогикалық идеялары мен тұжырымдамалары ... ... ... мен ... ... мен ағымдарын,
іргелі педагогикалық теориялары мен қағидаларын айқындайды, сонымен бірге
қазақ халқының ... ... сай ... ... ... ... мен ... мұраларды қоғамдық ... ... ... ... ... Басқа кез келген
ғылымдар сияқты, қазақ ... ... да ... тек ашып ... ... ... мүмкіндік жасайды. Ғылымға тән ... ... оның ... ... және ... даму заңдарына қатысты
болуы, оларды ашу және ... ... ... Философияда заң,
заңдылықтар деп объективті, ... ... және ... ... ... ... Осыдан қазақ педагогикасы көшпелі мәдениет пен
түркі өркениетінен рухани бастау алатын қазақ халқының ұлттық болмысына,
халықтық ... сай ... мен ... ... ... ... ... заңдары мен заңдылықтарын зерттейтін ғылым деген ... ... ... ... ... мен заңдылықтары әлемдік
педагогикамен тығыз байланысты, мұнда тек ұлттық ... мен ... ... тәрбиенің болмысында өзіндік сипат болады. Әрбір
заңдылықтардың арасында өзара ... ... ... ... ... ... пен ... арасындағы, бір жағынан, ... ... ... жағынан саяси даму деңгейі тұрғысынан;
- қоғамның саяси жағдайы мен қоғамдық-педагогикалық қозғалыстар,
педагогикалық теорияның даму ... мен ... ... ... ... мен ... ... (әсіресе, қазақ философиясы,
қазақ психологиясы) арасындағы;
- қоғамның әлеуметтік құрылымы мен ... ... ... ... мектеп, білім беру мен тәрбие мазмұны және ... ... ... ... дін және ... ... қазақ педагогика ғылымының жетістіктері мен білім беру міндеттері және
мазмұнының арасындағы;
- тұлғаны қалыптастыру мен дамытуға ықпал ... ... ... ... ... ... өзара тығыз байланыста не себеп, не салдар,
не байланыстырушы ... ... ... ... жалпы алғанда, олар қазақ
педагогика ғылымының тұтас бірлігін ... ... ... ... да кез ... ... сияқты өзінің
тарихымен тығыз байланысты, қазақ педагогикасының тарихы оның ажырамас
бөлігі болып табылады. Бұл ... ... ... ... молаюдың
нәтижесінде алдымен педагогикалық ой-пікірлер, ... ... ... ... ... ғылымның қалыптасатындығын айғақтайды. Осындай ұстаным
қазақ ... ... ... мен ... ... ... ... береді (Кесте 1).
Қазақ педагогика ғылымы өскелең ұрпақты оқыту мен ... ... ... ... ... ... қалыптасып, өзіндік дамуға ... ... ... озық ... ... халқының тіршілік
тынысымен, ұлттық тәрбие дәстүрімен тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының
өзгеруімен, қоғам мен тұлға қажеттіліктерінің дамуымен байланысты халық
тәжірибесіндегі педагогикалық ... ... ... ... ... ... Педагогика тарихында алдыңғы теориялардың мазмұнының кеңейтіліп,
тың көзқарастар мен ... ... ... ... мұның өзі әлемдік
педагогика мазмұнын ... ... ... ... ... қажеттілігін дәлелдейді. Өйткені құндылық бағдарлар тұлғаның ең
басты, ауқымды сипаттамасының бірі ретінде ... ... ал ... ... ... ... міндеті және қоғам дамуының маңызды
жолы болып табылады.
Қазіргі таңда елін сүйген, өз халқының болашағын ... ... ... ер ... жеті ... тарихын білмейтін ел жетесіз» деген ... ... ұлы ... ... ... зиялы ойдың иелері қазақ
халқының этногенез жағынан алғанда, үш мың жылдан аса ... мен ... ... ... ... ... үшін күш ... Қазақ халқының арғы
тегі Еуразиядағы ең ірі этностардың бірі ... ... ... үлес ... Еуразия құрлығындағы Ұлы даланы ... ... ... мен ... ... ... ... озық
тәрбиелік идеялары, ежелгі түрік, византия, араб, парсы, үнді, қытай
мәдениеттері тоғысқан ... ... ... ... саяси-
экономикалық және әлеуметтік-мәдени жағдайлары әсер етіп, ... ... ... ... бойы ... келе ... адам мен оның ... ілімнің қыр-сырын зерттеуге жаңа мүмкіндіктер туғызды.
Кесте 1 – ... ... ... ... мен даму кезеңдері
|Тәрбие тәжірибесі |Педагогикалық ойлар ... ... ... ... ... жеріндегі |Қазақ педагогика ғылымы |
|педагогикасы ... ... ... ... Қазақ ауызекі ... ... ... ... |1. ... ... Ж.Баласағұни, |
|тәрбие мазмұны: |даласындағы алғашқы |М.Қашқари педагогикалық |
|- ... ... ... ... ... ... ғ.ғ.) |
|- ... |кезеңіндегі тәрбие |2. А.Иүгінеки, Қ.А.Иассауи,|
|- жаңылтпаштар; |2. ... ... ... |
|- ... ... Сақ ... ... |
|- шешендік сөздер; ... ... ... ғ.ғ.) |
|- ... ... |3. Ө.Тілеуқабылұлы, |
|- аңыз ... |3. Ғұн ... мен ... ... |
|- ... ... ... мемлекет |т.б. педагогикалық ілімдері|
|- эпос; ... ... ғ.ғ.) |
|- ... ... |4. ... ... Қазақ музыкалық |4. Таяу және Қиыр |Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, |
|шығармашылығындағы ... ... ... т.б. |
|тәрбие мазмұны: |мемлекеттерінің бірі ... ... |
|- ... ... |– ... ... ғ.ғ.) |
|- ... ... |тәлім-тәрбиесі мен |5. Кеңестік дәуірдегі ... ... ... ... ... |
|сәндік-қолданбалы |5. Ұлы ... ... ... ... ... оның ... М.Дулатов, |
|мазмұны: ... ... ... |
|- ... қолданбалы |мұралары - |С.Сейфуллин, М.Әуезов, т.б.|
|өнер; ... ... ... Т.Тәжібаев, |
|- ою-өрнектер |ескерткіштеріндегі |С.Балаубаев, ... ... ... ... Тоныкөк) |Қ.Бержанов, Ә.Сембаев, |
|тәрбиелік мазмұн: ... |т.б. |
|- бала ... ... ... |6. ... ... қазақ |
|байланысты; ... ... ... ... |
|- ... |ғ.ғ.) ... (1991 ж. кейінгі |
|- ата кәсіп; | ... |
|- ... | | ... ... мен | | ... ... | | ... | | ... ... | | ... тектес халықтардың барлығына ортақ алғашқы педагогикалық ой-
пікірлердің дамуы VІ-ІХ ... ... ... бұл ... сананың
алғаш дүниеге келу кезеңі (Орхон-Енисей жазу ... ... ... т.б.) ... ... ... ... жастарға, кейінгі өскелең
ұрпаққа лепті үнмен ... ... ... ... ... үндеу тастау
түрінде берілуімен тәрбиелік мәні орасан зор. ... ... ... ... мынадай тұжырымдар жасауға болады:
- бұл ескерткіштерде тотемдік дүниетаным мен мифтік ой-санамен қатар
тұлғаның адамгершілік бейнесінің ... ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді;
- ескерткіштердегі жазулардың негізгі басты түйіні халқы, елі үшін ... ету, ... қаны ... ... халқының бірлігін сақтап, елдігін
жоғары көтеру болып табылады, мұның өзі ... ... ... ... ... ... азаматтың тұлғасын тәрбиелеу мақсатына бағытталады;
- Күлтегін мен Тоныкөк бейнесі арқылы ақылдылықты, ... ... ... ... дәріптейді, бұл
ескерткіштердің мазмұны тұлғаның ... ... ... ... ... ... ескерткіштерде тәрбиенің мазмұнын адамгершілік, патриоттық, еңбек және
ақыл-ой тәрбиесі туралы ой-пікірлер құрайды.
Орхон-Енисей ... ... ... тектес халықтардың алғашқы
педагогикалық ой-пікірлерінің дамуы Қорқыт есімімен байланысты. ... ... ел ... ... күн ... ... жаудан қорғап, қамал
бұзған қас ... ... ... ... ... өз заманында елге
ұйтқы болған ақылгөй даналардың, дуалы ауыз ... ... ... ... аталмыш шығармада тәлім-тәрбиелік мәні зор афоризмдер,
қанатты сөздер мен ... ... жиі ... ... өзі баба
кітабының тарихи-этнографиялық шығарма ғана емес, сол ... ... ... ... ... ... ерекшелігін
айқындайтын педагогикалық туынды екендігін білдіреді.
Адамзат тарихында ... ... ... ... ... ... жаңа педагогикалық жүйенің қалыптасуында өз заманында
Аристотельден кейінгі ... ... ... ... ... ойшыл, ғұлама
ғалым, халқымызға білімнің нәрін сепкен ұлттың ұлы кемеңгері Әбу ... ... ... орны ... ... алғашқы педагогикалық ой-
пікірлердің жетістіктерін жаңғыртып, жетілдіре білді. ... ... ... ... шығыс мәдениетінің озық үлгілеріне ден
қоя отырып, өзінің төл педагогикалық ... ... ... ... ... мен тәрбие теориясының мәселелерін
бірге қамтитын іргелі жүйе болып ... ... ... ... ... ... кез келген педагогикалық ... ... бола ... ... оның ... ... ... ретінде ұлы қоғамды суреттейтін ізгілік тұғырнамасы қазіргі
педагогиканың жетекші идеясы ... ... ... ... ... үшін «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек, ... ...... қас жауы, ол келешекте оның барлық өміріне апат
әкеледі» деген ұстанымды басты қағида ретінде ұсынды.
әл-Фарабидің ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық ұғымдардың анықтамалары неғұрлым
нақтылай түседі. Педагогиканың негізгі ұғымы болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... адамдар мен халықтарда
теориялық қайырымдылық дарыту болады, ал тәрбие - білім-білікке негізделген
өнер арқылы оларға ... ... ... ... ... тек ... жүзеге асырылады, ал тәрбие кезінде адамдар мен халыққа білімге
негізделген ... ... ... ... ... ... Осы ... астарлы мағынасы қазіргі педагогикадағы
«оқыту» мен «тәрбие» ұғымдарына берілген ... ... ... жатқандығын айқын аңғаруға болады. әл-Фарабидің мұрасында
педагогиканың ... ... ... ... ... ... ұғымы да
қарастырылған. «Оқу бастамасы ... ... ... білу ... болып
табылады, ал олардан шығарылатын қорытындылар – ғылыми пәндерді игерудің
бастамасы мен құралы» ... ... ... ... ... беру - ... нәтижесі, тура мағынасында ол оқып-үйренілетін пән
туралы алғашқы түсініктің, ұғымның қалыптасуын білдіреді» деген ... ... ... ... ... негізгі ұғымдарына «тұлғаны қалыптастыру»
ұғымы да жатқызылады. Себебі, бүгінде білім беру парадигмасының өзгеруіне
байланысты, бірінші ... ... ... ... білік, дағдыны емес,
оның ... ... ... ... ... оқыту мен
тәрбиелеуді іске асыру көзделуде. Жеке тұлғаны ... ... ... былай анықтайды: «Жақсы мінез-құлық пен ақыл-күші бұлар адамшылық
қасиеттер болып ... Егер осы ... ... ... ... біз ... және өз әрекеттерімізден абзалдық пен кемелдікті табамыз және
осы екеуінің арқасында біз ізгі игілікті және ... адам ... өмір ... ... ал ... мақтаулы болады».
Ізгілендіру әл-Фарабидің педагогикалық идеясының негізгі өзегі болған,
ғұлама білім берудің ізгілендіру принципіне негізделуі қажет ... ... ... ... ой-пікірлерімен айқындап кеткен. Міне,
бүгінгі таңда әл-Фарабидің көрегендігі мен ... ... ... өтсе де, жаңа ... беру ... ... ізгілендіру танылып
отыр.
Педагогикалық ойлардың тарихында әл-Фараби оқыту ... ... ... ... ... талпыныс жасады деуге толық негіз бар. Білім беру
мазмұнын игеру тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ерекше атап өтуге болады. Қазіргі педагогика
ғылымында білім беру ... ... ... тән ... ... ... бар ... анықталған. әл-Фараби «Музыканың үлкен кітабы»
еңбегінде музыкалық білім беру ... ... ... ... ... ... Ғұламаның ұсынған музыкалық білім беру мазмұнын
меңгеру тәсілдерін сызба түрінде былай көрсетуге ... ... ... 1 - ... ... ... ... беру мазмұнын меңгеру
тәсілдері
әл-Фараби еңбектерінде дидактикалық принциптердің тұжырымдалуына да орын
берілген. Дидактикалық принциптердің ... ... ... ... ... оның мазмұнын, ұйымдастыру формалары мен әдістерін
анықтайтын негізгі қағидалар ... ... ... ... ... ... принцип белгілі бір әдіснамалық ұстанымға сәйкес келеді.
Сондықтан біз зерттеу барысында әл-Фарабидің педагогикалық ... ... мен ... ... ... ... ашып
көрсетуді жөн көрдік (Сурет 2).
әл-Фарабидің педагогикалық жүйесіндегі бір ерекшелік — ол әдіснама мен
әдістеме мәселелерін тығыз байланыстырып, ... ... ... оның
ұстанған дидактикалық қағидасы: «білімнің бастамасы — болмыстың бастамасына
сай келу» туралы қағида. Бұл қағида ... ... ... тығыз
байланыста теориялық ғылым жасауға, оны дидактикалық түрде орналастыруда
жаңа ғылыми-педагогикалық әдісті тудыруға ... ... ... ... ... кез ... пәнді әдіснамалық тұрғыда дұрыс баяндау ... ... ... - ... ашып ... бірінші кезекке
қояды.
Сурет 2 - әл-Фарабидің педагогикалық іліміндегі әдіснамалық ұстанымдар ... ... ... ... ... ... мен ... оқып-үйрену үшін жекелеген
әрекеттерден, тәсілдерден тұратын оқыту әдістері нақты тұжырымдалып, білім
беру, оқыту және адамдар арасындағы ой ... ... ... ... ... тәжірибенің маңызды ролін ашып көрсету арқылы оқытудың сөздік ... ... мәні ... сонымен бірге музыка, сөз өнері,
философия және басқа да ... ... ... ... ... беріліп, олардың атқаратын қызметі ашып көрсетіледі.
Жалпы педагогиканың бір саласы ... ... ... теориясының
әдіснамасын әл-Фарабидің тәрбиенің заңдылықтарын, ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
негіздейтін жетекші педагогикалық ой-пікірлері айқындайды. ... ... ... ... ... сәйкес әл-
Фарабидің тәрбие тұжырымдамасының мәнін былайша көрсетуге болады ... ... 3 - ... ... ... ... әл-Фарабидің еңбектерін ғылыми-педагогикалық тұрғыдан талдау,
оның тәлімдік-тәрбиелік ой-пікірлерін ... ... ... ғылымының барлық салаларын қарастырғанын айқындайды. Мұның өзі
ұлы ұстаз, кемеңгер ғалым, ғұлама ойшыл әл-Фарабиді ... ... ... деп ... ... ... бар екендігінің шынайы дәлелі болып
табылады.
XI ғасырда өмір сүрген түркі данасы, ойшыл-ақын ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды мәселесі
тәрбиеге негізделіп, оның мазмұнында педагогиканың жалпы ... және ... ... негізгі мәселелері, жеке тұлғаны
қалыптастыруға ... ... ... ... дене,
құқықтық, т.б. тәрбие мазмұны қарастырылады. Жалпыадамзаттық ... алып ... ... ... дастанының бүгінгі адамзат қоғамы
үшін ... ... ... ... 1) ... ... - ... құты,
ырысы болған ілім; 2) әрбір адамға бақыт сыйлайтын, құт әкелетін білім; 3)
ғасырлар бойында көзі ... ... ояу ... ... ... ... ... адалдық дәстүрлерін сіңіріп, жан-дүниесіне рухани
күш дарытатын тәрбие тұжырымдамасы. Ғұламаның «Кітап атын «Құтадғу ...... ... ... ... ... ... ой-пікірі дастанның әрбір
адам үшін құндылығын аша түседі.
«Құтты білік» дастанында кейіпкерлердің символикалық сипаттары арқылы
берілген төрт ... ... ... ... ... ... мақсатына қол жеткізудің көзі болып ... ... ... ... Елік ... ... берілген бұлжымас әділ заң мен
тура жол; патшаның уәзірі ... ... ... ... ... ... ... Өгдүлміш арқылы берілген ақыл мен парасат; уәзірдің
жұрағаты тақуа жан Одғұрмыш бейнесі арқылы берілген қанағат, ынсап, барға
риза ... ... ... үйлесімді дамуы осы төрт құрылымдық
компоненттің өзара бір-бірімен тепе-теңдігінен ...... ... Осы төрт ... ... ... ... немесе олардың дамуында
тепе-теңдіктің болмауынан тұлға ... ... ... ... ... ... тұлғаның осы қасиеттері халқына адал қызмет ... ... ... ... тән болу ... ... ... идеялар қазіргі педагогикадағы тұлғаны қалыптастыру мақсатымен
өзара байланысып, ... ... ... артып отыр. Осы тұжырымдама
қазақ халық даналығындағы «сегіз қырлы, бір cырлы» нақыл сөзімен байланысып
төрт ... ... ... ... ... мен ажырамастығын бейнелейтін
тұлғаның сегіз қырын ашып ... ... ... Ж.Баласағұни педагогикалық процеске қазіргі
педагогикадай анықтама беріп, оның құрылымын көрсетпегенімен, еңбектің ... ... ... ... (тәрбиеленушіні) мәдениет байлығын
игеруге және еңбек пен қоғамдық өмірге дайындауға бағытталған мұғалімнің
(тәрбиешінің) басшылығымен іске ... ... ... ... мәні және оның ... (мақсаты, міндеттері, мазмұны, әдіс-
тәсілдері, іс-әрекетті ... ... ... ... көрініп тұрады
(Сурет 4).
Сурет - 4 – «Құтты біліктегі» педагогикалық процестің ... ... ... ... ... ... сол ... талабы
тұрғысынан өте жоғары деңгейде айқындалған. Дидактиканың негізгі ұғымдары -
білім, білік, дағды ұғымдарының мәні ғұламаның тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... мен ... ие болады. Оны 2-кестеден көруге
болады.
Кесте 2 – Ж.Баласағұни ... ... ... ... ұғымдарының
анықтамалары
|Білім |«Білім – інжу, түбінде – анық, қойма сан»; «Ақыл, ... ең әз |
| ... ... нық, егер болса, істет, ұшып көкке шық»; |
| ... қара ... ... ... ... саған |
| |шашатын»; ... ... һәм ... еш ... ұрыға|
| |да ... т.б. ... ... біл, ... ... ұлы етер, қонса, |
| |жігітті»; «Ақыл ... ... ... ... ... ... ... |
| |сол білікті болады»; «Біліктіні тыңда, ақылдың бұлағы, білімді |
| ... ... ... ... ... біл, не ... ... ер:|
| |білім білсең, бәле ... ... т.б. ... ... ... – адам ... жетілді, ақыл берді – талай түйін |
| ... ... ...... парасат, оның бәрі ақыл |
| |емес, қарасақ»; ... ... ... бу ... ұғып іс қыл|
| |бастағы ақыл-піріңді», т.б. ... ... асыл ... бірі ақыл ... ... мәні ақыл арқылы жинақталатын жанның қоры ретінде анықталады, яғни
білімнің ең басты белгісі адамда ізденудің ... ... ... ақыл-
естің қызметімен толысатын рухани қазына болып табылады. ... ... ... көзі ... Кісі ... мен қасиеті таныммен десек, таным
оқып-үйрену, білім алу барысында қалыптасады. Оқу мен білім алу адамның ... ... ... ... ... адамды ізгілікке, адамшылыққа үйретіп,
оның бойында адами құндылықтардың қалыптасуына ықпал етеді. Білімнің ... ... ... оның ... көзі болуымен байланысты. Дастанда
білімнің мәні осы тұрғыдан терең ашып ... ... адам ... ... мәні ... құнды болып есептеледі. Әрбір адам өзі ... ... ғана ... мәнді етіп, арман-мұратына жетеді. «Қанша
білсең, ізден ... тағы да, ... адам ... тілек, бағына» дей отырып,
ғұлама бақытқа жетудің жолы білім екендігін баса айтады. ... ... оның ... әр ... ... ... ... Білімнің тағы бір сипаты ретінде ғұлама оның адамды
құрметті, абыройлы ететіндігі, яғни адам білімімен ... ... ... деген тұжырым жасайды. Дастанның өн бойында білімнің құрмет көзі
екендігі жиі ... ... Бұл ... ... өзі ... ... ... сіңіру қажеттілігін көздеп отырғаны анық байқалады.
Ж.Баласағұнидің еңбегінде дидактиканың көкейкесті мәселесі білім ... ... ... беру ... ... жеке ... адам баласының іс-әрекет тәсілдерді меңгеруі мен жүйелі
білім алуы, білік пен дағдының қалыптасуы, ... мен ... ... ... ... ... ... асырылады. Ж.Баласағұни
білім беру мазмұнын білім, білік, ... ... ... дүниеге
және қоршаған адамдарға қатынас құрайтынын ... ... өзі ... ... ... ... ... қайта жаңғырту мен
сақтауды, мәдениетті дамытуды, еңбекке, оның нәтижелеріне, адамдарға
қатынасты қамтамасыз ... ... ... ... 5 - Ж.Баласағұни еңбегіндегі білім беру мазмұны
Ж.Баласағұнидің тәрбие теориясының негізін жетілген тұлғаны тәрбиелеу
ілімі ... Бұл ілім ... төрт ... - ... ... ... арқылы адамда адамдық ізгі қасиеттерді тәрбиелеу ... ... 6). ... - адами қасиеттерді тәрбиелеуде
Ж.Баласағұнидің ойынша, жоғары ... сана мен ... ... роль атқарады, соның негізінде ішкі және сыртқы дүниесі
бір-біріне сай, рухани және дене ... ... ... жан-жақты дамыған
тұлғаны тәрбиелеуге болады.
Сурет 6 - Ж.Баласағұнидің тәрбие ... ... ... терең оқып-үйрене отырып, оның
педагогика ғылымының шыңында тұруға ... ... ... ... ... ... қоғамы алдындағы маңызды үлесі - тұлғаны
тәрбиелеу теориясы мен ... ... ... құндылықтарды игере
отырып, ізгілендіру идеясына ... ... ... ... ... ... көзі болып табылатын оның ілімі өзі өмір сүрген
қоғам үшін де, қазіргі ... үшін де, ... үшін де ... ешқашан
құндылығын жоймайтын, аса бағалы еңбек болып табылады.
Түркі өркениетінің шежіресін жазып, өз ... ... ... ... ... ұстаз Махмұт Қашқаридің «Түрік сөздігі» еңбегін оқып-үйрену
және теориялық тұрғыдан талдау бұл тек сөздік, немесе ... ... ... ... еместігін, онда біздің ата-бабамыздың ұрпақ тәрбиесі
бойынша тәжірибесі жинақталып, түркі ... ... ... ... көруге болады. Ғұламаның тәлім-тәрбиелік идеялары
өнегелі өмір сүру үшін жас ұрпаққа ... ... мен ... ... ... ... ... Сондықтан оның педагогикалық
тұжырымдамасының негізгі өзегі - орта ғасырдағы түркі баласының бейнесі ... ... ... ... «даналықты таңдаған»,
«біліктіге серік болған», «бабалардың әдеп-ақлақты насихатын ұстанған» ірі
тұлға. Зерттеу барысында қазіргі педагогика ... ... ... ілімінде тұжырымдалуы ашып ... ... ... ... ... ... ... негізін дидактика мәселелері
құрайды. Ғұлама арнайы «дидактика» терминін қолданып, оны педагогика
ғылымының ...... ... ... анықтамағанымен, оның еңбегінің
өн бойынан ... ... ... көрініп тұрады. Дидактиканың қазіргі
кезде ... ... ... ... ... оның ... мен ... мәселелері айқындалып отырған бүгінгі таңда ... ... ... беруін аңғару қиын емес. М.Қашқари
дидактикасын екі деңгейде қарастыруға ... ... ... және ... ... дидактика тұрғысынан алып қарасақ, біріншіден, ғұлама
білім беру, оқыту, үйрету, пайымдау сияқты дидактиканың негізгі ... ... ... ... беру ... ... принциптерін,
әдістері және құралдарын айқындаған. Білім беруді ... ... ... ... мен ... ... пен ... заңдарын
тану нәтижесі деп біліп, соған сәйкес барлық материалдарды өз еңбегіне
арқау етеді. Оқытудың мұғалімнің ... іске ... ... ... ... ... ... білім, білік, дағдыны игеруі
көзделетінін ... ... ... ғұламаның оқыту, білім беруге берген
түсініктемелері мен ... ... ... озған еді (өткен еді),
Таудай білікті, өнерлі бектер еді;
(Олар) көп насихат - өсиет айтты,
Көңілім содан сара болады.
Өсиет алғын білге ерен сөздерінен,
Ізгі сөз ... ... ... мақтармын,
Білікті топтармын;
Көңілді түптермін,
Үстіне өнер үйілер.
М.Қашқари еңбегінде ғылымның әр ... ... беру ... егер
білім берудің басты ... ... ... өкілдерінің жинақтаған
тәжірибесін жеткізу ... ... ең ... ... ... осы ... асыруды мақсат етіп қойған. «Бұл бір мәңгілік жәдігерлік уа таусылмас-
түгесілмес, азып-тозбас бір байлық болсын деп, бір ... ... ... ... ... да, оған ... лұғат-ит-түрк» деген ат бердім» ... өз ... ... ... тарихы, тілі, әдебиеті,
географиясы, қоғамы және өмір салты туралы ... ... ... 7 – ... ... мен ... педагогика ғылымындағы тәрбие
мазмұнының тұжырымдалуындағы өзара байланыс
Қазақ халқы өз алдына дербес тәуелсіз мемлекет болып, қоғамдық ой-сананы
қайта құрып ... ... ... ... көненің көзіндей болып,
бізге ғасырлар қойнауынан ... ... ... ... пен ... ... ... қарастырудың маңызы өте зор.
Біз зерттеу барысында ... ... ... ... және ... ... жан-жақты, әрі терең тарихи-
педагогикалық талдау жасау негізінде олардың педагогикалық ... ... ... ... пен мазмұндық ықпалдастықтың бар екенін
анықтадық. Оның дәлелі әл-Фарабидің трактаттарының, Ж.Баласағұнидің «Құтты
білігінің», М.Қашқаридің ... ... ... ... ... ... ... жалпы педагогиканың негіздері, тәрбие
теориясы мен дидактика ... ... ... Ғұламалардың
педагогикалық теорияларындағы өзара ықпалдастық педагогика ғылымының тамыры
тереңге жайылғандығын аңғартады.
Ақыл-парасат жалғастығының көрінісі ... ... ... ой-тұжырымдарының өзінен кейінгі дәуірлердегі
ойшыл ағартушылардың тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... ... қазақ педагогика ғылымының тарихы тұрғысынан ... ... ... ... ... ... бір-бірімен сабақтасатын тұсы адамшылық, адамгершілік және ... ... ... ... ... екені анық. Жалпы
түркілік дәстүрге, ерекшелікке сәйкес келетін тәрбие мазмұнының ізгілендіру
идеясына сүйенуі ... ... ... ... ... ... да, ... аңыздарынан да, кемеңгер әл-Фараби,
Ж.Баласағұни, М.Қашқари педагогикасының мазмұнынан да, ... ... ... ... ... қазақтың ұлы ағартушыларының, алаш
қайраткерлерінің еңбектерінен де ... ... ... ... ... ... ... кейінгі
дәуірлердегі ойшылдардың көзқарастарымен ... ... ... принциптерге назар аударуымыз орынды деп есептейміз.
Жалпы, ... ... ... ... ... роль
атқаратынын ескерсек, қазақ педагогикасының құдіретті күші өскелең ұрпақтың
бойында ... ... ... ... даналыққа,
парасаттылыққа деген құштарлық болып табылатынын баса айтуға болады.
Сонымен ... біз ... ... әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің,
М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... ой-пікірлерінде жалғастық тапқанын да ашып көрсеттік.
әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық мұрасын
қазіргі жағдайда ... ... ... ... үшін ... ... ... педагогика ғылымында алатын орнын анықтау
қажет. Осы мақсатта Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... жіктеуішіне сәйкес білім тобындағы
мамандықтардың ішінен алғашқы тұрған 050101 - Мектепке дейінгі оқыту ... 050102 - ... ... ... мен ... 050103 -
Педагогика және психология мамандықтары бойынша педагогикалық пәндердің
типтік бағдарламалары оқып-үйренілді. Олардың ... ... ... ... ... үшін ұсынылған әдебиеттермен танысу мынадай
тұжырымдар жасауға мүмкіндік берді:
- «Педагогика тарихы» пәні ... ... ... ... ... ... тақырып ретінде оқытылмайды;
- «Мектепке дейінгі педагогика», «Бастауыш мектеп педагогикасы» және
«Педагогика» пәндері ... ... ... ... ... ... ... М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеяларын
пайдалану көзделмеген;
- ... ... ... өз ... мәдениеті мен тарихын жаңғыртып
жатса да, бағдарламалардың мазмұны күні ... ... ... шыға алмай отырғанын айқын аңғаруға болады, оның дәлелі -
«Педагогика тарихы» ... ... және ... ... ... басталып, оған көп сағаттың бөлінуі, Қазақстанда ... даму ... ... соңында шамалы сағат көлемінде оқытылуы,
негізгі педагогикалық ұғымдарды, дидактика мен тәрбие теориясы мәселелерін
қарастырғанда ... ... және ... ... ағартушылардың
еңбектерін ғана пайдалану, т.с.с.
Мемлекетiмiздiң ұлттық ... ... ... қазақ халқының
педагогикалық ой-пікірлерінің қалыптасуы мен дамуына байланысты жоғары оқу
орындарының ... ... ... ... жаңа оқу ... тың ... ... жасалынған арнайы курс бағдарламаларының
дүниеге келуіне себепші болды. Олардың мазмұнын оқып-үйрену және ... ... ... ... ... ... ... тарихының мазмұны толықтырылғанымен, әлі де болса ... ... ... орны ... ... ... аңғартады.
Арнайы курс бағдарламаларының мазмұнында ... ... ... ... бойынша ауқымды тақырыптар алынғанымен,
оқытуға бөлінген сағат саны өте аз және ұсынылып ... ... ... ... ... педагогика ғылымының қалыптасуы мен
дамуына ғылыми негіз болған ... ... ... педагогиканың
мазмұнын жетілдірудің мәдениеттілік, ... және ... ... ... ... ... ... педагогикалық құбылыс ретінде педагогиканың мазмұнын ... ... оның ... мен ... педагогика мен
мәдениетті ықпалдастыру арқылы жетілдіруді көздейді;
- ... ... ... ... ... ғылыми
білімдердің жаңа сапалық ... ... ... ол ... ... ... процестердің жалпы даму көздерін табуға,
педагогикалық теориялар мен жүйелердің ғылыми негіздерін ... ... ... ... ... инновация ғылыми білімнің ... ... ... ... жаңа ... ... ... туғызады, ұрпақты тәрбиелеу
тәжірибесіндегі өткен мен ... ... ... отырып, болашаққа
жаңа ұстанымдарды ашып көрсетеді.
Осы бағыттарға сәйкес Қазақстанда педагогика ... ... ... ... табу ... ... педагогикасының кеңістігін кеңейту, ұлттық ой-сананы тарихи-
педагогикалық тұрғыдан жүйелеу, қазақ ... ... ... ... ашып көрсету;
- ертеңі жарқын халқымыздың этностық көрінісі пен жалпылама негізін
сараптау, әлемдік ... беру ... ... ... анықтау;
- қазақ педагогикасы саласындағы ғылыми жетістіктерге мән беріп, оларды
қолдану аясын кеңейту және ... ... ... ұжымдасқан
үлгіні ұсыну;
- педагогикалық білім саласындағы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... білім беру бағдарламасын халықаралық деңгейде
мойындату, әлемдік стандартқа сай білім ... ... ету, ... ... беру ... ... ... және еңбек нарығында бәсекеге
қабілетті мамандарды даярлау мақсатымен Қазақстанның ... ... ... ... ... технологиялар ретінде қашықтықтан оқыту
және кредиттік оқыту технологиясы енгізіліп отыр. Біз ... ... ... ... ... ... ... жоғары
білім беру жүйесінде пайдаланудың ғылыми-әдістемелік және ақпараттық
жүйесін жасадық. Оның ... ... ... ... ... ... атты элективті курстар бойынша
жасалынған оқу-әдістемелік кешендер және курстық кейстер, ... ... ... ... педагогикасы» атты
оқу құралдары және «әл-Фарабидің педагогикалық ілімі», «Ж.Баласағұнидің
педагогикалық ілімі», ... ... ... атты ... құрады.
«әл-Фараби педагогикасы», «Ж.Баласағұни ... ... атты ... ... ... және ... ұстана отырып, болашақ ... ... ... олардың кәсіби іс-әрекетіне деген танымдық ізденімпаздығы мен
шығармашылық қабілетін қалыптастырады, өздігінен білім алу іскерліктерін
шыңдап, зерттеу ... ... Олар ... оқу ... тобындағы мамандықтардың (бакалавриат, магистратура) типтік оқу
жоспарына сәйкес базалық ... ... ... ... компонент
ретінде ұсынылады. Элективті курстар ... ... ... ... ... ... мен міндеттері, курстың тақырыптық
жоспары, дәріс сабақтарының тезистері, семинар ... ... ... ... ... ... ... өткізілетін сабақтардың жоспары, студенттердің өзіндік жұмыстары
бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары, курс бойынша жазбаша жұмыстардың
мазмұны, ... ... үшін тест ... мен емтихан сұрақтары
беріледі.
Ұсынылып отырған оқу құралдарында ғұламалардың өмірі туралы мағлұмат
беріледі, олардың тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ тәрбиесіндегі
маңыздылығы ашып көрсетіледі.
Дамыған елдердегі ... беру ... ... ... ... табылатын
мәселелердің бірі оқытуды ақпараттандыру, яғни оқу үрдісінде ақпараттық
технологияларды пайдалану болып табылады. ... ... ... ... барлық деңгейде білім беру үдерісін ... ... ... қолға алынып отыр. Сондықтан болашақ ... ... ... ... ... ... маңыздылығы мен
қажеттілігі уақыт сұранысынан туындайды. Біз ұсынып ... ... ... ... ... ... «М.Қашқаридің
педагогикалық ілімі» атты электронды оқулықтар дәстүрлі оқулықтардың
мәртебесі мен ақпараттық технологиялардың ... ... ... әдебиеттері болып табылады.
Аталмыш жүйені жоғары оқу орындарының педагогикалық процесінде ... ... ... ... ... - ... М.Қашқаридің дүниетанымын педагогикалық талдаудан өткізу
арқылы болашақ мамандардың рухани дүниесін байытады; ... ... ... пен ... жүйе ... сақтауға қызмет
ететінін көрсетуге ... ... ... ... ... ... сабақтастығын нығайту үшін ... ... ... ... ... дамудың талаптары бойынша жаңаша
бағалауға көмектеседі.
Қорытынды
Сонымен зерттеу барысында қол ... ... ... ... ... ... Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қалыптасуы мен дамуының
әдіснамалық негіздемесін жасау ... мен ... ... адами құндылықтарды жоғары ... ... ... ... ... бөлігі ретінде анықтауға негіз болды.
2. Көшпелі қоғамдық өмірдің рухани кеңістігінде дүниеге келген алғашқы
тәрбие мазмұны, исламдық ой-сананың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... мәдениеттерінің тоғысуы, Қарахандар
дәуіріндегі экономикалық, әлеуметтік және ... даму ... ... ... педагогикалық ой-пікірлерінің қалыптасуының әлеуметтік-
мәдени алғышарттары болып табылады.
3. Орхон-Енисей жазу ескерткіштері, Қорқыт ата ... ... ... ... ... ой-пікірлерінің мазмұнын құрайды, өйткені
оларда қоғамдық-саяси, діни және мифтік идеялармен ... ... ... ... мен ... ... ... құнды
педагогикалық көзқарастар анық байқалады.
4. әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің ... ... ... тәрбие мақсатының тұжырымдалуы, тәрбие
теориясы мен дидактиканың басты мәселелерінің ашып ... ... ... және ... ... ... олардың тәлім-
тәрбиелік идеяларын қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... негіз болды.
5. әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің және М.Қашқаридің педагогикалық
теорияларында тәрбие мен ... ... беру ... ... тығыз
байланыста қарастырылады. Мұның өзі ғұламалардың адам тәрбиесі жөніндегі
ілімдерінің ғылыми үндестігін, ... ... ... Ал ... ... түрік ойшылдары Ахмет Йүгінекидің, Қожа Ахмет
Иассауидің, Өтебойдақ Тілеуқабылұлының, ... ... ... ... ... ... Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының,
алаш қайраткерлері ... ... ... ... ... ... ... батыстық
педагогика өкілдерінің - чехтың ұлы педагогы Я.А.Коменскийдің, ... ... ... қазіргі жаңашыл-педагогтар Ш.А.Амонашвилидің,
Н.Е.Щуркованың педагогикалық ой-пікірлерінде тарихи жалғастық табуы ... ... ... даму ... болып табылады.
6. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым ... ... ... ... ... ... ... ішінен педагогикалық пәндерге көп сағат бөлінетін 050101 -
Мектепке дейінгі оқыту және ... 050102 - ... ... мен әдістемесі, 050103 - ... және ... ... ... ... типтік бағдарламаларына,
қазақ халқының ... ... ... мен дамуына
байланысты жоғары оқу ... ... ... пайдалануға
ұсынылған жаңа оқу құралдары мен ... ... ... ... курс ... ... ... қазіргі
педагогика ғылымында әл-Фарабидің, ... ... ... ... ... ... баға беру ... берді.
7. Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қайнар көздері ретінде ғылыми
негіз болатын ... ... ... ... ... жетілдірудің мәдениеттілік, өркениеттілік ... ... ... ... ... ... ... ұлттың педагогикалық бейімделген әлеуметтік-мәдени тәжірибесін
жалпыадамзаттық деңгейге ... ... ... қазақ
педагогикасын тұтас әлемдік деңгейге көтеру, инновациялық тұрғыдан қазақ
педагогикасының келешегін ... ... шешу ... ... ... ... нәтижесінде біз жоғары оқу орындарында қазіргі
заманғы ... және ... ... ... сәйкес әл-
Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің ... ... ... және ... ... ... ... элективті курстар бойынша жасалынған оқу-әдістемелік кешендер ... ... оқу ... мен ... ... ... ... қорытындылар негізінде мынадай ұсыныстар жасауға болады:
- әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің педагогикалық мұрасына
байланысты жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... олардың ауқымын кеңейту қажет;
- әл-Фарабидің, ... ... ... ... негіздері әлемдік педагогикадағы
жаңаша көзқарастың қалыптасуына ықпал етуі тиіс;
- «Педагогика тарихы» ... ... ... ... ... ... идеяларының қазіргі қазақ
педагогика ғылымының қайнар көзі ретіндегі мәнін ашып көрсету ... мен ... ... ... ... негізін
салушылар ретінде алатын орнын нақтылау керек;
- педагогикалық пәндердің мазмұнында ... ... ... ... жан-жақты талданып, олардың қазіргі
қазақ педагогика ғылымына қосқан үлесі нақты ашып көрсетілуі керек;
- әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің ... ... ... ... ... ... көзі ... мәнін ашып
көрсететін біз жасаған оқу құралдарын, электронды ... ... ... ... ... оқу ... оқу процесінде
кеңінен пайдалану жұмыстары қолға алынуы тиіс.
Әрине, зерттеу проблемасы көп жақты, әрі өте күрделі. Оны бір ... шешу ... ... Бұл - ... ... ұзақ ... пен ... еншісі, өйткені артына өлместей мұра ... ... ... - ... ... ... келешекте, біздің
ойымызша, қазіргі қазақ педагогика ғылымының ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесінде
сатылап (мектепке дейінгі мекемелер, ... ... ... ... орта
арнайы оқу орындары, жоғары оқу орындары) пайдалану бойынша әрқайсысын жеке-
жеке, әрі ... ... ... Мұның өзі білім берудің мазмұны мен
тәжірибесін ... ... ... жаңа ... ізгі адамдарын
тәрбиелеуге жол ашады.
Диссертация бойынша жарияланған еңбектер тізімі:
1 Жоғары оқу орнының оқу процесінде тренинг ... ... ... ... - ... ... ... халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференция ... – Т.І. - ... ... ... - ... (С.О.Темірғалиевамен авторлық бірлестікте).
2 Инновациялық педагогикалық технологиялар негізінде бастауыш сынып
мұғалімдерінің даярлығын жетілдірудің ... ... // ... және ... ... ... халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция
материалдары. - 2-бөлім. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. - Б.57-60.
3 Ақпараттық телекоммуникациялық ... ... ... // ... ... ... ... - 2005. - №4.
- Б.182-189. (Е.Е.Омарбековпен авторлық ... ... ... ашық ... - ... меншік объектісін
мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №322, 14.10.2005 ж. ... ... ... ... ... ... ... - Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік
тіркеу куәлігі. - №345, 27.10.2005 ж. (Е.Е.Омарбеков, ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып
мұғалімдерінің даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесін іске асыру
нәтижелері // ... ... ... ... білім беру стратегиясы: халықаралық ... ... - ... ... ... 2006. - ... авторлық бірлестікте).
7 Инновациялық педагогикалық технологиялар негізінде ... ... ... ... педагогикалық жүйесі // Жас
ғалымдардың қазіргі кездегі ... ... жас ... ... ... ... - Астана: АМУК, 2006. -
Б.174-178.
8 Бастауыш сыныптарда проблемалық жағдаяттарды пайдалану // ... ... ... ... ... жас ... ... конференциясының материалдары. - Астана: АМУК, 2006. ... ... ... ... ... ... ... мектепте математиканы оқыту. - Қарағанды:
ҚарМУ баспасы, 2006. - 133 ... ... ... ... - Алматы: Атлас-2001
баспасы, 2006. – 175 б.
11 Дүниетанудан ... ... - ... «Санат-
Полиграфия», 2006. - 87 б. (А.И.Омарбекова, ... ... ... технологиялар арқылы бастауыш сынып оқушыларының өзіндік
жұмыстарын ұйымдастыру // ... ... - 2006. - №4. - ... ... ... ... технологиялар негізінде өздігінен білім алу тиімділігін
арттыру // Ұлт тағылымы. – 2006. - №2. – ... ... ... бірлестікте).
14 Білікті маман даярлау – басты мақсат // Бастауыш мектеп. - 2006. ... - ... ...... педагогика ғылымының негізін салушы // ... ... ... ... мәдени байланыс, ғылым мен білім беру
интеграциясы: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция ... ...... 2006. - ... ... тәрбие мақсаты туралы // Жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... материалдары. - Т.2. – Тараз, 2007. - Б.42-46.
17 әл-Фарабидің педагогикалық ... ... ... // ... мектебі. - 2007. - №1. - Б.15-18.
18 Махмұт Қашқаридің педагогика ... ... ... ... //
Ұлт тағылымы. - 2007. - №1. - Б.29-32.
19 Махмұт Қашқари мұрасындағы жеке тұлғаны қалыптастыру мәселелері ... ... ... хабаршысы. - 2007. - №1. - ... ... ... Педагогика тарихындағы зерттеу мәдениеті мәселесі // Шоқан тағылымы –
12: халықаралық ... ... ... - Т.1. ... 2007. - ... (Г.М.Саменовамен авторлық бірлестікте).
21 Headwaterses of the modern kazakh pedagogical science ... ... modern kazakh ... science // Materials of the international
scientific-practical conference “Kazakhstan and the World ... ... PSU after S. ... 2007. – ... Педагогика пәнінен білім беру мазмұнын жаңарту мәселелері // ... ... - 2007. - №4 (5). - ... ... ... ... ... тарихи-педагогикалық мәні //
Қазіргі кезеңдегі тұлғаның ... ... ... өзекті мәселелер:
халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Астана: ҚазМАТУ
баспаханасы, 2007. – Б.32-35.
24 Қазақ ... ... ... ... ... // Қазіргі кезеңдегі тұлғаның үйлесімді дамуына қатысты өзекті
мәселелер: халықаралық ... ... ...
Астана: ҚазМАТУ баспаханасы, 2007. – Б.35-38. (А.Ж.Бекмағамбетовпен
авторлық бірлестікте).
25 Қайкаус ... ... ... ... ... үндестігі // Қазіргі кезеңдегі тұлғаның үйлесімді ... ... ... халықаралық ғылыми-практикалық конференция
материалдары. – Астана: ... ... 2007. – Б. ... ... бірлестікте).
26 Қазіргі қазақ педагогика ғылымының қалыптасуы // Ғасырлар тоғысындағы
түркі өркениеті: халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары.
– Орал: «Ағартушы» мемлекеттік ... ... ... 2007. – Б. ... ... ... мен ортағасыр ғұламаларының тәлімдік ой-
пікірлерін пайдаланудың маңызы // Ғасырлар ... ... ... ... ... ...... мемлекеттік тілді оқыту орталығы, 2007. – ... ... ... ... ... ... педагогической науки // Непрерывное
професссиональное образование: Международный сборник ... ... ... ... 2007. – ... ... мен Махмұт Қашқаридің педагогикалық идеяларының үндестігі
// Қазақстанның ғылыми әлемі. - 2007. - №1. - Б.145-149.
30 The main sourses of ... ... as a science // ... ... международна научна практична конференция, «Ставайки съвременна ... - Т.5. – ... «Бял ... ООД, 2007. – ... ... ... тәрбие беру мазмұны // Қазақстан қоғамының
модернизациялау жағдайындағы педагогикалық білім: мәселелері мен болашағы:
республикалық ... ... ...... АҚ, 2007. - ... Методологический подход к ... ... ... ... в ... детства: традиции, реальность, инновации: материалы
международной научно-практической конференции. – ... ...... ... ... жалғастығы // Қазақстан мектебі. - 2007. - №11-12. -
Б.50-53.
34 әл-Фарабидің адамгершілік тәрбие туралы идеяларын іске асыру // ... ... ... ... - 2007. - № 2 (21). - ... Орта ғасыр ғұламаларының еңбектеріндегі дидактика мәселелері //
Қарағанды университетінің ... ... ... - 2007. - № ... - ... ... Al-Farabi's pedagogical theory // Materialy ... ... ... ... prumysl ... – 2007». – Dil 7. – ... Praha. Publishing House
“Education and Science’ s.r.o. – S.46-49.
37 Қазіргі ... ... ... ... ... ... мектеп. - 2008. - №1. - Б.16-18.
38 Педагогика тарихының көкейкесті мәселелері // ... ... ... - №5. - ... Қазіргі педагогика ғылымындағы жалпыадамзаттық құндылықтар //
Қарағанды университетінің хабаршысы. Педагогика сериясы. - 2008. - ... - ... ... ... ... қайнар көздері. Монография. - Алматы:
Білім, 2008. - 243 б.
41 ... мен ... ... идеяларының
сабақтастығы // Қазіргі заманғы маңызды проблемалар. – 2008. - №4 (17). –
Б.246-250.
42 Алғашқы ... ... ... // ... және ... -
2008: жас ғалымдардың халықаралық ғылыми конференциясының материалдар
жинағы. - ...... ... ... ЕҰУ, 2008. – Б.233-235.
43 әл-Фараби мұрасындағы тәрбие ... // ... ... ... ... ... мен ... VІІІ Халықаралық Байқоңыров оқулары ... - ... ...... ЖезУ АҚ, 2008. – ... ... ойшылдары патриоттық тәрбие туралы // Шоқан тағылымы – ... ... ... ... - Т.2. ... 2008. - ... ... А.Ж.Бекмағамбетовпен авторлық
бірлестікте).
45 Ж.Баласағұнидің педагогикалық теориясының мәні // 12 жылдық білімге
көшу ... ... ... мен ... өзекті мәселелері:
аймақтық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - ... ... 2008. – ... ... ... ... рухани бастаулары // Қарағанды
университетінің хабаршысы. Педагогика сериясы. - 2008. - №2 (50). - ... ... ... ... ... ... - ... ҚарМУ баспасы, 2008. - 126 б.
(Б.Әбдікәрімұлымен авторлық бірлестікте).
48 Ж.Баласағұни педагогикасы. - Қарағанды: ҚарМУ ... 2008. - 124 ... ... бірлестікте).
49 М.Қашқари педагогикасы. - Қарағанды: ... ... 2008. – 96 ... ... бірлестікте).
50 «әл-Фараби педагогикасы» элективті курсы бойынша оқу-әдістемелік
кешен. – Қарағанды: «Санат-Полиграфия» , 2008. – 66 ... ... ... ... ... ... оқу-әдістемелік
кешен. – Қарағанды: «Санат-Полиграфия», 2008. – 72 б.
52 «М.Қашқари педагогикасы» элективті курсы бойынша оқу-әдістемелік
кешен. – ... ... 2008. – 60 ... әл-Фарабидің педагогикалық ілімі. - Зияткерлік меншік объектісін
мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №366, ... ж. ... ... ... педагогикалық ілімі. - Зияткерлік меншік объектісін
мемлекеттік тіркеу куәлігі. - №365, 06.08.2008 ж. ... ... ... педагогикалық ілімі. - Зияткерлік меншік объектісін
мемлекеттік тіркеу ... - №367, ... ж. ... ... ... таным әліппесі. - Зияткерлік меншік объектісін ... ... - №289, ... ж. ... Т.М.Абишевамен
авторлық бірлестікте).
57 Нравственный идеал Махмуда Кашгари // Современный научный ... ... ...... Руснаучкнига, 2008. - №20 (46).
– С.68-74.
58 М.Қашқаридің «Түрік сөздігі» еңбегіндегі тұлға мәселесі // Жаһандану
және ... ... ... ... ... ...... ҚарМУ баспасы, 2008. – Б.101-104.
59 Использование идей воспитания личности Ю.Баласагуни в ... ... вуза // ... ... ... научно-
практический журнал. – М.: ИД «Садовое кольцо», 2008. - №10. – ... ... ... идеи ... ... М.Кашгари в современной
казахской педагогической науке
13.00.01 – Общая педагогика, история педагогики и образования,
этнопедагогика
Сегодня, ... ... на ... ... обновлений и
политической демократизации, назрела необходимость ... ... и ... ... педагогической науки. Обращение к истоку
современной казахской педагогической науки, ... ... ... ... ... современной науки, ... ... ... ... с ... ... ... Анализируя труды аль-Фараби, Ю.Баласагуни, М.Кашгари, имеющие
тысячелетнюю историю, мы можем констатировать, что они внесли большой ... ... ... из ... и ... ее в самостоятельную
научную систему. В связи с этим большое значение ... ... ... аль-Фараби, Ю.Баласагуни, М.Кашгари, являющихся
основным истоком казахской педагогической науки и осмысление их идей ... ... ... концепций и накопленного в этой сфере
опыта становится практической необходимостью.
Цель исследования: ... ... ... идей аль-
Фараби, Ю.Баласагуни, М.Кашгари как основы казахской педагогической науки и
разработка содержания и ... ... их в ... вуза.
Объект исследования: становление и развитие современной казахской
педагогической науки.
Предмет ... ... ... идей аль-Фараби,
Ю.Баласагуни, М.Кашгари в современной казахской педагогической науке.
Методологическую основу исследования составили:
- исторические, ... ... и ... о ... ... ... ... ценностей;
- аксиологический и системный подход к ... ... ... ... о ... ... и основные тенденции философии образования
в современном мире;
- общие диалектические принципы развития личности;
- принципы ... ... ... и ... ... ... ... гуманитарной педагогики о ценностно-смысловых
и культурологических основаниях воспитания;
- положения личностно-ориентированного ... о ... ... ... ... к ... исторических
явлений и процессов, фактов и событий, к определению хронологических этапов
развития общества, тенденций исторического ... ... ... ... ... ... ... и дедукции;
общенаучные: исторические, системно-структурные, аналитические,
логические;
методы ... ... ... ... ... культурологический, сравнительно-
сопоставительный, ретроспективный;
- методы ... ... ... ... изучение и анализ научной литературы,
архивных материалов, прогнозирование результатов работы.
Результаты работы:
- теоретически ... ... и ... ... современной казахской педагогической науки как составной части
мировой педагогики;
- выявлены социально-культурные условия зарождения ... ... ... ... ... содержание педагогических идей тюркских народностей раннего
средневековья как первоначальные истоки зарождения современной казахской
педагогической ... с ... ... педагогики впервые концептуально обоснованы
педагогические теории великих тюркских мыслителей аль-Фараби, Ю.Баласагуни,
М.Кашгари как истоков современной ... ... ... ... ... и ... ... преемственность
педагогических идей аль-Фараби, Ю.Баласагуни, М.Кашгари;
- выявлены роль и место педагогических идей аль-Фараби, Ю.Баласагуни,
М.Кашгари в ... ... ... ... и ... направления ее совершенствования;
- разработаны научно-методические рекомендации по ... ... ... ... ... в системе высшего
профессионального образования;
- в целях ... в ... ... ... ... ... ... заведениях, в системе повышения квалификации
педагогических кадров разработаны:
учебные пособия:
1. ... ...... Изд.-во КарГУ, 2008. – 126 с. (в
соавторстве Б.Абдыкаримовым);
2. Ж.Баласағұни ... - ... ... ... 2008. – ...... ... М.Қашқари педагогикасы. - Караганды: Изд.-во КарГУ, 2008. – 96 с. ... ... ... ... ... ... (свидетельство о государственной
регистрации объекта интеллектуальной собственности №366, 06.08.2008 г.) (в
соавторстве Б.Абдыкаримовым);
2. «Ж.Баласағұнидің ... ... ... ... ... объекта интеллектуальной собственности №365,
06.08.2008 г.) (в соавторстве Б.Абдыкаримовым);
3. «М.Қашқаридің педагогикалық ... ... о ... ... ... собственности №367, 06.08.2008 г.) (в
соавторстве Б.Абдыкаримовым).
учебно-методические комплексы элективных курсов:
1. «әл-Фараби педагогикасы» учебно-методический комплекс // Караганды:
«Санат-Полиграфия», 2008. – 66 ... ... ... учебно-методический комплекс ... ... 2008. – 72 ... ... ... ... комплекс // Караганды:
«Санат-Полиграфия», 2008 – 60 с.
Апробация и внедрение результатов исследования осуществлялись в процессе
участия автора на ... ... ... в ... 2007); ... ... 2007), ... (Москва-Шадринск, 2007); в
Казахстане – на международных, республиканских, региональных ... ... ... ... ... 2008, ... ... Көкшетау, 2006-2008, Павлодар, 2007, Тараз, 2007, Орал, 2007,
Жезказган, 2008).
Область применения: ... ... ... ... ... для совершенствования теории и практики современной
педагогической науки; теоретический и ... ... ... ... ... обогащению и дополнению содержания педагогических
дисциплин; разработанные ... ... ... ... ... ... ... курсов могут быть использованы в учебно-
воспитательном процессе высших и средних специальных учебных заведениях, в
системе повышения квалификации ... ... ... с тем ... ... в ... ... не претендует на всестороннее и полное рассмотрение
исследуемой проблематики. Требуется ... ... ... ... проблемы совершенствования содержания современной ... ... ... ... ... ... ... Ю.Баласагуни, М.Кашгари в системе образования.
Summary
Sarbasova Karlygash Amangeldinovna
Teaching ideas of ... Y. ... M. ... modern Kazakh ... ... - General ... the history of ... and education,
etnopedagogics
Today, when Kazakhstan is on the eve of the socio-economic renewal and
political democratization, there is a need to review the history of ... and ... of Kazakh ... science. Message to ... Kazakh ... science, the values of world ... requires
continuity of the development of modern science, the ratio of ... of each nation with the ... of the entire ... By ... the works of ... Y. ... M. ... thousand-year history, we can see that they have made a ... to the ... of ... from philosophy and
presentation of it as independentt scientific system. In this ... ... is the study of ... thought Al-Farabi, Y.
Balasaguni, M. Kashgari, the major source of the Kazakh teaching of ... ... of their ideas based on modern ... concepts ... experience in this area has become a practical necessity.
The purpose of the research: a ... ... of ... of ... Y. ... M. Kashgari as the ... of the
Kazakh pedagogics science and the development of content and methods of
their use in the process of high ... ... object of ... the ... and ... of modern
Kazakh pedagogics science.
The subject of research:: the system of teaching ideas of ... M. Kashgari in modern Kazakh ... ... basis of the research:
- historical, philosophical, sociological and cultural situation of
dialectical intersectionality of human and national ... ... and ... approach to the study of historical and
educational reality;
- teaching about the philosophy of morality and basic ... ... trends in the ... world;
- general principles of dialectical development of the individual;
- the principles of historical, scientific objectivity and determination
of historical truth;
- ... ... of ... ... of ... and
cultural grounds education;
- provisions personality-oriented approach to creative activities;
- conceptual approaches of researchers to analyze the ... ... ... facts and events to the ... of ... stages ... of society, the trends of ... development.
Methods of research:
- philosophical: dialectic method of learning, induction and deduction;
- general scientific: historical, systemic – structural, ... methods of ... ... ... ... ... historical and ... ... ... ... methods of teaching ...... reaserch: a systematic
-structured, systematic - analytical, study and analysis of scientific
literature, archival ... ... ... results of the ... theoretically justified methodological and functional essence of
becoming a modern Kazakh pedagogics science as part of the world ... ... ... ... for the ... of teaching
ideas Turkic peoples;
- determined the content of teaching ideas Turkic peoples of the ... Ages as the original roots of the ... of modern ... ... from the perspective of modern pedagogy first conceptually justified
teaching the theory of the great thinkers of the Turkish ... ... M. Kashgari as modern Kazakh ... ... disclosured of interaction and shows the historical continuity ... ideas of ... Y. ... M. ... ... the role and place of teaching ideas of ... Y.
Balasaguni, M. Kashgari in modern Kazakh pedagogics science and ... areas of ... worked out ... guidelines on the use of teaching theories of Al-
Farabi, Y. Balasaguni, M. Kashgari in higher ... ... for use in the ... process in higher and ... ... ... in training teachers developed:
Tutorial:
1. Al -Farabi pedagogikasy. - Karagandy: Publ. of KarSU, 2008. - 126 ... B. ... Y. ... ... - ... Publ. of KarSU, 2008. - 124
pages. (co-authored B. Abdykarimov);
3. M. Kashgari pedagogikasy. - Karagandy: Karagandy: Publ. of ... - 96. ... B. ... ... « Al -Farabidin pedagogikalyc ilimi» ... of ... of ... property number 366, ... year) (co-
authored B. Abdykarimov);
2. « Y. ... ... ilimi » ... of state
registration of intellectual property number 365, 06.08.2008 year) ... B. ... « M. ... ... ilimi » ... of state
registration of intellectual property number 367, 06.08.2008 year) (co-
authored B. ... - ... ... of elective ... «Әл-Farabi pedagogikasy» educationall - methodological complex/ /
Karagandy: «Sanat-Printing», 2008. - 66 ... « Y. ... ... ... - ... complex /
/ ... «Sanat-Printing», 2008. - 72.;
3. «M. Kashgari pedagogikasy» educationall - methodological complex / /
Karagandy: «Sanat-Printing», 2008 - ... and ... of reaserch carried out in the ... in ... ... and ... ... in the
Czech Republic (Prague, 2007), Bulgaria (Sofia, 2007), Russia ... 2007), in ... - at ... national, regional
science -practical conferences (Astana, 2006-2008, Almaty, 2008, ... ... ... ... 2007, Taraz, 2007, Oral, ... ... sphere of use: theoretical results of the reaserch creates a real
opportunity to improve the theory and practice of modern ... ... and ... analysis of and ... to the ... and ... the content of ... formulated textbooks, electronic textbooks, educationall ... ... elective courses can be used ... process
at higher and secondary special educational ... in ... However, the ... of the research in conjunction
with multidimensional does not purport to be full and complete review ... s ... Further studies of such issues as: the problem of ... teaching of modern Kazakh ... science, the problem of the
integrated use of teaching ideas of al-Farabi, Y. ... M. ... the ... ... ... ... бағдарды қалыптастыру
Парасаттылықты тәрбиелеу
Бақытқа жол көрсету
Әділетті қоғам құру
Қанағат
Ақыл
Дәулет
Әділет
Нені қамтамасыз етеді
Жалпы элементтері – құттың төрт діңгегі
Білім беру ... ... ... ... ... ашып ... ... ақыл-кеңес, тәрбиелік жағдаят
Әдіс-тәсілдері:
үйрету, түсіндіру, өнеге, ынталандыру
Құралдары:
халық шығармашылығы, іс-әрекет, жаратылыстану негіздері
Мазмұны:
- табиғат, қоғам, іс-әрекет тәсілдері ... ... ... санаткерлік және тәжірибелік іс-әрекет біліктері мен дағдының жүйесі
- шығармашылық, ізденгіштік іс-әрекет тәжірибесі
- құндылық қатынастар тәжірибесі
Міндеттері:
құтты білімді дарыту, парасаттылыққа ... ... ... ... ... ... адамгершілік мінез-құлық ... ... ... және ... ... парасатты, ізгі, әділ адамды тәрбиелеу
Қоғамның
әлеуметтік
тапсырысы
Адамгершілік, эстетикалық, еңбек, ақыл-ой, патриоттық, имандылық, дене
тәрбиесі.
Тәрбиенің мазмұны
«Адамның өмір сүру ... ең ... ... жету ... ... ол ... дегеннің не екенін білуі қажет және оны өзінің мақсаты етіп ... ... ... Сонан кейін ол бақытқа жету үшін не ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін ақылгөй ұстаз керек».
Тәрбиенің мақсаты
- Тәрбиенің адамды бақытты және ... ... ... ... тәрбиенің өмірмен, еңбекпен байланыстылығы;
- адамдармен қарым-қатынаста тәрбиелеу;
- тәрбиені ізгілендіру;
- ... ... ... ... ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек, тәрбиесіз берілген
білім – ... қас ... ол ... оның ... ... ... ... бақытқа жету үшін керек. Ол табиғи түрде де, қалау ... бола ... ... бақытқа жетуге кедергі жасайды»;
- «Адамдар туралы айтсақ, ... ... ... ... ... -
адамгершілік болып табылады. Сондықтан адамдар адамзат тегіне жататын
болғандықтан, өзара ... ... ... ... заңдылықтары
Оқытудың тәрбиелік сипаты
Ғылымилық
Теория мен тәжірибенің байланысы
Көрнекілік
Саналылық
Жүйелілік пен бірізділік
Ізгілендіру ілімі
Таным теориясы
Ғылыми білімнің теориялық және эмпирикалық мәні ... ... ... ... ... әсері туралы ілім
Парасат жайындағы ілім
Білім топтамасы мен мазмұны туралы ілім
Оқыту принциптері
Әдіснамалық негізі
Әуенді ... ... ... пішіндерді жасау әрекеті – музыкалық кемелділік
Әуенді үлгі бойынша орындау
Табиғи қабілеттіліктеріне сай дарындылық дәрежесіне жету
Музыканы қайта шығаруға мүмкіндік беретін қабілетке ие ... ... ... және есте сақтау
Музыкалық шығармашылық іс-әрекет тәжірибесі
Музыкалық орындау тәсілдерін іске асыру тәжірибесі
Музыка және оны орындау тәсілдері ... ... ... тәрбие
Ақыл-ой тәрбиесі
Эстетикалық тәрбие
Еңбек тәрбиесі
Құқықтық тәрбие
Имандылық тәрбиесі
Отбасы тәрбиесі
Адами қасиеттер
Білім, ақыл, тіл
Сұлулық, өнер
Еңбек-тіршілік көзі
Әділет ережелері
Ислам қағидалары
Халық педагогикасы
Тұлғаның үйлесімді ... ... ... ... ... ... ғылымындағы тәрбие мазмұны
Тұлға қалыптасуындағы білімнің жетекші ролі, парасаттылық, ... ... ... ... ... ... жетілдіру, ізгілікке баулу, адам бітіміне тән жағымсыз
сапаларды сынау
Исламдық құндылықтар – адамгершілік тұғыры
Табиғат пен адам ... ... ... ... ... деп ... өнердегі көркемдікті түсіну, сұлулықты бағалау, әсемдікті сезіну
Денсаулықтың кепілі денені шынықтырудағы халықтық тәжірибені дәріптеу
Еңбек - тұлғаның адамгершілік жетілуін ... ... ... ... паш ету, ... ... ... деген сүйіспеншілік
Ақыл-ой тәрбиесі
Адамгершілік тәрбиесі
Имандылық тәрбиесі
Экологиялық тәрбие
Эстетикалық тәрбие
Дене тәрбиесі
Еңбек тәрбиесі
Патриоттық тәрбие
Тәрбиенің әдістері
Үйрету, жаттықтыру, сендіру, мінез-құлықтағы тең орта ... табу ... ... талап, педагогикалық ықпал ету («жұмсақ» және «қатты»).
Тәрбиенің ... ... ... табиғат, ғылым негіздері.
Тәрбиенің нәтижесі
«Біз жақсы ... пен ... ие ... ... ... міндетті түрде бақытқа жетеміз...Бұл екеуі бар кезде біздің
өзіміз және іс-әрекеттеріміз ... де ... ... осылардың арқасында біз
шын мәнінде қастерлі, қайырымды, ... ... ... ... ... әділ кісі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы тәрбиесі – халық педагогикасының негізі14 бет
Ғылымның қазіргі даму деңгейіндегі дидактика пәні және оның мақсаты10 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
А.С.Макаренконың педагогикалық ойлары мен тәлімі5 бет
Абай шығармаларының тәрбиелік мәні30 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың қоғам және билік туралы идеялары19 бет
Абай Құнанбайұлының ағартушылық идеялары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь