ХХ ғасырдағы Түрікмен әдебиеті


Жоспар:

І. ХХ ғасырдағы Түрікмен әдебиеті

ІІ. Архитектурасы мен бейнелеу өнері

ІІІ. Музыкасы

IV. Театры

V. Киносы
Мемлекеттің орта ғасырларда Орталық Қазақстан жерінде ертедегі найман және керей, қимақ пен қыпшақ одақтары, оңтүстік және оңтүстік-шығыста караханидтер мемлекеті сияқты этносаяси түрлері пайда болды. Олар биліктің құрылымы жағынан көбіне бұрынғы мемлекеттік құрылымдарға ұқсас болғанымен, орталық билік тайпалар одағының (ұлыстардың) орналасу аумағына сай басқару принципіне сүйенеді. Соған сәйкес әскери – лендік жүйе енгізілді. Жоғарғы басшы өз туысқандарын мен жақындарына халықтан салық жинау құқығын берді. Бұл – биліктің иерархиясын нығайтып, оған көптеген адамның тәуелділігін күшейтті.
Х-ХІІ ғасырларда ертедегі феодалдық қатынастардың дамуы мен нығаюына қарай найман және керейіт тайпалар одақтары нығайды, бірақ тайпалардың, сондай-ақ осы одақтарға енетін рулар арасындағы жиі қақтығыстардың салдарынан берік бірлестіктер бола алмады.
Экстенсивті көшпелі мал шаруашылығы үстем болып тұрған жағдайда наймандар мен керейіттерде ертедегі феодалдық қатынастардың орнығуы ұлыстардың құрылуымен бірге жүрді. «Ұлыс» ұғымы ол кезде «халық» дегенді білдірді. Ұлыстың құрамында қандас туысқан адамдардың болуы міндетті емес еді, онда хан руының өкілдері ғана емес, сонымен бірге бөгде адамдар да болды. Әрбір ұлыс белгілі бір территорияны иеленді, оны шығу тегі бейне бір «көктен жаратылғандық» таңбасымен белгіленген рудың өкілі – хан басқарды. Хан «Мәңгілік көктің» әмірімен, әрі соның атынан әрекет етеді деп саналды. Ұлысты билеуші хан – өзінің басқару аппаратын, бірінші кезекте хан ордасын, әскерлер мен жасақты басқару органдарын құрды. Хан ставкасы – орда – ұлыстың өзіне тән үлгідегі «үкіметі» болып табылады, ол хан мүлкіне иелік етті. Әсіресе ірі ұлыстарды билеушілердің өздеріне меншікті жайлаулары және қысқы жайылымдары болды. Ұлыс әскері ондық принцип бойынша ондықтарға, жүздіктерге, мыңдықтарға, түмендерге бөлінді. Тегінде, ұлыстардың халқы осы әскери бірліктер бойынша бөлінсе керек. Ұлыстардың істерін, оның ішінде салықтар алуды ерекше атағы немесе хан беретін шерби атағы бар қызмет адамдары жүргізді.
Наймандар мен керейіттер арасында әдеттегі право қолданылды. ХІІ ғасырда найман ұлысында іс жүргізу қызметі болды. Ол ұйғыр жазуымен жүргізіліп, документтер, әсіресе салықтар жинау мен лауазымды адамдарды тағайындау жөніндегілері, хан жарлығының ақиқаттығын дәлелдейтін ханның «алтын мөрімен» куәландырылды.
Керейіттердің діні, ең алдымен оның билеуші тобы несториандық бағыттағы христиандар болды, мұны «Юань ши» хроникасы дәлелдейді.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Нұрпейсов Е. Қазақстан мемлекеті: ханндық биліктен президенттік республикаға дейін, 1993 жыл;
2. Қазақ ССР тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. ІІ том. Алматы: Қазақ ССР-інің «Ғылым» баспасы, 1983 жыл;

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Жоспар:

І. ХХ ғасырдағы Түрікмен әдебиеті

ІІ. Архитектурасы мен бейнелеу өнері

ІІІ. Музыкасы

IV. Театры

V. Киносы

ХХ ғасырдағы Түрікменстан мәдениеті

Әдебиеті. ХХ ғасырда түрікмендік Байрам Шаһир (1871-1948), Көрмолла
(1872-1934), Молламұрт (1879-1930), Дурды Клыч (1886-1950) әлеуметтік
теңсіздікті әшкерелеп, халықтың мұң-мүддесін жырлады.
Совет дәуіріндегі Түрікмен әдебиетінің алғашқы үлгілері Көрмолланың
(Большевик,1918), Дурды Клычтың (Мен айтам,1923, Байлар, 1924,
Кедейлер, 1924), Буруновтың (Құттықтаймын, 1925) шығармалары болды.
Берді Кербабаевтың Әдет құрбандығы (1932), Аман-Дурды Аламышевтың Сона
(1932) т.б. шығармалары әйелдер теңдігіне айналды. 1925 жылы Якуб
Насырлының 25 жылдан соң повесі шықты. 20 жылдардың ІІ жартысында Б.
Кербабаев пен Ағахан Дурдыев жаңа тақырыпта прозалық шығармалар жазды.
Түрікмен әдебиетінде тұңғыш рет Ата Қаушутовтың Қанды орман (1929), Б.
Кербабаевтың Тирьякеш пен Табиб (1927) пьесалары жарық көрді. 30 жылдары
А. Кекілов, Ч. Аширов, Алты Қарлиев, Таушан Эсенова колхоз құрылысына
арналған шығармалар жазды. Проза өркендеп, Хыдыр Дерьяевтің Қанды
шеңгелден (1937), Б. Кербабаевтың Айна мен Артық (1936) рев. тарихи
романдары жарияланды. Қысқа әңгіме жанры қалыптасып, Н. Сарыхановтың
новеллалары басылды.
1934 жылы Жазушылар одағы құрылды. Түрікмен әдебиетінің творчестволық
әдісі социалистік реализм болды. 1928 жылдан Совет әдебиеті журналы
шығып, Түрікмен совет әдебиетінің дамып қалыптасуына ықпалын тигізді. 50
жылдары Түрікмен әдебиетіне Ата Атажанов, Мамед Сеидов, Аллаберды Хаидов,
Шахер Боржақов және т.б. жас әдебиетшілер келді. 60-70 жылдары прозада
Бердіназар Құдайназаровтың Далалықтар, Клыч Куливтің Қара керуен, Х.
Дерьевтың Тағдыр романдары, Арап Құрбановтың, Ораз Ақмамедовтың т.б.
повестері мен әңгімелері басылды.
Түрікмен әдебиетінен Б. Кербабаевтың Ақ алтынды аймақтың Айсолтаны
(1952) повесі, Алып адам (1962-63) романы, Мақтымқұлының Таңдамалы
өлеңдері, Түрікмен жырлайды (1963), Түрікмен әңгімелері (1969) атты
жинақтар т.б. шығармалар қазақ тілінде жарық көрді.
Архитектурасы мен бейнелеу өнері. ХХ ғасырдың басында Түрікмен
өнеркәсіп құрылыстарының таңдаулы үлгісіне Ашхабад тоқыма ф-касы жатады.
1930 жылдары қала салу ісіне жергілікті архитекторлар елеулі үлес қосты.
Респ. Табиғи жағдайына сәйкес келетін көп пәтерлі тұрғын үйлер жобасы
жасалды. Тұрғын үйлермен қатар балалар бақшасы, мектеп, аурухана, клуб және
дүкендер тұрғызыла бастады. 1930-40 жылдар архитектурасында орыс
классицизмі элементтері мен Орта Азия сәулет өнері дәстүрі кеңінен
қолданылды. 1948 жылы жер сілкінісінен кейін қайтадан жаңа жоба жасалды.
1950 жылдардың І жартысынан кейбір құрылыстарда орыс және түрікмен сәулет
өнері дәстүрлері тоғыстық тапты. 1950 жылдардың ІІ жартысынан индустриялдық
құрылыс әдісіне көшу басталды. Микроаудандар салынды. 1960-70 жылдардағы
құрылыстар қарапайымдылығымен көзге түседі.
Түрікмен советтік бейнелеу өнерінің қалыптасуы Р. М. Мазель, А. П.
Владычук творчествосымен байланысты. 1920 жылы Ашхабадта Шығыс өнерінің
екпінді мектебі ұйымдастырылды. 1920 жылдардың аяғында Түрікмен
кескіндемесінде Совет өкіметі тұсындағы түрікмен диқандарының өмірі мен
санасындағы өзгерістерді бейнелейтін картиналар мен портреттер етек алды.
Осы жылдары графика, мүсін көрініс берді. 1939 жылы Түрікмен Суретшілер
одағы құрылды. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Түрікмен әдебиеті
ХХ ғасырдағы Батыс және Шығыс әдебиеті.
ХХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті
Қазақтың ХХ ғасырдағы мәдениеті
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы
ХХ ғасырдағы семиотиканың лингвистикалық сипаты
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті
ХХ ғасырдағы ауызша аударманың өркендеуі
ХІХ-ХХ – ғасырдағы Бастыс философиясы
ХХ ғасырдағы Қазақстан Республикасының экономикасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь