Валюта жүйесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

1.ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ВАЛЮТА ҚАТЫНАСТАРЫ ЖӘНЕ
ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ МЕХАНИЗМІ ... ... ... ... . ... ... ... ... 5
1.1.Валюталық қатынастар мен валюта жүйесiнiң түсiнiгi ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2.Халықаралық Валюта Қоры.(Х.В.Қ.) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.3. Қазіргі валюталық рынок және оның қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

ІІ.ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУ ЖӘНЕ БАҚЫЛАУ САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... .22
2.1.Валюталық шектеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.2.Дамыған елдердегі валюталық бақылау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3.Валюта қатынастарын рыноктық және мемлекеттік
реттеу. Валюталық саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

ІІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН
РЕТТЕУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚНЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
3.1.Қазақстан Республикасындағы ұлттық валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... .37
3.2. Қазақстан республикасындағы валюталық
операцияларды жүргізу ережелері және реттеу
органдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
3.3. Қазақстан Республикасындағы валюталық
бақылаудың негізгі принциптері және оны
жүзеге асыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..60
Дүниежүзілік экономика дамуының қазіргі кезеңі ұлттық шаруашылықтардың өзара байланыстарын нығайтып, олардың әрқайсысын дүниежүзілік шарушылықтың құрамдас бір бөлігіне айналдырып отыр.
Өткен ғасырдың 90-шы жылдары Еуразия кеңістігінің бірқатар елдері үшін диалектикалық қозғалыс, құбылыстарға толық саяси-экономикалық жаңғыру жылдары болды. Бұл жылдар дүниежүзілік шарушылықтың нығая түсіп интернационалдануына, жаһандану процестерінің күшеюіне, сондай-ақ ұлттық экономикалардың мейлінше ашықтығы жағдайында дамудың жаңа, ұтымды арналарының пайда болуын жеделдетті.
Қазақстан Республикасы бұрыңғы кеңес өкіметі тұсында халықаралық валюта-кредиттік және қаржылық қатынастардың субьектісі бола алған жок. Ол кезең қажетті алғышарттар жасалдып, жаңа үрдістер қанат жая қоймаған уақыттар еді.
Қазіргі Қазақстан тәуелсіз, егемен ел ретінде дүниежүзілік шаруашылыққа интеграцияланып, үйлесім табуға бет алды. Бұл бағытта толымды жетістіктер де жоқ емес. Еліміздің халықаралық валюта-кредитті және қржылық институттарымен мейлінше тығыз байланыстар қалыптастырып, халықарлық экономикалық қатынастардың тең құқықты мүшесі болуға ұмтылысы бұл бағыттағы маңызды үрдіс болып табылады.
Қазақстан Респбликасының Халықарлық Валюта Қорына (ХВҚ), Халықарлық Қайта Құру және Даму банкіне (ХҚДБ), Еуропалық қаржылық-кредиттік ұйымдарға мүше болып кірүі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез келген мемлекет үшін объективті қажеттілік болып табылады. Мұның өзі әрбір ел экономикасын халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіне кеңінен қарастырып, мұқтаж салаларға капитал келтірудің тиімді жолы екендігі де даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың объективті заңдылықтары, капиталдар қозғалысының халықаралық тәжірибесі көрсетіп отырғандай Қазақстан бұл процесстен шеттеп қала алмайды. Аталған үрдіс қазіргі дүниежүзілік экономика мен халықаралық қатынастардың ерекше белгісі ретінде қарастырылады.
Қазақстанға шетелдік капитал ағымының тасқынды келуі үшін оған қолайлы инвестициялық ахуал жасау қажет. Бұл мақсатқа жету барысында бірқатар заңдарды, нормативтік-құқықтық келісімдерді айқындап, шетелдік инвесторлармен жұмыс істеу жүйесін толық қалыптастыру керек. Инвестициялық жобалар жолындағы кедергілерлі алып тастап олармен мүмкіндігінше тіл табысуға алғышарттар жасайтын жеңілдіктер мен
1.Айдарханова.К.Н. Становление и развитие валютного законодательство в РК. Вестник КазНУ. Сер.юрид. Алматы 2005
2. Авдокушин Е. Ф. Международные экономические отношения М., 2001 3.Байгісиев. М. К. Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық. 2004.
4. Бертаева. К. Валютная политика Казахстана положительные тенденций и противоречие, Транзитная экономика 2003.
5. Бұхарбаев. Ш. М.Валюта-бюджет 2004. Банки Казахстана. 2003.
6.Ваймнова. Ж.К. Валютный рынок Банки Казахстана 2003.
7. Вернер. ФҒ Эбке. Международное валютное право. М., 1997.
8. Жас алаш “ Халықаралық Валюта Қоры”. Мәлік.А 12.06.2004
9. Ерешов.М. Валютная политка в условиях глобализаций. Финансист. 2002.
10.Международные валютно-кредитные и
финансовые отношения/ Под ред. Л.Н. Красавиной. М. Финансы и стсатитика.2000.
11. Международные экономические отношения / Под ред. Р. И. Хасбулатова. М., 1991.
12.МобиусМ. Руководство для инвестора по развивающимся рынкам. М., 1995.
13.Международные финансовые организаций сокращают кредитование Казахстана. Финансист. 2002.
14. Мировая экономика и междунардные отношения. Доронини. “ировой финансовый рынок на попрге ХХІ “
15. Мамыров. Н. Қ. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
16. Носкова И.Я:, Максимова Л.М. Международные экономические отношения., 1997.
17. Линдерт. П. Х. Экономика мирохозяйсивенных связей. М., 1992.
18. Основы международных валютно-финансовых и кредитных отношений/ Под ред. В.В. Круглова.М., 1998.
19.Основы внешнеэкоомическихзнаний/ Под ред. И.П. Фамилинского. М.,1994
20. Пебро М. Международные экономические, валютные и финансовые отношения.М.,1994.
21. Петров. С. И. Международные финансовые рынки и финансовый менеджмент. 2001.
22.Рубков Б.Б. Зарубежные фондовые рынки.
23. Смыслов. Д. В. Международный валютный фондғ на рубеже столетий/ Деньги кредит 1994.
24. Темниченко. М. И. Междунарлдные финансовые рынки и финансовый менеджмент. 2001.
25. Халықаралық экономикалық қатынастар Р. Е. Елемесов. Алматы. “ Қазақ Университеті”
        
        Мазмұны.
Кіріспе ……………………………………………………………………............... ... ... ... ... ... ... ... ….............5
1.1.Валюталық қатынастар мен ... ... ... ... Қоры.(Х.В.Қ.)……………………………................13
1.3. Қазіргі ... ... және ... ... ЖӘНЕ ... САЯСАТЫ………….............22
2.1.Валюталық шектеулер……………………………………………................22
2.2.Дамыған елдердегі ... ... ... ... және ... Валюталық саясат…………………………………………...............30
ІІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН
РЕТТЕУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚНЕГІЗДЕРІ……………………………….............37
3.1.Қазақстан Республикасындағы ұлттық валюта жүйесі……………….......37
3.2. Қазақстан ... ... ... ережелері және реттеу
органдары………………………………………………………………........43
3.3. Қазақстан Республикасындағы валюталық
бақылаудың негізгі принциптері және ... ... ... ... ... ... ... кезеңі ұлттық
шаруашылықтардың өзара байланыстарын нығайтып, ... ... ... ... бір ... ... ... ғасырдың 90-шы жылдары Еуразия кеңістігінің бірқатар елдері
үшін диалектикалық қозғалыс, ... ... ... жаңғыру
жылдары болды. Бұл жылдар ... ... ... ... ... процестерінің күшеюіне, сондай-ақ ұлттық
экономикалардың мейлінше ашықтығы ... ... ... ұтымды
арналарының пайда болуын жеделдетті.
Қазақстан Республикасы бұрыңғы кеңес өкіметі тұсында халықаралық
валюта-кредиттік және ... ... ... бола ... жок. Ол
кезең қажетті алғышарттар жасалдып, жаңа ... ... жая ... ... ... ... егемен ел ретінде ... ... ... ... бет ... Бұл ... толымды
жетістіктер де жоқ емес. Еліміздің халықаралық валюта-кредитті және қржылық
институттарымен мейлінше тығыз ... ... ... ... тең ... ... ... ұмтылысы бұл бағыттағы
маңызды үрдіс болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... Қайта Құру және Даму банкіне ... ... ... ... мүше ... ... ел ... ынтымақтастығын
халықаралық деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез келген ... ... ... ... ... ... өзі ... ел экономикасын
халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіне кеңінен ... ... ... келтірудің тиімді жолы екендігі де даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың объективті заңдылықтары, ... ... ... көрсетіп отырғандай Қазақстан бұл
процесстен шеттеп қала алмайды. Аталған үрдіс ... ... мен ... ... ... ... ретінде
қарастырылады.
Қазақстанға шетелдік капитал ағымының тасқынды келуі үшін ... ... ... ... қажет. Бұл мақсатқа жету барысында
бірқатар ... ... ... ... ... жұмыс істеу жүйесін толық қалыптастыру керек. Инвестициялық
жобалар жолындағы ... алып ... ... ... тіл
табысуға алғышарттар жасайтын жеңілдіктер мен ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып
табылады.
Халықаралық валюта қатынастары шаруашылық сферасының құрамдас және
күрделі ... ... ... ... оның ... ... ... болған құбылыстарын, қолданатын әдіс-амалдарын
оқып, үйрену бүгінгі ... ... ... бірі.
Халықаралық валюта қатынастарының ... мен ... ... ... ... асыру механизмі мен ерекшеліктерін, дамуының
негізгі үрдістері мен өзгешеліктерін қарастырдым.
Жұмыста халықаралық ... ... мен ... ... ... және практикалық мәні бар негізгі мәселелері туралы сөз
болады. Сонымен ... ... ... ... ... және ұлттық
заң шығармашылығын да кеңінен ... ... ... қатынастарының түсінігі, ... ... ... ... ... Жұмыстың бірінші
тараулары халықаралық валюта қатынастары мен ... ... ... валюта қорын (ХВҚ). Қазіргі валюта рыногын қарастырдым.
Жұмыстың екінші тарауында валюталық реттеу мен бақылау саясатына,
өнеркәсібі ... ... ... және ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктеріне арналған.
Жұмыстың үшінші бөлімінде Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... мен осы ... анықтайтын белгілер,
валюта операцияларын ... ... ... мен ... көрсетілген.
І. Халықаралық валюта қатынастары және валюта жүйесі.
1.1Валюталық қатынастар мен валюта жүйесінің ... ... ... ...... орын ... валюталық іс-әрекеттер кезінде қалыптасатын және
ұлттық шаруашылықтар қызметі нәтижелерінің өзара айырбасын жүзеге ... ... ... ... ... жекелеген элементтері
вексельдік және айырбастау әрекеттері түрінде ежелгі ... мен ... ... ... ... ... ... дамуының келесі кезеңі
ортағасырлық Лион, Антвериен қалаларындағы ... ... ... ... ... әдістері қалыптаса бастаған кезеңдерде дами
бастаған кезеңдерде халықаралық есептеу жүйесі банктер арқылы дами ... ... ... ... ... ... өсуімен, дүниежүзілік рыноктың қалыптасуымен, халықаралық еңбек
бөлінісінің ... ... ... интернационалдануы
және жаһандануымн сипатталады.
Халықаралық валюта қатынастар халықаралық ... ... ... ... ... оңды ... тигізеді.
Халықаралық экономикалық қатынастар материалдық өндіріс сферасымен
қатар бөлу, айырбас, тұтыну сферасын да қамтитыны белгілі ғой. ... мен ... ... ... ... және кері ... ... обьективті негізі халықаралық тауарлар, капиталдар,
қызмет көрсетулер айырбасын туындататын қоғамдық ұдайы ... ... ... ... жағдайы ұлттық және дүниежүзілік
экономиканың дамуынан, саяси себептерден ... ... ... тән ... және қайшылық сияқты екі үрдістер арақатынасына
да тығыз байланысты болып келеді. Сыртқы экономикалық байланыстарда, ... ... ... да бар, ... пен ... дипломатия мен
коммерция, өнеркәіп өндірісі мен сауда араласып жататындықтан валюталық
қатынастар ұлттық және ... ... ... орын ... ... капиталдар айналымы процесіне қосылуы ақша капиталы
бір бөлігінің ұлттық ақшадан ... ... және ... ... ... айналып жатқанын көрсетеді. Мұның өзі халықаралық
есептеулерде, валюталық, кредиттік және ... ... орын ... ... ... ... ... екіншілей (вторичный)
болғанымен, бұл қатынастардың салыстырмалы дербестігі бар және олар ... ... әсер ... Шарушылықтың интернационалдануы
жағдайларында ұдайы өдірістің сыртқы ...... ... ... ... мен ... деңгейінен,
халықаралық сауданың дамуынан, шетелдік капиталдардың келуінен ... ... ... валюта қатынастарының тұрақсыздығы, валюталық
дағдарыстар ұдайы өндіріс процесіне кері ... ... ... ... ... ... негізінде бірте – бірте белгілі бір формаларды иемдене
бастады. Нәтижесінде валюталық жүйе қалыптасады. ... жүйе ... ... ... ... мемлекетаралық келісімдермен бекітілген валюталық
қатынастарды ұйымдастыру және реттеу формасы. ... ... ... ... жүйелер ажыратылады.
Тарихқа көз жүгіртсек, ең алдымен халықаралық нормаларға сәйкес
ұлттық заңнамамен бекітілген ... ... ... ... ... ... ... елдің ақша жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады, дегенмен
ол салыстырмалы ... және ... ... шыға ... ... ... ... және елдің сыртқы экономикалық
байланыстары деңгейімен анықталады. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... келеді. Дүниежүзілік валюта жүйесі
– мемлекетаралық келісімдермен ... ... ... ... ... (нысаны). Дүниежүзілік валюта жүйесі ХІХ ғасырдың орта
тұсында қалыптасты. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... оның ... ... құрылымы принциптеріне сәйкестігі
деңгейімен, жетекші(дамыған) елдердің арасалмағы және ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстарға ұшырайды да, оның салдары ескі жүйенің күйреуі және
жаңа ... ... ... на ... ... ... ғаламдық шаруашылықтағы мақсаттары
мен қызметі мен реттелуі механизмдерінің ерекшеліктері бола тұра оның ... ... ... ... ... ... Бұл ... сыртқы
экономикалық әрекеттерге қызмет көрсететін ... ... ... ... мен үйлестіру аясында көрініс табады.
Ұлттық және дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... олардың мақсаттары мен міндеттері,
қызметі мен реттелуі, жекелеген ... ... және ... ... әр ... ... ... негізгі элементтеріне мыналар жатады:
- ұлттық валюта;
- ... ... ... ... ... валютаның паритеті(құны);
- ұлттық валюта курсының (бағамының) режимі;
- валюталық шектеулердің бары ... ... ... бақылау;
- ел валютасының халықаралық өтімділігін ұлттық реттеу;
- халықаралық кредиттік құралдар айналымын ... ... ... ... ... ... ... валюталық рынок пен алтын ... ... ... ... валюталық қатынастарын басқарушы және реттеуші ұлттық
органдар;
Ал, дүниежүзілік валюта ... ... ... ... көрсетілгендер саналады:
- резервтік валюталар, халықаралық есептесуге арналған валюталық
бірліктер;
- валюталардың өзара айырбасталу шарттары;
- ... ... ... тәртібі;
- валюталық бағамдау тәртібінің ережелері;
- валюталық шектеулерді мемлекетаралық реттеу;
- халықаралық валюта өтімділігін мемлекетаралық реттеу;
- халықаралық ... ... ... пайдалану ережелерін
үйлестіру;
-
халықаралық есептеулердің негізгі факторларын үйлестіру;
- дүниежүзілік валюта рыноктары мен ... ... ... ... реттеудіңжүзеге асырушы халықаралық
ұйымдар;
Ұлттық валюта жүйесінің негізін осы мемлекеттің ... ... ... ... ... Халықаралық экономикалық қатынастарда
пайдаланатын ақшалар валюта болып есептеледі. Халықаралық есептесулерде ,
әдетте ... ... ... ... ақша ... ... ... кез келген төлем құралы - девиз түсінігінің анықтаушысы болып
табылады.
Шетелдік валюта ... ... ... ... ... ... ... есептеулерде пайдаланылады, ... ... ... осы мемлекет аумағында заңды төлем құралы
бола ... Кез ... елде ... ... мен ... ... ... ұлттық валютаны одан гөрі тұрақты шетелдік валюта ығыстырады.
Қазіргі кезде мұндай валютаға ... ... ... елдерінің ортақ
валютасы еуро да соңғы уақыттарда доллармен тайталаса алу мүмкіндіктерін
көрсетіп ... ... ... ... және ... ... әрекеті мен байланысын қамтамасыз етеді.
Дүниежүзілік ақша деп ... ... ... ... қызмет көрсететін ақшаларды атайды. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... – алтын ақшалардан
кредиттік ақшаларға дейінгі жолда қайталайды. ... ХХ ... ... бір ... ... ұлттық валютаға негізделеді (мысалы, экю,
ал 1999 жылдан бастап еуро).
Айырбасталу ... бар ... ... ... ... ... ... жатады. Резервтік валюта халықаралық төлем және
резервтік қаражат қызметін басқа елдер үшін валюталық паритет пен ... ... ... ... ... ... жүйесіне қатысушы
елдердің валюталары бағамын реттеу мақсатында валюталық
интервенция үшін ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың доллары, Еуроодақтың еуросы пайдаланылып отыр.
Резервтік ... ... ... ... ... болып
елдің дүниежүзілік өндірістегі, тауарлар мен капиталдар экспортындағы,
алтын-валюта ... ... ... ... ... ... ... капиталдарының ұйымдастырылған және
сыйымдылығы жоғары ... ... ... ... ... ... операциялар жүргізу мүмкіндігі мен валютаның еркін айырбасы
мүмкіндіктері ... ... ... резервтік валюта ролін
атқаруы үшін субьективті фактор - ол белсенді ... ... ... ішінде
белсенді валюта және кредит саясаты. Ұлттық ... ... ... ... ... оны (ұлттық валютаны) банктер және
халықаралық валюта-кредиттік, қаржылық ұйымдар арқылы ... ... ... ... мәртебесі оны шығарушы елге мынадай артықшылықтар
береді:төлем балансы тапшылығын ұлттық валюта есебінен жабу ... ... ... ... ... ... позициясын
нығайту.Сонымен қатар, ұлттық валютаны резервтік валюта роліне жоғарлату
сол елдің экономикасына белгілі бір ... ... ... ... ... ... ету , девальвацияға бармау, сондай-ақ
валюталық және сауда шектеулерін алып тастау.
Валюта ... ... ... оның ... ... ... ... айырбасталатын, валюталық шектеулері сақталған жартылай
айырбасталатын және айырбасталмайтын валюталар бар ... ... ... тағы бір ... валюталық паритет, яғни
заңнама арқылы рәсімделетін екі валюта арақатынасы жатады.
Валюта бағамының режимі де ... ... ... ... Белгіленген, бір шеңберде тербелетін және рыноктық сұраныс ... ... ... валюталық бағамдар түрлері белгілі.
Валюталық шектеулердің бар немесе жоқ болуы да ... ... ... ... ... ... ... шектеу
де халықаралық валюта қоры арқылы мемлекетаралық ... ... ... халықаралық кредиттік қаражаттар айналымына келетін болсақ,
оларды ... ... ... ... ... ... асады. Олардың ішінде Женевада қабылданған вексельдер және чектер
туралы конвенция бар. Халықаралық есептеулерді бір ізге салу ... мен ... үшін ... ... сәйкес ұлттық
және дүниежүзілік валюта жүйелері деңгейіндегі жүзеге асырылады.
Халықаралық валюта ... ... ... ... тағы ... ... болып саналады және оның өзі халықаралық шектуелерді қажетті
төлем қаражаттарымен қамтамасыз ету қызметін атқарады.
Халықаралық валюта ... ...... ... бір ... ... ... тиісті халықаралық міндеттемелерін кредиторға
қолайлы ... ... дер ... атқару қабілеттілігі. Дүниежүзілік
шаруашылық тұрғысынан халықаралық валюта өтімділігі дүниежүзілік төлем
айналымын қаржыландыру және ... ... ... ... табылады.
Ұлттық экономика тұрғысында халықаралық валюта өтімділігі төлем қабілеті
көрсеткіші ретінде пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... ... ресми алтын-валюта резервтері, еуро
бойынша есеп шоты, халықаралық валюта қорындағы резервтік позициясы, яғни
мүшел квотасының 25% ... ... ... ... алу ... ... өтімділігінің көрсеткіші ретінде, әдетте ресми
алтын-валюта резервтері сомасының бір ... ... ... сомасына
қатынасы қолданылады.
Валюталық рынок жән алтын рыногы режимі ұлттық және халықаралық
реттеу обьектісі ... ... ... ... ең ... элементіне
институционалдықэлемент жатады. Бұған елдегі валюталық қатынастарды ұлттық
басқарумен реттеу органдары ... ... ... және ... ... ... валюталық бақылау органдары) жатады.
Ұлттық валюталық заңнама ұлттық және шетелдік ... ... ... әкелу және әкету, ... ... ... ... ... ... қоры ... ал Еуропада бұл мәселелермен Еуропа орталық банкі шұғылданады.
Аталған институттар Халықаралық валюта-кредиттік және ... ... ... ... ... ... оның ... қамтамасыз етуге ұмтылады.
Әлемдік шаруашылық дүниежүзілік валюта ... ... ... ... Сол талаптарға сәйкес дүниежүзілік валюта жүйесі:
халықаралық айырбасты ... ... ... ... қамтамасыз етуге тиіс; дүниежүзілік экономикалық өзгерістеріне
бейімделген, салыстырмалы тұрақты және ... ... ... қажет; қатысушы елдердің мүделеріне сай қызмет атқару керек.
Аталған талаптардың орындалуына ұдайы өндірістің қайшылықтары, дүниежүзілік
шаруашылық ... ... және ... ... ... ... ... бағады.
Валюталық гегемония орталықтары – валюта сферасындағы үстемдіктер
елдер дамуының біркелкі болмауынан кезеңдік ауысуларға тап ... ... бар. ... бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін валюталық ... ... ... Дүниежүзілік соғыс нәтижесінде қаржылық
орталық Еуропадан ... ... ... Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
бірден-бір үстем валюта ролін доллар атқарып кетті.
ХХ ғасырдың 70-90- ... ... ... үш ... орталығы
қалыптасып үлгерді. Олар: Батыс Еуропа, АҚШ және Жапония. Мұның ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі экономикалық операцияларды
ұлттық валюталардың бір-біріне ... ... ... ... ... дамуына байланысты ұлттық валюталардың айырбас құны
пайда болды және ... өзі ... ... ... ... ... айналып отыр.
Валюта сыныптамасы.
| Критерий | ... ... ... ... деңгейі бойынша |Ұлттық |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... да валюта ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... емес ... ... ... түрі ... ... баға ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... валютасы |
| ... ... ... ... валюта бағамына қатынасы |Күшті (қатты) |
| ... ... ... ... зат формасында ... |
| ... ... ... ... ... | “ ... түрі |
| ... ... ... ... ... валютно-финансовых и кредитных отношений/
Под редВ. В. Круглова. М., 1998
Валюта жүйесінің ең маңызды элементтерінің бір валюта ... ... ... ... ... – жекелеген елдердің валюталарының ар
қатыс немесе ... ... ... ... ... жеке бір ... ... Қазақстандағы валюта бағамы шетелдік валюта
бірлігіне айырбасталатын теңгенің санымен анықталады.
Валюта бағамы өте ... ... ... болып келеді. Оған
төлем балансының ... ... ... ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныстың ара қатысы, жекелеген ... ... ... бәсекелестігі, саяси және әскери
факторлар, сондай-ақ бірқатар басқа да жанама факторлар әсер ... ... ... ... ... бағамы түрлерi |
|Белгiлеу тәсiлi ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... түрi ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... өтiмдiлiк паритетiне |Өсiңкiреген ... ... |
| ... ... ... қатынасы |Сатып-алу бағамы |
| ... ... |
| ... ... ... ... есебi бойынша ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... и ... отношений/
Под редВ. В. Круглова. М., 1998
Валюталардың айырбас бағамы валюталық рыноктағы қажетті валютаға
деген ... пен ... ара ... ... ... ... шетелдік валютаның шектеулі санына айырбасталатын және халықаралық
төлем айналымының барлық түрінде қолданылмайтын валюталар ... жүзі ... ... ... ... ... ішінде
Қазақстанның валютасы жарым-жартылай ауысатын валюталарға ... ... ... ... ... жету үшін ... ... және қаржы-қаржат тұрақтылығы, ... ... ... ... елдерімен валюталық ынтымақтастық
механизмінің қалыптасуы қажет.
Ауыспайтын валютаға шетелдік басқа валюталарға ... ел ... ғана ... ақша ... ... ... болатын валюта
жатады.
Дүниежүзілік қаржы орталықтары дегеніміз – ... ... ... ... ... Бұл ... ... несие, қаржы операциялары жүргізіледі және бағалы қағаздармен ,
алтынмен байланысты келісімдер жасалады.
Дүниежүзілік қаржы орталықтарының ... ең ...... ... Майндағы Франкфурт, Париж, Цюрих, Токио валюта рыноктары.
Ағымдағы ғасырдың 90-шы ... ... ... келісімдерінің 50%-ке
жуығы дүниежүзілік валюта ... ... үш ... ... ... Лондон валюта рыногы – күніне187 млдрд доллар, Нью-Йорк
күніне 129 млрд доллар, Токио – күніне 115 млрд ... ... ... жүзеге асырып келді. Халықарлық валюта операцияларының бір
тәуліктегі жалпы көлемі 90-шы жылдардың ортасына қарай 1 ... 230 ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруды,
дүниежүзілік валюта рыноктарының несие және ... ... ... ... ... ... Валюта Қоры (ХВҚ)
Халықаралық валюта қоры (International Monetary Fund,IMF,штаб-
пәтері ... ең ... ... ... ұйым ... ... сәйкес, ол кооперативті үкіметаралық
валюталық-қаржылық ұйым. Халықаралық валюта ... ... тек ... кіре ... 1944 жылы Бреттон-Вудс конференциясы шешімімен
құрылып, өз қызметін 1947 жылдың 1-ші ... ... Қор ... ... ... ... ... Мақсаты: халықаралық
валюталық ынтымақтастықтың дамуына, дүниежүзілік сауданың кеңеюіне, мүше-
елдердің ... ... ... ... төлем балансы
мәселелерін қысқа мерзімді несиелер арқылы шешуіне көмектесу.
Қазақстан МВФ-ке 1992 жылы мүше ... ... ... ... мүше болу ... ... 1992 жылдың маусымында “Қазақстан
Республикасының Халықаралық валюта қорына, Халықаралық қайта құру және даму
банкіне,Халықаралық ... ... ... даму ... ... беру ... көп ... агенттігі мен
Инвестициялық шиеленістерді реттеуші ... ... ... ... заң ... өзін ... ұйым деп ... қарамастан оны акционерлік
қоғам деген дұрыс болар еді, себебі қорға мүше елдердің ондағы ... ... ... ... ... ... ... (үлесін) анықтау өте ... ... оның ... ... Қор ... қосатын жарнасының көлемі
мемлекеттің Қордағы дауыстар саны мен ... ... ... ең ... ... ... ... қарыз алудың арнайы құқығындағы
(С.Д.Р) және Қор құрған халықаралық ... ... ... де ... ... ... ... құны оның корзинасын құрайтын бес ... ... ... ... ... ... тұрады.
Корзинаның құрамы әрбір ьес жылда қайта қаралады.
Айта кетейік, Валюталық корзина (қоржын) дегеніміз – бір валютаның
орташа бағамын басқа ... ... ... ... ... ... ... құрамының 1996 ... 1-ші ... ... ... ... ... ішінде корзинаның
1996 жылға дейінгі құрамы).
| АҚШ ... | 39 (40) ... ... |21 (21) ... ... |18 (17) ... ... |11 (11) ... ... |11 (11) ... ... ... белгіленеді. Төменде жекелеген елдердің МВФ-
тағы квоталары көрсетілген.
| | ... | % |
| ... ... | 144859,0 | 100,00 |
| ... ... | | ... |26526,8 |18,31 ... |8241,5 |5,69 ... |8241,5 |5,69 ... |7414,6 |5,12 ... |7414,6 |5,12 ... ... |5130,6 |3,54 ... |4590,7 |3,17 ... |4320,3 |2,98 ... |4313,1 |2,98 ... ... М. К. ... валюта қатынастары және валюталық
құқық. 2004.
Квота көлемі МВФ-тың әрбір мүшесінің иемденетін дауыстары ... ... 250 ... 100 000 СДР квотаға бір дауыс қосылып
отырады.
Сонымен қордағы дауыстың ... ... ... ... ... * 179 + 144 859 млн. СДР: 100 000 СДР ... АҚШ-тың үлесі 17,78 %-ке тең болады.
Елдің қордағы дауыс санының маңыздылығы екі жағдаймен анықталады.
Біріншіден, ең ... ... ... ... ... ... мен СДР-ды
бөлуге байланысты шешімдер басым дауыспен (85%-тен кем дауыс болмауы керек
еді ғой. ... ... ... ең мол ... 5 ... ... ... директорын тағайындауға құқылы. Басқа атқарушы директорлар
бір топ мемлкеттер ... ... ... ... ... ... ... әдісі берілмеген, сондай ақ тұрақты түрде қайта
қаралып отыратын ... да ... ... ... ... ... қайта қарау нәтижелеріне зер салсақ, онда жиынтық ішкі
өнімнің ағымдағы операциялардың, ... ... ... ... ... резервтердің көрсеткіштері пайдаланылғанын көрер едік.
Әрбір ел өзінің ... ... ... төлейді: 25 %-ін
резервтегі активтермен (қордың ... СДР ... ... ... ал, ... 75%-ін ... ... төлейді. Ұлттық валюталардың
көпшілігіне сұраныс сирек, жоқтың ... ... ... ... тек ... шақты ұлттық валюталар ғана тұрақты сұранысқа ие ... ... ... ... басқарушылар Кеңесі, Атқарушы
кеңес (Директорат), басқарушы кеңестің уақытша комитеті және даму ... ... ... ең жоғары органы бақарушылар Кеңесі (ол ережеге
сәйкес жылына бір рет ... ... ел өз ... тұрақты бір
басқарушыны және ... бір ... ... (ол, ... ... ... ... банк басшысы).
Атқарушы кеңес (24 мүшеден тұрады және тұрақтытүрде ... ... ... ... ... ... МВФ-тың қызметкерлері талдап
жасаған материялдар мен құжаттар негізінде қабылданады. Басқарушылар ... ... ... ... ... ... де ... мүмкін.
Атқарушы кеңестегі ең жоғарғы мансап:басқарушы директор. Бұл ... ... бері ... Комедессю (Франция) атқарып келеді. Басқарушы Кеңестің
Уақытша комитетінде Қордағы ... ... ... ... ... ... болып есептеледі, әдетте жылына екі рет ... ... ... ... валюта жүйесінің проблемалары
жөніндегі баяндамаларды басқарушылар кеңесіне ұсыну, ... зер ... ... ... ... ... ... қауіп төндіру мүмкін
қателер жөнінде, сондай-ақ Келісімнің баптарын өзгерту туралы ұсыныстар
жасау жатады.
Даму ... ... (24 ... бар) ... ... министрлігінен
тұрады.Ол МБРР мен МВФ-тың басқарушы Кеңестеріне баяндамалар мен ұсыныстар
дайындайды.
МВФ-тың ресурстары жөнінде айтар болсақ, квоталарға жазылу ... ... ... көздеріне жатады. 90-шы жылдардың орта шеңінде квоталардың
жалпы ... 145 млрд ... ... ... тән ... ... бөлек жекелеген
елдерден қарыз қаражаттарын алуына мүмкіндігі бар. 60-шы жылдардың басынан
бері бес ... бір рет ... ... бірқатар мемлекеттер мен
банктерден қалыптасқан несие желілері арқылы қарыз ... ... 25 ... Бұл ... ... ... жалпы ережеліне”
сәйкестендірілген. Бұдан басқа МВФ өзіне ... ... ... ақша-кредит мекемелерінен несиелер алып тұрады. 80-шы ... МВФ ... ... ... ... таратты да, белгілі бір
дәрежеде өзінің қызмет сипатын өзгертіп, кәдімгі ... ... ... ... 1982 жылы МВФ ... қорлары негізінен квоталар есебінен
қалыптасатын ұымға айналмауы тиіс деген ... ... ... МВФ-тың
қарыз алу арқылы жиналатын қаражат көлемі жалпы квотвлар ... 60 ... тиіс ... қойылды.
Қор мамандарының есептеуі бойынша жақын бірнеше жылдарда МВФ- тың
кредиттеріне сұраныс өсе түседі, ... күн ... ... ... толықтыра түсу мәселесі тұр. Барлығын қосқандағы
квоталардың көлемін шамамен 290 млрд. СДР – ға ... ... ... 1995 ... ... айында МВФ пен МБРР – дің жыл ... ... қор ... ... ... ұлғайту идеясына оң
көзқарас білдірді және қарыз алу туралы Бас ... ... ... көлемін екі есеге арттыруды мақұлдады. ... ... ... тек 60 – 70 % - ке ғана ... жақтап, соны
талап етіп отыр.
Ал, енді бұл ... Қор ... ... 2-3 ... ... және осы ... өзі ... шындыққа айнала бастады.
МВФ ресурстарын пайдалану мәселесіне келсек, төлем балансын
қаржыландыруға қажеттіліктер туған ... кез ... ... ... ... өз ... айта ... Тек қана мүдделі мемлекет ... ... ... Бұл ... үш ... ... тұратын
критерйй пайдаланылады: елдің төлем балансының жағдайы, ... ... және ... ... ... ... ... дербестігі олардың әрқайсысының қордан қаражат алу жөніндегі
сұраныстың негізі бола алатындығын көрсетеді.
МВФ-тың мүшелігіндегі әрбір ел ... ... ... ... 25% ... ... кері қайтарыпалуына мүмкіндік бар.
Қажет болған ... ... мүше ел ... ... квотасынан астам кредит
алу үшін МВФ-қа қолқа салуына құқы бар. Сонымен, қордың әрбір мүшесі өзінің
резервтік ... ... ... қол ... ... ... ... алуды қосымша төрт кредиттік үлес бойынша жүзеге асырылуы
құқылы.
Бұл үлестер бірінші және ... ... ... деп ... арасында едәір айырмашылықтар бар. ... ... ... ... бөлу барысында МВФ несие алушыларға қтаң талап қояды.
Олардың ішінде кредитті кезеңдерге ... алу, ... ... ... және ... балансын тұрақтандыру жөніндегі бағдарламаның
орындалуын әлсін-әлсін талдау, экономикалық өсуді қамтамасыз ету, жұмыспен
қамту деңгейін жоғарлату, сытқы сауда ... мен ... ... ... талаптар. МВФ-тың мұндай талаптарын оның кредит алушы елдерге
жасап отырған шектен тыс ... ... деп те ... ... ... механизмінен бөлек МВФ-тың мүшелері қаржы
ресурстарын компенсациялау және төтенше қаржыландыру ... ... ... қаржыландыру (М.Ф.Б.З.) және ... ... ... ... ... ... да мүмкіндіктері бар.
Практика жүзінде МВФ-тың кредитіне қол жеткізу негізінен стенд-
бай кредиттері мен кеңейтілген кредиттеу жөніндегі ... ... ... ... ... келісімдерді МВФ-тың қордың
мүшесіне шешім шарттарына ... ... сома ... және
көрсетілген кезең ағымында сатып алуға берілген құқық деп түсіну қажет.
Кеңейтілген түрде кредиттеу жөніндегі ... ... ... қайсібір мүше-елге оның валюта алуына берген ... ... ... ... ... ... көлемде, әдетте үш немесе төрт ... ... ... ... ... ... ... кредит
алу үшін жыл сайын шамамен 20-30 келісім-шарт жасап келді. 1996- шы ... ... ... үшін 22 келісім-шарт, кеңейтілген түрде
кредиттеуүшін 9 және құрылымдық өзгертулер үшін 28 ... ... 30,5 ... ... ... ... соңы, 90-шы жылдардың басында дүниежүзілік
шаруашылықта болып ... ... ... ... алдында жаңа
ситуацияларға беімделу ... ... ... ... органдары
дүниежүзілік валюталық жүйені реттеудегі МВФ-тың орны мен ... ... атап ... Бұл көзқарас қорға мүшелердің тарапынан да қолдауға
ие болды. Бірақ, батыс елдері ғалым-экономистердің МВФ-ке қатысты пікірлері
алуан түрлі. Мысалы, ... ... ... (Питтсбург, АҚШ) саяси
экономия пәнінің профессоры А. Мельтцердің пікірінше, МВФ – ты жою ... ол ... ... ... өзім білермендікпен қайта бөлетін
ұйымға айналып отыр. Оның ойынша қордың Россия мен Мексикаға берген қарыз –
қаражаттары ... ... ... ... ... ... жоқ.
Мексикаға стенд – бай кредитін беру жөніндегі келісім – шарт бұл
ұйымның тарихында кездеспеген оқиға ... ... ... ... 17,8
млрд. Долларға немесе бұл мемлекеттің МВФ – тағы квотасының 688 % ... ... яғни ... ... ... ... ... асып
түскен қаражат сомасы болды. Сөйтіп, МВФ мексикандық экономиканы қайта құру
бағдарламасына ... жоқ ... ... Бұл арада ... ... үшін ... ... ... да есептелмей
қалған жоқ.
90 – шы ... ... ... Қор ... өздерінің
міндеттемелерін жүйелі түрде орындамайтын елдерге МВФ тарапынан қатаң
шаралар ... үшін ... ... ... ... Бұл шаралар
“келісім – шарт баптарына үшінші өзгерту” деп ... ол өз ... ... ... ... ... ... берілген бұл құқықтық шаралары алғаш ... ... ... ... кейінірек оның әсерін Заир мемлекеті де
басынан кешірді.
1995 ... ... ... МВФ жаңа бастама көтерді. Ол, Қорға мүше-
елдердің өздерінің негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... еді. Егер ... етілген
көрсеткіштер аталған уақытында жеткізілмейтін болса, ондай елдер Қор
көмегінен қол ... ... ... ... болды.
Жалпы алғанда, 90 – шы жылдардың бірінші жартысы МВФ – ... мен ... ... ... ... алып келді. Мұны Қор
өкілдері ... ... ... дер кеэінде шұғыл құлақ асу
деп түсіндіреді.
Халықаралық валюта қоры бірқатар халықаралық ... ... ... ... өзіне қызметі жақын Бүкіл дүниежүзілік банк
тобымен қаржы – ... ... ... даму ... ... банк ... өзі де баршаға аян Бреттон – ... ... ... ... ... ... рынок және оның қызметтері.
Валюталық рынок дегеніміз шетелдік валютаны және шетелдік валюта
бағамындағы бағалы қағаздарды сату-сатып алу операцияларын ... ... ... ... ... ... шеңберінде
туындайтын экономикалық қатынастар сферасы.
Дүниежүзілік валюталық рыноктар қаражат ағындары мен қозғалысына,
тауарлардың қызмет көрсетулердің еларалық ауысуына, ... ... бөлу ... ... ... ... рыноктары ел ішіндегі ақшаның үздіксіз қозғалысын
қамтамасз етеді және ... ... ... ... орталықтармен
байланыстырушы қызметін атқарады.
Ұлттық рыноктардың дүниежүзілік валюта рыноктарына қатысу дәрежесі
ел ... ... ... ... ... ... кредиттік және салық салу жүйесінің жай-жапсарына, валюталық бақылау
мен реттеу мүмкіндіктеріне, елдің саяси ахуалының тұрақтылығына, сондай-ақ
географиялық ... ... ... ... және ... ... ... халықаралық экономикалық қатынастардың ең маңызды буындарының
бірі.
ХХ ғасырдың соңғы 15-20 жылы қаржы ... ... ... 1980 ... ... ... ... елдерінің қаржы
активтеріолардың ішкі жиынтық өнімдерімен салыстырғанда 2,5 есе ... ... ... және сауда операцияларының құндарының
арақатысы 1980 жылы 10:1 ... 1992 жылы бұл ... 60:1 ... ... несие, құнды қағаздар рыноктары қалыптасуының |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|пен банктерде шоғыр- ... ... ... ... ... | ... ...... пен ... ... ... валютаны
ұлттық валютаға курсы бойынша ... алу мен ... ... асыратын
орталықтар.
Дүниежүзілік қаржы орталықтары дегеніміз – банктердің, мамаданған
несие-қаржы ... ... ... Онда халықаралық валюта,
несие, қаржы операциялары жүргізіледі және құнды ... ... ... ... ... аралығын қамтыған қатаң бәсеке нәтижесінде ас ... мен ... ... несие-қаржы институттары шоғырланған
дүниежүзілік қаржы орталықтары қалыптасты. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... Сингапур, Гонконг қаржы-
қаражат орталықтары жатады. Бұлардағы валюта операциларының көлемі 1973-
1992 жылдар аралығында күніне 10-12 млн доллардан 900 ... ... ... жылдардың басында халықаралық валюта келісімдерінің 50%-ке
жуығы дүниежүзілік валюта рыногының үш орталығына жүзеге ... ... ... ...... 187 ... Нью-Йорк - 129 млрд:доллар,
Токио күніне 115 млрд. доллар валюта операцияларын ... ... ... ... бір тәуліктегі жалпы көлемі 90-шы
жылдардың ортасында 1 трлн. 230 ... ... ... ... ... болуының алғышарты мен негізін ұлттық валюта рыноктары
және алтын рыноктары құрайды.
Қазіргі валюта рыноктарына мынандай ерекшеліктер тән:
1) ... ... ... интернационалдануы
негізінде валюталық рыноктардың әлемдік өріске шығуы және ... ... ... ... ... ... қолдануы;
2) валюталық операциялардың оаталықсыздануы және олардың ... ... ... әлемдік сипатқа ие болу;
3) валюта операцияларн үйлестіру мәнінің артуы;
4) алыпсатарлық келісімдер ... ... ... ... ... ... халықаралық есептесулерді жедел жүзеге ... ... ... ... және ... ... өзара
байланысын нығайтуды қамтамасыз етеді. Валюта рыноктарының көмегімен
банктердің, кәсіпорындардың, ... ... ... ... ... қатар, валюталық рыноктар механизмі экономиканы
мемлекеттік реттеуге, бір топ елдердің, ... ... Одақ ... ... Нақты қызмет шеңберінде ... ... ... ... ... және ... ... несие-қаржы қатынастары дүниежүзілік несие және қаржы
рыноктарындағы қарыз капиталының қозғалысымен байланысты ... ... ... рыногында ақша капиталының еларалық ауысуы
қайтарымдылық, мерзімдік , ... ... ... ... ... ... рыногы қарыз капиталы рыногының бір бөлігі,
оған дүниежүзілік ақша рыногы мен дүниежүзілік капиталдар рыногы кіреді.
Дүниежүзілік қаржы ... да ... ... ... бір бөлігі,
мұнда құнды қағаздарды шығару, сату мен сатып алу ... ... ... ... ... ... аталған
капиталдың дүниежүзілік шаруашылықтағы ... ... ... ... ... банктердің, валюта-несие мекемелерінің жиынтығы.
Халықаралық несие-қаржы рыногының дамуы ХХ ... ... ... ... капиталының ерекше бір бөлігі болып саналатын
еурорыноктың пайда болып, өрістеуіне ықпал етті.
Еурорынок – бұл еуровалюта ... ... мен ... ... ... ... – бұл шығарушы елді қоса есептегенде, барлық шетелдік
банктердің есеп-шоттарына аударылған және ... ... ... қолданылатын жекелеген мемлекеттердің еркін ауыстырылатын
валютасы.
Еурорыноктың пайда болу себептеріне мыналар жатады:
1) АҚШ ... ... ... мүмкіндікиерінің
пайда болуы;
2) Долларға Еуропадағы сұраныстың ұлғаюы;
3) АҚШ-тың ... ... ... гөрі еркінрыноктағы операциялардың анағұрлым қлайлы болуы;
4) Еуропалық банктердің халықаралық валюта
операциялары қаржыландыру құралын жедел табуға ұмтылуы.
Еуровалюта рыногында ... ... ... ... – бұл Батыс Еуропалық банктердің ... ... ... ... ... ... 70%-тен астамы еуродоллар
арқылы, 20 % еуромарка ... ... % ... ... арқылы жүзеге
асады. Қаржы рыногында валюталық және несиелік ... ... Бұл ... ... ... опциондық және т.б.
процеттік ставкалар, валюта бағамын және құнды қағаздардың индекстері
бойынша ... ... ... ... – тауарларды көрсетілген уақытта сату мен сатып
алу жөніндегі алдын ала жасалатын операциялардың түрі.
Опцион дегеніміз – мерзімдік ... ... ... ... ... ... ... берілетін құқық.
Еурорыноктың дамуы жаңа халықаралық қаржы ... ... ... т.б.) ... болуына игі әсерән тигізді. 1981
жылдың соңында ... ... банк ... еркін аумағы пайда
болды
Валюталық рыноктың ең маңызды қызметтеріне мыналар ... ... есеп ... дер ... ... асыру;
валюта бағамын реттеу;
- валюталық резервтерді диверсификациялау (жаңа ... ... ;
- ... ... ... ... рынокқа қатысушылардың валюталар бағамының айырмашылығы
есебінен пайда табуы;
- ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеуге ... және ... ... ... ... ... ... рынокқа қатысушылар қатарына ... ... ... ... ... сауда және өндірістік компаниялар, ... және ... ... ... Коммерциялық тәуекелдік
деңгейіне қарай валюталық рынокқа қатысушы ... ... ... биржа ойыншыларын бөліп атауға болады.
Валюталық рыноктағы кәсіпкердің мүддесі меншікті капиталын
пайдалану арқылы ... ... ... ... мейлінше төмендету.
Инвесторлар да өзінің немесе басқаның капиталын ... ... ... ... сақ ... ... рыноктағы көрнекті тұлғаның бірі – хеджер. Оның ... ... ... ... қолайсыз ауытқуларын сақтандыруды
қамтамасыз етеді.
Қазіргі кезде валюталық рыноктық күн ... ... ... 500 млн долларынан 4 трлн ... ... ... көлемін
қамтығанын көріп отырмыз. Осы айналымның 20% азиялық рынотың,40% еуропалық
және 40% американдық ... ... тиіп ... Ењ ќарќынды дамушы
рынокќа ... ... ... ... 90-шы ... соњына ќарай
американдыќ валюта рыногыныњ айналымы 120 %-ке ... Осы ... ... ... ... небєрі 107% -ке µсіп отыр
Сонымен ќатар, ішкі (±лттыќ) валюта рынрктары да ... ... Ішкі ... ... ... ... ... аумаѓында
орналасќан жєне µзініњ клиенттеріне валюта ќызмет т‰рлерініњ барлыѓын
кµрсететін банктер операциялар жиынтыѓы.
Валюталыќ ... ... ... ... ... ... шектеулі валюталыќ рыноктарды бір-бірінен ажыратуѓа болады
ІІ ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУ МЕН БАҚЫЛАУ САЯСАТЫ.
2.1. Валюталық шектеулер.
Әрбір ... ... ... ... сол ... мемлекеттік реттеу саясатының пәрменділігіне, мемлекетік
органдардың валюта-кредиттік жәнем ... ... ... тікелей бағынышты болып келеді.
Мемлекеттің аталған мәселелерге араласуы бірінші кезекте валюта
бағамын тұрақтандыру мен олардың ... ... ... ... ... ... ... айқындалады.
Валюталық шектеулер елдің резиденттері мен резиденттері еместердің
валюталық операцияларын, ... ... ... ... ... валютаны басқа елден аударуы тәртібін, шетелден тапқан пайданы
елге қайтару ... ... ... ... бір ... ... ... Валюталық реттеу ... ... ... ... ... және ... түрінде, елдің
валюталық саясатының бір ... ... ... ... ... тәртібін орнатуды және елдің ... ... тең ... ... ... ... ... бағамдарды
қолдану түрлеріне қарай валюталық рыноктарды бір және қосарланған режимді
рыноктар деп ажыратады.
Бір режимді валюталық ... ... ... ... ... ... ... қалықтайтын рынок. Көптеген елдер үшін бұл ұзақ
мерзімді экономикалық дамудың және валюталық реттеу мен ... ... ... ... ... валюталық рынок дегеніміз мемлекет өз
капиталдары қозғалысын ұлттық және ... ... ... ... үшін қолданатын бір деңгейде бекітілген және қалықтайтын бағамдары
бар рынок.
Еркін валюта ... және ... ... ... бар ... ... Европа елдері, Жапония т.б.) өздерінің экономикалық өсіп-өркендеу
барысында капиталдар қозғалысына қатаң шектеулер ... ... ... ... ... ... сәт келгенге дейін мемлекеттің
уысында болды. Кейінірек, шектеулерді алып ... ... ... соң ... ресурстар ел ішінде де, одан сыртқы рыноктарда да
еркін ауысу дәрежесіне жетті.
Соңғы уақыттарға дейін валюталық ... ... ... үшін ... ... құралдардың бірі капитал қозғалысына шектеулер
қою болып келді. Бірақ, Батыс Европа, АҚШ және Жапония сияқты ... ... ішкі ... ... жетіліп өсуі, сондай-ақ бұл
елдердің халықаралық валюта-қаржы құрылымдарымен байланыстарының нығаюы
ақша-несие ... өте ... ... жүзеге асыру қажеттігін алға
тартты. Сондықтан аталған елдерде 60 – шы ... бас ... ... ... ... да, ... ... құрсауы босаңсыды.
Нәтижесінде бұл елдердің резиденттерінің ... ... ... еместердің қызметтеріне негізгі шектеулер жойылды.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... мен ... саясаты құралдарының еншісіне тиді.
2.2. Дамыған елдердегі валюталық және экспорттық бақылаудың
ерекшеліктері.
Валюталық және экспорттық ... ... ... ... ... жүйесінде кенеттен пайда болатын өткір ауытқуларды
қорғау, капиталдар қозғалысы туынданатын валюта ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Экспорттық бақылауды жүзеге асыру дамыған елдер үшін халықаралық
міндеттемелерін ... ... ... ... қатар тиімді сыртқы
саясат жүргізудің ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... қажеттіктерді атқаратын тауарларға бақылау едәуір
күшейтілді.
Өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... ... интернационалдануы себепші болды. Капиталдар қимыл-
қозғалысының интернационалдануы халықаралық деңгейде “лас” ақшалардың
жуылып-тазартылуы сияқты жағымсыз ... де қоса алып ... ... ... ... ... елдер валюталық және экспорттық бақылауды
жүзеге асырумен қатар өздерінің ... ... бірі ... ... ... ... ... қаржылық операциялардың бетін
ашу, тергеу және жолын кесу мәселелеріменде шұғылданады.
Заңсыз ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) шеңберінде осы ... ... ... ... Қылмыстық табыстардың жолын кесу үшін
Европалық Одақ, сондай-ақ ФАТР (Financial Action Task Forse) ... ... бұл ... ... шаралар жиынтығы қолданылады. ТАСФ
ұйымы 1989 жылы жетекші индустриалды елдер “жетіліктің” (АҚШ, ... ... ... Италия, Франция) инициативасымен құрылып,
қазіргі кезде өз құрамына 26 мемлекетті топтастырып отыр.
Өнеркәсібі дамыған ... ... және ... ... осы ... ... дамуындағы тарихи ерекшеліктерге сәйкес
қалыптасты. Сондықтан да шығар ... ... және ... ... ... ... күні ... дейін сақталып
келеді.
Италияның валюталық және экспорттық бақылау ... ... ... ... бірі. өзінің дамуында ол бірқатар кезеңдерден өтті. Бұл
елдегі экспорттық-импорттық ... тек ... ... министрлігінің
рұқсатымен жүзеге асырылып келді. Соңғы жылдары итальяндық ... ... ... нысанында валюталық операциялар жүргізуге рұқсат беретін болды
да, өкілетті банк-агнттер бір рет қана пайдаланатын ... жол ... ... ... ... ... ресурстардың
шектеулігіне байланысты сыртқы сауда ... ... ... ... ... және ... ... төлеуде валютаның
қатысуынсыз өзара есептесу түрі) негізінде жүргізілді
Қалыптасқан жағдай ... ... ... ... ... ... итермеледі. Осы мақсатта 1950 жылы құрылған Еуропалық
төлем ... ... ... ... ... ... толықтыруға
мүмкіндік алды да, американдық ... ... ... ... лираның
еркін ауысуы жағдайына көшуін жеңілдетті.
Қазіргі кезде Италияныңсыртқы ... ... мен ... қазғалысымен байланысты операцияларға ... беру ... ... ... ... ... оған ОЭСР-дің принциптік келісімі
қажет екендігі белгілі.
1995 жылы итальяндық валюта бюросында (ИВБ) қылмысты табыстарды
ресмилендіру мақсатында ... ... ... пайдалануға қарсы
күресетін арнайы басқарма құрылды. Сондай-ақ ИВБ ... ... ... мен ... аталған көрініске қарсы күресетін қазіргі
заманғы құралдарын пайдаланып отыр. Сол үшін ИВБ-да арнаулы ... ... ... ... ... ... болды. Бұл
жүйеге кіретін бағдарламалар ақша аударулардың уақытын, географиялық
зоналарын және”лас” ақшаларды ... ... ... дәл ... бақылау және экономикалық өрістегі ұйымдасқан қылмысқа
қарсы күресу жүйесінде Италияныңқаржы гвардиясының алатын орны ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық
маңызы бар ресурстар мен технологиялар қылмысты ... ... ... ... ... Бас ... 2-ші басқармасының
мамандары шұғылданады. Бұдан басқа басқарма есіркі бизнесі мен ... ... ... ... ... кесу оперативтік
шараларын үйлестіріп отырады.
Экспорт-импорт операциялары бақылау ... ... ... де ... роль ... Бұл ... қаржы өрісіндегі заңсыз
қимылдар жөніндегі мәліметтері ИВБ-ға және Қаржы гвардиясына жөнелтіліп
отыр.
Италия өзінің ... ... ... ... 1988 жылы аяқтады. Дегенмен, онда валюталық және экспорттық-
импорттық ... ... ... ... Одақ ... банктік
ақпараттармен алмасу шаралары, ИВБ мен Қаржылық гвардияның ақпараттар ағыны
банктері тұрақты түрде толықтырып , тиімді
пайдалануда.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... (байқау, бағалау, болжау) пен валюталық заңдылықты ... ... ... бақылау органдарының негізгі міндеті
ұлттық ... ... ... қалу және ... ... тепе-теңдігін
мейліеше қамтамасыз ету.
Қазіргі валюталық және экспорттық бақылаудың дүниежүзілік ... 1939 жылы ... ... Олар ... ... ... ... және
импорт-экспорт және кеден өкілеттігі жөніндегі ... ... және ... ... реттеуші нормативтік
құжаттардың қазіргі кездегі ең маңыздыс деп 1990 жылы қабылданған “Экспотр
және импорт туралы ... ... ... ... ... Заң ... құндылықтар (алтын,
валюта, төлем құжаттары, құнды қағаздар, қарыз міндеттемелері) айналымы
өрісіндег іміндеттер мен ... ... ... ... экспорт, трансферт, мүліктік мәселелерді реттеу) операцияларды
қатаң тәртіпке ұстауға арналған.
Ұлыбританияның экспорттық және ... ... ... құрамында қазынашылық; Ағылшын банкі; өкілетті банктер, сондай-ақ
кеден және акциз мекемелері бар. ... ... да ... ... ... ... қазынашылық өзінің
өкілеттігінің басты бөлігін Англия банкіне беріп отыр, сондықтанвалюталық
бақылау ... осы ... ... ... құзырында.
Англия банкі Ұлыбритания аумағында орналасқан өз ... ... ... ... ... ... ... Бұл
банктердің барлығы Англия банкінің рұқсатымен қең көлемдегі операцияларды
жүзеге асырады.
Кеден және ... ... ... ... ... бірқатар
өкілеттер мен міндеттемелерге қызмет атқарады. Солардың ішінде тауарлар мен
валюталардың қимыл-қозғалысына бақылау ... ... мән ... ... ... сәйкес айрықша есептегі аумақтар деп
аталатын жерлерде Валюталық бақылау заңы арқылы ... ... ... ... Ұлыбританияның құрама корольдігі және Солтүстік Ирландия,
Норман аралдары, Мэн аралы; Ирландия республикасы және Гибралтар бұғазы
жатады. ... өз ... бұл ... және ... ... деп ... елдер тізбесін әлсін-әлсін қайта қараудан өткізіп
отырады. Фунт стерлинг тараған зоналарға қазіргі ... 59 ... ... кіреді.
Ұлыбританиядағы валюталық бақылаудың тағы бір қызметіне айрықша
есептегі аумақтар құрамына кірмейтін елдерден ағылшын тауарлары ... ... дер ... ... ... ету қызметі жатады.
Капиталдардың бұл тасқыны резиденттер еместердің стерлингтік және ... ... ... ... ... ... ... байланысты келісім-шарттарды реттеу
тікелей және портфелдік инвестицияларға бақылау орнатуды көздеді. ... ... тыс ... капиталды тікелей инвестициялау жағдайында
резиднттер валюталық бақылау мекемелерінен рұқсат алуы тиіс.
Ұлыбританияда экспорттық ... ... ... ... валюталық және экспорттық бақылауға бірдей ... ... ... ... ... 1992 жылы жарық көрген тауар
экспорты және бақылау жөніндегі ... ... ... ... нақты шаралар жүйесін белгілеген.
Ұлыбританиядағы экспортты басқару қызметін ... ... ... сауда және өнеркәсіп министрліктері бар
экспортты бақылаушы Департамент жүзеге асырады.
Экспортты бақылау жүйесіне, ... ... ... ... ... іс жүзінде қадағалайтын мекемеге кедендік
және акциздік басқармалар кіреді. Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... БҰҰ мен ... Одақ ... ... және
номативтік актілер де жатады.
Қазіргі кезде Ұлыбритания ерекше экспорттық ... ... ... ... ... Қытайға, Иранға, Иракқа,
Израилге, Либерияға, Ливияға, Бирмаға, ... ... ... және ... ... ... ... жылдардың бас кезінде-ақ ... ... ... ... ... басты назар қылмыстық жолмен табылған
капиталдарды тазалллап ... ... ... ... ... ... мен оның құқықтық негізін ... ... ... ... ... ... ... жолдарына
ерекше мән беріледі.
1990 жылы Францияның экономика, қаржы мен бюджет ... ... ... мекемесі ретінде заңсыз қаржы операцияларын
тергеу тобы (ТРАКФИН) құрылды. Аталған топ ең ... ... ... капиталдарды жуып, тазарту жөніндегі статистикалық есептеулр мен
ақпараттарды талдау ... ... ... ... ... Қызмеикерлерінің саны
18 адамнан тұрады,оның 12-сі валюталық операцияларды бақылау мекемесінің
бұрыңғы ... ... ... ... қатаң құпиялық
жағдаййййййда жүргізіледі.
ТРАКФИН заңды тергеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... операциялар фактілері ашылса, топ
қызметкерлері – ұлттық кеден басқармасы мен полицияның ірі ... ... ... ... ... ... қылмыстың басқа түрлері
жөніндегі талдау ... ... ... тапсырылады.
Францияда және басқа да батыс елджерінде әскери және қосарланған
қажеттікті атқаратын тауарлардың экспортын бақылауда әр ... ... ... ... жасау және жетілдірумен қатар ортақ мекеме шеңберінде де
үйлестірілген іс-шаралар атқару ... ... ... ... ... өзінің берік орнын күні
бүгінге дейін сақтап қалды. Бұл елдің ... ... 75%-і ... рыногына бағытталған және сол елдердің ... өзін ... ... ... ... және ... ... Франция едәір тәжірбие жинақтағанмемлекет. Елдің экспорттық
саясатының негізінде мына принциптер жатыр:
1. ... және ... ... ... ... ... ... қатаң бақылау қою;
2. Экономикалық мүдделердің басымдығы Франция қару-жарақ пен әскери
техниканы импорттаушыға қатаң саяси ... ... ... ... ... ... ... ету және тиісінше
оларды жоғрғы бағаға сату.
Германияның бөлшек сауда жүйесінде ... ... ... ... жоқ, ... еміс ... ... айырбасталу
мүмкіндігі ғана бар. Бұл өрісте ешқандай шектеулер жоқ. Валюта айырбасы
банктерде, ... ... ... ... ... ... келіп жатқан капиталдар есебінен негізіне банктер мен
кредиттік ұйымдар жүргізеді де, қажетті ақпараттарды әлсін-әлсін федералдық
банкке ... ... ... ... ... ... жоқ тауарлар экспорты ФРГ-дан шетелдерге еркін
жіберіледі. Экспортты ... ... ... рұқсат арқылы жүзеге
асырылады.
1992 жылдың 3 желтоқсанында ФРГ ... ... ... ... шешім қабылдады. Бұл тізім сыртқы экономикалық байланыстарды жүзеге
асыру ... ... ... қосымшасы ролін атқарады.
ФРГ-ның халықаралық қызметіндегі маңызды бағыты Шығыс және Орталық
Елдерімен тиісті мемлекетаралық клісім-шарттар ... ... ... ... ... Қазірдің өзінде Венгрия, Чехия және Польшамен
аталған мәселе төңірегінде оңды ... ... ... ... ... ... сондай-ақ Балтық жағалауы елдерімен де
жасасуға дайындалып ... ... ... мен ... келісімдер жөніндегі сыртқы есептеулер
және инвистициялар төңірегіндегі мәселелер Жапонияда “Шетелдік валютаны
және сырқы ... ... ... ... ... реттеледі. Бұл заң
мыналарды реттейді:
- банктер мен айырбас пунттерінде шетелдік валюталармен ... ... ... және ... ... ... инвестицияларды қосқандағы кпитал қозғалысымен байланысты клісімдер;
- сыртқы сауда клісімдері.
Валюталық реттеудің негізгі құралы белгілі бір операцияны
лицензиялау болып ... ... ... ... мақсаты
мүдделі компанияларды өз лоперацияларын өкілетті банктер арқылы ... ... ... ... алатын төлемді олардың қосымша
бақылау қызметінің өтемі ... ... ... ... құқықтық негізі болып 1980 жылы
жарық көрген “Сыртқы сауда мен валюталық айырбасты ... ... ... ... ... сәйкес экспорттық бақылаудың бағыттарына мыналар
жатады:
- ішкі ... пен ... ... ... ... ... ... бақылау жасау. Олардың қатарында балық ұны, күріш,
түсті металдар т.б. бар;
- жекелеген рыноктардағы ... ... ... ... жасау
тауарлары) тәртіптілікті сақтау мақсатындағы экспортты бағалау;
- ... ... ... ... ... аңдар,
құстар, өсімдіктер олардан жасалған бұйымдар) тауарлар экспортын қадағалау;
- эксорттауға тыйым салынған тауарлаға (есірткелер,ұлттық
қазыналар) бақылауды күшейту;
- пайда болуы күдікті тауарларға ... ... ... ... тұлғалардың құқығына зиянды (авторлық құық, патент,өнеркәсіптік үлгі
т.б.) тауарлар экспорттыңбақылау;
- Жапония үкіметі сауда санкцияларын ... ... ... ... ... қаржы министрлігі бекіткен тәртіппен айырмашылығы бар
жолмен экспортталған тауарға төлемдер ізін бақылау т.б.
Жапония экспорттық лицензиялардың әрекет ... 3 ай деп ... ... ... ... ... ... жіберілетін
жағдайларда лиценнзия мерзімінің ұзартылуы да мүмкін.
Экспортты бақылау және экспорттық лицензияларды беру ісі ... ... ... ... ... бөлімінің
жауапкершілігіне толық жүктелген.
2.3.Валюта қатынастарын рыноктық және мемлекеттік реттеу.
. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Рынок шеңберінде валютаға сұраныс пен
ұсыныс қалыптасып, оалрдың ... ... ... Рыноктық реттеу
құн, сондай-ақ ... пен ... ... арқылы жүргізіледі.Валюта
рыноктарында орын алатын бәсекелестік тайталаста бұл ... ... ... ... тауарлар, қызмет көрсетулер,
кпиталдар, кредиттер қозғалысымен байланысты халықаралық қаржы ағындарымен
дүниежүзілік шаруашылық қажеттіліктеріне сәйкестігін ... ... ... ... экспортқа бақылаудың күшейюіне капиталдар
қозғалысының интернационалдануы ... ... ... ... ... халықаралық деңгейде “лас” ақшалардың
жуылып-тазартылуы сияқты жағымсыз көріністі де қоса алып келді. ... ... ... дамыған елдер валюталық және экспорттық бақылауды
жүзеге асырумен қатар өздерінің негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... операциялардың бетін
ашу, тергеу және жолын кесу мәселелеріменде шұғылданады.
Баға механизмдері және рыноктағы валюта бағамдарының динамикасы
арқылы экономикалық ... ... ... ... ... мен ұсынысы
туралы ықтимсалды мүмкіндіктерден хабардар болып отырады. ... ... ... операциялар жөніндегі қажетті ақпарат көзі болып саналады
және сол ролді сенімді атқарады. Дегенмен, мемлекет валюта ... ... ... ... ... ескеріп, әрдайым
алғашында жанама түрде араласып келеді.
ХХ ғасырдың 30-шы ... ... ... ... ... валюта бағамының стихиялы реттеушісі ... ... ... өз ... ... ... ... арқатыстардың едәуір және
жедел шайқалу-тербелістері валюталық дағдарыстар ұлттық және дүниежүзілік
экономикаға кері ... ... ауыр ... ... келді.
Рыноктық және мемлекттік валюталық реттеу бірін-бірі трлықтырып
отырады. Біріншісі, бәсекелік негізінде даму ... ... ... ... валюта қатынастарын рыноктық реттеудің жағымсыз
нәтижелерін жоюға бағытталған. Бұл екі ... ... ... ... жетістіктер мен кемшіліктер арқылы анықталады. Сондықтан
бұлардың арақатысы жиі өзгерістерге ұшырайды. Дағдарыс қиыншылықтары ... ... ... ... ... валюталық реттеу
басымдыққа ие болса, валта экономиклық ситуация оңалған ... ... ... бұлсферадағы рыноктық бәсеке алға ... ... ... ... ... ... қатынастарынрегламенттеу
және бақылау мақсатында валюталық қадағалаудан бас тартпайды.
Рыноктық экономиканы реттеу жүйесіндегі валюталық саясаттың алатын
орны ... ... ... ... ... ағымдағы және стратегиялық
мқсаттарына сәйкес халықаралық валюта өрісінде және басқа да ... ... ... ... ... өзі ... жұмыссыздық пен инфляция деңгейлерінің төменділігін, ... ... ... етуге бағытталған шаралар жиынтығы
болып ... ... ... мен ... ... валюта-
экономикалық жағдайымен, дүниежүзілік шаруашылық ... ... ... ... ... ... қатарға валюталық саясаттың нақты ... ... ... ... ... ... ... -
әріптестік немесе бітіспеушілік жағдайларындағы ... ... ... елдердің ішкі істеріне қол сұғу, басқа мемлекеттергеқоқан-лоққы
көрсету анықтайды.
Валюталық саясаттың негізін ресми ... ... ... ... ... Заң ... ... саясат валюта ... Ал, ... ... ... ... ... және ... келісімдер арқылы валюталық құндылықтармен
операциялар жүргізу тәртібін реттейтін ... ... ... ... тарихы Алтындық манета ... ... ... ... ... ... үшін бірдей ақша бірлігін
орнықтыру болатын. 1857 жылғы Париж ... ... ... ...... –монета стандартын қалыптастырды. Одан кейін 1922 жылы
Генуя конференциясы алтын-девиздік стандартты өмірге алып келді. 1944 ... ... ... ... ... ... принциптерін бекітті.
Ямайка валюта келісімі қазіргі дүниежүзілік валюта жүйесінің принциптерін
орнықтырды.
ХХ – ХХІ ... ... ... ... Экономикалық Одақ
ортақ валюта – Еуропаны айналымға ендірді.
Валюталық саясатты жүзеге ... ... бірі ... ... ... дегеніміз ұлттық, мемлекетаралық ... ... ... валюталық операциялар ... ... ... ... Тікелей валюталық реттеу заңнамалық
актілерді және атқарушы ... ... ... асыру негізігнде
жүргізіледі. Бұл кездерде экономикалық, атап ... ... ... ... экономикалық агенттердің ... ... ... ... ... ... валюталық
реттеуіс-қимылдарын жанданып, дамуына әкеледі. Бұл әрекеттердің мақсаты
мынадай:
- дүниежүзілік валюта жүйесінің ... ... ... ... елдердің валюталық саясатын үйлестіру;
- валюталық дағдарыстың шығу жылдарын бірге іздестіру;
- жетекші мемлкеттердің басқа елдерге ... ... ... ... реттеу экономикалық интеграциялау бірлестіктер
шеңберінде және дамушы елдердің аймақтық топтарында жүзеге асады.
Валюталық қатынастарды реттеу істері бірнеше деңгейлерден тұрады:
мол ... ... бар және ... ... ... ... табылатын ұлттық және халықарылық банктер ... ... ... ... ... ... ... валюталық
бақылау органдары);
- халықаралық деңгейдегі валюталық институттар;
валюталық , кредиттік, қаржылық нысандарда үйлестірілетін ... ... ... ... ... кредиттік, қаржылық қатынастарды қоса есептегнде
ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... арақатысының рынок пайдасына
қарай ауысуы;
- дүниежүзілік аренадағы күштер арасалмағының өзгеруі; ... ... ... пен бәсекелестіктің үш ...... ... ... ауысуы;
- жас бәсекелестер – жаңа индустриалды елдердің дүниежүзілік
аренаға шығуы;
Валюталық ... ... ... тербелуіне мұнай
бағалар серіктестеріне, биржалық, валюталық, ... ... ... ... валюта, кредит, қаржы,
рыноктарының орасандануы және ... ... ... ... ... ... кредит, қаржы саясатының оқшаулануы әрбір мемлекеттің дүниежүзілік
шаруашылыққа интеграциолану жолдарын бөгейтін кедергі ... ... ... ... ... ... ... валюта қатынастарын реттеуде ХХ ғасырдың 70-ші жылдары
ортасынан бастап, үнемі жоғары деңгейдегі Кеңестер ... келе ... ... рөлі ... ... белгілі болған жағдайда, олардың іс-
әрекеттеріне тоқталмай өтуге ... Бұл ... ... ... бірі ... орын ... дүниежүзілік энергетикалық дағдарыс
болды. Жетекші елдер үшін мұнай бағасы жоғарылуы экономикалық зардаптарына
қарсы келісілген шаралар қлдану ... ... ... ... ... ... экономикалық және саяси мәселелерді
талқылайтын Жетілікке айналды. 1998 жылдың ... ... ... ... ... ... Жетелік Ресейдің қосылуымен Үлкен
Сегіздікке айналды. Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... байланыстарының жаһандануы,
экономикалық, саяси ... ... ... ... ... ... ... басшыларының тұрақты кеңесулері ... ... ... ... көздейді. Жоғары деңгейдегі ... ... ... және ... ... дайындық жұмыстары
жүргізіледі. Бұл кездесулерде үкімет өкілдерінің ... ала ... ... ... ... алып тастауға арналады.
Валюталық саясат өзінің ... мен ... ... және ... ... екіге бөлінеді. Құрылымдық валюталық саясат –
дүниежүзілік валюта жүйесіне құрылымдық өзгерістер енгізуге
бағытталған ұзақ мерзімді шаралар ... ... ... Мұның өзі валюта
реформасы түрінде барлық елдердің мүдделеріне сай принциптік ... ... ... ... ... ... жетілдірулер кезінде
әрбір ұлттық валюта артықшылықтарға қол жеткізуге ұмтылатыны да ... ... ... ... ... валюталық операцияларды, валюта
рыногы мен алтын рыногын күнделікті, оперативтіреттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... Олар – дисконттық,
девиздік, саясат және аталған формалардың түрлері – валюталық интеграция,
валюта резрвтерін диверсификациялау, ... ... ... ... ... валюта бағамының режимі, девальвация және ревальвация.
Дисконттық (есептеу) саясат бір жағынан ... ... ... ... ішкі ... ақша ... жиынтық сұраныс
динамикасына әсер ету арқылы валюта бағамы мен төлем балансын ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазіргі кезде дисконттық саясаттың тиімділігі төмендеп тұр, себебі
бұл саясаттың ішкі және сыртқы ... ... бар ... Егер ... ... ... ... мақсатында
төмендетілге болса, капиталдардың күтуін туындатып, төмен балансына кері
әсерін тигізеді. Ал, есептеу ставкасы ... ... ... мақсатында
жоғарлатылса, онда тоқырау жағдайындағы экономикаға ... әсер ... ... ... елде шетелдік капиталдың келуі
қарқынына тәуелді, бірақ экономикалық тұрақсыздық ... ... ... ... ... бола ... Халықаралық
капиталдар мен кредиттер қозғалысын реттеу есептеу ставкасының төмен
балансына ... ... ... ... ... ... теріс әсер етеді, дамушы елдер ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге
мәжүр болады. Сондықтан да оқтын-оқтын пайыздық ставкалар “соғысы”
қаулайды.
Девиздік ... ... ... ... ... ... алу, сату жолымен ұлттық валюта бағамына әсер ету әдісі. ... ... ... ... орталық банк шетел валютасын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асады, яғни ұлттық банк валюта ... ... ... ... ... Оның ... белгісіне салысырмалы ірі көлемдері мен
қолданудың қысқа кезеңі жатады. ... ... ... ... есебінен немесе орталық банктердің қлттық валютадағы ... ... ... ... кредиттер берумен жүзеге асады.
Валюта резервтерін дивесификациялау валюта резервтері құрылымын
олардың ... ... ... ... жолымен халықарлық
есептесулерді қамьамасыз ету, валюталық интервенция жүргізуді және валюта
ысырабына жол ... ... ... ... ... ... компаниялардың саясаты. Бұл саясат әдетте тұрақсыз
валютаны сатып, орнықты валюталарды, ... ... ... ... валюталардысатып алу жолымен жүзеге асырылады.
Валюталық паритеттер және валюталық бағамдар режимі ұлттық және
мемлекетаралық реттеу обьектісі ... ... ... келісімдеріне
сәйкес мүдделі елдер Халықаралық Валюта Қорында ұлттық бағамдарын рыноктық
бағамдар ... ... ... ... алды да, ... ... ... валюталардың алтын құрамын анықтауға қол жеткізеді.
Дүниежүзінде валюта бағамының оншақты режимі ... ... ... ... өзгертілген жарғысы (1978 жыл) мүше – елдерге
таңдау еркіндігін ... ... ... ...... бағамдарының белгіленіп
бекітілген және тербеліп қалықтау режимдерінде аралық орын алатын валюталық
саясат формасы. ... ... бұл ... мәні ... рыногы екі
бөліктен тұратындығында болса керек: коммерциялық операциялар мен қызмет
көрсетулер ... ... ... бағамы қолданылады да ... ... ... бағаланылады. Ал, коммерциялық және қаржылық
бағамдардың арасы тым алшақтап кеткен кезде орталық банктер оларды түзету
мақсатында ... ... ... ... ... ... резервтерді үнемдеуге жол ашты, себебі валюталық ... ... мен ... валюта саясатының дәстүрлі әдістері
болып табылады. Девальвация – ұлттық валюта ... ... ... халықаралық валюта бірліктеріне қатысты ... Бұл ... ... ... ... ... ... бағамнан артық кетуін
қалайды. Ревальвация – ... ... ... шетелдік валютаға немесе
халықаралық валюта бірліктеріне қатысты жоғарылату.
Девальвация және ... ... ... өзгерістерді, салық ішінде ақша – кредит және ... ... ... Алтын стандарт кезіндегі девальвация
мемлекеттің ақша бірлігіндегі ... ... ... ... ... ... ... өзгерістері күнделікті, стихиялы түрде рыноктың
ахуалына қарай тербеле береді және заңнамалық ресми ... ... ... ... ... екі ...... астасып, араласып жатады.
Оның біріншісі іс қимылдарды ... ... ... ... ... ... ... екіншісі - әрбір мемлекеттің басқалар есебінен
артықшылыұтарға жетуге ұмтылысы, оларға ... ... ... ұстанымды
қабылдату болып табылады. Міне, сондықтанда оқтын – оқтын елдер арасында
өткізу ... ... ... ... ... ... ... үшін валюталық “соғыстар” орын алады. Мұның өзі валюталық саясаттың
әртүрлі жолдары мен әдістерімен жүргізіледі. Ол ... , ... ... ... мен ... ... бағамдары режимінің
көптүрлілігі, валюталық интервенция, валюталық шектеулер сияқты әдістер
жатады.
Валюта қатынастары тарихында ... ... ... өтудің екі
нұсқасы белгілі – бірден, естен тандыра және бірте – ... ... ... ... соң. ... ... ауысуын енгізу ұлттық
валюта бағамының төиендеуі, ... ... ... ... орын ... ... ... сұраныс өтеді. Мұндай девальвация импортты
қымбаттатады, ал өз ... ... ... ... ... Ал, ... экспортты ынталандырушы әсері туралы
айтатын болсақ, бұның өзі ... ... ... ... ... болған кезде ұтымды болмақ.
Резиденттер және резидент еместер үшін валютаның еркін ауысуы
кезегін ... ... ... ... жөн. Бұл ... әдетте, артықшылық алғашында шетелдік әріптестерге беріледіде,
оларды тең құқылы ынтымақтастыққа шақырудығ ыңғайы ... ... ... Халықаралық Валюта Қорының
жарғысына жүгіну қажет сияқты. Аталмыш жарғының талаптарына сәйкес қаржылық
операцияларға (капиталдар ... ... ... ... валютаның еркін ауысуын енгізу бірқатар ... ... қол ... ... валюталық еркін ауысуының ...... ... ... ... шектеудің басқа да
кедергілердің жоқ екендігінде болса керек.
Қаржылық операциялар бойынша валюталардың еркін ... ... ... капиталдардың халықаралық интеграциясы, соның ішінде
тікелей және портфельдік инвестициялар, бағалы қағаздар мен мәмілелер,
кредиттік ... ... мен ... ... ... ... жүзеге асады, ал мұның өзі төмен балансы мен валюта бағамына белгілі
дәрежеде әсер етеді. Сондықтан, ... ... ... ... алып ... баяу ... оларды іске асыру ұлттық экономика
мүдделерін қорғау мақсатында ... ... ... ырықтандыруға ұмтылыстарға қарамастан
мемлекеттердің резервтерінде ұлттық экономика ... ... ... ... ... ... ... екендігі даусыз
ақиқат.
ІІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУДЕУДІҢ ... ... ... ... ... ... ұлттық валюта жүйесі қазіргі кезде өзінің қалыптасу және даму
дәуірін ... ... ... ... оның негізгі тенденциялары мен пішіні
жеткілікті түрде анықталды деп ... ... ... ... ... ... бағыт алып, 1992 жылдың 15 шілдесінде
Халықаралық валюта ... (МВФ) мүше ... ... валюта жүйесі дүниежүзілік валюта жүйесінің құрылымдық
принциптеріне сәйкес ... ... ... ... ... оның ... ... мұқият қарастырып көруге
мүмкіндіктер жеткілікті деп есептейміз.
Ұлттық валюта жүйесі дегеніміз – ... ... ... келісімшарттармен бекітілген ... ... мен ... ... ... ... ... аумақтық
деп жіктелетін валюталық жүйелерді мақсаты мен ... ... ... ... тұрғыдан алып қарағанда, ең алдымен ұлттық заңдармен
бекітілген, халықаралық хұқық нормаларына сәйкестендірілген ... ... ... ... Ұлттық валюта жүйесі елдің ақша жүйесінің құрамдас
бөлігі болып саналады. Дегенмен, оның ... ... ... ... ... шығу ... бар екендігі де белгілі. ... ... ... ... мен сыртқы экономикалық
байланыстары ашып, анықтайды.
Ұлттық валюта жүйесінің дүниежүзілік валюта жүйесімен ... ... ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асады.
Ұлттық және дүниежүзілік ... ... ... байланысы
олардың ұқсастығын емес, керісінше ерекшеліктерінің ... паш ... ... ... ету ... мен реттеулері, жекелеген еолдер
экономикасымен дүниежүзілік ... ... әр ... ... ... ... ... отыр.
Ұлттық және дүниежүзілік валюта жүйелерінің байланысы мен
ерекшеліктері олардың элементтерін ... ... ... ... Республикасы ұлттық валюта жүйесінің негізгі
элементтеріне мыналар ... ... ... ... еркін ауысуы, айырбасталу мүмкіндігі;
3.Ұлттық валютаның паритеті. Паритет – ... ... ... ... Ұлттық валюта бағамының режимі;
4.Валюталық шектеулердің деңгейі және валюталық бақылау;
5.Валюта өтімділігін ұлттық тұрғыдан реттеу;
6.Халықаралық кредит қаражаттары ... ... ... ... валюта рыногы мен бағалы металлдар рыногының тәртібін
қадағалау;
9.Елдің валюталық қатынастарын басқарушы және реттеуші органдары.
Ұлттық ... ... ... осы ... ... ... бірлігі құрайды. Қазақстанның ұлттық валютасы Елбасының 1993 жылғы 12
қарашасындағы “Қазақстан ұлттық валютасын енгізу туралы” ... ... ... 15 ... ... ... ... Сөйтіп, Қазақстанның
ұлттық ақшасы мен валюталық жүйесі бұрынғы КСРО ... ... ... ... дараланды.
Қазақстан Республикасы ақша бірлігі болып тенге бекітілді. Ол ... ... ... айналымдағы ақша белгілері банкноттар мен
монеталардан құралады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... ... ... аумағында барлық төлемдер
үшін, есепшотқа салу үшін, сақтау үшін, ... ... ... үшін ... ... ... қаражаттарын шығару, олардың айалымын ұйымдастыру және
айналымына шек қою тек қана ... ... ... ... асады.
Банкноттар мен монеталардың қажетті санын ... ... ... ... және ... да ... банк ... табылады.
Теңгенің баға масштабы ҚР да орнықтырылмаған және дүниежүзілік
тәжірибеге ... ... ... құрамы белгіленбеген. 1976 жылы
Халықаралық валюта қорының Кингстондағы кезекті кеңесінде ... ... ... қалағаны белгілі. Аталған кеңестің шешімдеріне сәйкес
алтынның құн ... ... және ... ... анықтаушы қызметі
жойылды, сөйтіп бұдан бұлай алтын бағасы еркін анықталатын кәдуілгі тауарға
айналды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... теңгенің алтын – валюта резервтерінен қамтамасыз етілуі туралы
оқтын-оқтын жариялап тұрады. Бұл хабарламалардың сыртқы ... ... ... ал ішкі ... ақша ... көрсетілген
құнына сәйкес қабылдау барлық тұлғалар үшін ... ... ... ... ... – бір ... ... қазақстандық
теңге. Қазақстан аумағындағы жеке және заңды тұлғалардың ішкі есептесулер
үшін теңгеден басқа төлем құралдарын пайдалануға ... жоқ. ... ... ... ... лицензиясы бар тұлғаларға бріледі.
ҚР-дағы ақша айналымы тауарлар айналымы процесін, ... және ... ... үшін ... ... және ... емес ақша қозғалысынан тұрады.
Жалған банкноттар мен монеталар жасаған адамдар заңмен қоданылады.
Негізгі валюталық саясаттың бірі – ... ... және оны ... ... ... ... ... Мұның өзі бір жағынан, теңдестірілген, екінші ... ... мен ... үшін ашық ... рыноктың бодуын талап
етеді. Теңгенің еркін ауысатын валюталармен салыстырғандағы ... ... ... үшін ... рынокқа шығудың тиімді
жолы.
Қазақстанның қазірдің өзінде теңгенің ел ішінде еркін ауысуына іс
жүзінде қол жеткізіліп ... Ішкі ... ... ...... ... рыногында шетелдік валютаға өзгермелі курс бойынша еркін айырбасталу
мүмкіндігі. Ал, ... ... ... ... ... үшін ... ... және қаржы-қаражат тұрақтылығы, алтын-валюта резервтерінің
қорлануы, шетелдермен валюталық ынтымақтастық механизімінің ... ... 24 ... ... ... ... реттеу туралы” Заңының 3 бабында былай делінген:
1) халықаралық міндетемелерді орындау мақсатында және төтенше
жағдайлар ... ... ... ... кез ... ... ... немесе тоқтата тұру жөнінде шешім қабылдауға құқылы;
2) ҚР-сы Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... экспорттан түске валюталық түсімдерді
сатуға міндеттеуге құқылы.
Болашақта ... ... ... ... МВФ ... ... ... төлем балансының ағымдағы операциялары үшін валюталық
шектеулерді алып ... ... ... ... қандай бір болмасын батыс ... ... ... ... ... түде байланған жоқ. Қазақстанда валюта
бағамының қалықтауы тәртібі енгізілген. Мұның өзі елдегі ... ... ... пен ... ... ... ... бағамы ең
алдымен қаржылық инструменттердің Алматы биржасы (AFINEX) мен банкаралық
валюта операцияларын өткізу Орталығындағы сұраныс пен ... ... Бұл ... шетелдік валюта бірлігін ... ... ... АҚШ ... ... бағамын AFINEX-тегі саудуласу
нәтижелеріне сәйкес Ұлттық банк ... Өзге ... ... ... қатысты бағамы арқылы белгіленіп отырады.
Халықаралық кредит ... ... ... ... ... халықаралық нормаларды, ... ... ... ... ... ... мен есептеу орталықтарындағы ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
есептесулерді ұйымдастыру туралы” ережелеріне сәйкес анықталады.
Қазақстан Республикасының төлем жүйесінің дамуы және ... банк ... ... ... және Халықаралық валюта қоры мен
Дүниежүзілік Банкпен бірлесе жүргізіледі. Қабылдаған стратегияға сәйкес
төлем ... ... екі ... ... І ... ... төлем
жүйесі құрылып, Республикалағы төлемдер мен есептеулер жағдайы ... ІІ ... ұзақ ... ... ... ... іс жүзінде өзінің
қызметін атқара бастады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір ... ... ... ...... халықаралық міндеттемелерін кредиторға
ұнамды төлем қаражаттары арқылы дер кезінде ... ... ... ... ... ... елдің төлем қабілетінің көрсеткіші.
Халықарлық валюта өтімділігі төрт компоненттен тұрады: елдің ресми
алтын-валюта резервтері, СДР мн ЭКЮ-дегі ... ... ... ресми алтын, валюта резервтерінің тауар импортының ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің
“Мемлекеттің валюталық резервтерін ... ... ... және ... шығындарды тәртіптеу туралы” Жарлығы шықты. ... ... ... ... ... ... алтын, валюта
резервтерін қалыптастыру және пайдаланудың тәртібі туралы” ережелер кешені
жасалды. Онда Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізетін, Қазақстан теңгесінің
ауысу ... ... және ... ... рыногының қызметін
орнықтыратын, сондай-ақ ішкі және сыртқытеңге ... ... ... ... ... бірі екендігі көрсетілген.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің алтын – ... ... ... ... ... алтын, күміс, платина және платина тобына
жататын басқа металдар;
б) ... ... ... ... ... ауысатын валюта түріндегі дебиторлардың Ұлттық банк
алдындағы міндеттемелер.
Ұлттық банктің ... ... ... ... жинақталады:
а) монета түріндегі алтынды, күмісті платиналық топқа жататын
металдарды сатып ... ... ... ... мен резиденттері
еместерден шетелдік валютаны теңгеге сатып алу;
в) ... банк ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк жүзеге асырған сатулар, депонирлеу және басқа да
монета түріндегі алтын, күміс операциялары және т.б.
д) халықарлық ... ... ... алынған проценттер;
г) Ұлттық банктің консультациялық, ақпаратты-баспагерлік т.с.с.
қызметтері үшін алынған төлемдер;
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясаты шеңберінде айыбас курсы
саясатын жүргізу үшін, ішкі валюталық рыноктағы шетел валютасына сұраныс
пен ұсыныс арақатысы мен ... ... ету ... ... ... ... ... үкіметінің және Ұлттық банктің
өзінің теңгелік қажеттіктерін атқару мақсатында шетелдік ... ... ... бір мемлекеттің валютасын сатып алуды басқа бір
мемлекеттің валютасын сату арқылы жүзеге асыру;
- мемлекеттік қарыздың, ... ... ... ... ... ... ... Республикасы банк жүйесін бұдан былайғы ... ... ... ... валюталық рыноктың банкіаралық рыногын
тереңдету, форвардттық ... ... ... мен ... ... аспаптарын дамыту бағытында өрістемек. Мұның өзі шетелдік
инвесторлардың мүддесін қорғау және лоар үшін ... ... ... маңызды қадам болары даусыз.
Ұлттық Банктің интервенциялары валюта бағамының ... ... ... ... ақша ... ... ... қажеттіктері шеңберінен шықпайтын болады. Сонымен қатар, айырбас
бағамына қатысты саясат бәсекелікті арттыру бағытында, экспортты ... және ... ... ... ... ынталандыру мақсатында
өрбиді.
Қымбат бағалы металдар рыногы Қазазқстан ... 1995 ... ... заң күші бар ... бағалы металдар мен
асыл тастарға байланысты қатынастарды мемлекеттік реттеу туралы” ... ... ... Бұл Жарлық бағалы металдар саласындағы мемлекеттік
монополиядан мемлекеттік реттеудегі өтуді ... ... ... ... металдар мен асыл тастарға байланысты
мынадай әрекет түрлерін реттейді:
1) қымбат бағалы металдар мен асыл тастардың
барлануын, ... ... ... ... ... бар ... қайта өңдеуі;
2) қымбат бағалы металдарды аффинаждауға байланысты
сақтау мен меншік ... ... ... ... және банктік
операциялар;
2) зергерлік бұйымдар жасауды.
Бұл әрекеттердің барлығы лицензиялауға жатады. ... ... ... ... аффинаждаудан түске қымбат ... ... ... ... ал шетелдік инвесторлардың үлесі ... ... ... ... ... ... бұл Жарлыќты ќабылдаудаѓы маќсат – аффинажлалѓа ќымбат
баѓалы металдар рыногын т‰пкілікті ырыќтандыруѓа ќол ... банк ... ... ... алушы ролін саќтап ќалды, тек
ќана б±рын Ќаржы мнистрлігі тµлеген 20 ... ... ... ... ... ... ... М±ныњ µзі, єрине, ¦лттыќ банктіњ
ішкі рыноктаѓы єрекеттеріне бірќатар кедергі жасайтыны рас ... ... ... ... ... Тураналем банкіне,
Казкоммерцбанкіне, Центркредит банкіне берілген. Лицезия алуѓа дємесі бар
бір ќатар коммерциялыќ банктердіњ µтініші ќарастырылуы ... ... ... ... ... ... мен реттеу огандары.
Қазақстан Республикасы валюталық операцияларды
жүргізу ... 2001 ... ... ҚР ... ... ... ... валюта операцияларын жүргізу ережесі” реттейді.
Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... ... операциялары Қазақстан Республикасы Ұлттық
банктің нормативтік-құқықтық актілерінде көзделген жағдайларды ... ... және банк ... ... ... ... уәкілетті ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Резиденттер мен
резидент еместер уәкілетті банктердегі ... ... ... ... ... көзделген тәртіппен ашады, жүргізеді және
жабады. Резидент және резиднт емес валюта операцияларын ... ... ... ... ... ... валюталық заңнамасына
сәйкес ұсынылатын талап етілген құжаттарды беруге міндетті. Осы ережеде
және Ұлттық Банктің ... да ... ... көзделген
жағдайларды қоспағанда, резидент және резидент емес мұндай құжаттарды
бермесе, уәкілетті банк ... ... ... ақша ... жүзеге
асыруға құқылы емес.
Резидент Ұлттық Банктің лицензиясын және тіркеу куәлігінің болуы
талап етілетін ... ... ... төлем жасаған немесе ақша
аударған кезде, резидент уәкілетті банкке осындай ... және ... ... мен ... ... кошімелерін ұсынуға
міндетті. Берілген құжаттар тексерілгеннен кейін, ... ... ... ... ал ... резидентке қайтарылады.
Осы аталған валюта опереацияларын жүргізу нәтижесінде алынған ақша
резиденттің пайдасына түскен ... ... ... ... ... куәлігін ұсынбаса да, уәкілетті банк түскен ақшаны резиденттік
банктік есепшотына аударуға құқылы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ала жазбаша хабарлауға тиіс. Қазақстан
Республикасының заң актілеріне ... ... ... ... ... ... ... банкке талап етілген құжаттарды бергенге
дейін резиднттің төлемдерді немесе ақша ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Резидент Ұлттық Банктің лицензиясын немесе
тіркеу куәлігін ... ... оның ... ... ... ... бастап, 30 күннен кейін уәкілетті банк ... ... ... ... хабарлауға міндетті. Ұлттық Банк лицензиясы болуы
талап етілетін капитал қозғалысымен ... ... ... мен ақша ... тиісті түрде валюталық бақылау жасау
міндетті жүктелетін бір уәкілетті банк арқылы ... ... ... ... ... резидент мәлімені орындауға және валюталық
бақылауға қабылдаған ... ... бұл ... ... ... ... және валюталық бақылауға қабылдаған бұрыңғы ... ... ... лицензияның, түпнұсқасына тиісті жазбалар жасауға,
сонымен бірге оның толық атауын көрсетуге міндетті.
Резиденттер ... ... ... ... төлемдермен ақша
аударымдары валюта операцияларын жүргізу Ережесінде, Ұлттық ... ... ... ... салық және кеден заңнамасына көзделген
жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... операцияларды жүргізу жөнінде банктік қызметке ақылы тараптардың
келісуі арқылы ұлттық ... ... ... ... ... ... оның ... банктік қызмет көрсету көзделген шарттар
бойынша тұрақсыздық ойынпұлдары ұлттық валютамен төленеді.
Уәкілетті банктер ... ... ... ... ... шетел валютасымен және ұлттық валютамен кредиттер беру
үшін кепілдік ретінде қабылдай алады. Ұлттық банк ... ... ... ... шетелдік инвестор мен мемлекет уәкілеттігі бергн
заңды тұлға немесе мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жобаларды жүзеге асыру үшін
100 миллион АҚШ долларынан кем болмайтын сомаға ... ... ... ... операциялардың жекелеген түрлерін шетел
валютасымен жүргізуге құқылы.
Валюталыќ ќызметін ... ... ... ... ... ... ¦лттыќ банкі. Оныњ µзіндік, дара ќ±ќыќтыќ
дєрежесі бар жєне ... ... ... ... номативтік
актілерді талдап жасайтын орган болуымен ... ... ... ... асыратын жанама реттеу органы нкендігімен аныќталады.
Ќазаќстан Республикасы Ќаржы министрлігі ... ... ... ‰йлестіретін жєне баќылайтын басты атќарушы орган.
Министрлік µзініњ ќызметін атќаруда ЌР-сы Конституция
Мен зањдарын, Президент Жарлыќтарын басшылыќќа ... ... ... ... ... ... бюджет, салыќ саясаты ... ... ... ... шыѓындары мен сыртќы ќарыздар кµлемініњ басым баѓыттарын
аныќтайды, мемлекеттіњ ішкі жєне сыртќыќарыздарын басќарады, республикалыќ
жєне жергілікті ќазынаныњ ... ... жєне ... ... ... ... мемлекеттік кєсіпорындардыњ ќаржы-шаруашылыќ
єрекеттерін ќадаѓалайды, ... ... ... ... салааралыќ
ќатынастарды ‰йлкстіреді.
Бірт±тас мемлекеттік ќаржы саясатыныњ валюталыќ реттеу жµніндегі
шараларынж‰зеге асырудаѓы негізгі ... ... ... ... ќаржыны басќару;
- мемлекеттіњ ќаржылыќ жєне бюджет тік саясатын
ќалыптастыру;
- шетелдік капиталды басым баѓыттар арналарымен
пайдалану мәселесінде мемлекеттіњ саясатты жүргізу;
- мемекеттің ... ... ... мен ... ... ... ... міндеттерге сәйкес Ќаржы министрлігі мынадай ... ... ... ... органдармен бірлескен іс-ќимылдар
нәтижесінде ақша айналымын нығайтып, ұлттыќ валютаны тұраќтандыру баѓытында
ќажетті шаралар жасауѓа атсалысады;
2) мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттіњ ішкі
жєне сыртќы ќарыздары жµніндегі шараларды жасап, ќолднау баѓытында ‡кіметке
±сыныстар енгізеді;
4) ќаржы мєселелері хаќында халыќаралыќ ќаржы
±йымдарымен ... ... ... жєне ... ... ... ... ќатысады;
5) ќаржы рыноктарыныњ инфраќ±рылымын
ќалыптастыру жєне олардыњолардыњ ќызметтерін
реттеу жµніндегі ±сыныстар енгізеді;
6) ќаржылыќ ... ... ... жєне ... ... ќарастырады;
7) мемлекеттік ќарыз міндеттемелерін орналастыру жєне
оларды µтеуді ж‰зегеасырады, сондай-аќ ... ... ... ... ішкі ... ... жєне
мемлекеттік ќ±нды ќаѓаздарды тіркейді
9) ќымбат баѓалы ... ... ... ... ... ... мен баѓалы тастар ќорыныњ есебін тањдайды.
Ќазаќстан Республикасыныњ банктік ж‰йесі екі дењгейден
т±рад. ... ... ... Банкі мемлекеттік банк ж‰йесініњ
жоѓары дењгей болып табылады. ¦лттыќ Банк ... ... ... ... ... ... халыќаралыќ ќаржы-кредит
±йымдарындаѓы м‰дделерін ќорѓайды.
ЌР-сы ¦лттыќ ... µз ... ... ... зањ ... бар “ЌР-даѓы банктер жєне банк ќызметі туралы” 1995
жылдыњ 31 тамызындаѓы жєне ... зањ ... бар ... ... ... 1995 ... 30 наурызындаѓы жєне 1997
жылдыњ 11 маусымында ќабылданѓан Ќазаќстан Республикасыныњ “ЌР-ныњ ... ... ... зањ ... ... мен ... ... Зањын басшылыќќа алады.
¦лттыќ банк µз міндеттеріне сєйкесбарлыќ банктердіњ орындауы
міндетті ... ... ... ... ... ... ... ЌР-сы ±лттыќ валютасыныњ ішкі жєне сыртќы т±раќтылыѓын ќамтамасыз
ету ісі жатады.
Валюталыќ реттеу саласында ¦лттыќ банк ... ... ... ќаѓаздардыњ ЌР-даѓы айналым µрісі мен тєртібін белгілейді, сондай-аќ
резиденттер жєне резидент еместердіњ валюталыќ ... ... ... банк валюталыќ ќ±ндылыќтарды алып кету тєртібі ... ... ... ... ... ... тµлем
ќ±ралдарыныњ ќозѓалысын ќадаѓалайды.
¦лттыќ банк ... ... ... ... басќа
банктер мен ±йымдарѓа лицензия беру тєртібін ... оны ... банк ... есеп ... ... ... жєне ... ќатынастарын жетілдіреді,
шетелден кредиттер келтіру мєселесініњ шешімін ±сынады т.с.с
¦лттыќ банктіњ мањызды ќызметтерініњ бірі - ±лттыќ ... ... ... ... ... ќызметі.
¦лттыќ банк валюталыќ ќ±ндылыќтармен мынадай операцияларды ... ... ... ... жєне ... ... шетелдік мемлекеттердіњ ‰кіметтері немесе халыќаралыќ
ќаржы ±йымдарыныњ ... жєне ... ... ... басќа да ќ±нды ќаѓаздармен операциялар ж‰ргізеді;
- ќажетті ќ±ќыќтары бар шетелдік орталыќ бантер ... ... ... ... ... аффинаждалѓан алтынды жєне басќа ќымбат баѓалы
металдарды ќабылдайды жєне саќтайды;
- ЌР-сы аумаѓында, сондай-аќ ... ... ... жєне ... да ... ... ... сату, сатып
алу операцияларын ж‰ргізеді.
¦лттыќ банктіњ алтын-валюта резервтері ќазаќстандыќ тењгеніњ
т±раќтылыѓын ќамтамасыз етуі тиіс. 2003 ... ... ... Ќазаќстанныњ
±лттыќ валюта енгізгеніне он жыл толды. Б±л жылдар егеменді Ќазаќстанныњ
¦лттыќ банкініњ орталыќ банк ... ... жєне даму ... ... банк ... жєне ... тєуелсіз негізгі реттеуші жєне
баќылаушы органныњ міндетін ... ... банк ... ... ... есеп ... ... банкініњ жоѓары басќару органы – басќарма, оныњ ... мен оныњ ... ... ... ... ... ‡кіметініњ µкілдері кіреді.
Ќазаќстан Республикасыныњ банк ж‰йесі екі дењгейден ... ... банк ... жоѓары дењгейі болып табылады. Банк ... ... ... коммерциялыќ банктер жатады.
1993-1994 жылдары инфляцияныњ жоѓары ... ... ... банк еркін айырбас баѓамы режимін ±станып жєне реттеу ... ... ... ... ... ж‰ргізеді. Осындай аќша-аќша-
кредит жєне валюта саясаты ¦лттыќ ... ... жєне ... ... тµмендетіп, оњ нєтижелерге жетуіне м‰мкіндік береді.
Халыќарлыќ кредиттерді ... ... ... ... ... балансы, валюта баѓамы, ќарыз капиталы
рыноктарына єсер ету ‰шін ќарыз ... ... ... ... ... шыѓу ‰шін біріккен
мемлекетаралыќ шаралар ќолданады;
3) ќарыз алушыларѓа ќатысты келісілген кредиттік
саясат ж‰ргізеді.
Егер,сыртќы ... ... ... ... халыќаралыќ клісім-шарттарда басќа ережелер ќолданылѓан
болса, онда сол халыќаралыќкелісім-шарттардыњ ќаѓидалары пайдаланылады.
Сырќы займдардыњ мынадай ... ... ... жєне ... ... ... сыртќы займдарынан
ќ±ралѓан мемлекеттік сыртќы займдар;
- ... ... ... берілген мемлекеттк емес сыртќы
займдар;
- ЌР-сы мемлекеттік кепілдігінсіз ... ... емес ... займдардыњ негізгі нысандарына мыналнр жатады
- сыртќы займ туралы келісім-шарт;
- міндеттейтін баѓалы ќаѓаз;
Сыртќы ќаѓаздарды басќару жєне шетелдік кредиттерді
пайдалану жµніндегі мєселелер ... ... ... ... ... ... ... Парламенті ЌР-сы
Конституциясына сєйкес µзіне ж‰ктелген µкілеттікті ... ... ... ... жєне ... ... жµніндегі
халыќаралыќ келісім-шарттарды ратификациялайды.
2. Ќазаќстан Республикасыныњ ‡кіметі.
а) жыл сайын, аѓымдаѓы жылдыњ 1-ші тамызына дейін
алдаѓы 10 ... ... ... алып ... ... ... ќабылдайды жєне мемлекеттіњ бюджеттік саясатына
сєйкестендіре єрекеттер ж‰йесін ... оны ... ... алып ... займдардыњ ќажеттігі
жµніндегі шешім ќабылдайды, ол туралы ќол ќойылатын ќ±жаттарды єзірлейді,
мысалы, ... ... ... ... алу, ... ... займдарды дер кезінде ќайтару мєселелері жµніндегі шешімдерді ж‰зеге
асырады
в) ... ... ... ... республикалыќ
бюджет ќ±рамындаѓы мемлекеттік сыртќы займдардыњ сомасын аныќтайды, шеттен
алып пайдаланылатын ќаражаттар сомасыныњ шектерінде ... ... ... ... алып пайдаланатын займдары
тµњірегінде ЌР-сы атќарушы органдарыныњ ќызметін ‰йлестіреді жєне ‡кіметтіњ
сыртќы ... ... ... бар ... емес ... займдарға кепілдік береді.
4. Қазақстан Республикасы ұлттық банкі:
1) ҚР-сы Үкіметінің ... ... ... ... атқарады;
2) Мемлекеттік емес сыртқы займдарды тіркеуді жүзеге асырады ... ... ... ... ... келтіру қажеттілігі ... ... ... ... ... жүргізеді, займдар
жөніндегі тиісті құжаттарға қао қояды, займдарды қабылдайды,
есебін жүргізеді,пайдаланады, сондай-ақ ... ... және ... мәселелерімен шұғылданады, т.с.с.
5. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі
1) мемлекеттік инвестициялар бағдарламасына сәйкес
алдағы 10 жылдық кезеңге ... алып ... ... ... ... ... қарызын атқару жұмыстарын жүзеге асырады;
3) ҚР-сы Үкіметінің мақылдауымен мемлекеттік емес рсыртқы займдарға
кепілдіктер береді де ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктерді бар
мемлекеттік және мемлекеттік емес займдарды пайдалану мақсатында
екінші деңгейлік банктерге өкілеттер береді.
ҚР-сы мемлекеттік сыртқы ... ... займ ... ... ... да, займ ... ҚР-сының Үкіметі мен Ұлттық
банк жатады.
ҚР-сының Үкіметі ұлттық банктің ... ... ... ... ... кепілдіктердің шарттары тараптардың өзара ... ... ... ... кепілдіктері тиісті қаржылық
жылға республикалық бюджет құрамында бекітілген лимит шегінде беріледі.
ҚР-сының мемлекеттіккепілдіктері ... жыл ... ... ... ... ... сәйкес қарастырылып, беріледі.
Кепілдік беру туралы келісім-шарт ... қол ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік кепілдіктердің барлығы
да тіркеуден өтуі ... ... ... ... ... күн келгеннен
бері шетел кредиторының талабына ... ең азы 30 күн ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау жөнінде мынадай шаралар
белгіленген:
1) шетелдік кредиторлардың алдындағы міндеттемелер,
соның ішінде ҚР-сының ... ... бар ... төлем
мерзімін бір жақтың шешімімен кейінге қалдыруға болмайды;
2) сыртқы займдарды келтіруді қиындататын
мемлекеттік органдар мен ... ... ... күші ... Егер ҚР-сында шетелдік кредиторлардың мүдделеріне
нұсқан келтіретін болса, олар шеккен ... орны ... ... ... ... ... іс-қимылдары
себебінен шетелдік кредиторлар шығын тартса, сол кредиторлардың өздері
таңдаған ... зиян ... ... ... ... ... шығынның орны толтырылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің 1997 жылғы
31 наурыздағы “ҚР-сы мүше болып кірген халықаралық ... ... ... ... нұсқауына сәйкес ҚР-сының Ұлттық банкі
Қазақстанның қаржылық ... және ... ... ... ... ... ... қорында (МВФ) ҚР-ның Ұлттық банкі өзінің
есепшоттарын ашқан болатын. ... ... ... сенімді
қамтамасыз ету мақсатында үш негізгі есепшоттар ашылған. Оларға ... үшін ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар есепшотыжатады. Аталған үш
есепшоттың барлығы да ... ... ... ... деп ... ... ... жазылуы МВФ-ке ... ... ... өтпейтін процентсіз векселін көрсету арқылы
жүзеге асырылады.
Халықаралық Қайта құру және даму ... ... ... ... екі ... - негізгі және қосымша бөліктерден
тұрады. Негізгі бөлік ... ... 0,875 ... ... ... ... соманың 7,875 % ұлттық валютамен ... ... жай ... ... ... төленеді. Жалпы соманың 91,25%
МБРР-дің талабына сәйкес төтенше жағдайларда төленеді. Қосымша бөліктің 10%
шетелдік валютамен, 90 % ... ... ... Қаржы министрлігі шығарған
жай, қарапайым векселмен төленеді.
Халықаралық даму ассоцациясынының капиталына жазылу ... ... ... ... ... ... 10%-ін құрайды және ол
АҚШ ... ... ... “төленбеген” бөлігі жазылу бағасының 90%-ін
құрайды да ... ... ... ... оның ... ... жай векселімен атқарылады.
3.3. Қазақстан Республикасындағы валюталық бақылаудың
негізгі ... және ... ... ... ... дегеніміз шетелдік валютаның қолда бар көлемін
және оның басқа валюталарға айырбастау бағамын реттеу. Егер ... ... ... анықтайтын болсақ, онда валюталық бақылау – бұл
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... шаралар 1996 жылдың 24 желтоқсанында
қабылданған “Валюталық реттеу туралы” Қазақстан Республикасының заңының ... ... ... Республикасындағы валюталық бақылауды валюталық
бақылау органдары мен агенттері жүзеге асырады. КР-сының ... ... ... ... жүзеге асыруға құқылы ... ... ... ... ... ... дар болып табылады. Алған
лицензияларға сәйкес өздері операциялар жүргізген ... ... ... ... ... өкілеттік берілген банк тер мен өкілеттік
берілген, бірақ банк тік емес қаржы ... ... ... ... табылады. Валюталық бақылау органдары өз қызметтерін жүзеге асыру
үшін валюталық бақылау агенттерін ... және ... ... ... үшін ... тапсырмалар беруге құқылы” делінген.
2001 жылғы 20 қыркүйекте қабылданған ... ... ... ... ... туралы” нұсқауының ҚР-да
тауарды экспорттаудан шетел валютасымен және ... ... ... ... ... сондай-ақ шетел валютасымен және теңгемен валюта ... ... ... пайдаланудың заңдылығы мен ... ... ... ... асыу ... белгілейді.
Экспорт-импорт валюта бақылауының мақсаты мен бағыттарына ... ... ... ... ... түсімнің толық
және уақытылы түсуін, сондай-ақ шетел валютасымен және теңгемен қаражатты
импорт мақсатына пайдаланудың заңдылығын және негізділігін ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін экспорт-импорт валюта операцияларының
заңға сәйкес келуін немесе ... ... ... ҚР-сы Ұлттық банкінің
тиісті лицензияларын немесе тіркеу куәліктерінің болуын анықтау;
б) төлемдердің негізділігін тексеру;
в) экспорт-импорт валюта операциялары жөніндегі ... ... және ... ... Егер ... ... ... лицензиясында өзге мерзім
белгіленбеген болса, экспортер экспорт түсімін тауар экспортталған ... 120 ... ... аспайтын мерзімде ҚР-ның уәкілетті
банктеріндегі өзінің есепшоттарына аударуға, ал экспорт ... Алу ... ... ... ... ... қайтаруға міндетті.
ҚР-сы Ұлттық банкінің тиісті лицензиясы болса, экспорт түсімін ... ... және ... да қаржы институттары тіркелген мемлекеттердің
заңдары бойынша тиісті ... бар ... ... ... ... ... ... құны тауарға төленген ақша сомасына
тең келетін тауарды әкелуге барлық шараларды қолдануға ... ал ... ... ... ... Ұлттық банкі берген лицензияда өзгеше
көзделмеген болса, бұрын аударылған ақшаны ... ... ... ... ... ... 120 ... күннен кешіктірмей
уәкілетті банктегі өзінің есепшотына қайтаруы керек.
Тауар ... ... ... ... ... ... сәйкес ҚР-сы Ұлттық банкінің лицензиясын Алу үшін шара қолдануға
міндетті.
Резидент ... ... ... төленетін ақшаны
импорт күнінен бастап 120 ... ... ... мерзімде аударған
жағдайда импортер ҚР-ның заңдарына сәйкес ҚР-сы Ұлттық ... ... ... ... ... пен ... емес ... шетел валютасымен
және теңгемен жүргізілетін операциялар бойынша жасалған төлемдер мен ... тек ... банк тік ... ... жүзеге асырылады.
6. Сыртқы экономикалық келісім шарттың әрқайсысы
бойынша резиденттің есепшотын жүргізіп ... ... қол ... бір мәміле паспрты рәсімделеді, оған кейіннен экспорт
түсімі түсіп отыруға, не ... ... ... ... ... тиіс.
7. Резидент-субъектілердің экспорт-импорт операциялары
бойынша сыртқы экономикалық қызметін ҚР-сының заңдарына сәйкес салық және
кеден органдары, ҚР-сының ... ... ... отырады.
Валюталық бақылау органдары мен агенттері өздерінің уәкілеттігі және қызмет
бабы шектерінде валюталық операцияларға ... ... ... ... Республикасының резиденттері мен резидент еместері
жүргізіп жатқан валюталық операцияларының қолданыстағы заңдарға, ... және ... ... ... ... валюталық бақылау
агенттерінің бастр міндеттерінің бірі болып табылады.
Валюталық ... ... өз ... ... ... норматив
тік актілер шығарады, анықталған заңды бұзу фактілерін жоюды талап етеді,
сондай-ақ ҚР-сының резиденттері мен ... ... ... ... ... ... органдары өз қызметі бабында валюталық бақылау
агенттерін жекелеген тапсырмаларды орындауға жұмылдырып отыруға құқылы.
Соңғылары ... өз ... ... ... ... бақылау агенттері құқық қорғау органдары мен Қазақстан
Ұлттық банкіре өздеріне белгілі болған валюталық ... бұзу ... лап ... міндетті.
Валюталық бақылау органдары мен агенттері өз қызметтерін атқару
барысында мәлім болған резиденттер мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырушы адамдар тапсырылған
міндеттемелерді қажетті деңгейде атқара ... үшін ... ... жауапкершілікке тартылады.
Қазақстан Республикасында валюталық ... ... мен ... ... :
- ... ... ... мен агенттерінің
тексерістері актілерімен танысуға;
- ҚР-сының заңдары бекіткен тәртіпке сәйкес валюталық
бақылау органдары мен агенттерінің ... ... ... ... мен ... ... ... да шараларды жүзеге асыруға құқықтары бар.
Резиднттер мен резидент еместердің міндеттері:
- валюталық бақылау органдары мен ... ... ... ... ... ... ... етілген құжаттар мен
ақпараттарды дер кезінде және толықтай беруге тиіс;
- тексеру ... ... ... ... ... ... дар мен агенттерге түсініктеме беруге міндетті;
- тексеру акті ... ... ... ... оның ... ... түрде көрсетіп, тапсыруға міндетті;
- валюталық бақылау органдары ашқан заңды ... заң ... ... ... ... ... ... реттеу мен бақылауды жүзеге
асыратын бір ден-бір орган ҚР-сының Ұлттық банкі. Ол өз ... ... заң күші бар ... Банк ... жарлығына, оның 56-бабына
сәйкес атқарады. Ұлттық банк ... ... ... банктердің
және олардың филиалдарының ... ... тек ... беруді, бақылауды жүзеге асырады.
Банктердің қаржылық орнықтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
ҚР-сының кредит жүйесінің тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады:
- пруденциалдық нормативтерді және банк тер үшін міндетті
басқа да лимиттер нормаларын бекітеді;
- банк тер үшін орындалуы міндетті инструкцияларды ... да ... тік ... ... ... банктердің қызметін тексереді;
- банктерді қаржылық жағынан сауықтыру мақсатында
нұсқаулар береді;
- банктерге шектеулі шаралар қолданады;
- банктерге секциялар жариялап, он қолданады.
Валюталық бақылаудың ... ... ... ҚР-
Сы Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау комитеті ... Бұл ... ... 1997 ... 4-ші ... Қаулысымен құрылып,
бекітілген.
ҚР-сы Қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... болып есептеледі және ол мемлекеттік меншіктің
мемлекеттің ... ... ... ... ... мемлекеттң
бюджеттен тыс қор қаржаттарының тиімді және мақсатқа сай ... ... ... қызметін атқаруда Комитет Конституцияны, ҚР-сы ... пен ... ... ... да ... ... басшылыққа
алады.
ҚР-сындағы экспорт пен импортқа валюталық бақылауды ұйымдастыру
ісі ҚР-сыҰлттық банкінің басқармасы 2001 жылғы 20 ... ... ... ... экспорт-импорт валюта бақылауын ұйымдастыру
туралы) Нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырылады.
Валюталық бақылау ... мен ... ... ... өз ... ... ... заңдарына сәйке жүзеге асырады.
Қазақстан Републикасының Ұлттық банкі:
1) ҚР-сының Мемлекттіккіріс министрлігінен және
уәкілетті бактерден алынған мәліметтер негізінде экспорт-импорт ... ... ... ... ... және ... уәкілетті банктерге есеп беру айынан кейінгі айдың 5-
нен кейін кешіктірмей тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты ұсынады.
3) валюталық түсімнің немесе тауардың ҚР-ның аумағына
уақытылы түсуін қамтамасыз етпеген экспортелер-импортерлер жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... банктер мен олардың филиалдарының толық
почта мекен-жайларын, сондай-ақ көрсетілген мәліметтерге кез ... ... ... ... ... ... ... мен олардың
филиалдарының тізімдерімен келісілген тәртіппен ай сайын жіберіп отырады.
5) Банктердің валюталық бақылау бойынша
бағдарламалық қамтамасыз етілуіне техникалық талаптарды белгілеуге құқылы.
Мәліме ... ... ... экспортер немесе импортер
келісім-шарт жасалғаннан кейін, күні бұрын тараптардың кез келгені келісім-
шарт бойынша өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... мәліме паспортын рәсімдеуге міндетті. Экспортер –импортер кеден
органына мәліме паспортының үш данасын береді. Сонымен ... ... ... ... мәліме паспортыменқоса кеден органына экспорт
жөніндегі ... ... ... ... болған келісім-шарттың
түпнұсқасын және оны ... ... ... және МП ... ... ... Экспорт импорт бйынша құжаттар жасау ... ... ... ... ... ... түпнұсқасы не оның
нотариалыды куәландырылған ... ... ... ... ... және жек ... мөрмен расталған көшірмесін пайдаланады.
Резидент еместермен факс бойынша келісім-шарт жасасақаннан кейін
экспортер-импортер мәліме паспортын ... ... ... бір ... ... ... не ... куәландырылған көшірмесін
беруді міндеттей отырып, оның факсимилді көшірмесін кеден органына ... ... ... ... ... не ... куәландырған көшірмесін бергенне кейін кеден органының ... ... ... ... ... ... істі ... кезінде
бұрын қабылдаған факсимльді келісім-шартты ... ... ... ... ... ... мен оның ... мәтіндері сәйкес келмеген жағдайда кеден органы ... ... осы факт ... ақпарат жібереді.
Кеден органының жауапты адамы құжатты өткізген күнді есептемегенде
екі жұмыс күні ... ... ... ... мәлімепаспорты
деректерінің келісім-шарт талаптарына сәйкес келуін тексереді және мәліме
паспортын рәсімдеуден бас тартуға негіз ... ... ... ... ... қол қояды.
Уәкілетті банк экспортердің банктік есепшотына экспорт ... және ... ... ... ... ... ... ғана жүзеге асырады.
Уәкілетті банктің нақты түскен ақшаны мәліме паспортына енгізу
үшін банкаралық ... ... ... ... жағдайда, уәкілетті банк
оларды экспортердің-импортердің банктік есепшотына аударды және ... ... ... ... ... ... оғанхабарлайды.
Экспортер-импротер уәкілетті банктің жазбаша хабарламасын алғаннан кейін,
уәкілетті ... ... ... мен мәліме паспортының нөмірін
көрсете отырып, түске соманың сипатытуралы жазбаша хабарлауға, ал егер осы
келісім-шарт бойынша ақша ... ... ... ... ... де ... өзінің банктік есепшотына түскен ақщаны толық сомада аударуға
тапсырма беруге міндетті. Экспортер-импортер ... ... ... ... ... ... негіздеме болатын аударым өтінішімен бірге
мәліме паспортыныңуәкілетті банк куәландырған данасын береді.
Егер келісім-шарт бойынша валюта төлемінің кодымен сәйкес ... банк ... ... оның ... ақшаны экспортер-импортер келісілге бағам бойынша келісім-
шарт ... ... ... айырбастайды. Экс-портер-импортер
көрсетілген айыбастаудан бас тартқан жағдайда ... ... ... мәліме паспотына қосымша парақресімдеуге және төлем
валютасына тиісті түсініктемелермен бірге ... ... ... ... ... ... ұсынуға міндеті. Кеден органы көрсетілген
есепті келісім-шарт талаптарында және есептесуде ... ... ... келу ... ... және есеп ... саналған
жағдайда кейінен ақшаның, тауардың және валютамен түсуін, қайтарылыун
есепке алады. Есептеу шетел ... ... ... ... белгілейтін
ресми ресми бағамы арқылы, не ... ... күні ... ... кросс бағамы арқылы жүзеге асырылады.
ҚР-сының Ұлттық банкі ресми бағамын белгілемейтін ... ... ... ... ... уәкілетті банктің экспортерге-
импортерге хабарлайтын осы валютаның АҚШ долларын ағымдағы рыноктық бағамы
бойынша ... ... ... ... теңгемен қайта есептеу ҚР-сының
Ұлттық банкі белгілеген теңгенің АҚШ долларына ресми бағамы ... ... ... экспорт-импорт валюталық операцияларын
жүзеге асыратын экспортерлер мен импортерлерінің құқықтары:
1) валюталық бақылау органдары жүргізген ... ... ... мен уәкілетті банктер тарапынан
негізсіз бас атарту болған жағдайда немесе ... ... ... жағдайда Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіне шағым беруге;
3) ҚР-сының заңдарында ... ... ... мен ... ... шағым беруге;
4) ҚР-сының басқа нормативтік-құқықтық актілермен
көзделген басқа да іс-әрекет жасауға құқылы;
Міндеттері:
1) ҚР-сы Ұлттық банкінің тиістілицензиясы болған
жағдайда уәкілетті ... өз ... ... ... ... ... көлемде және ҚР-сының заңдарында белгілеген мерзімде
есептелуін, ал ... ... лу ... ... ... шетелдік
тарапқа бұрын жіберілген тауарды қайтаруды қамтамасыз ... ... ... толық көлемде және
келісім-шартта белгіленген мерзімде алынуын, ал тауарларды ... ... ... ... ... ... есепшотына бұрын шетелдік
тарапқа аударылған аванс төлемінің сомасын қайтаруды қмтамасыз етуге;
3) олардың бар болуы туралы талап Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... Ұлттық банкінің
лицензиясын және тіркеу куәлігін алу үшін ... ... ... валюталық бақылау органдары мен агенттеріне
экспорт-импорт операцияларын жүзге асырылғандығы туралы барлық сұралған
құжаттар мен ақпараттарды беруге;
5) ... ... ... ... ... ... асыруға байланысты кез ... ... ... ... ... органдарына олардың тексеру
жүргізу барысында, сондай-ақ тексеру нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... олрадың келісім-шарттың қолдану мерзімі ішінде, бірақ кемінде бес
жыл сақталуын қамтамасыз ете отырып, есепке алуға және есеп беріп ... ... ... ... анықталған тәртіп
бұзушылықтарды жою жөніндегі талаптарын, нұсқауларын, ұйымдарын орындауға;
9) ҚР-сының заңдарында белгіленген басқа да ... ... ... ... ... ... жеке және
Заңды тұлғалар әкімшілік,азаматтық-құқықжәне қылмыстық жауапкешілікте
болады.
Респуликамыздағы банк жүйесі қалыптасуу кезеңінен әлдеқашан ... ... ... ... әлемдік аренаға көтерілу шегіндегі іс-
шаралар жиынтығы екені белгілі.
Қорытынды.
Халықаралық өндірістің ... ... ... ... интернационалдандыру-дың басқа да ... ... ... және өндірістік тәжірбиенің
басқа да түрлерімен сауданы ынталандырды. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... төлемдер мен түсімдер және халықаралық кредиттер бйыша ... ... ... кешенді халықаралық экономикалық қатынастары
оның халықаралық опеацияларының баланстық есебінде көрініс табады.
Халықаралық ... ... ... ... күштердің
қарқынды өсуімен, дүниежүзілік рыноктың қалыптасуымен, халықаралық ... ... ... ... интернационалдануы
және жаһандануымн сипатталады.
Халықаралық валюта қатынастар халықаралық ... ... ... ... ... оңды ... тигізеді
Халықаралық валюталық реттеуді Халықаралық валюта қоры жүзеге
асырады, ал Еуропада бұл ... ... ... ... ... институттар Халықаралық валюта-кредиттік және қаржылық ... ... ... ... ... оның ... қамтамасыз етуге ұмтылады.
Халықаралық валюта қоры бірқатар халықаралық ұйымдармен ... ... ... ... ... жақын Бүкіл дүниежүзілік банк
тобымен қаржы – қаражат қатынастары ойдағыдай даму үстінде.
Халықаралық валюта және ... ... ... ... экономикалық қатынастардың ең маңызды буындарының
бірі.
Валюта рыноктары халықаралық есептесулерді жедел жүзеге асыруды,
дүниежүзілік валюта ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Валюта рыноктарының көмегімен
банктердің, ... ... ... валюта резрвтері
толықтырылып отырады.
Әрбір мемлекеттің валюталық ... ... сол ... ... ... саясатының пәрменділігіне, мемлекетік
органдардың валюта-кредиттік жәнем қаржы-қаражат қатынастарына ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттерде экспортқа бақылаудың күшейюіне
капиталдар қозғалысының интернационалдануы себепші болды. Капиталдар қимыл-
қозғалысының интернационалдануы ... ... ... ... ... ... көріністі де қоса алып келді. Сондықтан,
қазіргі кезде экономикасы дамыған елдер валюталық және экспорттық ... ... ... ... ... істерінің бірі ретінде қылмыстық
табыстарды ресмилендіруімен байланысты заңсыз қаржылық операциялардың ... ... және ... кесу мәселелеріменде шұғылданады.
Дүниежүзілік тәжірбие көрсетіп отырғандай рыноктық және
мемлекеттік реттеу жүзеге ... ... ... валютаға сұраныс пен
ұсыныс қалыптасып, оалрдың бағамдық арқатынасы ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс заңдары арқылы ... орын ... ... ... бұл ... ... ... эквиваленттігін, тауарлар, қызмет көрсетулер,
кпиталдар, кредиттер қозғалысымен байланысты халықаралық қаржы ... ... ... сәйкестігін қамтамасыз етеді
Қазақстанның ұлттық валюта жүйесі қазіргі кезде ... ... даму ... ... кешіріп отыр. Дегенмен оның негізгі тенденциялары
мен ... ... ... ... деп ... болады. Біздің мемлекет
дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялануға ... ... 1992 ... ... ... ... ... (МВФ) мүше болып кірді.
ҚР-сының Ұлттық банкі ресми ... ... ... ... ... қайта есептеу уәкілетті банктің экспортерге-
импортерге хабарлайтын осы валютаның АҚШ долларын ағымдағы рыноктық ... ... ... ... кейін теңгемен қайта есептеу ҚР-сының
Ұлттық банкі ... ... АҚШ ... ... бағамы бйынша жүзеге
асырылады.
Қолданылған әдебиеттер.
1.Айдарханова.К.Н. Становление и развитие валютного законодательство в ... ... ... ... ... ... Е. Ф. ... экономические отношения М., 2001
3.Байгісиев. М. К. Халықаралық ... ... және ... ... ... К. ... политика Казахстана положительные тенденций и
противоречие, Транзитная экономика 2003.
5. Бұхарбаев. Ш. М.Валюта-бюджет 2004. Банки ... ... Ж.К. ... ... Банки Казахстана 2003.
7. Вернер. ФҒ Эбке. Международное валютное право. М., 1997.
8. Жас алаш “ ... ... ... Мәлік.А 12.06.2004
9. Ерешов.М. Валютная политка в условиях глобализаций. Финансист. ... ... ... ... Под ред. Л.Н. ... М. ... и
стсатитика.2000.
11. Международные экономические отношения / Под ред. Р. И. ... ... ... для ... по развивающимся рынкам. М., 1995.
13.Международные финансовые организаций сокращают ... ... ... Мировая экономика и междунардные отношения. Доронини. ... ... на ... ХХІ ... ... Н. Қ. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
16. Носкова И.Я:, Максимова Л.М. ... ... ... ... П. Х. ... ... связей. М., 1992.
18. Основы международных валютно-финансовых и ... ... ... В.В. ... ... внешнеэкоомическихзнаний/ Под ред. И.П. Фамилинского. М.,1994
20. Пебро М. Международные ... ... и ... ... С. И. Международные финансовые рынки и финансовый менеджмент.
2001.
22.Рубков Б.Б. Зарубежные фондовые рынки.
23. Смыслов. Д. В. Международный ... ... на ... ... ... ... Темниченко. М. И. ... ... ... и финансовый
менеджмент. 2001.
25. ... ... ... Р. Е. Елемесов. Алматы. “ Қазақ
Университеті”

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бреттон – Вудс валюта жүйесінің дағдарысы. Қазіргі әлемдік ақшалар26 бет
Валюталық қатынастар және валюта жүйесі27 бет
Валюталық қатынастар және валюта жүйесінің қалыптасып дамуы33 бет
Коммерциялық банктің валюталық операцияларын басқарудың ақпараттық жүйесін тұрғызу88 бет
Халқаралық валюта жүйесі19 бет
Қазақстан Республикасындағы валюталық операциялар жүйесі9 бет
Қазақстан Республикасының валюта жүйесі11 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
1993 ж акша реформасы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь