Екінші дүние жүзілік соғыстан кейінгі Қытайдың сыртқы саясаты

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.9
І. ҚЫТАЙ ХАЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫ СЫРТҚЫ САЯСАТЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ

1.1. Қытай революциясының жеңісі және ҚХР даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.16
1.2. 1949.1957 жж. ҚХР сыртқы саясатының негізгі қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17.20
ІІ. ҚХР МЕН ІРІ ДЕРЖАВА ЕЛДЕР АРАСЫНДАҒЫ САЯСИ.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАРЫМ.ҚАТЫНАСТАР: Қытайдың сыртқы саяси ұстанымы
2.1. Екіжақты Қытай . КСРО қатынасының қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.26
2.2. АҚШ . Қытай әріптестігінің перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27.30
2.3. ҚХР сыртқы саяси тұжырымдамасының модернизациясы ... ... ...31.34
2.4. Қытайдың Қазақстанмен геосаяси байланысының дамуы ... ... ...35.48
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49.55
ПАЙДАЛЫНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... .56. 58
Зерттеу жұмысының өзектiлiгi. Мемлекеттер арасындағы сыртқы саясат, дипломатиялық қарым-қатынастар - достықты, бейбiт мақсатты, өзара сенiмдi, тиiмдi, пайдалы келiсiмдi көздейдi. Мұндай игiлiк — саяси татулық, кең ауқымды мәдени тығыз байланыстар арқылы жүзеге асады.
Кез келген мемлекеттің сыртқы саясаты таптық сипатқа ие. Ол экономикалық мүдделер мен үстемдік етіп отырған таптың экономикалық жағдайына байланысты болады. Сол сияқты ол мемлекеттің ішкі саясатымен тікелей қатысты болады. Әлемдік шаруашылық талаптарымен байланысты болатын халықаралық қатынастар таптық, әлеуметтік – экономикалық факторларға жауап береді деп бір ойында В.И.Ленин айтқан еді.
Державалық елдерiнiң қайта қауышуына Азиялық мемлекеттерi мен АҚШ және Еуропа, КСРО мемлекеттерiнiң арасында орнаған дипломатиялық, сауда-экономикалық, мәдени қатынастардың аса қарқынды қанат жаюы — тарихи құбылыс, ұлы үрдiс болды. Бұл байланыс осы елдердегi нарықтық экономиканың қалыптасуына өзiндiк ықпалын тигiзуде. Тек бұл жол бұрынғы Кеңес Одағы шеңберiндегi елдер үшiн оңайлықпен келген жоқ. ХХ ғасырдың екінші жартысы тарихи өзгерiстерге толы болды. Олай дейтін себебіміз, талай жылдан бергі болған соғыстардың нәтижесінде жер бөлу, оны қайта бөлу сияқты мәселелер туындай бастады. Осы турасында болған екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халықаралық арена шамалы өзгерді. Субъектілер екі топқа бөлінді. Ол сол мемлекеттердің даму бағыты бойынша саяси жүйе мен тәртіптің негізінде көрінді. Әмiршiл-әкiмшiлдiк жүйеде болған Шығыс Еуропа елдерi де, Балтық елдерi де КСРО ыдырағаннан кейiн ендi жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өте бастаған болатын. ХХ ғасыр екi үлкен экономикалық тәжiрибемен ерекшелендi. Олар соғыстан кейінгі келесідей екі жүйелердің пайда болуымен және олардың арасындағы күресімен ерекшелене бастады;
Бiрiншiсi:
- 1917 жылы Кеңес Одағында басталған социалистiк тәжiрибе. Оның нәтижелерi мен қорытындылары бәрiмiзге мәлiм.
Екiншiсi: социалистiк экономикадан нарықтық экономикаға көшу. Шығыс Еуропа мен бұрынғы Кеңестер Одағында басталған өтпелi кезең көп жылдан кейiн қандай нәтиже бердi? Қандай сабақ аламыз? Аталмыш елдер өздерінің коммунизмнен бет бұрғандарын жариялаған кезде, батыс уағыздаушылары да нарықтық экономикаға өту үшiн өздерінің сенiмдi ұсыныстарын ұсына отырып, бұл елдерге қадам басты. Бiрақ та нарықтық кезеңге өту мемлекеттердің бұрынғы экономикалық саясаттарын, мекемелерiн және тәжiрибелерiн де өзгертуге итермелейтіндігі сөзсіз. Бұл елдер нарықтық қағидаларға сәйкес, қызметтерінің тиiмдiлiгiн арттыру үшiн басқа елдермен де қарым-қатынасты қайта құрулары тиiс. Олардың нарықтық экономикаға өте бастағанына он алты жылдан астам ғана уакыт өтсе де, бұл елдердiң үлкен жетiстiктерге жеткендiгiнің куәсi болудамыз. Алайда нарықтық кезеңге өтудiң жылдамдығы, дәрежесi және жетiстiктерi жөнiнде де қайшы ойлар жоқ емес. Шығыс
1 Деректер
1.1 Келісімдік-құқықтық негіздер
1. Совместная Декларация о дальнейшем развитии и углублении дружественных взаимоотношений между Республикой Казахстан и Китайской Народной Республикой, Пекин, 11 сентября 1995 г. // Министерство иностранных дел Казахстана// http://mfa.kz
2. Соглашение об организации проектов сотрудничества в области нефти и газа между КНР и Россией// Проблемы Дальнего Востока. - 1997. - №4.
3. Соглашение о научно-техническом сотрудничестве между КНР И РК, 1998 г.// Министерство иностранных дел Казахстана// http://mfa.kz
1.2 Саяси және мемлекеттік тұлғалардың еңбектері
4. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында /205-206 б.б/
5. Қ. Тоқаев Қазақстан Республикасының дипломатиясы /122-137б.б/
6. Қ. Тоқаев Беласу
1.3 Стастикалық деректер
7. Современный Казахстан: цифры и факты. - Алма-Аты, 1998. - 345 с.
2 Зерттеулер
8. Абдуллаева К. Ш. , Двоскин Б. Я., Надыров Ш. М. Развитие интеграционных связей Казахстана и СУАР КНР // Вестник АН КазССР.-Алма-Ата, 1989.-№ 9.-С. 28 – 34.
9. Абен Е.М., Жоламан Р.К., Карин Е. Г., Кушкумбаев С. К., Спанов М. У. Потенциальные территориальные столкновения и конфликты в контексте безопасности в Центральноазиатском регионе// Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность.- Алмата,1998.-№ 4.-С. 83 – 138.
10. Азовский И. П. Вторая трансконтинентальная евроазиатская магистраль// Железнодорожный транспорт.- М., 1995.-№ 9.- С. 24 – 30.
11. Акбари Рашидин Казахстан уменьшает военные силы на китайской границе// http://caapr.kz
12. М.С. “Шанхайский форум” как фактор безопасности в регионе// ANALYTIC / http://u978.30.spilog.com/cnt?f
13. Андев М. Куда идет “Шанхайская пятерка” //http://caapr.kz/show.php?archa_a_06.html
14. Әуезов М. Қытай-Қазақстан саяси қарым-қатынастарындағы тарих пен бүгінгі күн туралы./Түркістан газеті 2000ж. 8-22 қыркүйек
15. Бахытжан Темирболат Казахстанско-китайский проект в контексте нефтяных интересов Китая// АПИ.-2000.-7 февраля, http://www.caapr.kz
16. Внешняя политика Китая – 1969-1976гг. М.,1992г.
17. В.Б.Воронцев, Китай и США 60-70 годы, М.,1979г
18. Глава МИДа дал интервью китайской “Гуаньминь жибао” // Панорама. - 1999. - № 43.
19. Джалилов А. Начала работать крупнейшая в мире Транс- Азиатско- Европейская магистраль // Панорама. - 1998.-16 мая.
20. Достигли договоренности о визите Н. Назарбаева в Китай // Панорама.-1999.-№ 41.
21. Дрозд Н. Казахстан- Китай: решение проблем трансграничных рек пока откладывается // Панорама.-1999.- № 46, ноябрь.
22. Жукеев Т.Т. Система азиатско-тихоокеанского экономического сотрудничества и перспективы участия в ее деятельности Казахстана.-М.,1998.-№2.-С. 157-169.
23. Жүңго және Қазақстан қатынастары// Лю И Пиң// Пекин 2000
24. Қытай Халық Республикасының екінші дүние жүзілік соғыстан кейінгі сыртқы саясаты, Пекин, Шыңжаң баспасы, 1995ж.
25. Қазақстан мен Қытай арасындағы саяси қарым-қатынастар туралы
26. Президент Казахстана посетит Китай // Сообщение МИД Казахстана // http://www.mfa.kz/m6/kaz&azia;.html
27. Қазақстан-Қытай қатынастарының жаңа кезеңі/ Ақиқат журналы 1995 12-сан/
28. Қытайдың қилы кереметі /Қытай-Қазақстан қарым-қатынастары туралы/ Жас алаш
29. Құдай қосқан көрші /дипломатия Егемен қазақстан/ 1997ж. 18-қаңтар.
30. Қытай шығыстағы көршіміз/ Қытай-Қазақстан қарым-қатынастары туралы/ Отан сақшысы 1996ж. 30-қараша.
31. Орта азия және Жүнго. Пекин 1998ж.
32. М.И.Сладовский, Очерки развития внешнеэкономических отношений Китая, Внешнеторгиздат, М.,1953г.
33. Султанов К. Состояние и перспективы казахстанско-китайского сотрудничества// Саясат. - Алмата, 1998.-июль.-С. 59 – 69.
34. Шанхай ынтымақтастық ұйымының мазмұндары./Егемен қазақстан 2001. 18 қырқүйек/
35. Сыртқы саясат елдерді табыстырады/Егемен қазақстан 2002. 7 мамыр/
36. Султанов Қ. Елімді ел таныса/ Қытай мен Қазақстан арасындағы саяси қарым-қатынастар туралы/
37. Территорияльная притензия Пекина, современность, история, М.,Политизат, 1979г.
38. Политика Китая по отношению к странам Центральной Азии // МИД КНР // http://fmprc.gov.cn/4372.html
39. Синьцзян няньцзянь.- Урумчи,1998. - С. 232.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Халықаралық қатынастар факультеті
Халықаралық қатынастар және
ҚР ... ... ... Арай
ЕКІНШІ ДҮНИЕ ЖҮЗІЛІК СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ ҚЫТАЙДЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫ
(бітіру жұмысы)
ғылыми жетекші: т.ғ.д. Идырышева Ж.Қ.
қорғауға жіберілді:
“____”____________2007ж.
АЛМАТЫ 2007
МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ________________________________________________________3-9
І. ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қытай революциясының жеңісі және ҚХР даму
кезеңдері________________________________________________________10-16
1.2. 1949-1957 жж. ҚХР ... ... ... ҚХР МЕН ІРІ ... ... АРАСЫНДАҒЫ САЯСИ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАРЫМ-
ҚАТЫНАСТАР: Қытайдың сыртқы саяси ұстанымы
2.1. Екіжақты Қытай - КСРО қатынасының қалыптасуы және
дамуы__________________________________________________________21-26
2.2. АҚШ - ... ... ҚХР ... ... ... ... ... Қазақстанмен геосаяси байланысының дамуы ___________35-48
ҚОРЫТЫНДЫ _________________________________________________49-55
ПАЙДАЛЫНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ _____________________56- 58
КIРIСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектiлiгi. Мемлекеттер арасындағы сыртқы саясат,
дипломатиялық ... - ... ... ... ... сенiмдi,
тиiмдi, пайдалы келiсiмдi көздейдi. Мұндай игiлiк — ... ... ... ... ... байланыстар арқылы жүзеге асады.
Кез келген мемлекеттің сыртқы саясаты таптық сипатқа ие. Ол экономикалық
мүдделер мен үстемдік етіп отырған таптың ... ... ... Сол ... ол ... ішкі ... ... қатысты болады.
Әлемдік шаруашылық талаптарымен байланысты болатын халықаралық қатынастар
таптық, әлеуметтік – экономикалық факторларға жауап ... деп бір ... ... ... елдерiнiң қайта қауышуына Азиялық мемлекеттерi мен АҚШ және
Еуропа, КСРО мемлекеттерiнiң арасында ... ... ... ... ... аса қарқынды қанат жаюы — тарихи
құбылыс, ұлы үрдiс болды. Бұл байланыс осы елдердегi ... ... ... ... ... Тек бұл жол бұрынғы ... ... ... үшiн ... ... жоқ. ХХ ғасырдың екінші жартысы
тарихи өзгерiстерге толы болды. Олай ... ... ... ... ... соғыстардың нәтижесінде жер бөлу, оны қайта бөлу сияқты мәселелер
туындай бастады. Осы турасында ... ... ... ... ... ... шамалы өзгерді. Субъектілер екі топқа ... Ол ... даму ... ... ... жүйе мен тәртіптің негізінде
көрінді. Әмiршiл-әкiмшiлдiк ... ... ... ... ... де, Балтық
елдерi де КСРО ыдырағаннан кейiн ендi жоспарлы ... ... өте ... болатын. ХХ ғасыр екi үлкен экономикалық
тәжiрибемен ... Олар ... ... келесідей екі жүйелердің
пайда болуымен және ... ... ... ... ... 1917 жылы ... ... басталған социалистiк тәжiрибе. Оның нәтижелерi
мен қорытындылары бәрiмiзге мәлiм.
Екiншiсi: социалистiк экономикадан ... ... ... ... мен ... Кеңестер Одағында басталған өтпелi кезең көп ... ... ... ... ... ... аламыз? Аталмыш елдер өздерінің
коммунизмнен бет бұрғандарын жариялаған ... ... ... ... ... өту үшiн ... сенiмдi ұсыныстарын ұсына отырып,
бұл елдерге қадам басты. Бiрақ та нарықтық ... өту ... ... ... мекемелерiн және тәжiрибелерiн де
өзгертуге итермелейтіндігі сөзсіз. Бұл елдер ... ... ... ... ... үшiн ... елдермен де қарым-қатынасты
қайта құрулары тиiс. ... ... ... өте ... он алты
жылдан астам ғана уакыт өтсе де, бұл ... ... ... ... ... ... нарықтық кезеңге өтудiң жылдамдығы,
дәрежесi және ... ... де ... ... жоқ емес. Шығыс
Еуропадағы Польша сияқты елдердiң кейбiр ... өту ... өте ... ... ... ал ... ... Өзбекстан, Тәжiкстан сияқты
елдерде мұндай жедел ... ... жоқ. ... ... ... ... ... Еуропа елдерi мен Кеңестер Одағында ... ... ... сәттi болмағандығы жайында 1998 жылы өз сындарын айтқан ... ... ... ... Кеңестiк шеңберде болған Орталық Азия
елдерi және Қытай даму жолын өзгерте бастады. ... ... ... ҚХР ғана ... ... Осы ... тығыз халықаралық экономикалық
қатынастар орнады.
“Елдер өздерiнiң экономикасын, қоғамын ... ... ... мен ... және ... қорының халықаралық ауысуына рұқсат
берумен қатар, дамыған ... ... ... ... ... ... бiлiм, денсаулық және әлеумелiк жүйелерiн және де
олардың жалпы құндылықтары мен идеяларын да ... - деп ... ... [4,56]. ... ... ... елдердiң халықаралық
қатынастарын, нарықтық кезеңге өту кезiндегi экономикасын, оның өрлеуі мен
даму ... ... ... ... ... қарым-
қатынастардың теориялық көзқараспен зерттелуі бүгінгі күннiң ... ... ... ... ... елде үлкен державаға ... ... ... ... дамуы, олардың теориялық ерекшеліктері біз
үшін маңызды.
1) Қытайдағы нарықтық қатынас Батыс елдерiнiң нарығынан ... ... да оған ... сауда - саттығын тұспалдау өте күрделi;
2) Қытай ашық нарық экономикасының операцияларымен тәжiрибе жүзiнде ... ... ... Орта және Шығыс Еуропа елдерiнде бұл үрдiске өту ... ... ... ... бұл ... Қытайда кейiннен басталды;
4) Орта және Шығыс Еуропа елдерi сияқты Қытай Еуропалық Одаққа мүшелiкке
үмiткер емес;
5) Басқа елдермен салыстырғанда Қытайда ... ... ... Орта және ... ... елдерi мен Балтық елдерiне қарағанда Қытай
коммунистiк билiктiң шырмауында 20-ЗО жыл артық ... ... ... Одағы елдерiне қарағанда Қытай жан басына шаққандағы
табыс мөлшерi азырақ болды және ... ... өту ... Орта және ... ... ... өндiрiстiк мекемелерi болмады.[6,56б.]
Қытайдың социалистік дамуға өту үрдiсiнiң басқа елдермен болған
экономикалық ... ... әсер ... ... ... ... да ... қатынасқа өту үрдісіне Қытайдың басқа
елдермен ... ... - ... ... ... немесе
халықаралық экономикалық қатынастарға өту талаптарына ... ... ... өте ... да, ... ... ... социализмге
өтуiн және әлемдiк социалистік қатынасқа қосылу деңгейiн толық түсiну және
оның ... ... ... үшiн, ... ... халықаралық
экономикалық қатынастарға тигiзген әсерiн зерттеу қажет. ... ... ... да және ... елдермен қарым-қатынастарында да
түбегейлi ... ... ... ... ... ... ... тарихы
мен даму перспективаларын дамыту;
Қытай мен КСРО арасындағы ынтымақтастығының нығаюын көрсете ... ... ... ... даму үрдiсiн айқындау өте ... ... ... көп ғасырлардан бері әлемдегі ұлы держава елдер қатарынан орын ... ... Ол тек ... ... ... ... жағынан ілгері келе
жатқан мемлекет ретінде танылып қоймай, сонымен қатар экономика ... ... ... ел. Сол ... екінші дүние жүзілік соғыстан кейін
күшіне еніп, басқа, яғни социалистік дамудағы елдерге өз саясатын жүргізе
бастады. ... де ... ... ала ... ... Халық
республикасы да халықаралық қатынастар субъектісі ... өз ... ... ... ... 1917 ... бастап, дамуды коммунистік жолмен
теңестірген КСРО – да ұлы ... ... еді. Тек ... немесе
географиялық орналасуы ұқсас елдер ретінде ғана ... ... ... ел даму жолын бірдей ала бастады. Мінеки, сөз больш ... ... ... сол ... қандай болды, оның астарындағы мәндері қандай,
деген сұрақтар зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... 40 - ... басында КСРО – ның, кейінен келе Қытайдың
нығаюына байланысты өрiстеген саяси ... ... ... ... ... Орталық Азияның кейбiр елдерi өздерiнiң тәуелсiздiгiн алу,
сақтау, экономикасын күшейту және ... ... ... одан әрі ... ... ... ... мемлекеттерден тыс елдермен қарым-
қатынастар орнатуға ... ... да ... ... ... осы Орталық Азия елдерiн алғашында Түркиямен, КСРО-мен, Батыс
Еуропамен, ... соң ... ... ... ... ... салынған беттен бастап осы күнге дейiн саясат, ... ... ... ... ... мен байланыстарымыз қарқынды
түрде дамып келеді.
Тәуелсiздiктен кейiнгi жылдары Қытай мен КСРО арасындағы экономикалық
қатынастар, саяси ... ... ... ... ... ... жете ... Олардың барлық барысы арадағы
қатынастардың әр түрлілілінде. Бұл қатынастың ... ... ... ... зерттеу өзектi меселелердiң бiрi болып табылатындығы
сөзсiз.
Бітіру жұмысының зерттеу нысанына екінші ... ... ... және 1991 ... ... ... халық республикасының сыртқы
саясатының социалистік жүйені ... ... ... ... ... алынды. Сонымен қатар 3-әлем елдерімен
жасаған Қытайдың қатынасы зерттелді.
Бітіру жұмысының пәні ... ... ... ... саясаты және
оның халықаралық қатынастар жүйесі болып ... ... ... әрине, держава елі болып ... ... ... ел ... ... ... бастап бүгінгі күнге дейiн, яғни 1945 -
2007 жылдар аралығын қамтиды.
Бітіру жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... тек iшкi ... тиiмдi қолдану арқылы iске асырылса да, ... ... ... ... ... экономикалық сыртқы
үлестердi ... ... Сол ... ... ... ... жататын ұлы державалардың да саясатын ескеру қажет. Сондықтан
да осы ғылыми зерттеудiң алдына қойылған ... ... ... ... көп ... ... елдер арасында қабылданған ... ... ... ... арасындағы халықаралық ... ... ... ... ... жылдар аралығьндағы
Қытай мен КСРО, АҚШ, Азия ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуын және болашақта шешiмiн ... ... ... меселелердi көрсету.
Осы алға қойған мақсатына жету үшiн келесi ... шешу ... ХХ ... 40-жылдарының басындағы Қытай халық республикасының саяси -
экономикалық өзара әрекеттестiгiнiң алғы шарттарын айқындау;
... ... ... ... саяси-экономикалық
бағыттарын, оның iшiнде КСРО мен АҚШ сияқты мемлекеттерге қатысты саяси
ұстанымын зерттеу;
• Қытайдың АҚШ-қа қатысты сыртқы саяси - ... ... ... ... мен 1991 жылы ... ... Қазақстан арасындағы өзара қарым
- қатынастардың құкықтық негiздерiн жан-жақты ашу;
• Аймақтық ынтымақтастың жүйесiндегi американ-қытай сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... эволюциясының салыстырмалы ерекшелiктерi мен
негiзгi кезеңдерiн көрсету;
• Қытай халық республикасы дамуындағы ... ... ... ... ... мен болашақта шешiмiн iздеген
халықаралық аренадағы мәселелердi қарастырумен ... ... ... ... деректiк негiзi: Бітіру жұмысының алдына қойған мақсаты
мен мiндетiн орындауда ... ... ... ... ... ... бiрнеше топтарға бөлiп қарастырып ... Ең ... ... және ең ... болғаны бұл: заң актiлерi ... ... ... ... қайраткерлерінің сұхбаттары мен
еңбектерi, архив ... және ... ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Бітіру жұмысын жазу барысында
шетелдік ... ... ... қаралды. Атап айтсақ, В.Вильсон ,
К.Маркс, Энгельс сияқты ғалымдарға сүйене отырып, өтпелі кезең елдеріне
ерекше ... ... ... мен ... ... ғалымдар
Вашингтон, Соловев, Мао Цзы-дун өтпелі кезендегі тарихты, саяси дамуды,
соғыс пен ... ... ... ... ... ... ... ұйымының (БҰҰ) мамандары мен ... де ... ... ... ... экономистің Қытайдың соғыстан кейінгі сауда
айналымын зерттеген еңбектерінен материалдар алынды және тағы басқаларының
әсіресе КСРО өндірістерінің азаю ... ... ... ... тырысқан
еңбектеріне сүйендім. Сонымен ... ... ... ашу үшін ... ... ... тәуелсіздікке қол тіреген
кезеңінде әрқилы қиыншылықтарға тап болуының себебін айқындау қажеттілігі
туды.
Ал, сол ... ... ... теория әлі де болса дамымаған еді.
Дегенмен де, бұл жаңа ... ... ... ... ... атап ... 1995 жылы ... Дарендорф және 2000 жылы
Г.Роланд ... ... ... деген еңбектерін шығарды.
Сонымен бірге, екінші дүние жүзілік соғыстағы жаңа саяси қатынасқа өту
мәселесінде әскери күшею мәселесінің түп-тамырын ... ... ... ... үшін ... әріптестерді тарту, оның ішінде Қытай мен КСРО
тарапынан осы мәселелер қажетті деңгейде ... ме ... ... да ... авторлардың жұмыстарына көңіл бөлінді. Солардың
ішінде П.Ревке, М.Чапай және ... ... ... ... ... ... тарихымен байланысы жөнінде қарастырылған. Ал Ж.Алдабек
атты тарихшы Қытай халықықынң ... ... ... ... ... ... оның ... тұрмыс тіршілігі, сыртқы және ішкі саясаты т.б.
мәселелерді қарастырды.
Бұл бағытта кейбір американдық ғалымдар, оның ішінде С.С. Тауэр АҚШ пен
Азиялық ... ... ... ... ... өзге де
ғалымдар АҚШ елінің ғаламдық интеграцияға ұмтылуының қажеттіліктері мен
ерекшеліктерін ашуды көздеді.
Қазіргі таңдағы ТМД ... ... ... ... мен ... газ
байлығының қорын, соның негізіндегі ұстап отырған ... ... ... оқу орындарының ұжымы халықаралық қатынастар саласын жан-
жақты зерттеумен айналысуда. Оның ішінде еуропалық, азиялық ... ... ... ... жеке ... саяси ұстанымына, Қытайдың әлемдік жүйедегі орнын айқындауға ... ... ... ... күні ... ... интеграция
мәселесін зерттеудің қандайда бір мектебі қалыптасты деп ... ... ... ... ... жетекшілік ететін профессор Колосковтың ғылыми
еңбектерінің маңыздылығы өте зор. Қытай мен кеңстік ... ... ... ... ... орыс ... жеке ... Қазақстан Республикасы мен ҚХР - ның екі жақты ... ... ... ... ... үрдістері, қытай-қазақ
қатынастарының мәселелері, Қазақстанның сыртқы ... ... ... ... ұлттық университеті Халықаралық қатынастар факультетінің
Халықаралық қатынастар және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен ... басылымдарында
көрініс тапқан. Осы ұжымда қызмет жасаған кейбір шетелдік ғалымдар да өз
еңбектерінде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатының маңызды бағдары мен ... ... ... тайваньдық ғалым Чжен Кун Фу еңбектерінің ... зор. ... ... Халық Республикасының өкілі Сюй Хоэй-Фан еңбектері
де Қазақстанның және ҚХР сыртқы саясаты мен ... ... ... өзара
байланыстарына арналған. Орталық Азия аймағындағы интеграция үрдістері мен
еуропалық интеграция және қауіпсіздік мәселелерін зерттеген Ж.О.Ибрашевтің
еңбектерін атап өту ... ... Азия ... ... елдермен өзара
қарым-қытынастарын, Қазақстанның Қытаймен және еуропалық елдермен орнатқан
ынтымақтастығын ... ... ... атап ... Г.Ш.Жамбатырова,
Қ.Е.Байзақова, И.А. Черных, К.Н.Макашева, М.Ш.Губайдуллина, Ф.Т. ... ... өз ... ... Сол ... ... ... жөнінде ҚР
экс-сыртқы істер министрі Қ.Тоқаев та біраз еңбектер жазды.
Осы ... ... ... ... ... өзге
мемлекеттермен арадағы саяси-экономикалық және сыртқы саясаи байланыс пен
ынтымақтастықтың аймақтық деңгейдегі мәнін ... ... ... ... ... және теориялық негізі:
- Көптеген елдер арасында ынтымақтастықтың, Қытай мен ... ... және ... ... ... алғы шарттары мен
салдары туралы тарихи-танымдық қағида.
- Кез-келген екіжақты және ... ... ... ... мен даму дәрежесін ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесінде екі мемлекеттің ұсыныстары мен
тілектері жан-жақты сұрыптаудан өткізіліп, ... сай ... ... ... ... ... ... аренада екі елдің қарым-қатынасының сыртқы саясат
саласындағы ... ... ... қалыптастыруға
бағытталған мемлекеттердің көзқарасының үйлесуін сипаттайтын қағида.
Бітіру жұмысынң құрылымы: ... ... үш ... кіріспе, негізгі
және қорытынды бөлімдерден тұрады. Кіріспе бөлімде екінші дүние жүзілік
соғыстың ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері сөз болады, сол сияқты тақырыптың зерттелу деңгейі,
методологиялық негізі және мақсаттар мен міндеттер ... ... екі ... ... ... ... ... сыртқы саясатының негіздері, оның ішінде
Қытай революциясының жеңісі және ҚХР даму ... ... ... ... жж. ҚХР ... ... негізгі қағидалары басты мәселе
ретінде алынады.
2. ҚХР мен ірі держава елдер ... ... ... ... сыртқы саяси ұстанымы, оның ішінде ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы және АҚШ - Қытай ... ... Осы ... ... назар Қытайдың Азия елдерімен
геосаяси байланысының дамуы және қазіргі аманғы Қазақстанмен байланысы,
ары ... ҚХР ... ... ... ... баяндалады.
Қорытынды бөлімде негізгі бөлімде баяндалған барлық ... ... ... ... ... соң ... жұмысында
пайдаланылған әдебиеттер тізбектеліп, ... ... ... ... ХАЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫ СЫРТҚЫ САЯСАТЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қытай революциясының жеңісі және ҚХР даму кезеңдері
Қытай Халық республикасының сыртқы саясатын талдап, оны ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар халықаралық
экономикалық және саяси қарым-қатынастарды қарастыру зерттеу жұмысынң
міндеттеріне де ... ... ... ... ... социалистік мемлекеттердің
қағидаларын, яғни Қытай Халық республикасы ... ... ... іс-әрекеттермен нақтылана түседі. Мәселен, 1949 жылы ... ... ... ... ... ... және
оның І сессиясында қабылданған нормалар бойынша қарастырылады.
Қытай Халық республикасының ... ... ... ... ... ... 5 ... кезеңді ескереміз, олар:
1. 1949-1958 жж.
2. 1958-1963 жж.
3. 1963-1966 жж.
4. 1966-1969 жж.
5. 1969 жылдан кейін.
Аталмыш кезеңдер Қытай Халық ... ... ... саяси
оқиғаларға, мемлекеттің құрылуына, мәдени төңкерістің болуына және реформа
кезеңдерінің болуына ... ... ... ... ... ... сыртқы саясаты
Қытай революциясы жеңгеннен кейін 1949 жылы Қытай Халық республикасы
социалистік әріптестік ретінде дами бастады. Сол яисқты көптеген ... ... ... Бұл жағдай Америка имперализмінен кейінгі әрекеттерден
кейін ... ... ... қабақ соғыстың нәтижесі және оның
йымдастырушыларының бірі АҚШ-тың ... ... ... ... ... Халық республикасының пайда болуы осыған дейін өмір сүрген
имперализмнің жеңілуінен келіп соқты.
Шығыс ... ең ірі ... ... ... национализмнің өсуіне
жіне оның өркендеуіне еңбек ете бастады. Ол ... ... ... партияның төрағасы Мао Цзэ-дун Цзэ-дун-Цзэ-дунның өмірімен
тікелей байланысты. Бірақ комунистік ... ... де ... тұлғалар
интернационалдық қағидаларды алға қойып әсер ете бастады. ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясатының дамуына әсерін білдіре
бастады.
1949 – 1958 жж. ... ... ... ... ... ... ... саясатта социалистік қағидаларды сезінді, онан ешқандай
национализмнің жоқ екеніне көздері жетті. Сол ... онда ... ... иедеясын жақтаған бір топ, болса, екіншісі – Мао Цзэ-дун Цзэ-дун –
Цзэ-Дунның саясатын жақтаған ... еді. Осы ... ... ... революцияда жеңіске жетті.
ҚХР көрші елдермен байланысы жөнінде қарастыратын болсақ, Оңтүстік
және Оңтүстік – шығыс Азия елдерімен ... ... ... болды. Сол
себептен қытай көшбасшылары қытай ұстанымының негізгі шекарасы ... ... ... ... позиция қытай басшылығының ҚХР сенімсіздік
атмосферасын қалыптастырды, сонымен қатар АҚШ –тың ... ... ол д ... кі ... қалдырды. Олардың ішінде бірінші қатарда,
әрине, КСРО болды.
Осы турасында Мао Цзэ-дун Цзэ-дунның позициясы көрші ... ... ... ... тиіс ... осыдан кейін жеңіске жеткен Қытай
революциясы жоғарыоханьдық баспалдақтан өтіп, ҚХР қауіпті аймаққа тіреді.
Осыдайн кейін Пекин қаласы тәуелсіздігін алуы ... ... сол ... ... де ұзақ ... өз ... ... жетуіне тура
келді.
Пекин қаласын картадан көрсеткен сәттен астап, Қытай территориясы
Гималай ... ... ... жатты, сол сияқты 1954 жылы «Краткая
история современного Китая» ... ... ... бекітіліп, 1890-
1919 жылдыар аралғындағы Оңтүстік және ... ... ... ... алуына мүмкіндік алды. Олардың ... ... ... МНР ... ... ... ... және Қазақ ССР,
шалғай шығыс және Корей аралының ... ... ... ... кейін Қытай халық республикасы қарулы күштерінің негізін дамуын
қолға ала бастады. Өйткені көптеген территорияларды сақтап қалу үшін ... ... ... ... ... қажеттеліктің негізгі мәнән ашу
үшін, айналадағы державалардың қысымдылығын және ... ... ... ... ... ... ... басшылырының қағидалары Қытай халық
республикасы мен оның әріптестері арасындағы қарым – қатынастардың дамуымен
сәйкес ... Осы ... ... ... байланыстарды орнататын
келісім-шарттар, мәсілелер дүниеге келе ... ... ... ... ... ... және ... елдерімен болған келісімдер
дәлел болады.
Сол сияқты жақсы келісімдер тек ол ... ғана ... ... Камбоджа секілді елдермен де болды.
Осындай Қытайдың елсүйгіштік іс-шаралары 50 жылдардың ортасына ... ... Ол ... ... ... ... ... өсуіне алып келіп соқты.
1956 жылдың қыркүйегінде ... ... ... ... ... Қытай Халық республикасы сыртқы саясатының социалистік қағидалары
талқыланды. Ол салтанатты мәжіліс Мао ... ... және ... ... күреске дайындық болатын еді. Оның мәні коммунистік-
социалистік қытай интернационалистері. 1958 жылы ... ... ... ... ... ... мүмкіндік алды. Оның бағытының сәйкес
келмеуі каптиталистік елдермен болды.
1958-1963 жылдар аралығындағы Қытайдың ... ... ... ... ... ... республикасы басшыларының
шығармашылығында сыртқы саяси қағидалар басымырақ болды, ол Пекинге бұрған
түбірлі саясатпен сәйкес келді. Сонымен қатар ... ... үшін ... де осы ... орын алады. Ондағы басты кеіпкер Мао Цзэ-дун Цзэ-
дун.
1959 жылы қыркүйек айында Сыртқы саясат жөніндегі мәселелер ... ... Мао ... ... «Біз ердің шары болуымыз керек.
Біздің нысанымыз барлық жер атаулылыры болуға ... Күн ... ... ... ... ... тұра ... Ал Ай, Марс, Меркурий, Шолпандар – барлық
сегіз планета, сонымен қоса жерді ... ... ... пен ... ... мен үшін жер шары ең маңыздысы, біз мықты державаны қай
жерде дайындап, ... ... ... ... келуіміз керек».
1959 және 1962 жылдар аралығындағы Индия-қытай қақтығысы Оңтүстік және
оңтүстік ... ... ... ... ... ... маркстік-лениндік қағидаларға сүйенген
қытай басшылығын басқа елдер мойындай бастады. Сол сияқты 1957 жылы Мао Цзэ-
дун Цзэ-дун ... және ... ... жиналысында соғыс пен
бейбітшілік ұғымын түсінді. Болашақ ... ... адам ... алып
келетіндігін ескеруге болама? , деген сияқты ... ... ... ... ... ... ... онда олда азырақ етеді. Егер соғыссақ ... атом ... ... да қару ... егер ол жағдай орын алатын болса,
адамзат өмірінде қиыншылықтар мен ... ... ... Ол бі үшін қажет
емес деп атап көрсетті.
Социалистік ... ... ... қытай басщылығын қарастыру.
1960 жылы Пекинде жарияланған кітапшада «Да ... ... ... шыға ... Ол атом ... ... кейін, оның зардабының
сорақы екенін ескертіп жазылған еді. Сол ... ол ... ... ... қоса, социализм мен оны жақтайтын жақтастарды ... ... ... идея еді. О ... бізге немесе сізге
байланысты емес, ол жауыздарға байланысты деп ... Мао ... ... ... қаруға қарсы екенін атап көрсетті.
КСРО басқа да социалистік елдермен қатар өзінің адами бағдарламасын
бүкіл әлемге көрсетіп, ұсынды: олардың ... ...... ... ... жіне толық қарулануды талаптау т.б.
Сонымен қатар халықаралық қатынастарда күш ... ... ... ... ... ... ... жолмен шешу керек ... ... ... халықаралық аренада және ішкі саясатта қытай басшылығы
коммунистік елдердің құжаттарымен сәйкес өмір сүре бастады.
1958-63 жылдары ... ... ... ... ... елдермен
ашық қарым-қатынас жасаудың қажеттілігін көрмеді, сол сияқты халықаралық
қозғалыстар, социалистік ... ... ... ... ... ... Қытайдың сыртқы саясаты
1963 жылы қытай басшларына социалистік ... оңды ... ... ... ... жолда және қозғалыста
авантюристік ... бола ... Оның ... ... күші Мао ... ... аралығында Пекин әлемдік коммунистік қозғалыстың ... ... ... ... ... коммунистік қозғалыстың жалпы маңыздылығын ескере
отырып, басты мәселе Азия, ... ... ... ... ... ... деп ... Осы қорытындыны шығара отырған Мао ... ... ... ... әлем ... ... жоғарғы державалық
қасиеттерімен әсер етуді мақсат тұтты. Сол ... ... ... ... ... ... алға тартып, қалған елдерге де септігін
тигізе бастады.
Бұл жасалған әрбір іс ... ... ... ... әлемдегі жалпы имперализмге соққы болп табыла берді. Бірақ ол жалғыз
өзі ... ... ... емес, мемлекеттік
монополиялық апитализмнен және оның ... ... ... және оның күшінен арылу болып табылды.
Мао Цзэ-дун Цзэ-дун әлемде болып жатқан және ... деп ... екі ... ... ... ... екенін түсінді, сол
арқылы ұлттық – азаттық күрес отар ... ... ... деген
қарсылығы нәтижесінде, халықаралық ... ... ... ... ... мен ... халықаралық сипатта белең алған социалистік
елдердің идеясын жақтады. Пекин көш басшылары социалитсік ... ... және ... ... қозғалыстық кезеңінде Мао
Цзэ-дун Цзэ-дунистік елдердің идеясын дамыта бастауға ... ... ... ... КПСС-тің сенімінен шыға алмады.
Қытай басшылығы өз теориясының күштеуін дамыта отырып, халықаралық
езгінің әлемдік революциялық ... ... ... бастады. Ол
халықаралық әлеуметтік-экономикалық жүйеге қатты әсер ете бастады.
1964 жылы атом бомбасын ең ... рет ... ... ... өз ... негізгі эксперименті деп атады. Ол да ... ... ... ... Осы ... ... ... атом бомбасын тәжірибеден өткізбеу шешіміне қарсы болды, сол
арқылы ... ... бір ... – ядролық қарудың баршаға аян екенін
сезінді.
1966 – 1969 ... ... ... даму ... жылы Қытай коммунистік партиясының ішінде «ерекше курс»
оппозициялық күші қалыптаса ... ол Мао ... ... ... ... таблды. Оның негізгі бағыты экономикалық құрылыс, сыртқы саясаттағы
олқылықтар, т.б. 1958-59 жылдардағы оқиғалардың нәтижесі 1961 жылғы Мао ... ... ... алып ... Ол ... ... ... талап
етті. Осы сәтте Мао Цзэ-дун Цзэ-дунлық идеяның құлдырауына әкелді, сонымен
қатар ҚХР ішкі ... ... ... ... әкеліп соқты.
Коммунистік қытай партиясының негізінде пайда болған оппозициялық
күштер халықаралық аренада ҚХР ... ... ... ... ... Ол 1965 ... Индонезиядағы құлдырауға әкеліп соқты.
Көптеген болған қателіктерді түзеудің ... Мао ... ... және ... ... ... жолында ілесе берді.
Оның негзгі басты мақсаты «ұлы прлетар мәдени революциясын ... ... ... және ... ... Қыта ... ... септегі тиді. Оған қосылған бағыттар Пекиндегі
кеңестік посольствалар мен МНР, Индия, ... және т.б. ... ... ... өзге елдердің дипломаттары болып табылды. Мао Цзэ-
дун Цзэ-дундық мәдени революция кезеңінде халық соғысын ... ... Оның ... ... ... отар ... мен оның тәселділігі қабылданға
елдер арасындағы байланысты шешу, ұстанымын нығайту болып табылды.
«Халық соғысы» үгіт насихатының ... ... ... Мао ... ... Оңтүстік және Оңтүстік шығыс Азиядағы зонаны дамытып,
әскери жан жалдарды бас, ... АҚШ пен ... ... ... ат ... Осы турасында Қытай халық республикасы мен АҚШ арасындағы
қақтығыс КСРО – ның ... ... ... ... ... ... еді.
Ең негізгі фактор болп – Оңтүстік және оңтүстік ... ... ... ... ... ... социалистік;
-
- капиталистік жүйелер.
Кеңес елдері және осы жақтас басқа мемлекеттер барлық одақтастарына
көмек ... ... ... сол ... ... ... көмектер
көрсетіле басталды.
1969 жылдан бастап ҚХР сыртқы саяси ұстанымдары немесе ҚКП ... ... ... ... ІХ съезінен кейін Мао Цзэ-дун өз
дәлелдерімен социалистік ... ... ... ... ... бастады. Сонымен қатар КСРО мен саясаты
да жараса қоймады. Өйткені олардың көздеген ... бір ... ішкі және ... ... ... ... ... ІХ съезінен кейін Мао Цзэ-дунистер өз саясаттарын
халықаралық ... ... ... ... айтар болсақ, саясаттағы
стратегиялық тактикалары өзгере бастады. Оның ... ... ... ... өз ... көре ... ... әлемдік соғыста үрей мен қауіп әлі
де кете қоймады, барлық халықтар осыған дайын болуы ... деп 1970 ... ... 20-күні айтқан болатын.
Егер «мәдени революцияның» (1966-1969жж.) иісі ... ... ... тұрған болса, онда революцияның экспортының сызығын
анықтау қажеттілігі туындады.
Қытай ... ... ІХ ... кеін ... ... ... бола ... жылдың аяғы мен 1971 жылдың басында Мао Цзэ-дунистер өздерінің
қайта өрлеуін доғара бастады, ол Париж келісімдерімен ...... ... жж. ҚХР ... ... ... қағидалары
Кеңес армиясының құрылықтағы жапон армиясымен болған соғысы Монғол
халықтық армиясының және Қытай халықтық ... ... ... ... ... әлсіреуіне әкеліп соқты. Өйткені осы уақытта Солтүстік
–Шығыс Қытайға қатты соққыға түскен еді. ... ... ... ... келтірген интервенциялық қаруланудан
басталды. 1947 ... ... - ақ ... ... ... ол Чан – ... ... байланысты.
Қытай халықтық армиясының негізгі күштері Қытайдың солтүстік алаңын
қорғау мақсатында және жапон техникасын жою үшін ... ... Сол ... ірі ... ... олар гоминьдан армиясының бөлігін
құртады, ол 1949 жылда Янцы өзенінің маңында ... ... – тың ... ... ... ... ... бақылауымен келген территориялар демократиялық революцияға
айналып, социалистік сипатқа ие бола ... ... ... айында ҚКП Орталық аппаратының 11 пленумында Мао
Цзэ-дун өзінің «жаңа демократиясын» әкелді, оның ... мәні ... ... ешқандай социалистік құрылыс болмайды, сол арқылы жекеменшіктегі
шаруашылықтар дами ... деп ... ... ... ... ... ... керек және оны қолға алу қажет деп бұйрық беріп, Қытай өзінің
аграрлық ел ретінде дами беретіндігін көрсетті.
Осыдан кейін Қытайдың КСРО – мен ... ... ... бстаған Қытай
социалистік дамуын бірге алып жүре бастады. Оның ... ... ...
халық демократиясын дамыта беру еді.
Коммунитсік партияның 11 ... Мао ... ... ... ... ... ... еңбегінде 1949 жылдың 1- шілдесінде
жарияланып, ұлттық бірігу, теңдік т.б. құндылықтарды алға ... ... тек ... ғана ... ... ... өзге де елдерде дами
бастағынын білеміз. Өйткені осы ... ... ... ... ... ... демократяилық құндылықтарды игеріп, оны
дамытуға бекем алды.
Бірақ осындай идеяларға жүгінгенімен Мао ... ... ... алшақтай алмады, себебі ол өзінің Пленумда ... ... ... біз ... ... ... ... құрамыз,
басқарып отырған Кеңес үкіметін жақтай отырып, осы фронтың дамуына үлес
қосу керек, көмек беру ... деп ... ... бұл ... интернационалистік курсқа әкеліп соқты.
1949 жылдың қыркүйегінде Қытайдың территориясында гоминьдан әскерінен
құтылу мәселесі ... ... ... еді. Ол ... ... ... ... негізінде жүзеге аса бастады. Сол сияқты
1949 жылдың 1 - қазанында социалистік ... ... ... мүмкіндігі
туды. Ол тек имперализммен күресудің жолы ғана емес, ... ... ... ... ... болу жолы.
КСРО өз күшіне енгеннен кейін өз тәуелсіздіктеріне ие болған ... ... ... ... ... және ... ... етуді мақсат тұтты. Осыған қатысты олардың ... ... бірі - тез ... және ... ... ... күрделі
әлемдік тәртіпке, әлемдік экономика мен әлемдік саясатқа өтуі еді.
Ал сол ... ... ... ... ... оның ... ... және қысым айналымымен шектелмей, кеңірек таралған.
Ұлттық саясат әлемдік жүйеде өз ... ... ... ел өз ... және сол ... отанын қорғауға тәуелді. Осыған қоса, елдер бір-
бірінің өнеркәсіптік әдістерін, ұйымдастырушылық жүйелерін, даму үлгілерін
т.б. үйреніп қолдануда. ... ... ... сол ... ...... ... түзеп алуға ұмтылады. Осы бағытта
Қытайда жүруі керек. Бұл Мао ... ... ... сөйлеген сөзінде
ескерілді.
Ребелон атты ғалымның мәлімдегеніндей, отарлық елден ... ... ... шет ... ... мен сол ... ... жергілікті әріптестеріне аударуымен тікелей байланысты, яғни
былайша сенім және біліктілік айырмашылығы азаяды.
Хантингтон деген ғалым ... және ... ... ... ... ... екеуін де ырықтандыруы ... ... ... бізге маңызды: Қытай секілді армия күші жағынан кедей
елдер үшін, саясат және география немесе территорияны ырықтандыру, мейлінше
басқаша және олар бір ... ... ... Олар бір-бірінің
орнын баспайды, өйткені олар ... ... ... ... ... Қытай коммунистік партиясының басты бағыты саясат
және территория ырықтандыруы екеуі бірге жүзеге асырылғанда және біреуі
бөлек ... ... ... бөлек болады. Мысалы, сыртқы саясаттың
бағытын ауыстыру немесе факторлардың бағаларына ықпалдары басқаша болады.
халықтың ... ... ... болсақ, олар бірін-бірі толықтыруда.
Автордың ойынша, осы нәтижелерді анықтайтын себеп тікелей саяси ... ... ... елдерді, өздігінен шығарып дамыта алмайтын өміршең біліктілік
- интенсивті қызметтер және жаңа технологаялық аппаратпен қамтамасыз етеді.
Бұл қызметтер және ... ... ... мол ... пайдалану
үшін қажет. Жоғарыда келтірілген сұрақтың жауабы Қытай ... көп ... ... Өйткені,
біріншіден, Қытай жоғарыда айтылып кеткендей, жері көп және ... ... ... саяси жүйесі бөлек, территория ырықтандыруы ауыл шаруашылық
және табиғи ресурс салаларында оң ықпалын тигізбеуі мүмкін.
үшіншіден, Кеңес Одағы ... мен ...... ... және
экономикалық ырықтандыру себептерімен өндіріс көп төмендеді. Тағы да ескере
кететін жай, имперализмге қарсы іс – ... ... ... ... - ... және ... ережелер Қытайға шетелдік тікелей
идеяны тартса, бұл саясат біріншіден халықы көп Қытайға әсерін дағдарысты
түрде ... ... тек ... ... ғана ... ең алдымен тез арада ұлттық
экономиканың тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... ... әлемдік державалыққа ену екеңдігі белгілі.
Әрине, ... бұл ... ... ... ... ... кең көлемдегі ғылыми ... ... ... ... Біз ... ... деңгейдегі Қытай мен КСРО қарым-қатынасын айқындап,
болашағына кез жіберуді мақсат тұттық. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ең ... сол кездегі
халықаралық қатынастардағы аймақтық үрдістің басымырақ болуына тоқталайық.
Заманның дамуына сай аймақтық шеңбердегі интеграциялық ... кең ... ... де олар өз мүдделерінен асып кете алмады. Тек саяси бағыттағы
даму ғана емес, сонымен ... ... ... ... да ... ... экономикалық қатынастарға тән қасиет ол мөлшерлік ... ... бұл ... ... ... экономиканың өзара байланысы
мен өзара тәуелділігінің, ... ... ... ... ... ... ашықтығы жолындағы қозғалыс пен шаруашылық қызметті
интернационализациялау әлемдік ... ... ... ... ... - деді өз ... Мао Цзэ-дун, - ... ... ... екі ... ... кең етек ... ... қоғам қызметінің әр саласындағы өзара ықпалдылық
пен өзара ... ... ... ... ... әлде ... ... және болашақтық деңгейі - халықаралық
интеграцияға әтуге ... ... ... Ол ... сондай-ақ
көпжақты ынтымақтастық жағдайдың жақсаруына қолайлы жағдай ... ... ... айта ... тағы бір ой, ол ... ... ... құрылымдар арасындағы қарым-қатынастардың түйісу үрдісі қалыптаса
түсетіндігі.
Таяу және Орта Шығыс мемлекетттері оның ... ... ... орналасуына, экономикалық әлеуетіне, сондай-ақ тарихи тығыз
байланыстылығы мен осы ... ... ... түп ... ... арадағы байланысты дамытуда өзіндік әсер етуде.
Әлемнің осы бөлігіндегі Қытайдың ... да ... ... ретінде
социалистік отбасы өзіндік ... ие бола ... ... КСРО
Қытайдың аса маңызды әріптестерінің біріне айналды.
1952 жылғы қабылданған ... ... ... ... ... бірінші этабы аяқталып, енді екіншісіне аяқ басатындығын
ескертті. Бұл ... бас ... көш ... айтқан болатын.
Екінші этаптың тапсырмалары мен міндеттері Қытай ... ... ... ... Осыған байланысты барлық күш жігерлер
социалистік елдердің ... және ... ... Сонымен
қатар өзара сенім туралы мәселелер де көтерілді, мәселен, мемлекеттер
арасындағы көмек, сенімділік, достастық ... ... ... ... ... ... ... бекіп, дамып,
нығайа бастады. Ол Қытайдың сыртқы саясатының басты қағидасы болып табылды.
1954 жылы ... ... ... ... ... ... Ол 1954 жылғы
қабылданған ҚХР конституциясы еді. Онда Бүкіл Қытай халқының құрылтайының
бірінші сессиясында қабылданды. Конституция ... ... ... ... ... КСРО – мен қарым – қатынасының беки ... ... ... ... ... ішінде ерекшесі
халықаралық қатынастар жүйесінде дипломатия саласын дамыту, ... ... ... ... ... Ол ... тұтастығын және тәуелсіздігін қамтамасыз ету қарастырылды.
1958 жылға дейін ҚХР ... ... ... ... ... ... ... Қытай халық республикасының сыртқы
саясаты ... ... ... ... ... ... ... қыркүйегінде Халықаралық сызығы бекіді.
Аталмыш идеялар Лениннің идеясының негізінде жүзеге асты, яғни басты
мақсаттағы ... ... ... ҚКП ... тек қана
декларация ғана жазылып қоймай, ... ... ... ... де жазылды.
Манифестің мақсаты – оммунистердің мақсаты жақсы қоғам ... онда ... ... ... ... ұлт ... мәңгілік бейбітшілік
болады деген ұрандар болды.
Манифесте соғыс – саясаттағы ең сорақы, қажетсіз құрал деп айтылды.
1957 ... ... КСРО ... ... сессиясында сөйлеген
сөзінде Мао былай деді: «Социалистік елдердің үкіметі мен халықтары ... жаңа ... ... адамдар». Бұл сөздің өзінен Маоның
коммунистік идеяға бекіп, сол ... ерен ... ... ... оның
басты мақсаты – халықаралық дау дамайларды өздері реттеп, коммунистік даму
жолын тарату болып табылды.
2.1. Екіжақты ... - КСРО ... ... және ... жылы 1- ... ... ... республикасының үкіметі КСРО – мен
дипломатиялық қатынасты дамыту жөніндегі келісімге қол ... ... ... Одағы да Қытай халық республикасын мойындады.
КСРО мен қарым – ... ... ... үшін ... ... ие ... Осы жылдың 5-қазанында Пекинде бүкілқытайлық
қытай – кеңес ... ... ... ... Осы ұйымның орталық
басқармасы белгілі партияның, ... ... ... ... ... ... ... Лю-Шао – ци тағайындалды. Бұл ұйым Қытай үшін үлкен
мәні зор болып табылды, өйткені КСРО-мен одақтасу коммунистік жолды ... ... үшін ... салтанатты кезең.
1949 жылдың желтоқсан айы мен – 1950 жылдың ақпан айында ... ... ... ... келген Мао КСРО-да келесідей сұрақтарға
жауап бере бастады:
- Екі ... ... ... ... ұстанымы;
- ҚХР – ның ұстанымы;
- Екі елдің экономикалық ахуалы;
- Имперализмге қарсы шаралардың жоспары т.б.
1950 жылдың ... ... ... ... ... ... Ол 30 жыл көлемінде Қытай халық ... мен КСРО ... ... жөнінде еді.
Дәл осы уақытта Қытай халық республикасы 1952 ... ... ...... ... жолы ... Жапониямен келіссөздер жүргізді. Порт –
Артуре және ... порт ... ... ... жөнінде талқыланды.
Одақтастық туралы келісімдер Қытай үшін КСРО үлкен ... ... ... халықаралық қатынастарда американдық қысымды тек Қытай
ғана шеше алушы еді.
14-ақпандағы ... ... ... ... премьер Чжон-Энь –
лай былай ... ... мен ... ... ... ... мәні
қайтадан жаңғыра бастады, Қытай халық республикасы үлкен маңызға ие Қытай
мен Кеңес үкіметі әлемде ... ... ие, ... ... және осы ... ... де сәйкестік танытып отыр, сонымен
қатар барлық елемнің, ... ... ... ... ... де ... ... арқылы импералистер мен соғыс өртін тұтандырушыларды бақылай
аламыз», - деді.
Мәскеу қаласындағы АҚШ ... алаң ... ... ... ... ... ... жою, құрту мақсатында үгіт – насихат жұмыстарын
жүпгізуге бел ... еді. Ол ... ... қарсы іс - әрекет болып
табылған еді. Аталмыш саяси ... ... ... ... ... ... ... орындалуда болатын.
Ачесонның негізгі сөзінен кейін Қытай халық республикасы үкіметінің
өкілдігі АҚШ – тың ... ... әсер ете ... әлемдік қауымдастық туралы сөз қозғайтын болсақ, әлемнің
революциялық күші КСРО мен ... ... ... ... ... болды. Сол арқылы позициялар анықтала бастады. Олардың негізі
имперализмге қарсылық, демократия немесе социализмді қарастыру;
1950-52 жылдар ... ...... ... – қатынастар
Шалғай Шығыстағы жағдай осы уақыт аралығында КСРО мен Қытай халық
республикасының ... мән ... ... ... әскери күштерін дамыту жолға
қойылды. БҰҰ астына тығылған және оның қызметін ... ... АҚШ ... ... ... ... ... Үндіқытай француз имперализміне қарсы
өзінің лас соғысын жүргізе бастады.
Қытай континенталдық имперализмге қарсы агрессиясын ... ... ... ... модернизациялық процесіне әкелді. Қытайға кеңестік
авиациялық бөлігі жіберілді. Олардың құрамына көптеген провинциялар, аспан
астындағы бөліктері мен ... ... ... де ... ... ... ... кеңестік ұшақшылар чанкайшистік авиациясында
болды. Осыдан кейін кеңестік эскадрилер ... ... ... ... ... ... міндетке ала бастады, Қытай ... ... ... ... ... ... ішіне КСРО-ның көмегімен Қытай халық республикасы ... ... ... жоқ, сонымен қатар қазіргі жаяу әскер, әскери -
ауалық және ...... ... дамытты.
Шалғай шығыстағы қауіпсіздік мүдделерді ескере отырып, ... ... ... ескере тырып, Порт-Артур әскери базасын КСРО
мен Қытай халық республикасы біріге пайдалануды ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында жасалған
іс - әрекеттер болып табылады. АҚШ – тың ... ... ... ... соғыс ашатын болсақ, оның шығынын өтеуге болатын едік. Ал Мәскеу
идеологиялық тұрғыда ... ... Егер біз ... ... ... орыстың араласуын күтетін едік».
Қытайдың КСРО мен әріптестігі Қытайға жасайтын американдық шабуылдың
алдын алуы ... Яғни КСРО ... ... ... бір ... ... мен Қытай халық республикасымен арасындағы достастығы халықаралық
қауіпсіздікті ... бір ... ... қалыптасты. Сонымен қатар
шалғайда жатқан шығыстың да қауіпсіздік мәселесі осы мәселемен ұқсас болып
табылады. Қытай-кеңестік ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
1949-1952 жылдр аралығында кеңестік – қытайлық елдер арасындағы
ынтымақтастық тез ... ... ... ... ... ... ... пайда бола бастады. Ол ... ... ... және т.б. ... ... ... ... КСРО – ның әскери – саяси одақтастығы жақсы халықаралық шарттар
қоя бастады, олардың күн ... ... ... дамудың барысы
талқаланды.
Барлығынан бұрын ... ... ... мемлекеттік басқару
аппаратын құруды, яғни ... ... ... Ол тағы да КСРО – ның
арқасында жасқатала бастады.
КСРО тарапынан болған кеңесшілер Қытай халық республикасында ... ... ... ... ... негізінде қоғамның экономика
саласын дамытуға бағытталған іс-әрекеттерді қайта ... ... ... КСРО-мен шаруашылық мақсатта қарым-қатынас
жасауға ... және ... ... Ол қытайлық-кеңестік сауданың
дамуына әкеліп соқты.
Қытай халық республикасы тәуелсіздік алғалы бергі жылдарда КСРО қарым-
қатынастары қарқындап дамыдып келеді. Сол ... ... ... ... екі
мемлекет арасында саяси, экономикалық, ғылыми, мәдени және тағы ... ... ... ... көптеген келісімдер жасалынғандығына
көз жеткіздік. Бұл қарым-қатынастардың өте жақсы ... ... ... ... ... ... ... бір болуы деп айта аламыз. Екі мемлекет
басшыларының бір-бірімен жиі-жиі ... осы ... өте ... көрсеткіші.
Қытай халық республикасы мен КСРО аймақтық және жалпы сыртқы саясаттағы
көзқарастары мен ұстанымдары көп жағдайда бірдей, бір ... ... ... екі ел ... ... өзара қарым-
қатынастардың жебеушісі болатын инвестиция саласынан кейін экономиканың
басқа да ... ... бірі - ол ... ... осы істі жүзеге асыру барысында көптеген қаржы салды.
Кейбір ... ... бұл екі ... ... ... іс ... ... КСРО мен Қытай халық ... ... тағы бір ... ол – коммунистік идеяны ары қарай дамыта беру.
Ол да осы себептердің дәлелдемесі.
1953 жылдан ... ... екі ... ... саласындағы қарым-
қатынасы да дамып келеді. КСРО мен Қытай халық республикасы агроөндірістік
кәсіпорындары өзара тиімді ... ... КСРО ... ... ... ... астық жақсы бағаланды.
Екі ел арасындағы экономикалық байланыстың ... ... ... деп
көлік пен коммуникацияны атауға болады.
Бұл салада екіжақты келісімнің 1955 жылы мамырда жасалынғанына жоғарыда
да тоқталып ... Сол қол ... ... негізінде бүгінгі күні
екі елдің темір жол қатынастарын жүзеге асырды.
Ал екі ел ... жүк ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге теңіз жолы арқылы жүк тасымалдау жобасы ... ... ... ... ... Коммуникация саласында КСРО колхоздарымен
бірлесе отырып, қалаларда қалалық телефон станциялары іске қосылды.
Қытай үшін сыртқы ... ... ж. – ... – 38 ... – 51,2 ... ... ... автомобильдер, ауыл шаруашылық машиналары,
қара түсті металургия, мұнай шикізаттары және т.б. ... ... ... КСРО-ның көмегімен Қытай халық республикасы
экономиканың өзге де ... ... ... Олардың алдына қойған
мәселелеріне төмендегідей талдаулар арқылы қарастырамыз.
Ең әуелі, КСРО мен Қытай ... ... ... әр ... ... ... ... болсақ, қарым-қатынас орнағаннан
кейін 10 жыл ішінде екі ел арасында сауда және экономикалық байланыстарға
негіз ... ... ... 1952 жылы 10 ... ... " КСРО мен
Қытай халық ... ... ... және ... ... ынтымақтастық келіссөзіне" қол қойылды. Екі ел ... және ... ... ... ... және ... ... мақсатында екі ел Сыртқы Істер Министрлері арасында 1952
жылы 2 қыркүйекте Пекинде қол қойылған хаттама мен КСРО мен ... ... ... ... ... құрылды. КСРО мен Қытай халық
республикасы арасында үкіметаралық аралас ... ... 1 ... жиналысы 1954 жылы 9-10 ... ... ... ... ... қаралған мәселелер бойынша 1954 жылы 10 қыркүйекте
бір ... қол ... КСРО мен ... ... ... ... қарама-қарсы қолдау және қорғау туралы келіссөз" 1953 жылы ... қол ... екі ел ... ... ... кейін 1954 жылы 10
тамыз айында ол ... ... ... мен ... КСРО мен ... халық
республикасы арасындағы екі жақты салыққа тосқауыл туралы " ... жылы 15 ... ... қол ... ... ... басталған кезі 1951 жылдан бері Қытайға экспорт
1957 жылға дейін әрдайым артып отырғандығы көрінді. 1952 жылы 19 ... ... 1957 жылы 212 ... ... және ... экспорттың үштен
бір пайызын құрады. КСРО -ның Қытай халық республикасына экспортында болса
әрдайым арту көрініп ... 1952 жылы 10 ... ... Қытай импорты 1957
жылы 156 миллионға жетіп, жалпы КСРО ипортының 0,6 ... ... жыл екі ... ... байланыстарында 1955 жылымен салыстырғанда кему
байқалды. Бұл кемуді оңтүстік шығыс Азияда басталған және одан кейін ... ... ... дағдарыспен түсіндіруге болады.
Төмендегі 8 кестеде ... мен ... ... ... ... мөліметтер негізінде көрсетуді мақсат түттық:
1-кесте. КСРО мен Қытай халық республикасы арасындағы 1952-1958 жылдар
аралығындағы қарым-қатынастарының көрсеткіші [195,Б.83].
|1952 |1953 |1954 |1955 |1956 |1957 |1958 | ... |19.4 |67.3 ... |168.6 |210.6 |212.9 | ... |10.5 |48.7 |82.3 |86.6 |93.7 ... | ... |29.9 |111.3 |163.9 |237.6 |257.0 |675.9 |466.6 | ... байқағанымыздай 1952 жылы 30 миллионнан бастаған сауда көлемі екі
жақты сауда-экономикалық ... ... 1958 жылы ... ... 1958 жылы ... ... зияратында екі ел
арасындағы сауда ... 500 ... 1 ... ... ... болғандығы белгілі.
Яғни жоғарыдағы кестенің негізінде біз 1952 ... ... екі ... ... ... жылдан-жылға тек өсіп отырған деп айта аламыз.
1952 жылы 19.4 миллион доллар болған өлке ... 1997 жылы ... ... ... Сол сияқты импортымыз да 1952 жылы 10.5 ... ... 1997 жылы 165.3 ... ... ... Екі ел ... ... 5 жыл ішінде 10 есеге артып, 7 жыл ішінде 15 есеге артып, ... ... 20 ... ... ... ... ... жылдар аралығында сыртқы ... ... ... ... болсақ, 1994 жылғы экспорт одан бүрынғы жылға қарағанда 95
пайызға артса, 1995 жылы 15 ... ... 150 ... ... жеткен.
Қазақстаннан алған экспортымыз 1994 жылы бір жыл бүрынғы көрсеткіштен 26
пайызға аз алынған, бірақ 1995 жылы 1994 ... ... 168 ... ... ... долларға жеткен. Қазақстаннан 1995 жылы алынған ... ... ... 24-ін ... ... ТМД ... жасалған жалпы экспорттың 27.6 пайызын
және жалпы импорттың 30.2 пайызын Қазақстанмен ... 1995 ... ... ... Американың үлесі 4 пайыз, ал экспортында 1.7
пайызға жетіп отыр.
XX ғасырда мемлекетаралық қатынастарда экономикалық даму маңызды ... ... ... ... ең басты өзегі - мүдделер тепе-теңдігі мен
экономикалық ынтымақтастық желісі болып табылады. Осыған- байланысты ... ... кен қоры ... көңіл бөлгізуде, әсіресе энергия күшінің
қоры. Орталық азиядағы энергетикалық ... ... ... ... мүмкіндігінің жолдарын айқындау соңғы он-онбес жылдағы ... ... ... құрамдас бөлігінің біріне айналды. Сол күнгі
энергетика мәселесі ауқымды экономиканың қозғаушы күші ... ... ... ... және ... өркендеуінің құрамдас
бөлігі іспеттес болып қалмақ. Энергокөзіне деген ... ... ... ... ... ... халық санының өсуіне
ықпал етері сөзсіз[19,7б.].
Кеңестер ... ... ... ... ... ... үшін енді жаңа экономикалық қатынасқа, яғни нарықтық
қатынасқа көшу мәселесі ... ... ... ... кең ... ... дұрыс жолы ол нарықтық ... еді. Осы ... ... көмек беруге КСРО елі дайын еді. Бұл ең ... ... ... ... жүйесі, банк ісі, сауда және тағы
басқалары, осы салада ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... беретіндіктерін мәлімдеді.
Шын мөнінде де, экономиканы дамытуда батыс елдері ... ... ... оның ... ... АҚШ ... ... өте жақын еді.
Мұның алдында ең жоғары деңгейдегі кездесудің нәтижесінде ... ... ... енді тек алға ... түскендігін байқатады. Оған
дәлел екі ел арасындағы өзара әрекеттестікті нығайтуға арналған келісімдер.
Екі жақта ... ... ... ... жалпы саяси
байланыстары тығыз орталықазия елдерімен жиі кездесулердің нөтижесінде өте
маңызды мәселелер жөнінде ... ... тек оң өсер ... ... Осы ... ... екі жаққа да тиімді ынтымақтастықты кеңейте
түсуге барлық мүмкіндіктерді пайдалану қажет деп таныды. Бұл екі ... ... жол ... ... еді. ... осы 1952 жылдың
наурыз айындағы ... ... 30 ... ... ... Хаттамаға қол қойылса, жас тәуелсіз мемлекетке өз экономикасын
дамыту үшін несиенің қажеттілігі ескеріліп несие ... ... де ... - ға ... ... ... ... сапардың нәтижесі өте маңызды болды.
Ол 1956 жылдың қыркүйек айы еді. Экономикалық дамудың көзі ... ... ... жол ... бойынша, екі ел ... ... ... ... ... ынтымақтастыққа байланысты келісімдерге
келуі, Қытай мен КСРО экономикалық байланысты шындап ... ... ... ... екі ел ... экономикалық байланыс
жөніндегі келісім жалпылама күйде ғана ... үшін ... ... ... ... ... Нақтылы Хаттама негізінде ... ... ... ... және КСРО ... ... ... аймағында мұнайөндіру жөнінде т.б. мәселелер талқыланды.
2.2. АҚШ - Қытай әріптестігінің перспективалары
Қытайда, яғни социалистік елдердің өзінде көптеген жан ... ... Ол ... ... ... батыс бұқаралық ақпараттар
құралдарында таратылатын болды. Ол ... ... ... нүктесінен анықтала бастады. Осыған дейінгі әңгімелер эмоциясыз
айтыла бастады. Шындығына келгенде имперализмнің ... ... жан ... ... ... ең ірі держава ел Америка
Құрама штаттары.
Орын алған премитивті жағдай тлиндік жүйеде де ... ... ... де іс ... ... іске аспаған шаралар ол мақсаткерлік жұмыстарды
атқарып келе жатқан АҚШ тың ... ... ... ... басы алдымен АҚШ-тың әлемдік держава еліне ... ... XX ... ... ... ... ... ретінде жаңа алпауыт
елге аттануға жол ашты.
АҚШ Президенттері сыртқы саясатында – Орта Азия ... ... даму ... алып жүру ... ... - тың социалистік елдері мен Кавказ бағытындағы қарым-қатынасты
нығайту қажеттігі аймақтық, халықаралық деңгейде де өте ... ... ... Қытайдың бұл бағыттағы қатынасының нығая түсуі АҚШ
саясатына қайшы ... ... АҚШ бұл ... ... ... ... АҚШ үшін бұл аймақта Иранның, Ауғанстанның, КСРО ның ықпалының
күшеюіне қарама-қарсы қоя алатын өз ... күш ... еді. ... Азия ... КСРО ... ... әлсірету мүмкіндігі туды.
Яғни, Қытай әлемнің көптеген елдерімен әртүрлі ... ... ... ... үшін енді ... ... өзі ... орнатуға
мүмкіндік алды.
Республика шет мемлекеттермен экономикалық және сауда байланыстарын
еріктілік пен тең ... ... ... отырып, өзара тиімді шарттар
негізінде құрады, сыртқы экономикалық қызмет мәселелерін дербес шешеді- деп
келешек бағдарды айқындаған болатын [10,56б.]. Осы сәтті ... ... ... ... ... көп ... еді. Сондықтан да, АҚШ болса
ежелден ойлаған жаңа бағдарды нығайту мақсатында 1949 жылы ... ... ... ... ... ... қол қо юды жөн көрді.
Бірақ екі ... ... ... ... ел мен ... ... келісіді ол кезде мүмкін емес еді.
Осы сәтте Қытай халық республикасы сыртқы ... ... ... ... ... ... КСРО қарым – қатынасы болып табылады. Әлемдік
көшбасшылықта ... АҚШ ... ... ... ... ... тигізеді. Ол ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар тұрақтылықты қолдау, халықаралық
қатынастардағы жаңа жүйенің тұрақтылығын ... ... қару ... ... және ... қаруларды жоққа шығару және т.б. қазіргі
заманғы кәдімгі қару-жарақтарды қысқарту мәселесі тағы бар. ... ... ... ... мен АҚШ – тың ... екі бағытта
болды.
Өз қабілетін дамыту барысында әлемдік экономикамен ... ... ... дамыған державалық елдердің қатарына қосылу Қытай АҚШ-пен
әріптестік қатынасын дамыта алмады. ... ... ... ... ... ... қақтығысы алда тұра берді. Ол саяси, әлеуметтік-
экономикалық және мәдени сфералардан орын ... ... ... жүзеге
асыру барысында келесідей факторлар дәлел бола алады. 1952,1954,1956,1957
жылдардағы Қытай Президентінің ... ... екі ел ... ... ... ... көп ... ұласқан
қақтығыстарға әкелді. Олар өз кезеңінде Въетнам мен ... ... ... ... ... ... 26-29 қыркүйегі аралығында қос ... ... ... ... ... ретінде қытай-американ
қатынастарының көрсеткішін үш этапқа ... ... ... жж.
2. 1953 – 1958жж.
3. 1959-1991жж.
Алғашқы этап Қытайдың бірінші бес жылдығымен тұспа тұс келеді. Ол
Қытайдың ... ... ... ... ... ... енуі, сол арқылы өз мүдделерін қорғауы. Ең басты ... ... КСРО ... кейін болған жағдай. Нәтижесінде Қытай
халық Республикасы және АҚШ арасындағы сәйкессіздік ... ... ... этап 1953 ... ... – 1958 жылға дейін созылды. Елдің
қауіпсіздігінің фундаменті ... ...... мүдделер алға
қойыла бастады. Сол уақытта Қытай әлемдік қауымдастықта саяси салмаққа ие
бола ... Ішкі ... ... қоя ... екі ел ... дами ... үшінші кезең 1959 - 1991 жылдың қыркүйегіндегі АҚШ – тың социалистік
елдердің арасына ... ... ... ... Ол халықаралық
қатынастарда саяси жүйе мәселесі. АҚШ өзге елдермен ... ... ... ... осы ... талдау жасайтын болсақ, өзара мүдделердің ... ... ... - ... ...... және гуманитарлық әріптестікке дейін көтерілді.
Америка құрама штаты Қытайдың ең ірі ... ... ... ... де екі ел арасындағы байланыстар қатая және нығая түскен
сайын, екі елдің ... ... ... ... ... дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Қытай комунистік партиясы
Гоминьданмен күресу жұмыстарын жандандырған еді. ... ... ... АҚШ ... КСРО мен ... жатқандығын қарастырады.
Чжоу Эньлайдың 1945 жылғы американдық журналиспен ... мен АҚШ ... ... ... ... айтады.
Осы мақсатта Д. Вильсонның айтуы бойынша КСРО болашақта Қытаймен
жақын болып, одақтасады, содан ... ... ... қарсылық туғызуы
мүмкін деп көрсетеді.
Қытай коммунистік партиясының сыртқы саясатының басым ... ... ... ... ... одан ... қауіпті талдау керек
деп. Осы бағытта жұмыс істеген қытайлықтар мен оның одақтасы КСРО бірігіп
күресе бастады. Ал біз Америка ... ... ... да ... ... ... АҚШ тағы ақ ... өзінде КСРО мен Қытай туралы
мәселелер жоспарланып, талқыланып, оларға арналған іс шаралар да алдын ала
ұйымдастырылып қойылған еді. Сол ... ... ... ... тың ... ... КСРОны тұйықтап, Қытайды өз жағына қосып алу
еді, бірақ бұл ой өміршең болмай, керісінше, АҚШ ... ... ... одақ ... ... Осы ... ... Маоның саясатын қолдады, ол әрине
АҚШ қа бағытталған еді.
Аталмыш қақтығыстар ұсағынан басталып, артынан ғасырдағы ең ... ... бірі ... ... ... ... ... АҚШ пен КСРО
арасында соғыс қауіпі туды.
Бірақ Қытай осы позицияда бастартушылығы байқалды, өйткені ол ... ... ... ... ... елдермен де дами беруді
жақтады.
Жоғарыда айтылған мәселелерге қоса, Қытай ... ... ... ... ... ... штаттарымен қаым қатынаста КСРО жақсы бағытта ... ... Бұл ... ... ... ... Себебі Қытайды бөлудің
негізгі моделі секілді АҚШ пен КСРО ... ... ... орналасқан жер - әлемнің кіндігі, ... ... ... ... ... кең ... жүйеге ену міндеті
еуразиялық интеграцияның негізгі жұмылдырушы идеясына айналып ... ... ... ... қауіпсіздігі мен тіршілігінің қуатты
тұтқасы ретінде көрініс беруде. Азиялық құрылықтағы қауіпсіздік құрылымын
құруда Қытай АҚШ-пен ... ... ... бетер нығайта түссе, осы
бағыттағы ... жету екі ел үшін де ... ... еді, деп ... айтқан еді. Әрине ол пікірдің астары да ... ... ... ету - ... ... ... ең алдымен экономикалық мазмұнда, атап айтқанда, энергоресурстарды
игеру мен транзиттік ... ... ... ... Азияның шешуші
міндеттерінің қиылысы арқылы қарастыру қажет. Экономикалық дамудағы ... ... ... өңірлердегі ұлтаралық және дінаралық
араздықтар бүкіл әлемге барлық ... ... ... ... ... әр ... дау-жанжалдардың түтануы түрінде
кері жаңғырығып отыр. АҚШ-тың да, ... да ... ... әу ... ... осы ... ... арқылы құра білді.
Интеграциялық байланыстар жүйесін құруда біздің елдеріміз ... ... ... ... айғақ[19,6б.].
Бірақ тарих өте келе КСРО ның құлдырауы АҚШ тың діттеген мақсатының
көрсеткіші. Әйтседе Қытайдың екі ... де ... ... ... ... Ол әсіресе халықаралық жүеде ... ... ... ҚХР ... саяси тұжырымдамасының модернизациясы
ҚХР сыртқы саясат және ұлттық қаіпсіздік саласындағы тұжырымдамалары
1949 жылы ... ... ... байланысты халықаралық
қатынастардағы күші қатты өзгерді. АҚШ ... ... , ... ... лагері жаңа қытайлық үкіметке мүмкіндік берместен, «қызыл Қытайды»
қыспаққа ... Осы ... ... ... ... күштер ықпалы қаптай
бастады. Нәтижесінде Кеңестер үкіметі және оның ... ... ... ... Сол ... алғаш қытайлық даму екі жүенің ортасында болдаы,
олар ... ... және ... ... ... ... сипаты 50 жылдары келесідей шарттарда орнықты:
1. «Бір жаққа мойын сұғу» немесе «социалистік елдердің ... ... ... ... болу;»
2. Гоминьдан міндетінен және халықаралық байланыстан қол үзу, сол ... ... ... жартылай отар ел болу.
3. «Ең алғашында өз үйін жөндеу», сол арқылы қалған ... орын ... ... ... ... ... ... жаныштау, оның
Қытайға деген көзқарасын, ұстанымын жою, АҚШ – пен және т.б. ... жаңа ... ... ... Қытай жұмысы халықаралық қатынастарда социалистік –
халықаралық сыртқы саясаттағы ісін көзді ... ... алу ... ... осы
әдістің өз заманында өзінің логикасы, ... ... ... және ішкі ... ... ... жылдардың басында қытай
мамандары халықаралық мәселелерді ... ... көп ... жасауға тура
келді.
Бір таңғалатын жәт, қытай көшбасшылары, жекелеген сипатта халықаралық
күштерді біріктіре келе ... ... ... ... қарай
бастады. Ол позитивті теориялық көзқарастар ... ... ... ... ... тууына әкеліп соқты. Ең алғашында Мао Цзэ-дунның 1946-1947
жылдар аралығында арнаған ... ... и наши ... атты ... ...... қозғалысының туыына әкелгенін меңзеді. Ол Азия,
Африка, ... ... және т.б. ... ... тең келетін еді. 50
жылдардың өзінде аталмыш мәселе өзегін қоя қоймады. Сол мақсатта ... ... ... ... ... в ... к его предположением о ... ... о ... сил ... ... социализмом и капитализмом, о
скором крахе имперализма, который он представлял как «бумажного ... этих ... ... с «левацкими ошибками», которые были
допущены в Китае во второй половине пятидесятых годов». ... ... 1960 жылы ... ... ... ... ... еді. Онда Ленинизмнің қош келгендігі
жарияланады. Сол сияқты Кейін келе ... КСРО мен ... ... Ол КСРО – ның ... ... белгісіне қарсы және жау деп есептейді.
Осыдан кейін арадағы қатынастар үзіле ... 60 жж. ... ... халықаралық жағдайда күшейе түседі. Ол орталық және
оңтүстік шығыста өз ... ... ... ... АҚШ пен тұрақтала бастайды. Бірақ екі елдің саяси дамуы
ұқсас болмайды.
Чэн И, Е.Цзяньиннің жұмыстарында республиканың ішкі тұрақтылық мәселесі
өзгере ... деп ... Ал 70 ... ... ... это бумажный тигр, который давно уже проткнут народами мира,
социал-имперализм намного обманчивее по ... с ... ... и ... ... ... деп, ... кетеді.
1973 жылы тамыз айында Қытай комунистік партиясының ХХ съезінде сыртқы
саясаттың тұжырымдамалары жарияланады. Ондағы басым идея – ... ... ... және ... мемлекет ретінде дамуын хабарлайды.
Сонымен қатар, мемлекеттердің ұстанған кейбір бағыттары әрқашанда бір
ойдан шықпайды. АҚШ пен НАТО-ның Орталық Азия ... ... ... әскери - саяси жэне экономикалық ... ... ... 1998ж. ... "Центразбат - 97"
біріккен әскери оқу барысында, Алтай маңындағы қытай шекарасына
АҚШ ВДВ ... ... ... ... АКДІ өзінің стратегиялық
мүмкіндіктерін көрсетіп қана қоймай, сонымен қатар, аймақтағы тұрақтылыққа
жэне ... ... ... ... төндіріп отыр деп қабылдады. Сонымен қатар,
қытайлардың ойынша, ... ... ... ... ... жэне басқа
мемлекеттердің кіруіне қарсы. Пәкістанның "Шанхай Форумына" кіру ... ... ... алып ... ...... ... жэне
Орталық Азия мемлекеттерімен өте жақсы қарым -
қатынаста емес. Ал, Үндістан Орталық Азия мемлекеттермен өте жақсы қарым ... ... ... ... ... ... кіруіне қарсы
шығуы ықтимал, ал бұл Қытай үшін Үндістанға қысым жасап, ... ... ... ... ... Азияда ынтымақтастық және сенім жүргізу
туралы саммит отырысын Қытай қолдады. ... та, ... ... ... ... ... форматын өзгерту туралы ұсыныстарына
қарсы шықты. Бұл жағдайда, ... ... ... шешімдерді қайта
қарастырмау позициясын жақтайды. Қазақстан мүнайына күрес кезінде, ... ... ... ... АҚШ ... өсуі ... жэне ... қатты алаңдатып отыр.
"Шанхай Форумы" қызметіне Ресейдің қатысуы, Ресей сыртқы саясаттың
басты міндеттерінің бірі. Ресей халықаралық аренада өз ... және ... ... ... ... таза ... міндеттерді көздейді:
Ауғанстан жағынан төніп отырған экстремизмді шекарасына енгізбеу, Орталық
Азия мемлекеттердің ... өз ... ... Осы ... - ... (1387 км.), ... - ... (552 км.) шекарасын күзетіп отырған
Тэжікстандағы Ресейдің ФПС Шекаралық тобының рөлі зор. Ауғанстандағы ... ... ... ... Тэжікстан шекарасына талибтердің ... жэне ... ... ... ... Ресейдің осы
мемлекеттермен ынтьшақтастығын нығайтуға бағыттады. Сонымен қатар, ... ... ... - ... Азия елдерімен интеграция (экономикалық
қатынаста) көздейді. 1999ж. Қазақстан мен Қытай Ресейдің Шешенстанда
жүргізіп ... ... ... ... Ресейге экономикалық қысым
көрсетіп отырған қимылдарға қарсылық ... ... мен ... Қытайдың ұйғыр сепаратизм, тайван жэне тибет мәселелері бойынша
ұстанған позициясын қолдайды. Қазақстан мен ... XX ... ... және ... ... ... қол ... Декларация
бойынша, Қазақстан мен Ресей жэне Ресей мен Қытай стратегиялық әріптестер.
Мемлекеттер ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуының кепілі.
2. Екіжақты қауымдастық - жан - жақты қауымдастықтың негізі.
3. Ядролық қаруы бар ... ... ... мен ... басқа
аудандарға ядролық кепіл жэне қауіпсіздікті орнатуды қамтамасыз етеді.
Аймақтағы тұрақсыздық жағдайдың кең етек жаюы, осы бағытта ... ... ... зор. Діни экстремизммен күрес барысында,
мемлекеттерге экономикалық жэне ... ... ... ... қол ... Осы келісімді жүзеге ... ... ... ... ... ... мен ... келісімдеріне сәйкес, бірлескен шекарада 100 км.
бойы ... ... бес ... ... қысқартылды. Бөтен дербес
мемлекеттің эскери бақылаушыларыньщ бақылауымен, ... ... оқу ... ... орнатылды. 2000ж. Душанбе Декларациясында
мемлекет-қатысушылар көп белдеулі элемнің қажеттілігін және ... ... ... ... ... саяси баяндама жасады.
"Шанхай Форумының" қазіргі кездегі мақсаты - этникалық сепаратизммен
күрес, эскери ... ... ... халықаралық терроризмге,
экстремизге, нашақорлық пен қарудың заңсыз айналымына, ... жол ... ... проблемаларды шешуде Б¥¥ рөлінің өсуін талап
ету, адамдардың қүқығы тапталып жатыр ... ... ... ... ісіне араласпау туралы ГТРО мәселесінің жалпы позициясын қабылдады.
Мамандардың айтуы бойынша, "Шанхай ... жаңа ... ... ... ... ... Өзінін жауапкершілік сферасын кеңейтуге
мэжбүр болатын, ықпалдың жаңа ... ... ... ... барған
сайын АСЕАН аймақтық ұйым сипаттарына ие ... ... ... қүруды жоспарлап отыр. Осы қүрылым шеңберінде бейбітсүйгіш бес
мемлекет пайда болуы ықтимал. Бұл ... ... ... отырыс барысында
-Бестіктің заңқорғаушы құрылымдарының басшыларымен талқыланады Әрине, ... ... ... ... ... Қазақстан меғ Қытай осы
ұйымның белсенді мүшелері. ... ... атап ... жөн. Егер ... ... ... жартысында ҚХР-дың Қазақстанға деге? ... ... ғана ... ... ... кезде жағдай толықтай
өзгерді. Басты назарға экономикалық қана ... ... ... қызығушылық та қойыла бастады.
2.3. Қытайдың Қазақстанмен геосаяси байланысының дамуы
Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынас 1992 жылы 3 ... ... ... ... ... кейін бір ай өтпей жатып орнатылған
болатын. Яғни, мұндағы Қытайдың “асығушылығы” ... ... ... оны ... ... бөлігі ретінде мойындайтын бірден-бір жаңа
тәуелсіз мемлекеттермен қатынас ... ... еді. Және ... да
Пекиннің бұл үмітін “ақтаған” болатын. Елбасы Н. Назарбаев бұрыңғы кеңестік
ұстанымды, яғни, бір ғана Қытайдың бар екенін, оны тек ... ... ... ал ... оның ... бірі болып табылатындығын
біздің еліміз де құптайтынын білдірді.
Қазақстандық басшылықтың ... ... оның ... Қытаймен
мұндай қатынастарды қамтамасыз етуде ... ... ... жеңілдетер
еді: Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... оған екі ... ... ... ... ... ... тұрудан
басқа өзіндік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің өзге баламасын қалдырмайды.
Осыған орай қазақстан-қытайлы ... ол ... да ... ... тиіс. Соған орай ол қатынас Ресейдің де ... жөн ... Бұл ... ... ... ... дипломатиялық өнер мен байыптылықты талап етеді.
Президент Назарбаев КСРО – ның түбегейлі ... ... ... жасай бастады. Ол ең біріншіден экономикалық ... 1991 жылы ... ... ... ... еліміздің Қытаймен
тату көршілік қарым қатынасқа мүдделі екендігін білдірді. 1992 жылы ... С ... КХР ... ... ... Онда Қазақстан мен Синьзянь
арасындағы сауда дабылына байланысты мәселелері ... ... ... ... екі ел басшыларының арасындағы 1993
жылдың күзіндегі кездесулерінің басты тақырыбына айналды. Қытай ... ... ... достастық қатынастар туралы декларацияға қол
қойылды. Онда екі ... ... ... бір бірінің ішкі істеріне
араласпау секілді қағидаларға мүдделі ... ... Бұл ... ... ... Қытайдың Назарбаевтың ... ... ... ... ... бастамасын қолдауы болды. Осыған ... осы ... ... екі ... және көп жақты кеңес берулерге
қатысатындығын білдірді. Бұл Қазақстан үшін маңызды жасалған ... ... ... ... – АҚШ, ... және ... – 1995 жылы ақпанда
Қазақстанға ядролық ... ... Сол ... осы ... ... ... ... жағы Қазақстанның бұл қадамына түсінушілікпен
қарайтындығын білдірді. Қытай жағы біздің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның шекарасына жақын жердегі Лобнор полигонында
жүргізген ядролық сынатары еліміздің үкіметін ... ... жоқ. ... 1996 ... ... жүргізілген мұндай сынақтар еліміздің онсыз да
экологиялық және медициналық мәселелерін ушықтырып жіберді. 1991 жылы ... ... ... ... ... ... Қазақстанның басшылығы
Қытайға Лобнорда сынақ өткізуді тоқтатуға өтініш жіберді. Бұл мәселе екі ел
арасындағы қатынаста автоматты ... ... ... Ол ... Қытай өзге
ядролық елдермен бірге дролық сынақты жалпы көлемде жабу туралы Келісімге
қол ... ... ... ... ету оның шекарасындағы аумақтық
біртұтастық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етпеуінше мүмкін емес.
Осы мәселені шешу ... үшін өте ... ... ... Ол екі ... ... ... тудыруы мүмкін еді.
Қазақстанға осы екі көршімен өзінің ... ... ... емес, саяси амалдармен және дипломатия әдістерімен шешуге ... ... ... әскери күші ол екеуінен әрине аз еді.
Осы орайда қазақстандық басшылық өзінің осы қадамға дайын екендіктерін
білдірді. Қытай жағы да осы ... ... ... ... ... да 1994 жылы сәуірде ҚХР мемлекеттік кеңесінің төрағасы Ли ... де ... емес еді. ... ... ... туралы келісімге қол қойылды. Осылайша, Қазақстан Пекинмен шекараның
өтуі туралы ... қол ... ... ... ... ел ... бойынша 70 негізгі шекаралық нүктелер бекітілді. Келіспеген тұстары
ретінде тек қана екі шекаралық жер қалды. Ол Саур мен ... ... (15 және 16 ... ... екіншісі Алатау тауларында (48
бен 49 нүктелер арасында) орналасқан. осы ... айта кету ... ... ... ... өзімен тең дәрежедей бірінші рет шешіп отыр[2]
1995 жылы қыркүйекте ... ... ... сапары болды.
Оны КХР төрағасы Цзян Цземин ... ... Бұл ... екі ел арасындағы
саяси және эономикалық байланыстарды одан ары ... ... Екі ... ҚР мен КХР ... ... достастық қатынастарды дамыту туралы
декларацияға қол қойды.
Сапар барысында қол жеткізілген жетістіктер екі елдің де тату ... ... ... ... түскендей. Қытай порты Ляньюньганды
қазақстандық жүктерді өңдеу мен тасымалдау үшін ... ... ... ... қол қойылды. Қазақстан осылайша өзі үшін әлемдік рыноктарға
шығудың жолдарын ашты. Сонымен қатар екі ел ... ... ... өзге де ... қол ... Екі ел арасындағы әскери ынтымақтастық
шындығында да орын алып отыр. Мысалы, ... ... ... ... кеңестік өндіруші типтегі 40 торпедоны жеткізуге тиіс
болды. Ол ірі ... ... ... үшін ... ... ... ядролық қарумен жарақталуы мүмкін. оның жылдамдығы 6-12 км
құрайды[3].
Қазіргі ... ҚХР мен ҚР ... ... ... ҚР
тәуелсіздік алғанға дейін басталғандығын атап өту керек, өйткені 1991 жылы
желтоқсан айында қытай ... ... ... ... болатын.
Содан кейін мемлекет басшылары деңгейіндегі байланыстар жиі ... ... ... ... бойы ммелекеттер арасындағы ... ... ... Экономика және саясаттың барлық салаларындағы
бірлесіп жұмыс жасауды дамыту бойынша келісімге қол қойылды.
Қазақстан мен ... ... ... ... ... ретінде көбінесе тарихи дамудың ортақтылығын, географиялық
жақындастық пен ұзаққа созылған ... ... ... ... ... ... ... ұқсас міндеттерді, Орталық Азия
аймақтарындағы Ресей ықпалының азаюын ... ... ... бұл факорларды
сараптау олардың әр кезде екі жақты бірлесіп ... ... ... үшін
жағымды рол атқармайтындығын көрсетеді.
Тарихи даму ортақтығы
Орталық Азия дәстүрлі түрде Қытайдың ... ... ... ... Хань кезінде, Қытай Батыс әлемімен Түркістанның
(Қазіргі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қытай жібегі, фарфор сияқты тауарлар тасымалданып,
металдық бұйымдарға, жүннен жасалынған киімдерге ... ... ... ... ... ... жолы өткен мемлекеттерге
таралған.
Қазіргі кезде трансұлттық жолдар идеясы екі ... ... ... ... ... TRACEKA ЖӘНЕ ... және Азиаттық
телекоммуникациялық магистральдің (жолдың) салыну идеясы. Көптеген ... бұл ... ... және ... ... ... ... әлемдік нарыққа шығара отырып маңыздылығы кем емес.
Мемлекеттер арасында экономикалық байланыстардың, діни сенімдердің
тарихи ... бар, ... мен ... ... салт-дәстүрі мен
мәдениет түсіну жеңіл.
Ұйғыр мәселесі және қазақ диаспорасының ... ... ... ... ... ... ... ұйғыр сепаратизмі
мен ҚХР СУАР жерінде өмір сүретін қазақтар мәселесі де бар, ол ... ... ... ... сепаратизімі туралы айтып кеткенімізбен осы мәселеге дәйекті
тоқталып өткенді жөн көрдік. Ұйғырлар Орта Азия мен ... ... ... Олардың көп бөлігі Қытайдың СУАР-да (7,7 млн адам),
одан аз Қазқстанда (185,3 мың адам), өзбекстанның ... ... (14 ... ... Ош пен Шу ... (11,2 мың адам) тұрады.
Ұйғырлардың ... ... ... ... ... Бірақ, сепаратизмнің суборталықтары ұйғырлар орналасқан ... қоса ... ... ұйғыр сепаратизмі СУАР-дағы қытай билігінің ұлттық
саясатымен байланысты ... ... Осы ... ... ... ... ... халқының, қазақтардың және өзге де ... ... ... ... шектеу саясаты мен мұсылмандардың діни ... ... ... бұл ... осы ... ... бағытқа
айдайды. Ұйғыр халқының сепаратистік шерулеріндегі жалпы шығулары 1990,
1992, 1996, 1997, 1998 ... орын ... ... ұйғыр сепаратизмінің басты біріктіруші жағдайы болып
пантюркизм шығады. Міне, сол осы ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отыр. Пекин Қазақстан
билігін олардың синьзяндік ... ... ... отыр деп ... ... ... ... бірнеше эмиграциялық
толқындардың нәтижесінде пайда болды. Алғашқы және ең көп қопсанды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстаннан
Қытай, Үндістан, Ауғаныстан және Туркияға.
Синцзянда оларды күшпен ассимиляциялануға, ... ... ... ... Осы ... ... 1932 ж. ... Қытайдың бұл аумағынан көптеп кетуіне алып ... ... ... ... еді. Ол он ... ... ... Нәтижесінде
қазақ руларының қалдықтары 1943 ж. Туркияға көшті, тек но ... ... бұл ... ... көшіп-қонущыларға көмек көрсету туралы шешім
қабыдаған болатын. Бұдан ... ... ... Сзинцзяннан келуі
әлде қайда өсті. Бүгінгі күнде Қытай территориясында 2 ... жуық ... өмір ... ... ... жылдары СУАР-да тұратын қазақтардың
елге орлағандарын қолдаған болатын. Алайда бұл жағдайдың ары қарай дамуы
мемлекет оралмандарды ... әлі ... ... ... ... ... ... көршілес ҚХР-ның СУАР ауданында болып жатқан
мұсылмандарды, ең ... ... және ... ... ... процесін бар
көңілімен бақылауда.
Бірақ, Қазақстан билігі ... ... ... екі ... мүдделі емес: біріншісі- ол Пекинмен қатынастың ушығуына мүдделі
емес, Синьзяньда ірі масштабты дау туындай қалған ... ... ... еркінен тыс тартылуы мүмкін, ... - ... ... ... ... ... тұтастығы мен ... ... ... ... отыр.
Қазақстан үкіметі Пекинмен ұйғырлардың мәселесіне бола қатынастың
ушығуынан бас тарта отырып, ... ... ... ... ... ... онда өз мақсаты ретінде Ұйғырстанның тәуелсіздігін қалпына
келтіруге әрекет ... ... бас ... ... ... қызметін
заңды қолдау БҰҰ мүшеліктен туындайтын Қазақстандық міндеттемелерге ... ... мен ... ... Қазақстанда және Қаспий теңізінің оған тиесілі
секторында мұнай мен газдың көп мөлшердегі қорлары ... Бұл екі ... ... ... масштабын кеңейтуге елеулі ықпалын
тигізеді.
Қытайдың қарқынды дамыған экономикасы ... ... ... ... ... оның бұл ... деген болжамдар айтылуда. 1992 мен 1996 жылдар аралығында осы ... ... ... жыл ... 7,5 ... өсіп ... Қытай жағы
осы тапшылықты шешудің жолдарын қарастыруда. Бірақ, ондағы болжалған қорлар
аз болып шықты. 2000 жылы Қытайға ... бір ... аса ... импорттауға мәжбүр болады. Еліміз болашақта Қытайға ірі ... ... деп ... ... ... ... ... мұнай компаниясы Ақтөбемұнайгаз
компаниясының 60 пайыз акйиясын алды. 1997 жылы ол 2,6 млн ... ... ... ... жағы осы мұнай кенінде мұнай өндіруді ұлғайтуды
көздеп отыр.
Қазақстан Қытайға мұнай жеткізудің көлемін ... ... ... Қазақстан өзінің мұнайын әлемдік рыноктарға шығаруда ... ... ... ... ... дейін ол өз мұнайын экспорттау
үшін ресейджің мұнай құбырлары мен терминалдарын пайдалануда. Жаңа ... салу ... ... мәселе көптен бері өзекті мәселелердің бірі
болып отыр.
Осы ... жаңа ... ... салу ... Қазақстанның экспорттық
мүмкіндіктерін елеулі кеңейтеді. әрине ол осы құрылыстың салынуына мүдделі.
Өз кезегінде қытай жағы қазақстандық мұнай ... ... жол ... Ол ... ... ... ... да мүдделі болып отыр. Ол
Ақтөбедегі мұнай кен орны мен ... ... ... ... ... ... үнемділігіне көптеген мамандар күдік келтірген болатын.
Олардың пікірі ... бұл ... ... ... жағынан ақталуы
мүмкін, егер де Қытайдағы Таримдік кен орын ірі болса дейді. Бұл ... ... ... қытайлық мұнайды тасымалдау үшін пайдаланылуы
мүмкні еді. Мамандардың ойынша бір ғана ... ... ... ... қаржыны өтемейді екен. Соған қарамастан экспорттық маршруттар
тек қана ... ... ғана ... ... мүддені де көздейді.
1997 жылы қыркүйекте Қытай мен Қазақстан өзен кен ... ... ... ... ... ... қол ... болатын. Осы құжатқа сәйкес осы
кен орнындағы мұнай өндірудің жылдық көлемі 6-7 млн ... ... ... Сол ... ... да ... ... Бұл мерзім 5-7 жылға
белгіленді. 1997 жылы ... осы жоба ... ... ... ... Осы ... құны 4 млрд долларды құрады. ... құны 3,5 ... ... ... мұнай құбыры тиімді болады егер жыл сайын ол
бойынша 20 млн тоннадан аса мұнай тасымалданса.
Қазақстанның ... ... ... ... ... отырып, Қытай жағы
елімізге ҚХР-на жаңа мұнай кешендерін сатуға мәжбүрлеуге қысым жасауға
тырысып бақты. Пекиннің бұл ... ... ... деп айтуға болады. Ол тіпті
американдық компаниялар қол жеткізбеген ... қол ... ... жағы өзен кен орны бойынша тенерді жеңіп алды.
Қазақстандық мұнай бизнесінің барлығына ... ... ... ... да ... ... ... құрылысын салуға өз мүддесін
білдірді. Ресей өзінің сібір мұнайын Қытайға жеткізгісі келеді, осы тарапта
ол құбыр оған ... ... ... Американдық компаниялар да осы
жобадан тыс ... ... ... жүзеге асырудың жолдары бойынша Қазақстан мен Қытай
арасындағы келіссөздердің барлыңы сәтті деп ... ... ... құбырының құрылысын бақылағысы келеді, міне сол үшін де ... жеке ... ... консорциум құруды ұсынды. Егер де
Қазақстанға осы келісімге келуге ... ... ол ... ... ... ... алар еді.
Қытай жағы өз кезегінде жобаны өзі ... ... ... Сондықтан да құрылысты қаржыландыруды өз қолына алғысы келді.
Мұнайдың әлемдік ... ... 1999 ... ортасына дейін
жалғасты. Ал ол Қазақстанның құрылыстың бітуін тездетуді ынталандырмады.
Осы орайда екі тарапта осы жобаның ... асуы ... ... пікірлер беріп
отырды. Қытай жағы 1999 жылы мамырда құбырдың 500 километрі салынды ... ... ... энергетика министрі Мұхтар әбілазов екі айдан
со” мұнайдың төмен бағасы кезінде Қытайда ... ... ... емес ... ... бір ... тағы бір құбыр жобасына қатысуға ниет
білдірді. Каспийдің көмірсутектері Қытайға жеткізіліп немесе транзит ... ... ... ... ... Бұл ... ... бастамасын
Батыс Қазақстаннан бастап, қазақстан-түркімен шекарасына дейін, одан
түркімен мен иран ... ... ... ауамыған жету еді. ... ... ... үшін ... үлттық мұнай компаниясы
Қазақстан аумағынан өтетін 200 км құбырды қаржылындыруға ниет білдірді.
әрине мұндай құбырдың құрылысы осыған мүдделі ... ... ... ... ... талап етті. Осы мәселеге байланысты шешуші
шешімнің қабылдандануына АҚШ араласуы мүмкін еді. АҚШ ... ... ... жобаларына қатысуын қолдамайды. Осыған байланысты Астана мен
Пекин осы жобаның жүзеге асуына ... ... ... еді, ... ... ... ... мұнайын қытай құбырларымен тасымалдаудан бас
тартады. Мұндай шығынға қытай жағы ... ... ... ... Астана жағы
тіптен.
әлемдік бұқаралық ақпарат құралдарында кейінгі екі жылда барынша ірі
жоба талқылануда. Оның ... ... тек ... мен ... ғана ... – ақ өзге де ... ... жоспралануда. Бұл жерде сөз ұзындығы 8 мың
км құрайтын құбыр ... ... ... ... ... ... ... өзбекстан, Қазақстан, Қытай аумағы арқылы Жапония
мен О”түстік Корея жағалауларына жетеді. Егер де жоба іске ... ... одан екі ... ... ... Ал ... жағынан алып қарағанда, ол
ол өз аумағынан өтіп ... ... ... ... ... алар ... бұл жобаның жүзеге асырылуы әлі сөз жүзінде, сондай-ақ ол жоба өте
бағалы.
Қазіргі ... ... ... ... ... жоқ ... Қазақстан-
Синьзянь мұнай маршруты іс жүзінде іске қосылған. 1997 жылы ... ... жол ... ... ... ... Қытаймен арадағы сауда-экономикалық байланыстары
ұзақмерзімді ... ... ... Қытайдың қарқынды дамыған экономикасы
көптеген мұнай қорларын талап ететіндікте күмән жоқ. ... да ... ... ... ... ... ... көреді. Өз
кезегінде Қазақстан сйымды қытай рыногына мәжбүр болады.
Қазақстан үкіметі көп векторлы саясат жүгізеді. Қазақстанның ... ... ... жалғыз мүмкін деп қарастырады. Қазіргі таңға дейін
Астана осы міндетті сәтті ... ... осы екі ... ... ... өзіне қажетсіз таңдау жасауға мәжбүр болады.
Бірақ, Астана өзінің барлық күшімен осы ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі ықпалдан
қазіргі интерпретацияға дейін
1998 жылы жазда шекараның өтуі туралы жаңа ... қол ... ... ... ... ... ... келісті. Ол Қытайға
өз аумағының бірнеше жүз квадрат километрін ... ... ... Осы ... ... қабылдай отырып, Қазақстан екі ел арасындағы
қатынастардың күн тәртібінен аумақтық мәселені алып тастауға тырысты. Соған
қарамастан ол Пекинге өзінің алып ... үшін ірі ... ... ... шынайылығын білдіргісі келді немесе нарықтық тілмен
айтқанда ол осылайша Пекиннің ... ... екі ... ... ... да өзге ... ... алуға тырысты. Ол өзінің халқының үкіметтің
мұндай шешімімен келіспейтіндігін сезді. ... ... ... ... ... Қасенов Қазақстанның қауіпсіздігіне Қытай тарапынан
қауіп төнбейді, ал ... ... ... мен ... ... қауіп
бар, ол бірақ гипотетикалық қауіп. Өйткені не Қытай, не ... ... кінә қоя ... ... олар ... да ... ... негіз
жоқ деген еді.
Бірақ, барлық қазақстандық саясат танушылар мұндай пікірді қолдамайды.
Мысалы, кең танымал саяси және ... ... ... ... ... ... Халық Конгресінің ... ... ... жер ... таңда қытай оқулықтарында Қарағандыға ... ұлы ... ... жері деп көзделгенін еске салды.
Осындай секілді мүмкін қоғам тарапынан көзқарастарды ескере отырып,
Астана сәйкес пропагандалық ... ... ... ... ... ... бұл аумақтар Қазақстан жағы үшін ешбір
маңызды емес екендігі жөнінде көп жазылды. Ол жерлер шаруашылық пайдалануға
жарамайды. Осылайша, ... ... ... осы ... ... ... ол ... парламенттің атқару
билігінің принципалды шешімімен келіспеуге болар еді ... ... ... ... айта кету қажет, Қазақстан басшылығының ... ... ... ... бола ... Ол маңызды қытайлық ... алып ... ... қатар, ол Пекиннің Астанадан жаңа
жетістіктерді күтуін ынталандыруы ... еді. Міне осы ой ... ... өзара тиімді пайдалануға да байланысты болуы мүмкін.
Соңғы жылдарда қытай жағы Ертіс-Қарамай ... ... ... ... ... ... ... бөлігі Қарамай мұнай кен
орындарына тасталады. Ертіс өзенінің су ... ... өз ... ... ... ... су ресурстарымен қамтамасыз етуді көздейді.
Билік өкілдері СУАР-ға Шығыс және солтүстік-шығыс Қытайдың мол ... ... ... ... ... Онымен тек қана халықты
қоныстандыру мәселесі ғана емес, сондай-ақ СУАР ... ... ... еді. ... ... мен ... экономикасы мен экологияға
қандай зардабы осы өзендердің құйылу жоспарын ... ... ... екен.
Сондықтанда КХР мен СУАР басшылығы олар туралы дәйекті ... ... ... ... ... ... ... дәйектілікті
туғызады. Қытай аумағына қарай Ертіс өзенінің су ... ... ... ... аумағындағы табиғи тепе-теңдік бұзылады. Ал ол өз
кезегінде Қазақстанның шығысы мен Павлодар облыстарына және ... ... ... зор зян алып ... Қазақстандық сарапшылардың бағалауы
бойынша каналды іске қосу арқылы судағы ... ... ... орын алуы мүмкін.
Осындай зардаптарға Іле өзенінің суын пайдалану да алып келуі мүмкін.
Бұл өзен Балқашты тығыз сумен қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... ... өзендерін де пайдаланады деген де мәліметтер
бар[4].
Қазақстандық билік өкілдері Қазақстан, Қытай, ресей үшін ... ... ... ... ... да тырысып көрді. Ал Қытай жағы ... ... ... ... ... жүрді. Бірақ, қытай жағы ... ... ... келіссөзге келуге мәжбүр болды.
Осы мәселені шешуде маңызды ролді ... 1996 жылы 26 ... ... ... ... Тәжікстан президенттері арасында
әскери салада сенімділікті нығайту ... ... қол ... Ол
әскерді шекарадан 100 километр аумақтан ... алып ... ... ... ... ... бас тартуды, сондай-ақ осы салада
өзара тиімді ақпарат алмасуды көздейтін мәселелерді ... Осы ... ... осы ... ... ... қауіпсіздік мәселесі қаралады.Бірақ, соған қарамастан
Қазақстан мен ... ... ... ... мен ... ... келген бірде бір халыаралық конвенция жоқтың қасы.
Кез-келген шекаралық мәселе кешенді мәселе болып ... ... үшін ... ... табиғи ғылымдардың арнайы нәтижелерін
анықтау үшін талап ... ... ... ... зерттеу
оларды теориялық және нақты тарихи аспектіде зерттелуін көздейді. ... ... ... ... зерттеу келесіні білдіреді:
-нақты тарихи әдіске сүйенетін қоғамдық ғылымдардың ... ... ... ... ... шекараның халықаралық нормаға сәйкес шарттық негізге сүйенуі;
- осы ... ... және ... ... аргументацияның рөлін
анықтау.
Шекаралық-аумақтық мәселерді нақты тарихи ... ... мен ... ... ... дипломатиялық қатынастарының тарихы туралы,
соның ішінде шекараның ... ... ... ... ... шекара аумағының картографиясының әдістемесі мен осымен байланысты
белгілі бір мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... қатар бізбен зерттеліп отырған аспектіде ... ... ... ... ... ... табылады.
Шекаралық-аумақтық мәселелер бұл ең бірінші кезекте халықаралық-
құқықтық мәселелер, немесе ... ... ... мәселелерге
байланысты өзара қатынастары болып халықаралық құқық субьектілерінің ... ... ... ғасыр мен 20 ғасырдың ... ... ... ... ... азар ... ... Қазіргі таңдағы халықаралық құқық
аумақтық мәселелердің бастысына ұлттың өзін-өзі анықтауының ... ... ... ... ... заңдық фактілерді анықтаған кезде
тарихи қағиданы алғашқы орынға қояды. Мысалы, 15 ... ... алу ... ғасырдың үлесіне тиген болатын. Бұл құқық көптеген жағдайларда гуманды
және әділетті болған жоқ. Өйткені өзге ... ... ... ... өзге ... қытай жағы көрсетті. Ол әсіресе
Қытайда ұлттық үрдістердің басым болған кезінде орын алды. ... ... ... көптеген ғалымдары Қытайдың қазіргі шекараларының
тарихи әділеттсіздігінен аластай ... ... ... ... ... қытай тарихына талдау жасай отырып, Қытайдың
біртұтас көпұлттылық концепциясына ... ... ... ... екі ... қарқынды көрді: біріншісі- бұл қалыптасудың ғылыми
үлгісін жасады. Ол Қытайды тарихи ... ұзақ та ... ... ... деп ... Осы ... оның ... Қытай шекарасының
эволюциясы туралы қорытынды туындайды. Сонымен бір ... ... ... ... бар, ол 1970 пен 1980 ж басы ... ... Екінші бағыт даулы болып табылады. Ол оның ... ... ... ... бас ... Осы ... ... Қытай бұрын
көп ұлтты болғандықтан, онымен байланыста болған барлық халықтың аумағы
Қытай ... ... ... жылы ... Су ... ірі 3 ... жарық көрді. Ол қазақ
халқының тарихының мәселелеріне арналған. Осы ... ... ... мен ... тарихи аталары қытай императорының қол астына қараған
деп жазады. Осы мақалада біртұтас қытай ұлты концепциясына ... ... ... ... ... ... осы ... тармақтары деп атап
көрсетті. Осы мақаланың жекелеген ... ... ... ... ... ... қол салуын тойтаруға арналған.
20 ғасырдың зерттеулердің сипатты мысалы ретінде шекаралық-аумақтық
мәселеге қатысты ... ... Сюй ... мен Чэнь ... ... ... осы екі ... пікірлері жазылған. Авторлар Орталық Азиядағы
орыс-қытай қатынастарына талдау жасайды. Осындай мақсатта ... мен ... ... ... ... тиеді. Оларда тарихты
қазіргі мемлекет аралық қатынастан алшақтатуға тырысушылық ... ... де ол ... автордың жеке пікірі. Бірақ та, мемлекеттік деңгейде
біз мынадай пікірлермен ... ... ... Дэн ... М. ... кезінде өткенге нүкте қойып, болашаққа жол ашу қажет деп мәлімдеп,
КСРО – ның Қытайға аумақтық қарыздары ... ... ... Ол Ресей
патшалығының, кейінен Кеңес одағының ... ... ... ... 1,5 млн кв км ... алғандығы жөнінде де сөз қозғады.
Қытайға қол сұғушылық Қазан ... со” да ... - ... ... менің пайымдауларым өткенге нүкте қойып қазіргі заманға сай ойлау
керек деген пікір, тарихи есеп ... - деп ... ... ... ... да ... ... жатқан аумақты ушықтыруға жол ашады.
Соған қарамастан қазіргі Қытайдың басымдығы, оның одан ... ... ... ... ... ... ... өрлеуі болып отыр.
Кез-келген шекаралық мәселе кешенді мәселе болып табылады. ... үшін ... ... табиғи ғылымдардың арнайы нәтижелерін
анықтау үшін талап етіледі. Шекаралық-аумақтық мәселелерді ... ... ... және нақты тарихи ... ... ... ... шекаралық-аумақтық мәселені теориялық зерттеу келесіні білдіреді:
- нақты тарихи әдіске сүйенетін қоғамдық ғылымдардың ... ... ... ... ... шекараның халықаралық нормаға сәйкес шарттық негізге сүйенуі;
- осы мәселеге тарихи және тарихи этнографиялық ... ... ... ... ... зерттеу мәліметтерді жүйелеу
мен талдауды енгізеді:
- мемлекет-контрагенттердің дипломатиялық қатынастарының тарихы ... ... ... өтуін анықтайтын шарттық актілерді жасау
тарихы;
- шекара аумағының картографиясының әдістемесі мен ... ... бір ... ... ... дамыту;
- шекараның физико-географиялық жағдайы.
- Сонымен қатар бізбен зерттеліп отырған аспектіде халықаралық өзара
әрекеттесудің сипатын ескеру ... ... ... ... ... бұл ең бірінші кезекте халықаралық-
құқықтық мәселелер, ... ... ... ... байланысты өзара қатынастары болып халықаралық құқық
субьектілерінің өзара қатынастары болып табылады.
19 ғасыр мен 20 ... ... ... ... ... ... азар ... болатын. Қазіргі таңдағы халықаралық құқық
аумақтық мәселелердің бастысына ұлттың өзін-өзі анықтауының қағидасын
қояды. Сонымен ... ... ... заңдық фактілерді анықтаған кезде
тарихи қағиданы алғашқы орынға ... ... 15 ... ... алу құқығы
осы ғасырдың үлесіне тиген болатын. Бұл ... ... ... гуманды
және әділетті болған жоқ. Өйткені өзге балама құқық болмады.
Тарихи аргументацияға өзге тоқтаманы қытай жағы ... Ол ... ... ... ... ... ... орын алды. Циндік және
гоминдандтық кезеңдердің көптеген ғалымдары Қытайдың қазіргі шекараларының
тарихи ... ... ... ... ... ... ... аяғындағы қытай тарихына талдау жасай отырып, Қытайдың
біртұтас көпұлттылық концепциясына ... ... ... ... екі ... қарқынды көрді: біріншісі- бұл қалыптасудың ғылыми
үлгісін жасады. Ол Қытайды тарихи дамудың ұзақ та күрделі процесі ... деп ... Осы ... оның ... Қытай шекарасының
эволюциясы туралы қорытынды туындайды. ... бір ... ... ... ... бар, ол 1970 пен 1980 ж басы ... орын
алды. Екінші бағыт даулы ... ... Ол оның ... ... ... ... бас ... Осы бағытқа сәйкес Қытай бұрын
көп ұлтты болғандықтан, онымен байланыста болған ... ... ... ... ... ... жылы зерттеуші Су Бэйхайдың ірі 3 мақаласы жарық көрді. Ол қазақ
халқының тарихының мәселелеріне арналған. Осы ... ... ... мен ... ... аталары қытай императорының қол астына ... ... Осы ... ... ... ұлты ... негіз қаланады.
Ол Қытаймен шекаралас халықтардың барлығы осы ... ... деп ... Осы ... ... бөлімдері Орталық Азиядағы қытай
жерлеріне Ресей патшалығының қол салуын тойтаруға ... ... ... сипатты мысалы ретінде шекаралық-аумақтық
мәселеге қатысты сұрақтарына байланысты Сюй Гуанжень мен Чэнь Циньчжунның
мақаласы ... ... осы екі ... ... ... Авторлар Орталық Азиядағы
орыс-қытай қатынастарына талдау жасайды. ... ... ... мен ... қытай зерттеушілерінің үлесіне тиеді. Оларда тарихты
қазіргі ... ... ... ... ... ... Бірақ
дегенмен де ол әрбір автордың жеке пікірі. Бірақ та, мемлекеттік деңгейде
біз мынадай пікірлермен бетпе-бет келдік: ... Дэн ... М. ... ... ... нүкте қойып, болашаққа жол ашу қажет деп ... – ның ... ... ... ... ... көздеді. Ол Ресей
патшалығының, кейінен Кеңес одағының тепе-теңдіксіз шарттар негізінен
қытайдың ... 1,5 млн кв км ... ... ... де сөз ... қол ... Қазан тө”керісеінен со” да жалғасты, - деді. Қорыта
келе менің пайымдауларым өткенге нүкте қойып қазіргі ... сай ... ... ... ... есеп ұсынылды, - деп мәлімдемесін аяқтады. Бұл
ойлар онсыз да даулы болып жатқан аумақты ушықтыруға жол ... ... ... мен Қазақстан арысндағы шекара екі жарым
ғасыр бойы толық анықталмаған. Мамандар оны айқындаудың ... ... ... ... ... ... ... (1755-1863)
және келісімді (1864-1999), саяси аспектіде егемендік (1755-1822, 1991-
1999), патшалық (1822-1816) және кеңестік ... ... ... шешу ұзақ ... бойы ... ... ... бірі болып
табылған,, бірақ, көптеген ұмтылыстарға қарамастан, патша кезінде де, ... ... де, бұл ... реттелмеген. Шекара Цин кезінде 1860 ж.
Пекиндік қосымша келісімімен, 1864 ж. Чугучак хаттамасымен, және 1881 ... ... ... ... ары қарайғы тарихи даму
барысында шекара үкіметі бұзылып, оны қата ... ... ... ... кезінде КСРО мен ҚХР оны сыртқы саясатта саяси негіз ретінде
пайдалана отырып, бұл ... ашық ... ... ... КСРО, бір
мәліметтер бойынша, тіпті шекарадағы жағдайды күрделендіру мақсатымен ұйғыр
көтерілістеріне қолдау жасап отырған.
Қазақстанда 1917-1922 жылдар кезінде ... ... ... ж. ... Қытай жағына 2 км ығысып, бұл жағдай 60ж. ... ... ... ... ... ... бірқ келісімге тараптар келмеді.
Тәуелсіз Қазақстан құрылған соң мемлекеттер арасындағы шекара туралы
дауды реттеудің жаңа кезеңі басталды, және екеуі де бұған ұмтылды.
Қазақстан үшін ол ... ... ... ... ... ... ... етудегі пайда болған мәселелер (соның
ішінде Ресейден қорғану) және т.б. Қытаймен өзара қатынастардың өзгеруіне
ықпал етіп, ... ... ... ... ... ... өз кезегінде, дауласып жүрген шекара жерлерінің
келісуіне қызығушылық танытты. Ол келесі жағдайларға негізделді:
• Қазақстанның тең емес ... ... ... ... ... дамуға құралдардың жетіспеуі, жасырын ұйғыр ұйымдарының болуы
және т.б.) Қытай үшін бұл ... ... ... ... ... ... батыс аймақтарын игеруге стратегиясын жүзеге асыруға кедергі
болатын, шекарадағы ... ... ... Шекаралық мәселені бейбіт жолмен реттеу, қытай дипломатиясының болжамы
бойынша, ҚХР әлемде және аймақтағы позицияларының күшеюін ... ... ... ...... ... және саяси интеграциялау
процесінің басталуына қажетті шарт.
1992 ж. Қыркуйек айында ... ... ... ... ... ... ... Тәжікстан өкіметтерінің делегациясы
құрылған.
1994-1997 жж. Шекараның демаркациясы жүргізілді, оның құжаттыр 2001 ж.
Аяқталып, екі ... ... ... 1994 ж. 26 ... 90% ... келісілген, алайда біраз дауланған жерлер қала
берді (Сарычильды (Алматы облысы), 3/5 кв. км жуық және ... ... ... ... 629 кв км.). ... алғанда Қазақстан
ҚХР-нан 1700 км шекараға ие болды, бүгінгі күнде шешілмеген территориялар
жайындағы сұрақ 4 ... 1998 ... ... ... ... қол қоюмен шешілгендігін айтуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
XXI ғасырда әлемнің әрбір елі ... да ... ... ұмтылып жатқандығы айқын. Дамып келе жатқан немесе ... ... ... ... - бұл жай ғана ішкі жалпы өнімнің
адам басына шаққандағы өсу қарқыны емес, бұл экономикаыың өсуі. Ішкі ... ... ... ... ... ... өндіріс аппараттары,
жаңа алдыңғы қатарлы технологиялар, өндірістің жоғары ... ... ... ... ... ... деңгейлі технологияға
және ғылыми толыққан инновациялық жүйеге құрылуы, яғни әлемдік нарықтың
толқымалы жай-күйіне байланған бесекешілдігі ... ... ... - ... ... болып табылады.
Осы бағытта экономиканың жемісті дамуы мен ... және ішкі ... ... ... асуы ... ... ... қайнар көзі
болып табылатындығы белгілі. Бұл қағидадан Қытай да шет қала ... ... ... - ... шын ... көршілес, туыстас халық
екендігінің дәлелі.
1949 жылда Қытай өз тәуелсіздігін жариялаған кезде тұра сол ... ... ... ең ... ... ... да КСРО ... ғылыми зерттеу барысында да жан-жақты керсеттік. Бастамасы АҚШ елінен
басталған Азия елдерінің халықаралық ... ... ... ... ... үшін әлемдік экономикаға ықпалдасу - ең бір ... ... Оны мына екі ... ғана ... ... ... ... көлемі жылдық жалпы ішкі өнімнің мөлшерінен 40 ... ... ... ... 925 ... ... ... өнім өндіретін болса,
оның 91-600 млрд. сыртқа шығарады [10,5б]. ... да, осы ... ... ... ... білуі керек.
Ендігі алда тұрған, Қытайдың өзге елдің ... ... тек ... ... сол ... ... ... да жаңарту жолға қойылып
отыр. Себебі ҚХР ... ... ... экономиканы әртараптандыру
және саяси жүйені жасақтау секілді тапсырмалар алда тұр. ... ... ... ... ... ... арасындағы
келіссөздерде айтылып та жүр. Осыншама келісім шарттардың ішінде дамыған
елдер арасындағы келісімдердің ауқымы да ... ... атап ... ... ... ... ету үшін ең алдымен белсенді түрде
қаржы ... ... ... ... ... дамытудың, әлемдік және аймақтық деңгейде қандай да қауіпке
қарсы тұруға дайын болу қажет екендігін ... ... да ... ... ... екі ел арасындағы сауда-экономикалық өзара
әрекеттестікті ... ... ... ... ... ... елеулі белеске жататын жылдар сыртқы саясат саласында да
бірегей белсенділікпен өтіп, ... ... ... ... ... толы ... Бір ғана ... терминінен анағұрлым
ауқымды мағынаны қамтитын сыртқы саясат саласы ҚХР жыл басында Қытай
халқына арнаған сөзі ... ... ... әуел ... алған
бағытынан танбай, сындарлылық келбетін сақтады. Еуразия ... ... ... пен ... ... ... де державалық
дейтін атауға ие болған отандық дипломатия Қытайдың экономикалық әлеуеті
мен ... ... сай ... ... ... ... ... тұруға қабілетті һәм ұзақ
ерзімді ұлттық мүдделерді қамтамасыз етерліктей ... және ... ... қалатынын ескерте келе, ҚХР төрағасы әлемнің іргелі
күштері КСРО, АҚШ, Еуропалық Одақпен ... одан ары ... алға ... ... ... ... белсенді халықаралық
қызметі қазіргі заманғы әлемдегі Қытайдың ұстанымын нығайта ... ... сол ... ... ... ... үрдісіне батыл енуі тұрғысынан
қарағанда барынша маңызды. Қазіргі ... ... ... ... ... басымдықтары өзгеріп жататыны түсінікті жәйт.
Өтіп бара жатқан жылдың ... ... ... ... мен КСРО ... шекараны делимитациялау туралы шартқа қол қойылды. Сөйтіп, екі
елдің ... ... рет ... заң жүзінде ресімделді. Ал қараша айының
ортасында қос елдің жоғарғы кеңестері органдары бір ... осы ... ... ... ... ... қол қоюына жолдаған соң ұзына бойы 14
мың километрден ... ... ... ... ... ... ... Көрші мемлекеттермен, әсіресе Қытаймен арадағы шекараны
анықтауға байланысты қоғамда әрқилы пікірлердің орын ... ... ... ... жасау немесе екінші жақтың ыңғайына жығылуда емес – ... ... ... ... ... ... олай ... – қарым-қатынастарды тең дәрежеде жүргізе білуде.
Халықаралық құқық нормаларына сай дербес шекараның анықталып бекітілуі –
мемлекеттік құрылыстың бүгінгісі мен ... ... ... ... ... ... ... туғызатын ұлттық тұтастықтың ажырамас
рәмізі. Қытай - Ресей қарым-қатынастарының сенімді ... ... екі ... ауқымынан асып, жалпы ТМД кеңістігіндегі интеграциялық
үдерістердің қозғаушы күшіне айналды. Екі ... ... ... ... 12 ... кездесу өткізді. Сауда айналымының көлемі ай сайын артып,
мәдени-рухани байланыстардың мазмұны тереңдеуде. Көрші елдегі ... ... ... Ресейдің ең сенімді және жақын серігі деген пікір түбегейлі
қалыптасты.
Қытай Халық Республикасымен ... ... ... ... дейін
болмаған биік деңгейге жетіп отыр. Қытай Төрағасы Ху ... ... ... ... ... келіп, соңынан Шанхай ынтымақтастық ... ... ... ел ... көп ... айта бермейтін қытайлықтар
соңғы уақыттары Қытай туралы жағымды пікірлерін жасырмай келеді. ... ... ... ... ретінде Тәуелсіздік күні қарсаңында
“ғасыр жобасы” атанған Атасу-Алашаңқай мұнай ... іске ... ... ... ірі ... ... және сол ... аймақтағы
салмағына сүйенген Еуропа Одағы мемлекеттерінің Қытайға деген қызығушылығы
да арта түсуде. Мұның өзі қазіргі әлемнің жетекші саяси және ... ... ... ... ... ... ... құралдармен
қамтамасыз ету міндетін алға қояды.
Қандай бір ... ... ... ... ... сол ... өз
келешегін айқын көруін қамтамасыз ете білуде ... ... ... ... ... Қытай сыртқы саясатының жаңа Тұжырымдамасында барлық
мүдделі елдермен ұзақ перспективаға арналған ... ... ... ... белгіленген. Соның ішінде Қытайдың халықаралық
ұйымдармен тиімді байланыстарына арнайы назар аударылды.
АҚШ-пен ... ... 13 ... ... алға басты. Қазақстан
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында “Қытай әлемнің ... ... ... ... ... мықты мемлекеттер онымен санаса
қоймайды” деген сынды көптеген ... ... ... болжамдары
қазір жоққа шықты деп нық сеніммен айта аламыз. Мемлекеттік хатшы Кондолиза
Райспен, АҚШ Қорғаныс министрі ... ... ... да америкалық
жоғары лауазымды ресми өкілдермен кездесу барысында Қазақстанның экс-сыртқы
істер министрі Қ.Тоқаев ... ... ... ... ... ... Қытай Орталық Азияда негізгі рөлге ие бола отырып, көрші
мемлекеттерге ... және ... ... болуға көмектесерліктей
мүмкіндіктері бар ... ашық ... ... ... К.Райс
Орталық Азия өңіріндегі жалпыға бірдей мойындалған жетекші ел ретінде
Қытаймен ... ... ... ... әзір ... Райс ханымның Қазақстанға ресми сапары, осы елдің бұрынғы Президенті
Билл Клинтонның, танымал саясаткер Генри ... ... ... ... симпозиумға АҚШ-тың үлкен делегациясының келуі екі ел
арасындағы ынтымақтастық іргесін одан әрі бекіте түсті. Қытай ... ... ... ... ... ... ... Америка
инвестицияларының экономикамыздағы салмақты рөлі тұрақты ... ... ... ... ... диалог үздіксіз жалғасып келеді. Бұл арада
әңгіме бірыңғай Американың ... ... ... ... ... ... Тең ... жүргізілген екі жақты маңызды келіссөздердің
үлкен нәтижесі АҚШ сынды алып ... ... оң ... ... ... ... ішкі саяси реформалардың мәнін ... игі ... ... ... ... ... үшін елу ... астам халқы бар
Орталық Азия аймағының орны айрықша. Ақпандағы Жолдауда Елбасы Орталық ... ... ... ... ұсынған болатын. Қазақ елінің бастамасы
шолақ саяси пайданы емес, қарапайым адамдардың ... ... ... ... қадам жасауды көздеп, экономикалық, мәдени, ... ... ... туындады. Бұдан бір ғасыр бұрын Мұстафа Шоқай
сынды Алаштың біртуар азаматтарының да аңсаған ... осы емес пе ... бір, тілі ... Орта Азия халықтары бірге тұруды, ... ... ... ... ... ... ... Әрине, аймақтағы көрші
мемлекеттердің түрлі экономикалық даму деңгейін ескергенде, бұл ... ... әрі ... ... ... Наурыз айында Қырғызстанда, кейіннен
Өзбекстанда орын ... ... ... ... шешілмеген
проблемаларының тереңдігін көрсетіп берді. Дей тұрғанмен, күн сайын қанаты
қатайып келе жатқан ... ... ... ... оның ... Өзбекстанның қосылуы арқылы Орталық Азиядағы
интеграция қол жетерліктей мақсат екенін ... Осы өңір үшін ... ... ... маңызы бар. Аймақты көршілес мемлекеттермен біртұтас
алып қарағанда, Қытай ұлан-ғайыр рыноктың бел ... тұр. ... ... ... беки ... ... пен қауіпсіздіктің
кепіліне айналатыны о бастан ... ... ... ... ... құбылмалы мемлекеттердің қоршауында қала берсе, дүние жүзіндегі
дәулетті, дамыған ... бірі бола ... ... ... ... орталары, зиялы қауым өкілдері мен іскерлік топтары Қытай
басшысының Орталық Азия мемлекеттері ... құру ... ... ... Бұған дипломатиялық арналар арқылы Елбасының атына
келіп ... ... ... басшылары мен лауазымды тұлғалардың хаттары
айғақ бола алады.
Халықаралық ұйымдар дегенде, ең ... ... ... ... ... заңды. Биылғы қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-шы мерейтойлық
сессиясы өтті. Оған ... ... ... ... ... маған
жүктелгендіктен, бүгінгі таңда елімізді және ... ... ... ... ... ... ... орайлы мүмкіндігі
туды. Бұл жолғы сапарымда БҰҰ штаб-пәтерінде өткен жоғары деңгейдегі ... ... ... Бас ... 60-шы ... ... келген
әріптестерім – бірқатар шетелдің сыртқы істер министрлерімен ... ... екі ... ... ... мәселелерін жан-жақты
талқылаудың сәті түсті.
Қытай мүшесі болып отырған аймақтағы ең іргелі құрылым – үш ... ... ... ... ынтымақтастық ұйымы. Биылғы шілде айында
Астанада өткен ШЫҰ саммитінде ... ... ... ... ... Ұйым ... саласында, атап айтқанда, терроризм,
діни экстремизм, заңсыз есірткі тасымалына қарсы тізе қосып ... ... ... ... ұсынысымен өмірге келіп, уақыт өткен сайын
ауқымы кеңіп, ықпалы арта ... ... ... ... және сенім
шаралары жөніндегі кеңес (АӨСШК) – Азия ... ... ... ... ... мен пікір алмасулар өткізуге ... ... ... ... ... алты ... ... бас қосқан 2002 жылғы 4 маусымда Алматыда өткен
бірінші саммит оның өміршеңдігі мен ... ... ... ... қол ... Алматы Актісі және Терроризмді жою және
өркениеттер арасындағы диалогқа жәрдемдесу декларациясы тәрізді аса ... ... ... ... үшін ... жаңашылдық сипатын, күн тәртібіндегі
сұрақтардың өткірлігін, мүше-мемлекеттер саны мен олардың арасындағы ... ... осы ... ... ... мен даму ... деп ... әбден болады.
Қытайдың Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына 2009 ... ... ... ... халықаралық қауымдастықта айтарлықтай
серпіліс туғызып, саяси ... ... ... айналды. Бұл
ұсыныс елдің саяси жүйесін реформалауда алға басып, экономикасын дамытуды
орнықты жалғастырарына нық ... ... ... ... ұйымдар
тәрізді ЕҚЫҰ-ның жұмысы да көп ретте біржақты сипат алып, Ұйымның өз
Жарғысында ... ... жиі ... ... ... ... Ұйымға төрағалық ету ұсынысы саяси шамшылдықтардан ада және Ұйымның
жұмысына оның өз атына сай жаңа леп әкелуді көздейтін игі ... ... Одақ ... ... ... ... ... уақыт бойында
экономиканың барлық дерлік саласында ... ... ... ... ... ... бір кеңістікте бірге өмір сүріп
әбден араласып, ... туыс ... ... ... адамдардың тағдырына
бірден ауыртпалық түсті. Қытай басшысының тікелей бастамасымен Алматыда
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының ... ... ... ... қарапайым
азаматтардың тағдырын ойлағандықтан туған ізгі қадам болатын. Қаншалықты
сын айтылғанымен, осы кезең ішінде ТМД өз ... ... ... ... ... ... және оның болашағына нүкте қоюға асықпаған абзал. Өйткені
қазіргі уақытта ТМД шеңберінде ... ... ... ОАЫҰ, ҰҚШҰ, ГУУАМ
тәрізді ұйымдардың жұмыс істеуі Достастық Жарғысына қайшы келмейді, қайта
онда ... әр ... көп ... ... қол ... үндес келеді. Оның үстіне ТМД көлемінде кеңесіп, ... ... ... ... ... және басқа да
гуманитарлық мәселелер жеткілікті. Әрине, қазір сыналып жүргендей, ТМД-ны
жалаң пікірсайыс ... ... ... ... ... ... ... көтерудің маңызы талас тудырмайды. Бұл орайда мүше мемлекеттердің
алдағы уақытта бірлесіп атқарар жұмыстары аз емес.
Қытай Республикасының белсенді және ... ... ... ... елдің экономикалық жағдайынан туындайтынын орынды
айттыңыз. ... ... ... орнықты даму жолына түскен еліміз
экономикалық көрсеткіштері бойынша әлемдік ... ... ... Бұл ... тек қана макроэкономикалық табыстарға қанағат
етілмейді, өйткені адамдардың ... ... ... ... ... ... ... маңызы айқын. Әлбетте, әлеуметтік-
экономикалық дамуда тиісті ... қол ... ғана ... ... ... ... ... етуге қолайлы
мүмкіндіктері туады. Ол мүдделердің мәні – тұрғындарға ... ... ... саяси құралдар арқылы болдырмау. Бұл ... ... ... осы ... ... ... ... саясатының нәтижесінде
ықтимал қауіп-қатерді болдырмауға күш салды. Қазіргідей ең бір ... ... биік ... ... айту ... әралуан адам баласы мекен ететін жер бетінде қайшылықтар мен
қақтығыстардың азаймай тұрғаны – өмір ... ... ... ... ... ... ... айналуы адамзатты
алаңдатады. Онымен күресте ұлттық күш-жігермен бірге БҰҰ және өзге ... ... ... ... ... ... БҰҰ Жарғысының
мақсаттары мен міндеттемелеріне сенімді бола ... ... ... қазіргі ірі кемшіліктерін тоқтату үшін тұтастық ... ниет ... ... ... ... келе және ... жалпы сыртқы саяси
қызметі туралы тұжырымдай ... ... және ... бағытының
арқасында қазір және таяу болашақта болсын, қандай да бір елден ... ... қол ... ... ... мәселелер елдің
стратегиялық мүдделеріне нұқсан келтірместен, ымыралық негізде келіссөздер
жолымен шешілуде. Мемлекеттің ұстанымы мен ... ... ... ... ... ... ... бірдей мойындалған нормаларына қайшы
келмейді.
ХХ ғасыр Қытай үшін – ... ... бірі ... себебі
отарларымен күресуде және имперализм идеясымен алысуда көп қиыншылықтарды
бастан кешті. Әйтсе де ... ... ... ... ... ... Соның арқасындағы әлемдегі мықты саясаткерлердің мына пікірлерді
Қытай мен және оның ... ... Буш, ҚШ ... мынаны айтқым келеді: Қытайдың АҚШ тұрғысында досы бар.
 
Владимир Путин, ... ... ... ... үшін ТМД мен ... ... ғана ... сонымен қатар
тұтастай алғанда, шешуші стратегиялық, сондай-ақ интеграциялық үдерістер
жағынан ең жақын серіктестердің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... ие болады
және ТМД және Еуразиялық достастық шеңберінде осы үдерістердің қозғаушы
күші болып есептеледі.
 
Ху Цзиньтао, ҚХР Төрағасы:
Қытай мен ... ... ... тереңдету, өзара түсіністікті
күшейту екі елдің түбегейлі мүддесіне жауап береді.
 
Тони Блэр, Ұлыбритания Премьер-Министрі:
Белсенді ... келе ... ... ... ... ... арасындағы саяси ынтымақтастықтың жоғары деңгейі мен шынайы қолдауын
табуға тиіс.
 
Дзюнъитиро Коидзуми, Жапонияның Премьер-Министрі:
Жапония мен Қытайдың арасында достық және ... ... ... ... ... ... Келісімдік-құқықтық негіздер
1. Совместная Декларация о дальнейшем развитии и ... ... ... ... ... и Китайской Народной
Республикой, ... 11 ... 1995 г. // ... ... ... ... ... об организации проектов сотрудничества в области нефти и газа
между КНР и Россией// Проблемы Дальнего Востока. - 1997. - ... ... о ... ... ... КНР И РК, 1998 г.//
Министерство иностранных дел Казахстана// http://mfa.kz
1.2 Саяси және мемлекеттік тұлғалардың еңбектері
4. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар ... /205-206 ... Қ. ... Қазақстан Республикасының дипломатиясы /122-137б.б/
6. Қ. Тоқаев Беласу
1.3 Стастикалық деректер
7. Современный Казахстан: цифры и ... - ... 1998. - 345 ... ... ... К. Ш. , ... Б. Я., ... Ш. М. Развитие интеграционных
связей Казахстана и СУАР КНР // Вестник АН КазССР.-Алма-Ата, 1989.-№ 9.-
С. 28 – 34.
9. Абен Е.М., ... Р.К., ... Е. Г., ... С. К., Спанов М. ... ... ... и конфликты в контексте
безопасности в Центральноазиатском регионе// ... ... ... безопасность.- Алмата,1998.-№ 4.-С. 83 – 138.
10. Азовский И. П. Вторая трансконтинентальная ... ... ... М., ... 9.- С. 24 – 30.
11. Акбари Рашидин Казахстан уменьшает военные силы на китайской ... М.С. ... ... как ... ... в регионе// ANALYTIC /
http://u978.30.spilog.com/cnt?f
13. Андев М. Куда идет ... ... ... М. ... саяси қарым-қатынастарындағы тарих пен
бүгінгі күн туралы./Түркістан газеті 2000ж. 8-22 қыркүйек
15. ... ... ... проект в контексте нефтяных
интересов Китая// АПИ.-2000.-7 февраля, http://www.caapr.kz
16. Внешняя политика Китая – 1969-1976гг. М.,1992г.
17. ... ... и США 60-70 ... М.,1979г
18. Глава МИДа дал интервью китайской “Гуаньминь жибао” // ... ... - № ... ... А. ... ... ... в мире Транс- ... ... // ... - 1998.-16 ... ... ... о визите Н. Назарбаева в Китай // Панорама.-
1999.-№ 41.
21. Дрозд Н. Казахстан- ... ... ... ... рек ... // ... № 46, ноябрь.
22. Жукеев Т.Т. Система ... ... и ... ... в ее ... ... 157-169.
23. Жүңго және Қазақстан қатынастары// Лю И Пиң// Пекин 2000
24. Қытай Халық Республикасының екінші ... ... ... ... ... ... Шыңжаң баспасы, 1995ж.
25. Қазақстан мен Қытай арасындағы саяси қарым-қатынастар туралы
26. Президент Казахстана посетит Китай // ... МИД ... ... ... ... жаңа кезеңі/ Ақиқат журналы 1995 12-сан/
28. Қытайдың қилы кереметі ... ... ... Жас
алаш
29. Құдай қосқан көрші /дипломатия Егемен қазақстан/ 1997ж. 18-қаңтар.
30. Қытай шығыстағы көршіміз/ ... ... ... сақшысы 1996ж. 30-қараша.
31. Орта азия және Жүнго. Пекин 1998ж.
32. М.И.Сладовский, Очерки развития ... ... ... ... ... К. ... и перспективы казахстанско-китайского
сотрудничества// Саясат. - ... ... 59 – ... ... ... ... мазмұндары./Егемен қазақстан 2001. ... ... ... елдерді табыстырады/Егемен қазақстан 2002. 7 мамыр/
36. Султанов Қ. Елімді ел таныса/ ... мен ... ... саяси
қарым-қатынастар туралы/
37. Территорияльная притензия Пекина, современность, история, М.,Политизат,
1979г.
38. Политика Китая по отношению к странам Центральной Азии // МИД КНР ... ... ... ... - С. ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орталық Азия және қазіргі таңдағы халықаралық қатынастар жүйесі55 бет
Тынық мұхиттағы соғыс кезіндегі Оңтүстік Шығыс Азиядағы Жапонияның сыртқы саясаты34 бет
2-ші дүние жүзілік соғыстан кейінгі халықаралық жағдай. Герман мәселесі19 бет
1848-1849 жылдардан кейінгі германия18 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
II дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық қатынастағы Таяу және Орта Шығыс9 бет
ІI- ші дүние жүзілік соғыс кезіндегі Түркістан легионы51 бет
ІІ дүниежүзілік соғыстан кейінгі Халықаралық жағдай (1945-1953) жылдар16 бет
Іі-дүние жүзілік соғыс және жаңаша көзқарас55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь