Пайдалы қазбаларды ашық әдіспен өндіру кезіндегі еңбек қорғау шараларын өңдеу

КІРІСПЕ
І.ТАРАУ. ШАҢДАНУ ҚАРҚЫНЫН АНЫҚТАУ ТӘСІЛДЕРІ МЕН МИНЕРАЛДЫ ШИКІЗАТ ӨНДІРЕТІН ЖӘНЕ ӨҢДЕЙТІН КӘСІПОРЫННЫҢ ШАҢДАНУ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ
1.1 Шаң бөліну қарқынын анықтаудың тәсілдері
1.2 Түрлі технологиялық процестер кезіндегі ауаның шаңдануын бағалау
ІІ.ТАРАУ. ҚАЗУ.ТИЕУ ЖҰМЫСТАРЫ КЕЗІНДЕГІ ШАҢМЕН КҮРЕС
2.1 Тау массасын тиеу кезіндегі шаңды басудың тәсілдері мен құралдары
2.2 Шаңды басу үшін судың салыстырмалы шығынын анықтаудың маңызды тәсілдеріне талдау
ІІІ.ТАРАУ. ЕСПЕЛІ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
3.1 Шаң бөліну көздеріндегі шаң бөліктерінің қозғалыс сипаты
3.2 Шаң бөліну қарқындылығының аналитикалық негіздемесі
ІV.ТАРАУ. ГИДРОШАҢСЫЗДАНДЫРУДЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
4.1 Дисперлі бөліктердің сұйықпен әрекеттесуінің физика.химиялық негіздері
4.2 Шаңқоспасына арналған сұйықтықтың салыстырмалы шығынының негіздемесі
4.3 Тау массасы төгіндісін ылғалдандыру кезіндегі шаңды басудың құралдары мен тәсілдерін таңдаудың критерийлері
V.ТАРАУ. ЕСПЕЛІ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУҒА АРНАЛҒАН СҰЙЫҚТЫҚТЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ШЫҒЫНЫН ЕСЕПТЕУДІҢ АНАЛИТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазақстандағы минералды ресурстарды табу және қайта өңдеу ұзақ уақыт бойы экологиялық салдарсыз және табиғатты қорғау саясатынсыз жүзеге асырылып келді. Бұл жағдайда ауаның ластануының түрлі көздеріндегі зиянды заттардың қалдықтары үлкен мәнге ие болды. Мысалы 1988 ж. бұрынғы Кеңес Одағында ластанудың стационарлық көздерінен болған қалдықтар 5,4 млн.т. құрады. Аудандардағы таукен өндірісі комбинаттарының қарқынды әркеттерінен жер қыртысы, жер үсті және жер асты сулары ластанды. Ауа бассейнінің ластануымен қатар пайдалы кендердің құнды компоненттерінің де жойылуына әкелді.
Соңғы кезекте мұның бәрі адамның денаулығына кері әсерін тигізетінін де көрсетуіміз керек. Осы болжамға байланысты және ластану көздерінің шаң бөліну қарқындылығын анықтау, таукен өндірісі және құрылыс кешендеріндегі шаңмен күресу шараларын ұйымдастыру маңызды мәселе болып табылады. Түрлі көздердің шаң бөліну қарқындылығын дұрыс анықтау тиімді құралдар мен шаңды басу тәсілдерін таңдауға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезеңде қоршаған ортаның ластануымен күресу, жұмысшылардың еңбек жағдайын жақсарту да маңызды мәселе болып қала береді.
Жұмыста ұсақтау-сұрыптау фабрикаларындағы қайта тиеу желілерінен шаңның шектеулі-мүмкін болатын концентрациясына дейінгі шаң бөлінуді төмендетудің тәсілдері мен құралдары қарастырылады.
Үгітілген материалдардың физика-механикалық қасиеттеріне байланысты үгітудің түрлі кезеңдері үшін соңғы пайдаланыммен шаңды сору құралдары жасалған.
Берілген жұмыста ДСК бойынша бұзылған кен массаларының физика-химиялық қасиеттері есебінде ҚазҰТУ және ҚазБСҚА-да келтірілген шаңды
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті
Құрылыс-сәулет және экология институты
Еңбек қорғау және тіршілік қауіпсіздігі ... ... ашық ... ... ... ... ... өңдеу
Алматы, 2007 ж.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І-ТАРАУ. ШАҢДАНУ ҚАРҚЫНЫН АНЫҚТАУ ТӘСІЛДЕРІ МЕН ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ
1. Шаң бөліну қарқынын анықтаудың тәсілдері
2. Түрлі технологиялық процестер кезіндегі ауаның шаңдануын ... ... ... КЕЗІНДЕГІ ШАҢМЕН КҮРЕС
2.1 Тау массасын тиеу кезіндегі шаңды басудың тәсілдері мен құралдары
2.2 Шаңды басу үшін ... ... ... ... ... талдау
ІІІ-ТАРАУ. ЕСПЕЛІ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
3.1 Шаң бөліну көздеріндегі шаң ... ... ... Шаң ... қарқындылығының аналитикалық негіздемесі
ІV-ТАРАУ. ГИДРОШАҢСЫЗДАНДЫРУДЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
4.1 Дисперлі бөліктердің сұйықпен әрекеттесуінің физика-химиялық негіздері
4.2 Шаңқоспасына арналған сұйықтықтың салыстырмалы шығынының ... Тау ... ... ылғалдандыру кезіндегі шаңды басудың құралдары
мен тәсілдерін ... ... ... ... ... ... СҰЙЫҚТЫҚТЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ШЫҒЫНЫН
ЕСЕПТЕУДІҢ АНАЛИТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Қазақстандағы минералды ... табу және ... ... ұзақ ... ... салдарсыз және табиғатты қорғау саясатынсыз жүзеге
асырылып келді. Бұл жағдайда ауаның ластануының ... ... ... ... үлкен мәнге ие болды. Мысалы 1988 ж. ... ... ... ... ... ... ... 5,4 млн.т.
құрады. Аудандардағы таукен өндірісі комбинаттарының қарқынды әркеттерінен
жер қыртысы, жер үсті және жер асты ... ... Ауа ... ... пайдалы кендердің құнды компоненттерінің де ... ... ... бәрі ... ... кері әсерін тигізетінін
де көрсетуіміз керек. Осы болжамға байланысты және ластану көздерінің шаң
бөліну қарқындылығын анықтау, таукен ... және ... ... ... ... ұйымдастыру маңызды мәселе болып табылады. Түрлі
көздердің шаң бөліну қарқындылығын дұрыс анықтау тиімді құралдар мен ... ... ... ... ... кезеңде қоршаған ортаның ластануымен күресу, жұмысшылардың
еңбек жағдайын жақсарту да ... ... ... қала ... ұсақтау-сұрыптау фабрикаларындағы қайта тиеу ... ... ... концентрациясына дейінгі шаң бөлінуді
төмендетудің тәсілдері мен ... ... ... физика-механикалық қасиеттеріне байланысты
үгітудің түрлі кезеңдері үшін ... ... ... сору ... ... ДСК бойынша бұзылған кен массаларының физика-химиялық
қасиеттері есебінде ҚазҰТУ және ҚазБСҚА-да ... ... ... мен ... ... ... ... жалпылауға
талпыныс жасалған.
Теориялық және техникалық әзірлемелер таукен және құрылыс өндірісінде
жұмыс істейтін ... ... бар ... ... ... ... студенттер мен аспиранттардың қызығушылығын тудырады.
І-ТАРАУ. ШАҢДАНУ ҚАРҚЫНЫН АНЫҚТАУ ТӘСІЛДЕРІ МЕН ... ... ЖӘНЕ ... КӘСІПОРЫННЫҢ ШАҢДАНУ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ
1. Шаң бөліну қарқынын анықтаудың тәсілдері
Жеткілікті нақтылықпен шаң бөлінудің ... ... ... ... шаңдауын бақылау құралдары мен тәсілдері белгілі.
Ауаның шаңдауын ... ... екі ... бөлінеді:
- гравиметрлік, радиоизотопты, оптикалық, пьезоэлектрлік әдістер енгізілген
диспрлік фазалы аэрозольден бөлінген құралдар; шаңды сумен сору, ... ... ... ... вибрация әдістері;
- оптикалық, электрлік, және аккустикалық әдістер енгізілген дисперлік
фазалы аэрозольден ... ... ... топтардағы құралдар
жеткілікті нақтылықпен ауаның ластануын анықтауға мүмкіндік беретіндігіне
қарамастан ластану көзінің шаң ... ... ... ... қиын. Шаң бөліну қарқындылығы көптеген факторларға қатысты.
Қарқындылық бойынша ... ... ... ... ... формулаларды алуға мүмкіндік береді. Ауаның ... ... ... ... ... ... көзі үшін мына ... формуласы ұсынылады:
J=X2nu exp-
(1.1)
мұндағы, J - шаң бөлінудің қарқындылығы, мг/м3 ; К- ... ... және ... ... ... көзінің орналасуына ... Х- ... ... фондық есебіндегі шаң концентрациясы
анықталатын шаң тасқыны ... ... ... ... дейінгі
қашықтық (мг/м3), Ψгр - өлшемі жоқ, межесіз параметр, ... ... ... м; u - шаң ... ... ауа легінің жылдамдығы, м/с.
Жұмыста (1) шаң бөлінудің қарқындылығын анықтау үшін анологиялық
формула ... ... ... ... тұсы ... ... түрлі коэффициенттрді анықтау болып табылады.
Сызықты көз үшін жұмыс авторы келесі ... ... ... ... ... әрекеттің нақты көзін алмастыру кезінде қарқындылық мына
формула ... ... ... ... К=0.94 және ... тік ... кезінде
К=1.44; uср – бос және тиелген машиналардың орта өлшем жылдамдығы; Х1 –
жол бойы ... ... ... ... ... m1,m0 – автожолдың жел
жағынан ық ... ... ... ... ... ... ... түрлі
жылдамдығы кезінде біркелкі уақыт аралығында алынған шаңның ... мг; ... ... шаңдануын іріктеу уақытында өткен тиелген бос автосамосвалдар
саны; Q – фильтр арқылы ауаны сору ... м3/с; Вср – ... ... ... ... ... орта ... база ауқымы,
м.
(1) формула сияқты сондай-ақ (2), (3) формулалар шекті және шексіз
коэффициенттерді құрайды. Сондықтан мұндай ... ... ... процестер кезіндегі шаң бөліну қарқындылығын болжау күрделі
мәселе болып табылады. ... ... ... ... ... ... тәжірбиелердің еңбек сыйымдылығы үшін технологиялық
цикл процесінде түрлі көздердің шаң бөліну ... ... ... ... байланысты технологиялық цикл процесінде ... ... ... және ... ... ... қолайлы
тәсілді мақсатты түрде дайындау қажет. Шаң бөлінудің қарқындылығын дұрыс
қалыптастыру бұратылған шаңды қамап алу және ... ... ... ... ... ... ... процестер кезіндегі ауаның шаңдануын бағалау
Өнеркәсіп орындарының технологиялық сызбалары ... ... ... ... ... сондай-ақ, ұнтақ тектес материалды қорапқа
салудан тұрады.
Қазу, тиеу жұмыстары кезінде шаң ... ... ... ... түсу қарқындылығы экскаватор типіне байланысты. ЭКГ ... ... үшін орта ... 300 мг/с шаң, ЭКГ – 8И – 350 ... – 400 – 420 мг/с, ЭКГ – 20 ... 550 мг/с бөлінеді. ... ... түсу ... ... ... ... ЭКГ – ... 3.5 ; ЭКГ – 2,0-2,7 мг/с метр ... ... ... ... кезіндегі қопарылған тау массаларын
тасымалдауда шаң бөліну қарқындылығы ... 10 ... ... ... ... үшін 12г/м ... ... бірге 70-80 пайыз үлесті
құрайтын ашық өңдеу кезінде автомобильді көлік 4.5-10 м/с ... ... ... ... ... ... ... газды тұтандыру үшін
280-300 м /с таза ауа қажет. Мысалы, Киров кеніші үшін таза ... 50 ... ... ... барлық кезеңдерінде бөлінеді, яғни өндіріс орындары
ауасының, атмосфералық ауа, су, ... ... ... ... ... денсаулығына кері әсерін тигізеді, сонымен бірге
шикізаттың бір ... де ... ... жойылады. Байыту фабрикасы,
құрылыс материалдары және конструкция кәсіпорындарының өндірісі техникалық
жабдықтардың түрлі биіктікте қондырылуына ... тиеу ... ... ... көп ... тау ... ... салу және ұнтақталған
материалдарды ораған кезде бөлінеді. Шаң ... ... ... қабылдау сыйымдылығына түсетін материалдардың биіктіктен құлауына
байланысты.
Қолданылған ... ... және ... ... ... ... ... ерекшеленетін көптеген басқа түрлері,
телескопиялық және стационарлық, вертикальды және ... ... ... т.б. ... ... ... науалар гравитациялық
тасымалдаудың негізгі құралы болып табылады.
Зерттеулердің көп бөлігі және жеке авторлардың, сондай-ақ ... ... ... ... осындай желілерді шаңсыздандыру
мәселесіне арналған. Төгілетін материалдарды тиейтін ... ... ... ... зерттеу құрылыс индустриясы және ... ... ... Мысалы, Қарағайлы таубайыту комбинаты байыту
фабрикасының жұмыс алаңындағы тиеу кезінде шаңдану 4 мг/м ... ПДК ... ... ... ... басқа да түсті ... ... орын ... Жұмыс алаңында тиеу кезіндегі ауаның ... ... және ... ... ... ... концентрацияларының он есеге, ал ашық ... жүз ... ... байқауға болады. Төгілетін ... мен ... ... ... ... шаң
бөлінудің қарқындылығын анықтауға бірнеше еңбектер арналған.
Көрсетілген автордың еңбегіне сәйкес 3,6-8,4 м/с жел ... ... ... ... ... ... ... салу
кезіндегі 1,0-2,8 пайызды ... ... м/с ... ... шаң түріндегі бөліктің максимальді көтерілуі байқалады.
Шаңның жұмыс орындарындағы атмосфераға түсетін ... ... ... ... тән физика-химиялық белсенділікті анықтайды,
санитарлы-гигиеналық фактор бойынша аса маңызды ... ... ... ... ... фракциясы адам организміне зиянды әсер етеді,
алайда біркелкі массада аса көрнекті ... ... ... жіңішке
шашыраңқы фракциясын тудырады.
Пневмокониоздың таралуынна әкелетін аса қауіптісі – 5 ... ... ... шаң ... ... ұсақ қабырғалы блоктар
заводында және Алматы руда емес материалдар комбинатында цементтерді тиеуде
желілердің ... ... ... ... шаңның шашыраңқы құрамын
зерттеу қорытындылары 1,6-5,9 мкм фракциясына шаң ... ... аса ... ... ... ... ... жұмыс алаңы
атмосферасындағы ұсақ ... ... көп ... ... ... ... ... блокты басқа да компоненттерді және ... ... ... ... ПДК ... есе көтерілуі жұмысшыларды ауруға
шалдықтыратын кері санитарлық-гигиеналық жағдайды туғызады.
ІІ-ТАРАУ. ҚАЗУ-ТИЕУ ЖҰМЫСТАРЫ ... ... ... Тау массасын тиеу кезіндегі шаңды басудың тәсілдері мен құралдары
Кеніш ... ... ... кеңестік және шетелдік
ғалымдардың бір ... ... ... ... зерттеу еңбектерінде
теориялық негіздемелер және профилактикалық ... ... ... ... ... ... кезінде ПДК-қа дейін шаң
бөлінуді төмендету мәслесі ерекше мәнге ие.
Кеніштердегі негізгі төмендету тәсілдеріне тау ... ... ... ала ... ... ... іс-шаралар
түрлі техникалық және физика-химиялық құралдарды қолдану арқылы жүзеге
асырылады.
Темір жол көлігін пайдалану арқылы өндірілетін кен ... ... ... ... ... ... қолданылатын гидропоезд
мақсатқа жетудегі негізгі құрал болып табылады.
Экскаватордың қазу кезіндегі иірілген шаңымен күресу үшін ... ... ... ... ... ... ... қондырғылары орнатылған. Суландыру шаң бөліну көзінен жақын, кей
жағдайда экскаватор қазанының жебесіне немесе үстіңгі ... ... ... ... машинаға жабдықталған КГ-4 суландыру қондырғысының
конструкциясы ... ... ... ... ... алу сәтінде
автоматты түрде қосылады. ... ... ... диаметріне және
жыныстың минералогиялық құрамына байланысты суландыруға кеткен су шығыны 6
литрден 10 ... ... ... әрі ... ... мөлшері тек 65 пайызға
төмендейді.
Кен орындарын жер асты өңдеуде түрлі типті суландыру ... ... ... ... ҒА ... ... кен ... ЭП-1
экскаваторы жебесіне қондырылған автоматты суландыруды ... ... ... ... басу үшін ... суландыру
қондырғыларының жалпы кемшілігі олардың тиімділігінің төмен болып келуі.
Кен орындарын ашық әдіспен өңдеуде автомобиль көлігін пайдалану арқылы
тау массасын ылғалдандыру үшін ... ... ... суаруға
қажетті қондырғылар кең қолданыс тапты.
Мұнда сорғыштың, қондырғының сыйымдылығы, техникалық параметріне ... ... ... ... ... кеніштері және Коркинуголь
трестінде тау массасын ... үшін су ... ... ... ... м саптамалы гидромонитордың қолданылу тәжірибелері белгілі.
Осы және басқа да жұмыстарда тау массасының ... ... ... ... жету түрлі жынысты төгінділер үшін шаң бөлінуді
төменгі мәнге дейін ... ... ... ... ... бұзу және ... өндіруден кейінгі
технологиялық процестерде ... ... ... алдын ала
ылғалдандыру кең қолданысқа ие болды. ... ... ... ... алдын ала терең ылғалдандыру тәжірибесі құрғақ ыстық кезеңде тау
массасын тиеуге дейін 1-6 күн ... аса ... ... ... ... ... және ылғалданған тау массасының тұру уақыты
жеткіліксіз негіз екенін ескерту қажет. Мұның қорытындысында ... ала ... ... ашық кен ... ... ... ... бұрынғы КСРО-ның кеніштерінде су себетін қондырғылар
табысты қолданылып келді.
10 м. ... ... бар ... қондырғылар тау массасын
ылғалдандыру уақытын үнемдеуге және су себу қондырғыларының рейс ... ... ... Бір ... ... ... қарамастан тау
массасы төгінділерінің барлық көлемін ылғалдандыру мүмкін ... тек ... ... ал ... ... ылғалдандыруға келмейді. Осы қондырғыларды
пайдалану кезінде тау массасы төгінділерін ылғалдандырушы параметрлерге
байланысты өзгеретін ... ... ... ... ... ... мынадай қорытындыға келеміз, салыстырмалы шығын,
төгінділерге сұйықтың ... ... және оның ... ... ... жеткілікті негізінсіз ылғалдандыру жүргізіледі. Мұның
бәрі тау массасын тиеуде ылғалдандыру және шаңды басу ... ... ... ... және ... тау массасын желдету кезінде улы
газбен күресудің ... ... мен ... бар. Бұл ... ... ... да ... ластануын төмендетуде жоғары тиімділікке
жету мүмкін емес. Қопарылған тау массасын белгілі ... ... ... ... ПДК-қа дейін ауадағы газдың концентрациясын
төмендетуге мүмкіндік ... ... Саяк ... ... ... төменгі ылғалдылық пен ауаның жоғары температурасына сәйкес
жазғы маусымда ... ... және оны ... ... ... ... булануына әкеледі. Бұл тау массасының қоршаған
ортамен қарқынды ауа ... ... ... ... ... уақыт бойына күрт төмендейді және тау массасын
тиеу процесінде ... шаң ... ИГД МЧМ және ... ... ... ... 30 ... жұмысынан кейін шаң концентрациясы 60 минут бойы
ПДК-дан аспаған. Одан ... ... басу үшін ... ... ... Бұл тау көліктерінің тоқтап қалуын көбейтеді.
Суландыру-желдеткіш қондырғылар желдетудің жоғары коэффициентіне ие
болғанымен, елеулі кемшіліктері бар. ... ... ... РД-3М) улы газ
бөліп, қатты шу тудырады, жанармайға үлкен шығын келтіреді. Ал басқасы (ОВ-
1, ОВ-2) ... ... ... ... ... ... ... төменгі жұмыс күшіне ие.
Шаңмен күресудің физика-химиялық құралына су, ... ... ... бар су ... ... ... өнімдер
жатады. Таукенөндірісі орындарының ластануымен күресуде ... ... ... физика-химиялық қасиеттер болып табылады.
Жоғары жабысқақты заттар негізіне жол кеніштеріндегі шаң бөлінумен күресуде
және ... ... ... шаң ... ... жабыстыруда
қоланылады.
Тау массасының төгіндісі, ылғалдандыру үшін жабысқақ ... ... ... ... ... пайдалы кен орындарын өндірудің түрлі технологиялық ... ... аса ... ... ... құралы ретінде қолданылады.
Судың суландырғыш қасиетінің артуы үшін оған ... ... ... ... түрлі суландырғыштарды қолдану бойынша теориялық, тәжірибелік
материалдар жинақталған. Алайда, оларды қолдану бойынша ұсыныстар ауқымды
және ... ... ... алады.
Криворожск ИГРИ зертханасында Қарачун су қоймасының тазартылған суы
мен су ... ... ... 0,1-5 ... ДБ, ОП-7 және ОП-10 (9)
қосып үстіңгі қабаттың керілуіне ... ... ... 0,5 ... ... ... судың екі түрінде де 51,8·10 Н/м-ге өзгеретіні
байқалды. Концентрацияның артуы ... күрт ... ал 2 ... ... ДБ ... ... ... қабатының
керілуі 0,5-5 пайыз концентрация кезінде 31 10-3 Н/м тең, ... ... ... ... ... ... ... қабаттың
керілуі ОП-7 және ОП-10 суландырғыш концентрацияларының өзгерісі кезінде
0,1-5 пайызға сәйкес 56,3(10 Н/м-ден 33,8(10 Н/м –ге және 59,4(10 Н/м ... ... ... ... ... ... қосындылар үшін
температураның артуымен үстіңгі қабаттың керілуінің ұлғаюы қалыптасқан.
Көмір шаңын тұндырудың тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... ... мұнайлы контакт,
сулфанол, компаунд-М, ОП-7, ОП-10, ДБ. ... ... ... ... белсенділігінің кемуі бойынша оларды келесі
ретпен орналастыруға болады: 1) ОП-7, ДБ, компаунд-М; 2) ОП-10, мылонафт;3)
сулфанол; 4) ... ... ... динамикалық жағдайда ауадағы ... ... ... ... ... арқылы зерттеулермен толықтырылды.
Бұған үш түрлі ерітінді коцентрациясы қолданылды: 0,01, 0,1 және 1 пайыз.
Жүргізілген зерттеулер арқылы жұмыс ... ... аса ... ... ал 0,1 ... ауаның шаңдануын 50 пайызға төмендететін және ... су ... ... аса ... ... екендігін анықтады.
Ионогенді және ионогенсіз суландырғыштарға жүргізілген зерттеулер
суландырғыштың үстіңгі ... ... ... және ... ... ... ... Суландырғыш
ерітінділерінің үстіңгі керілуі қаншалықты төмен болса, олардың суландыру
әсері де ... ... ... Тұздың қосылуы үстіңгі қабаттың
керілуіне әсерін тигізбейтіні ... 13) ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді: барлық ПАВ үшін шаңды басудың жоғары
тиімділігімен қамтамасыз ететін ... және ... ... ... ұтымды жұмыс концентрациялары 0,00005-0,01 пайыз деп ... ... ... ... ... ие және иірілген шаңды тұндыру
мен сору үшін түрлі ... ... ... ... ... ылғалдандыру кезіндегі иірілген шаңды тұндыруға арналған
химреагенттердің су ... ... ... негізделмеген. Осыған
байланысты кейбір ПАВ-ты тек шаңды басу ... ... ... ... мәселе болып қала береді.
Физика-химиялық заттардың қолданылу ... ... ... ... мүмкін. Бұл берілген физика-химиялық құралдар ... ... мен ПАВ ... ... су ... ... ... шығынын анықтау сәйкес келуі қажет.
2.2 Шаңды басу үшін судың салыстырмалы шығынын ... ... ... ... жұмыстарында (1,2,3) тау-техникалық және
климаттық жағдайлар, тау жыныстарының физика-механикалық қаситтері, ... оның ... ПАВ ... ... ... ... тәуелді болып келеді. Мұнда практикалық,
сол сиқты теориялық мәнге ие анықтама, ... және оның ... бар ... ... ... бірі ... ... судың салыстырмалы шығынын анықтаудың алғашқы тәсілдерінің
санына (14) автордың ... ... ... Ол ... ... ... ... = ... q – ... ... ... ... л/т;
b – ылғалдандырудың қажетті пайызы;
b1 – кеннің табиғи ылғалдылығы;
γ – суландыратын сұйықтықтың салыстырмалы салмағы, Н/м3 ;
( – ... ... ... тең және ... ... ... ... формуласын талдай келе, ( ... кері ... ... ... ие ... қажет. Сонда Высокогор кеннінен ерекшеленетін
жағдай үшін бұл коэффициентті қалай орнату ... ... ... b мөлшері шамасын орнату қажет. Жоғарыда көрсетілген ... (2.1) ... ... да тау ... физика-механикалық
қасиеттеріне ие кен орындары үшін пайдалануға келмейді.
(1,2,3,14) авторлардың зерттеу жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... Осы уақытқа дейін
бұл тәсілдер теориялық негіздемесі бар, практикалық жақтан пайдалы ... шаң ... ... ... ... ... шығынын анықтау үшін келесі (2) формула ұсынылады:
q = 0,01Kу ((опт – ... q – ... ... ... м3 /м3 ... – ірі ... ... салыстырмалы шығынының азаюын ...... тау ... ... ... – тау жынысының табиғи ылғалдылығы.
Ку коэффициенті судың балансына шығып, ... ... = ... tΣ ((і – () – qn ... Q – ... судың мөлшері,т.;
t – суландыру сәтінде өтетін уақыт, с.;
G – тиеу немесе түсіру кезіндгі хронометражды байқау ... ... ... ... -әр ... сайын 1 мм-ден кем мөлшердегі шаң түріндегі бөліктің орта
ылғалдылығы,%;
qn – тау массасының ылғалды ... ... су ... ... ... ... мына ... бойынша анықталады:
(2.4)
мұндағы, β – масса ... ...... қаныққан сәттегі суланған үстіңгі қабаттағы су буының
парциалды ...... ... су ... ... қысымы;
101,3(103 – қалыпты барометрлік қысым;
Рб – бақыланатын барометрлік қысым;
F – су ... ... және (2.4) ... бойынша тағы 10 мөлшерді қондыруда
олардың ... ... ал ... ... ... жабдықтардың
өндірістік параметрлері болып табылады. Зырян ... үшін ... Ку = 0,52 және ... ... 32,1. 10-3 м3 /м3 ... Алайда,
Зырян кеніші жағдайынан өзге кеніштерде Ку = 0,52 сандық ... ... ... ... ... ... оны ... мүмкін емес. (4.2)
формуласын пайдалану да ... ... ... ... кезіндегі су шығынынан ауаның шаңдануына
тәуелді анықтама бойынша экперименталды мәліметтерді математикалық ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызды:
q= ... Nе және Nв – ... ... және ... ... ... q
– салыстырмалы шығын; α0 – тау жыныстарыың физикалық қасиетіне ... тең ... ... тәжірибелі коэффициент. Бұл коэффициент
Коунрад кенішінің төгіндісі үшін 7.5 тең.
(2.5) формуласы ... ... орай ... ... оның
қолданылуы шектеулі. Тау жынысының физикалық қасиетіне α коэффициентінің
тәуелділігі нақты аналитикалық формула түрінде ... Осы ... ол ... тау массасының гидрошаңсыздандыру тәжірибесінде кең
қолданысқа ие бола алмайды.
Коунрад, Қарадақ және ... ... ... ... От
ВЦСПС институтының Ангер кенішінде жүргізілген зерттеулер нәтижесінде тау
массасын тегіс ылғалдандыруға ... ... ... ... ... бойынша ұсынылды:
q = 0,01 γm((опт – ... γm – ... тау ... ... V – тау массасының
көлемі. (2.7) формуласы бойынша салыстырмалы шығынның өлшем ... ... ал ол ... ... ... ретінде кг/кг, кг/м3 немесе м3
/м3 болуы керек. Сондықтан оны пайдалану күмәнді болады.
Гайск таукен ... ... ... тау ... үшін ... шығыны мына формуламен беріледі:
(2.7)
мұнда q0 – судың жоғарғы шығыны; We – 0-3 мм ... ... ... ... Kи – ... ... коэффициент; Кс
– қосымша шығынды есептейтін коэффициент; с – кеннің типін ... кен ... ... және ... ... ... ... мынаған тең: qр =46(103 м3/м3 және qп =51(103 м3/м3.
Кен және жыныстың жоғары ... ... ... f ... және 17.49 ... тең, олардың табиғи ылғалдылығы -3 пайыз.
Кривбасс кенішіндегі жыныс және кеннің ... ... ... шығынын анықтау үшін автор мына формуланы ұсынады (1,3):
q = 10-4 z() K1· K2 ... z – 1 м3 ... 0-10 мм ... құрамы; (m – 0-10 мм фракция
қоспасының жоғары молекулярлық ... ... (е – 0-10 мм ... ... ... К1 – ... ... қабатының булануын
есептейтін коэф. К1= 1,1
К2- ... ... ... ... ... К3 – 10 мм ... ... сулауды есептейтін коэффициент.
Ылғалдылықты зертханалық зерттеуде магнитті мүйізшелер (f= 16-18),
тақта ... (f=6-8), және ... кен ... ... мм ... ... кіретін түрлі фракцияның максимальды
молекулярлық ылғал ... ... ... Олар ... ... және ... бағанаға сәйкес 0.05 мм дейін және жоғары фракция ... m және ... ... ... ... мына ... ... = ... m – ... ... максимальды молекулярлық ылғал
сыйымдылығы, пайыз; d – берілген ... ... ... ... мм; a,b – жыныс қасиетін сулануын сипаттайтын коэффициент.
(2.9) формуласы бойынша судың салыстырмалы шығынын анықтау үшін 10 мм
жоғары ірі ... ... ... ылғалды ескеру қажет. Бұл
кесектердің белгілі бір сыртқы ауданымен және ... ... ... ... байланысты. Жыныстың 1 м3 сыртқы ауданы 10 мм
жоғары ... мына ... ... γ – ... салыстырмалы салмағы, г/см3 ;
p – 1м3 жыныстың салмағы, г.;
x –фракция өлшемі, мм
m, n – эмпирикалық коэффициенттер.
m және n ... ... ... ... ... ... ... жолымен табылады:
R=100 exp ... R – х ірі ... ... ... ... жұқа қабыршағының қалыңдығын кесектің, онда ... ... ... шығара отырып анықтайды. Судың жұқа қабыршағының сыртқы
ауданы мен қалыңдығының көлемі бойынша 1.1 тең К3 ... ... (2.11) ... ... К3 ... ... келесі коэффициенттер анықталады: z және а және b ... ... ... үшін ... ... ... ... формулалардың кемшілігі - сұйықтықтың және ... ... ... ... ... және
сұйықтықтың физика-химиялық күйін анықтайтын шаманың болмауы.
Бұл физика-механикалық және физика-химиялық шамаларды авторлар түрлі
коэффициенттерді ... ... ... болды. Мұның өзі зерттеу
объектісіне жақындығын көрсетеді.
Зиянкестерді ауа-су ағыстарымен басу кеніш атмосферасының ластануын
жою және ... ... ... ... ... жағдайда салыстырмалы шығын 45(103 м3/м3 -50(103м3/м3 құрайды.
Алайда берілген жұмыста су шығыны жеткілікті негізделмеген, формулалар
арқылы ... ... ... улы ... ... үшін сұйықтықтың
салыстырмалы шығынын есептеу де мүмкін емес.
Сонымен тау массасын тиеуде шаңның бөлінуімен ... үшін ПАВ ... су ... ... шығыны көрсетілген (2.1, 2.2; 2.5-2.8)
формулаларын жеткілікті негізделген деп есептуге ... ... ... ... тәсілі, өзінің физикалық
болмысында шаң тәрізді бөліктердің ... бір ... ... ... қопарылған тау массасы көлміндегі шаң тәрізді бөліктер ... ... ... тау ... ... ... тәсілінің
жеткіліксіздігі байқалады.
Салыстырмалы шығынды анықтауда келтірілген барлық ... тау ... ... ... ылғалдандыруға немесе максималды
молекулярлық ылғал ... ... ... ... ... есептеудің бағасы (2.1), (2.2), (2.5), (2.6), (2.7), (2.8) ... ... ... жұмыстарында түрлі маркалы көмір, кен, жыныстардың сулануы
бойынша ... ... ... ... баға ... ПАВ
суландырудың тиімділігі келесі тәртіппен көрсетіледі: ДБ> ОП-7> НБ ... > ДС- РАС > С10 -С16> ... ... шаң басу қабілеттерін бағалау ... ... ... ... Бұл жағдайда мынадай ... ... ... ... ... және ... шаң тәрізді
бөліктің элктролиттік күйінің өзгеруі. Алайда ерітіндінің ... ... ... анықталады. Мысалы, 1 м3 көмір үшін 2 г/л ... ... ... 11,7 л су ... ... өзі ... салыстырғанда
тиімділікті 30 пайызға арттырады. Зерттеу қатарында ПАВ суына қосындылар
суландыру сапасын жақсартуда бағаға ие ... ал су ... ... ... ... ... (2.1), (2.2), (2.5), (2.6), (2.7),
(2.8), (2.9) және (2.12) формулалар ... және оның ... ... ... ... сипаттайтын шамаларды қамтымайды.
Сондықтан бұл формулалармен ... ... ... ... ... ... ... ШАҢДЫ ТҰНДЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Шаң бөліну көздеріндегі шаң бөліктерінің қозғалыс ... мен ... ... ... ... ... шаң
бөліну көзінің үстінен шаңның ұшуы болып табылады. Шаң бөліну көзінің
үстіндегі ауа легіне ... ... ... ... ... ... ішінде тура, шашыраңқы және бейнеленген күн радиациясы маңызды роль
атқарады, сондай-ақ осы құбылыстар әсерінен көздің ... ... ... ... ... шаң ... бұрқырап қозғалатын шаң түріндегі бөліктердің
жұқа қалыңдықтағы қабатын ... ... ұшу ... және ... ... ... ... Шаңның ұшуын зерттеуге П.Ч.
Чулаков, В.А. Михаилов, В.В. Дьяков т.б. авторлар өз зерттеулерін арнаған.
П.Ч. Чулаковтың ... ... ... ... ... шар ... ... кедергісінің механизмі қарастырылады. Ауа тасқыны жылдамдығы
үшін тәжірибе қорытындыларымен сәйкес келмейтін байланыстылық алынды. Мұны
түсіндіруге ... тек ... ... ғана есепке алу ... ... ауа ... ... процесі көрсетілді. Көп
факторлы процестерді мақсатты түрде математикалық статистика ... ... ... ... Шаң түзеуші бөліктер көзінің үстімен түрлі
факторлардың әрекетіне шаң ... ... ... ... ... ... ... бөліктер мүлде ретсіз,
бытыраңқы қозғалады. Сонымен бірге барлық қозғалыс ... өзі ... ... ... де өзі басқаларда жоғары бағаланбайды, артық
көрсетілмейді.
Шаң бөлігінің жылдамдығы түрлі ... ... ... бір-бірімен
соғылысқан әр жылдамдық бөлігі өзгереді, тең ... оның өсуі ... да ... ... кездейсоқ жағдайда болады. Жылдамдық өзгерісі
де әр түрлі. Кейбір бөлік қақтығысу ... ... ... ... ... қорытындысында оның энергиясы энергияның орта мәніне ие ... ... ... ... ... өзінде барлық бөліктер ... ... ... ... жағдайда да бір ғана жалғыз бөлікке
береді. Осыған сәйкес бөлік жылдамдығы тым үлкен де тым кіші де ... ... өте ... ... орта ... ... мүмкін
болатын жағдай. Ауқымы бойынша бөлік жылдамдықтары негізінен аса мүмкіндік
мәнге топтастырылады. Олар ретсіз, тәртіпсіз қозғалады. ... ... ... ... ... үшін ... физика әдістерін
пайдаланған жөн.
3.2 Шаң бөліну қарқындылығының аналитикалық негіздемесі
Шаң бөліну көзінің үстіндегі шаң ... ... ... сипаты шаң
бөліну қарқындылығын анықтау үшін статистикалық амал тағайындалады.
Бұл үшін ... ... ... ... көзді қарастырамыз. Шаң
бөліну көзінің үстіне ойша сфераны жүргіземіз және оған қоршаған ... ... ΔS ... ... Шаң ... ... барлық көлемінде
барлығы N болады, ол байланыссыз ортадағы барлық ... ... ... ... ... ΔS ... ΔN тең ... саны болады:
r радиусымен шектелген ΔS элементінің алаңын анықтаймыз. Сфера
үстіндегі ΔS ... ... ... ... φ және ... ... ... анықтауға болады. ΔS элементі арқылы қозғалыс бағытын кейбір
бекітілген ... ... Θ және φ ... мәнінің әр бөлігі үшін
тапсыра отырып сипаттауға болады. dS ... ... үшін ... r ... жүргіземіз.
Суретте көрсетілгендей, қарастырылатын dS элементі rdΘ және ... ... ... ... ... біз ... ... аламыз:
(3.2)
Алынған формула координаттардың сфералық ... r = ... ... ... ... (5.1) формуласына көшіп, салыстыра отырып
төмендегі формуланы аламыз.
(3.3)
мұнда индекстер Θ жән φ dN-де Θ -ден +d Θ дейінгі және ... ... ... ... ... ... ... қозғалыс бағытын
көрсетеді.
t уақыты ішінде көз ... ... ... ... бетінің элементіне жететін шаң бөлігінің
санын есептейік. N бөлігінен -дан +шамасында өзгеретін
жылдамдық мәнінің ... ... ... ... ... және ... шектелген бағыты бөлік санына ие, тең болады:
(3.4)
ΔS ауданына дейінгі Δt уақыт ішінде ... ... ... ... cosΘΔt
қисық цилиндрді түзейді. Сонда қисық цилиндрде бөлік саны тең ... ... ... ... ... ... толық санын алу үшін (2.5) формуласын
Θ және φ бұрыштары бойынша жалпы ... ... ... Θ ... Θ -де ... ... және φ ... φ-ден 2π-ге өзгереді.
Сонымен Θ және φ бұрыштарының өзгерісі бойынша (3.5) ... ... ... ... ... ... интегралдау 2π-ді береді, ал басқаларын мына түрде
келтіреміз:
(3.6)
Алынған ... t ... ... және -дан +-ға
дейінгі жылдамдықпен 2π бұрышына тән шамасында ұшып, ΔS ... ... ... ... ... орта мәні ықтималдықтар теориясынан белгілі формуламен
анықталады:
(3.8)
(3.7) формуласы (3.8) есебімен мына түрде жазылу керек:
(3.9)
Мұнда – бөлік жылдамдығының орта ... ... ... t уақыт
ішіндегі ΔS бетінен ұшатын бөлік санын аламыз. Δt уақыт ішіндегі ... ... ... шаң ... ... ... ... ΔS бетіне
жетеді. Біз қарастыратын V көлеміндегі аймақтық сфера бетіне ΔS0 ... ... ... ... алынбаған. Бұл ΔS ... ... ... ... ... ... бөліну көзінің қарқындылығы уақыт бірлігінде ұшып кететін шаң
түріндегі бөліктердің массасын береді. Бұдан, егер (3.9) ... ... ... ... ... және t ... j шаң ... үшін мына формуланы аламыз:
(3.10)
мұнда mсрN/V= N3 – мг/м3 ... ... ... ... мына түрде беруге болады:
(3.11)
Алынған қорытындыда қарқындылық ауаның шаңдануына және ... ... орта ... пропорционал болады, бұдан ... ... шама ... бірлігінде алаңның бірлігі арқылы ұшып
келетін ... ... ... ... ... ФИЗИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
4.1 Дисперлі бөліктердің сұйықпен әрекеттесуінің физика-химиялық негіздері
Бұзылған ... ұсақ ... ... ... ... ... ... Атомдардың немесе
микроскопиялық денелердің толқындық ... ... ... ... ... олардың арасындағы әрекет молекулярлық күштің
туындауы және полярлы және полярсыз молекулалардың болуымен ... ... мен ... ... оң зарядталған ядро және
теріс зарядталған электрондар ... ... ... ... ... табиғатқа тән 3 әсерге негізделеді: молекулалардың қатты диөріспен
әрекеттесуі ( бағыттық әсер), ... және ... ... ... әсер), полярсыз молекулалар арасындағы әрекет (дисперсиялы
әсер).
Су, спирт, фенол т.б. молекулаларының ... ... ... ... ... ... ... және бағыттық әсерге
жатады. Төменгі температурада екі ... ... ... мына формуламен анықталады:
u
(4.1)
мұнда Р1 және Р2 – молекулалардың диөрістік моментіне сәйкес;
r – диөріс кіндігінің аралық қашықтығы;
U0 – ... ... ... ... ... күші қашықтықтың төртінші дәрежесіне кері
пропорционал болады. Индукциялық әсер полярлы және полярсыз молекулалардың
және атомдардың ... ... ... ... ... ... ... молекулаларда қарама-қайшы жаққа оң, ... ... ... яғни ол ... ... ... молекула кейбір диөрісті моментті қабылдайды. Полярлы молекуланың
полярсыз молекуламен ... ... ... – α2 , ... ... ... ... диөріс есебінен өтеді және
квантомеханикалық сипатты әкеледі. ... ... ... ... атомның теріс зарядты кіндігі ядроға қатысты қалыпты араласуына
негізделген. Диөрісті моменттің ... өз ... ... ... ... әкелетін электрлік өрістің флуктуациясын тудырады.
Аралас ... ... өріс ... ... ... күш ... тең
болмайды, флуктуациялық өріс жағынан талпыныс біркелкі бағыт сілтейді.
Осыдан дисперсиялық ... мына ... ......... Плонка;
0 – электрлі осциляторлық тербеліс жиілігі;
U – әрекеттесу энергиясы.
Соңғы екі эффект үшін молекулалардың немесе атомдардың әрекеттесу күші
қашықтықтың жетінші ... кері ... ... ... әрекеттесуінің жалпы энергиясында әр әсердің ролі әр ... ... ... ... ... ... ие, ал бағытталған және
индуктивті эффектер мәні диөрісті моменттердің мөлшеріне байланысты ... ... ... ... ... ... мен молекулалар жеке атомдардың ... ... ... ... екі ... әрекеттесу энергиясы
өтеді, (4.2) және (4.4) ... ... ... ... алтыншы дәреженің кері пропорционалына өзгермейді. Әрекеттесу
энергиясы саңлаулы екі жалпақ үстіңгі ... үшін 108 ... кем және ... ... ... ... қашықтықтарға сәйкес екінші және үшінші
дәржеге кері пропорционалға ... ... пен ... ... ... ... ... әрекеттестіктегі қатты
бөліктердің бір-біріне әсер ететін аз қашықтығымен шектеседі.
Сондықтан бөліктің заттық ... мен ... ... күші ... болады, бұлардың сипаты жоғарыда көрсетілген барлық
эффектерге негізделеді. Мысал ретінде тау ... ... ... Су ... мен ... оң және теріс зарядталған иондарымен
полярлы молекулалардан тұрады.
Шаңның ... ... ... ... ... ... аз, бұл электрлік өрістің оның үстіңгі бетіне туындауына және
оған ... ... ... ... ... күші аз қашықтықтың
өзінде-ақ бөлік бетіне әсер етеді және қашықтықпен ... ... ... ... ... ... ... жылу қозғалысы мен
электростатистикалық әсер салдарынан өтеді. Электростатистикалық күштер
қатты ... ... ... ... бұл ... ... қозғалысы оларды ... ... ... Бұл екі ... ... ... ... теп-теңдік орнайды. ... ... ... ... ... диффузиялы болады, оның
адсорбциялық қабаттан ... ... ... ... ... түзейді. Екі қабаттың арасында шекара жоқ. Сондықтан ... ... ... ... тәжірибелік, теориялық жақтан да мүмкін емес.
Топырақтағы және жердегі ... ... ... ... ... айтуынша, су қабаты жұқа қабыршақты суды ... және ... ... ылғалдылық деп атайды. Төгінді бөліктерін қоршаған
су молекулалары жақын қашықтықтағы тартылу күшіне ие болады. Олар ... ... ... ... оларды ажырату мүмкін емес. Бұл
төгіндінің ... ... ... ... және оның ... көлемінің
азайғанын білдіреді. Осыған байланысты қопарылған тау ... ... мен ... өзгеріске түседі.
Тау массасы төгіндісін ылғалдандыру үшін ... ... ... ... бетінің керілу әдісі, оған түрлі суландырғыш қосындылар және
белсенді заттар қосылады.
Қатты денеде ерітіндінің ... ... екі ... ... ... яғни ... ... бетіндегі ерітілген зат
молекулаларының жұтылуы және ... бір ... ... ... ... ... жұтылуына адсорбенттердің құрылымы да қатты әсер етеді.
Полярсыз адсорбенттер ерітіндінің полярсыз молекулаларын сорады, ал ...... ... ... ... ... табиғаты оны қатты денедегі сорылу
қасиетіне ... әсер ... ... ... пен ... ... олар полярсыз заттар болуы да мүмкін. Осы ... ... П.А. ... ... полярлық теңдеудің белгілі
ережелері болып табылады. Осы ережеге байланысты С заты ... ... ... ... ... Ол ... жоғарғы қабатында болу
нәтижесінде адсорбент пен судың арасындағы полярлық ... ... Егер εс ... ... С заты εа ... ... мен εв суының арасында жатса, яғни εа > εс> εв
немесе εв> εс> εа ... ... ... процесі жүреді.
Полярлы сұйықтықтан барлық гидрофобиялық заттар ПАВ жақсы сорылады, ал
полярлы адсорбенттер полярсыз және ... ... ... ПАВ ... қажет. Осыған сәйкес ПАВ су ... де, суда да ... ... ... құрайды.
4.2 Шаңқоспасына арналған сұйықтықтың салыстырмалы шығынының негіздемесі
Тау массасының ... ... ... ... ұсақ ... орта түрінде келтіреміз. Бұл оның біркелкі ... мен ... ... ... ... ... ... саңылаулы
кеңістік өлшемі тек саңылау ... ... ... тұра ... і – ... кеңістігі δVi сұйық көлемін ұстайтын ... ... ... ... ... толық көлемі мынаған тең:
(4.4)
мұнда N – саңылау саны;
Vж – тау массасы төгіндісіндегі сұйықтықтың көлемі, м;
(4.4) формуласын (ж ... ... р ... көлеміндегі сұйықтық
массасын аламыз, яғни:
(4.5)
мұнда
М – төгінді көлеміндегі сұйықтық ... ...... ... ... ... шығынын оның кен немесе саңылау ... ... ... болады, мынадай нәтиже аламыз:
(4.6)
мұнда
q – сұйықтықтың салыстырмалы шығыны, кг/м3;
рr – тау массасының ... ...... ... м3.
Тау массасының қатыстық ылғалдылығы фв саңылауын сұйықтықпен толтыру
дәрежесін сипаттайды, яғни ... ... ... бойынша Vн
төгіндідегі сұйықтық құрамы мына түрдегі формуламен беріледі:
(4.7)
Төгінді саңылауы ... ... ... ... ... анықтайды:
(4.8)
Мұнда: m- тау массасы төгіндісінің саңылаулылығы, м 3/ м3 .
(4.7) жән (4.8) ... ... ... ... (4.6) ... ... ... аламыз:
(4.9)
ρг және m мөлшерлері қоспасыз саңылаулы ортаның физикалық сипаты болып
табылады, ал ρж сұйықтық қасиетін анықтайды. φ0 қатысты ... ... ... мен ... тау ... менен олардың өзара әрекеттесу
шартына тәуелді. Алайда, (4.9) ... ... ... ... ... ... ерітінділердің салыстырмалы шығынын анықтау деп
білеміз.
Бірыңғай емес саңылаулы ... ... ... ... түрде
келтірелік:
δVжi = δVнi – δVвi – ...... ... сұйықтықтың көлемі, м3;
δVні – і- саңылау кеңістігінің ... ...... ... ауа ... м3:
δV1кі – і-саңылау кеңістігіндегі тығыз қоспалы сұйықтықты 0-1 мм
фракцияның к-лық бөлік ... ... ... 0-1 мм ... ... мен ... ... - жыныс кесектері;
2 - ауа кеңістігі немесе ауа жарығы;
3 - саңылау бұрышындағы ... - 0-1 мм ... ... ... ... ... қамтитын к бөлік 1-ден N0 дейін
өзгереді. Төгіндідегі сұйықтықтың көлемі мына ... ... ... – тау ... ... төгіндісіндегі сұйықтық көлемі;
ΔVн – барлық төгіндідегі саңылау көлемі;
ΔVв – төгінді саңылауындағы ауаның көлемі;
... ... ... ... ... саңылауындағы сұйықтықтың көлемі мына формуламен беріледі:
ΔVнж = ΔVн – ΔVв – ΔV1
(4.12)
Төгінді саңылауы толық ... оның ... 0-1 мм ... ... өту ... ... ... есебінен болады.
Көлемнің өздігінен тығыздануын есептегенде сұйықтық көлемі мынаған тең
болады:
ΔVнж = ΔVн – ΔVв – ΔV1 – ... ΔV2 - ... ... ... шамасы, м3;
Саңылауда болатын ауаның көлемі саңылау мен сұйықтықтың айырым
көлемдеріне тең болады:
ΔVв = ΔVн – ... ... (4.13) ... ... ... ... ... формуланы аламыз:
ΔVнж = ΔVж – ΔV1 – ... ... ... ... ... төгінді саңылауының
көлеміне φ0 процентті құрасын делік, ... ΔV1 ... ... ... ... көлемі ΔVж төгінді саңылауындағы сұйықтық
көлмінен (φ + WM) процентті құрайды. Бұдан ΔV1 ... ... ... – 0-1 мм ... ... құрамы, пайыз;
WM–фракция бөлігінің максималды молекулярлық ылғал сыйымдылығы.
(4.7) теңдігін қабылдап, төгінді ... ... ... ... ... мм фракция бөліктері дисперсиялық жүйені жасауға қатысатындықтан,
төгінді қаңқасындағы кесектердің төгіндіде болатын 0-1 мм фракция құрамының
пропорционалды салмақтық проценттік ... ... ... Көлем үшін
мына формуланы қолданамыз:
(4.18)
(4.7), (4.16) және (4.18) формулаларын (4.15) формуласымен салыстырып,
элементарлы математикалық ... ... ... ... ... аламыз:
(4.19)
ΔVж сұйықтық сәйкестігіне тығыздықты ... оның ...... ... ... ... шығыны мына формуламен беріледі:
(4.21)
(4.21) формулада тау массасының табиғи ылғалдылығын есепке алу ... ... ... ... ... қосу керек
немесе қатысты ылғалдылықтан шегеру қажет, табиғи ылғалдылық қаншалықты көп
болса, дисперсиялық жүйенің ... да ... ... ... Бұдан
табиғи ылғалдылықты есепке ала отырып, ... ... ... анықтаймыз:
(4.22)
мұнда We – тау жынысының табиғи ылғалдылығы.
Тау массасының тығыздығы төгіндіні құрайтын тау ... ... ... ... ... шығын мына формула арқылы көрінеді:
(4.23)
Тау массасының саңылаулылығы қопсыту коэффициентімен ... ... ... ... тең ... – массивтегі кертпеш көлемі, м3;
Тау массасы төгіндісінің саңылау көлемі мына формулада ... = Vн – ... (4.24( және (4.25) ... ... ... ... саңылаулылықты есептейміз:
(4.26)
Сұйықтықтың салыстырмалы шығыны үшін (4.26) формуласын есепке алып
төмндегі формуланы ұсынамыз:
(4.27)
Сонымен, (4.27) ... тау ... мен ... ... және ... ... ... шамалар, сондай-
ақ, оның құрылымын анықтайтын төгінді параметрлері келтірілген.
Саңылауы толық толтырылған тау ... ... ... ылғалдылық 100 пайызды құрайды. Ал өздігінен тығыздану процесі
жүрмейді. Ерітінділердің салыстырмалы шығыны мына ... ... ... аз ... ... ... ... және алдын ала
бағалау үшін мына ... ... (4.23), (4.28) ... ... ... үстіңгі
беттің керілуі және суландыру коэффициентінің функциясы болып табылатын (0
шамасына салыстырмалы шығынның тәуелді болып келетінін көрсетті.
4.3 Тау массасы ... ... ... ... ... мен ... ... критерийлері
(4.27) формулада көрсетілгендей, төгіндіні сумен ылғалдандырғанда оның
салыстырмалы шығыны мына жағдайда нольге тең болады:
(4.30)
Судың салыстырмалы шығыны нольге тең болмайды, ... тау ... ... ... кесектері орамының өзінде саңылау болады. (4.30)
формуладағы ... ... ... ... ... төгінді жағдайын
қанағаттандыратын φ0, Wm, We, φ мәніндегі шамамен ылғалданбайды. Төгіндіні
суландыру үшін келесі ... ... ... ... ... ылғалдандыру мүмкіндігін анықтайтын
критерийлерді қабылдауға болады. Егер ... ... ... ... күйін сипаттайтын шамалар оны қанағаттандырмайды, онда суға
қосылған суладыратын құралдарды немесе төгіндінің ылғалдандырғыш ... ... ... Суландырғыш қосындыларды дұрыс таңдау үшін
шамалар арасында сұйықтықтың тау массасы мен ... ... ... тәуелділікті көрсету қажет. Ол ... ... мен тау ... негізі арасында сұйықтыққа арналған өткізбейтін
шекара жоқ. Онда төгінді саңылауын толтыруда ... ... ...... ... ... көп мөлшерде болуы қажет. Sк қиылысы
сұйықтық қиманың саңылау кеңістігінде жасалуы оның ... ... ... ... ... ... ... бұрыштарында қалып қояды, ал
кіші өлшемінде сұйықтық қимасын жасайды немесе ... ... ... ... ... ... ... құбылысымен байланысты.
Процентпен берілген саңылаудың толтырылу дәрежесі немесе ... ... мына ... келтіріледі:
(4.32)
Sк – капиллярлы құбылысы байқалатын ауыспалы қима, м2;
Капиллярлы құбылыс ... ... әр ... ... ...... капиллярлы құбылыс туындайтын оның мәнін
қабылдау қажет.
Саңылау кеңістігінің цилиндрлік формасы үшін қатысты ылғалдылық ... ... rк – ... ... ... ... ... капиллярлы
құбылыс туындайтын ауыспалы ... м; r0 – тау ... ... орта ... ... ... ... сұйықтықтың үстіңгі бетінің керілуі арқылы
анықтаймыз:
(4.34)
мұнда δ – ... ... ... ... ... – сұйықтықтың тығыздығы;
g – еркін түсу жылдамдығы, м/с;
h – капиллярлы ... ...... ... ... ... қабатының керілуіне тәуелді қатысты ылғалдылық
және тау жынысының ... мына ... ... ... ... ... ... анықтамасы бойынша
тау жыныстары белгілі бір мөлшердегі сұйықтықты сіңірмейді. Алайда, тау
жыныстары ... ... дене ... бір немесе бірнеше
минералдардың тұрақты парагенетикалық ассоциациясын көрсетеді. Шындығында,
кез келген тау жынысы ... ... ... ... Сондықтан тау
жыныстары саңылаудың өлшеміне байланысты сұйықтықтың кейбір мөлшерін ғана
сіңіреді. Тау ... ... үсті ... ... ... ... ... тау жыныстарының кесектері саңылаудың түрлі бағыттарымен
оның ішінде көлденең бағытпен байланыссыз ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Қатысты
ылғалдылықты салмақтылық әдісімен ... (4.35) ... ... ... ... салмаққа қатынасы арқылы беріледі. (4.35) формуласына
берілген фракциядағы ρж сұйықтығына және pn ... ... ... ... ... арқылы жетеміз:
(4.36)
Егер πρжgr20 h = µж мөлшері саңылаудағы сұйықтың ... ... ... мына ... ... бұрышын қамтитын сұйықтықтың салмағы бір немесе бірнеше h ... ... ... байланысты емес.
Бұдан мынадай қорытынды шығаруға болады, үстіңгі беттің керілуі ... ... ... ... ылғалдылық осы мөлшердің шаршысына
пропорционалды азаяды. Түрлі ... ... ... ... ... ... ... қатты ерекшеленеді. Фракция орамының
тығыздығына байланысты бір және сол ... ... ұсақ ... ... ... байланысты ірі саңылаулы байланыссыз орта қалыптасады.
(4.37) және (4.31) ... ... ... ... мен ... ... ... түрге ие:
(4.38)
V-ТАРАУ. ЕСПЕЛІ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУҒА АРНАЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... ұстаудың кең таралған тәсілі су тамшысында
тұндыру болып табылады. ... ... ... әрекеттесу процесі ауа
легінің судың жеке тамшысына ... ... ... Шаң бөлігінің
түйіршікпен араласуы оларды тұндыруға әкеледі.
Шаңның бытыраңқы бөлінген ортасында қозғалып жүрген сұйықтық тамшысын
қарастырайық.
х қашықтығына ... өту ... f(х) ... ... ... ... ... өткенде шексіз кесінді dx, аdx-
ке тең, ал қашықтықтан қақтығыссыз өткенде бұл кесінді (1 - ... ... ... өту ... екі тәсілмен беріледі. Бір
жағынан алғанда бұл f (x+dx) - ... ... ... ... ... ... күрделі жағдай деп қарастырамыз, екі кезеңнен
тұрады: біріншісі, х қашықтығы, екіншісі ... х + dx –ке ... Бұл ... ... = f(x)((1 – ... ... кіші шексіздікке дейін:
(5.2)
бұны былайша түрлендіруге болады:
(5.3)
немесе интегралдасақ:
f (x) = С ... ... біз ... ... ... өту ... х
=0 кесіндісін шындыққа жанасымды, яғни f (x) =0 деп ... ... С ... ... шығады:
f (x) ... ... ... ... (5.5) ... бұл шама ... ... алынған. ах дәрежесінің көрсеткіші сияқты өлшемі жоқ шамада
тұруы қажет. (-ның физикалық мәнін анықтауда ... ... ... ұзындығын есептеу керек. Тамшының еркін қашықтығының ... ... ол мына ... ... ... мәндегі формула бойынша х еркін қашықтық ұзындығының орташа мәні
мынаған тең:
(5.7)
Бөліктер ... ... Ол үшін х=u ... ... du = dx;
Нәтежиесінде мына формуланы аламыз:
= ... ... ... мына ... ... та болады:
(5.9)
Шаң бөліктерінің саны көлем бірлігі бойынша n-ге тең. Шартты түрде
бөліктің әрқайсысын шеңбер түріндегі нысанамен r ... және S ... ... ... ... ... әр ... қақтығысады. nS
қалыптылығы см -1 ... ... ... ... ... ... және радиусқа сәйкес тиімді
қима деп атаймыз. nS көбейтіндісі көлем бірлігіндегі ... ... ... Оны ... қима деп те атайды. а және nS
мөлшерлері сәйкес келеді.
Тамшы ағындысының тығыздығы 1-ге тең, ... 1см2 ... 1 ... ... Сонда соқтығысу мүмкіндігін ауданның тиімді S қимасының
қимаға, яғни 1 см2 ... ... ... ... ... көрсетеміз.
Сонымен S – шаңның 1 бөлігін қамтитын 1 см ... ... ... ... ... nS – қабаттағы шаң бөлігінің тығыздығы n-ге
тең болғандағы ... ... кез ... қалыңдық арқылы өтетін шаңды ... ... ... ... Соқтығысқа ұшырайтын кез келген ... ... ... ... ... ... dx шексіз кіші қабаттарға
араластырамыз. Бөлік саны ndx, ал қиманың соммасы Sndx ... ... ... алдыңғы бетіе N тығыздығымен берілген тамшы ағыны ... ... ... = ... ... ... ... = N0e-snh = ... – h қалыңдық қабатындағы сұйықтықтың тамшы ағынының тығыздығы;
кг/м3;
N – сұйықтық тамшыларының саны.
Шаң ... ... ... ... ... nn көлемі
бірлігіндегі шаңданған ауа көлемін қарастырамыз. N тең болады:
N=MnVnnn
(5.12)
Mn – шаң бөлігінің орташа массасы;
Vn – шаң ... ... орта ...... ... тең ... шаң ... саны.
Mnnn көбейтіндісі ауаның шаңдануын көрсетеді, оны N3 деп береміз.
Сонда мына формуланы ... N3 ... ... ... үшін мына ... беріледі:
N0 = Nв ... – таза ауа ... ... ... ... формуласын (5.11), (5.12) формулаларымен салыстырып ... ... ... үшін мына ... ... ... ... тығыздығы мен шаң бөлігінің тығыздығына
көбейту сұйықтықтың салыстырмалы шығынын алуға септігін тигізеді:
(5.17)
q – ... ... ... ... ...... ... кг/м3;
Pn – шаң бөлігінің тығыздығы, кг/м3
Егер жылдамдықтың қатынасы болса, (5.14) формуласын мына
түрде көрсетуге ... ... ... ... тау-кен өнеркәсібі экологиясының
мәселелерін шешуге ықпалын тигізеді.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жерлерді қалпына келтіру .Бұзылған жер учаскелерінің рекультивациясын жобалауды жүзеге асырудың жалпы ережелері55 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Жер қойнауын зерттеу және пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi органның құзыретi15 бет
Жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салық43 бет
Қазақстан пайдалы қазбалары12 бет
Қатты жанғыш қазбалар10 бет
Әктас жер қойнауын бағалау62 бет
"Ыбырай – шағын әңгіме шебері" тақырыбындағы ашық сабақ3 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет
Ni2+ ионының глицин және лимон қышқылымен комплексті қосылыс түзуін спектрофотометриялық әдіспен зерттеу60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь