Ислам діні және мұсылман құқығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4


I Тарау. Ислам діні және мұсылман құқығының пайда болуы және даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.1 Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар және мемлекеттік қайраткер ретінде.. 5.12
1.2. Мұсылман құқығының пайда болу тарихы, дамуы, түсінігі
және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12.16
1.3. Мұсылман құқығының негізі және қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... . 17.28
1.4. Ислам ережелерінің қоғамдық қатынастарды реттеудегі орны
мен адам құқықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29.36

II Тарау. Мұсылман құқығының қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1. Мұсылман құқығының қайнар көздерінің түсінігі және түрлері ... . 37.41
2.2. Шариғат нормалары және қазақ әдет.ғұрып құқығының
ара.қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42.48
2.3. Шариғаттың құқықтық сана мен құқықтық мәдениетке
тигізген әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48.51

III Тарау. Мұсылман құқығының қазіргі кездегі жағдайы ... ... ... ..

3.1. Мұсылман құқығының қазіргі мемлекеттерге тигізген әсері ... ... ... 52.53
3.2. Мұсылман құқығының діни жүйемен ара.қатынасы ... ... ... ... ... ... . 54.55
3.3. Дүниежүзілік халықаралық мұсылман ұйымдары
және олардың құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 55.57



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58.59



ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60
Мұсылман құқығы Шығыс елдері мемлекетінің тарихи дамуы мен құқығының дамуына өте үлкен әсерін тигізді. Сонымен қатар мұсылман құқығының заңи және идеологиялық жағынан әрекет етуі, ислам дінімен тығыз байланыстылығы, оның біздің өміріміздегі кең ауқымдылығын білдіреді. Дүниежүзінің басқа діндеріне қарағанда ислам діні мемлекет және құқықпен тығыз байланысты болып келеді. Яғни бұл жерде ислам дінін тығыз байланыстыратын ол мұсылман құқығы және исламдық құқық идеологиясы болып табылады. Ислам мемлекеттері бір-бірінен әлеуметтік-экономикалық және саяси жақтарынан, сонымен қатар ислам мен мұсылман құқығының мемлекеттік-құқықтық даму жағына әсер ету денгейімен ерекшеленеді. Жалпы бұрынғы шығыстанушылар мұсылман құқығын «заң архиологиясы» деп атап кеткен.XIX ғасырда әсіресе XX ғасырдың бірінші жартысында орта шығыс елдеріндегі капиталистік қатынастардың пайда болуымен дамуына байланысты феодалдық мұсылман құқығы өзінің универсалдық мағынасын жоя бастады, оның орнына буржуазиялық құқық нормалары пайдалана бастады.
Мұсылман құқығының Қазақстандағы даму денгейіне келетін болсақ яғни, қазақ халқының әлемдік жүйеде алатын өз орны бар, өйткені қазақтар түркі тектес туыстар халықтар арасында өз ерекшелігімен көзге түсетін мол рухани мұраларға ие.
Рухани – діндік, тектік ерекшеліктерін мығым ұстаған ата-бабаларымыз қоғамды басқару мен реттеуде аса көрегенділікпен әдет-ғұрып заңдарын құрған. Біздің қазақ халқының – мұсылман діні ислам екенінде ешқандай дау жоқ.
Мұсылмандық құқық – шариғат Шығыстағы мұсылман елдерінің көпшілігінің мемлекет және құқық тарихының өркендеп өсуіне де ерекше әсер етті. Тәуелсіз, Егеменді Қазақстан Республикасында жүзден аса ұлт өкілдері тұрады. Олар Қазақстанға әр түрлі себептермен келген. Сол үшін олардың баршасының ар-ожданы, өмірі және мол мүлкі мемлекет тарапынан қорғалады. Өз кезегінде олардың да мемлекетіміздің дамып, гүлденуіне атсалысулары шарт. Ал Қазақстан негізінен қазақ халқының Отаны. Бұл жайлы Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың: «…Өзге ұлттар қазақ ұлтының ұлт ретіндегі ұмтылысына түсіністікпен қарауы қажет.
Қазақ ұлтының жалғыз Отаны – Қазақстан, ол өзінің жойылып кетудің аз-ақ алдында қалған мемлекеттік тілі мен оны дамыту туралы, өзінің мәдениеті, тарихы, ұлттық үрдістері жайлы айтуға хақылы » - деуінде үлкен мән жатыр.
Жалпы Қазақстанда халықтың жартысынан көбі ислам дінін ұстанушылар және Меккеге қажылыққа барушылар саны көбеюде.
Мұсылман құқығының заңдық және идеологиялық әсер ету факторының шеңбері өте кең болып, елдердің қалың жұртшылығының сана-сезімі мен көзқарасының қалыптасуына себепші болды. Оның үстіне, әлемдегі барлық діндерге қарағанда ислам діні мемлекет және құқықпен өте
1. Коран. Перевод с И.Ю.Крачковского. М. 1990.
2. Конституция. .10 тамыз. 1995 ж.
3. Қазақстан - 2030 бағдарламасы.
4. В.И.Гаражда. Религиоведение. 186 стр. М. 1994.
5. Я.Ф.Трофимов. Религия в Казахстане. Алматы, 1996.
6. Өсеров Н.Ө., Қопабаев Ө.Қ. Мұсылмандық құқық. А., Жеті Жарғы, 1998.
7. Сарсенбаев М.А. Мусульманское право. Алматы, "Данекер", 1999г.
8. К.И.Батыр. Всеобщая история государства и права. М. 1998.
9. С.Жолдасбайүлы."Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан". Ана тілі, 1995ж.
10. Нұралы Өсерұлы. Мұсылмандық құқық.
11. Государство и право. №4. 1994 г.
12. "Ана тілі". №4 (53) 25 қаңтар, 2001 ж.
13. З.Ж.Кенжалиев. Қазақ әдет-ғұрып құқығының материалдары. Алматы, "Жеті Жарғы", 1996 ж.
14. Распределение богатства в Исламе Малана Муфти Мухаммад Шафи. 1995 ж.
15. Х.Х. Хассан Право на равенство в Исламе. Новосибирск, 1996.
16. Х.Х. Хассан. Право на социальную защиту в Исламе. Новосибирск. 1996 г.
17. Х.Х.Хассан. Право на безопасность в Исламе. Международный Исламский Университет. 1995. 1 сентября
18. Л.Р.Сюкияйнен.Шариат и мусульманско-правовая культура.
19. Қ.Е.Тастанов. Мұхаммед пайғамбардың білім-оқу туралы айтқан хадистері. //Право и государство, 2001 №1 (20).
20. И. Галяутдин. Исламдағы дұрыс түсініктің қағидалары. Мұсылман баспа үйі Алматы-2006.
21. Мұхаммад бин Жамил Зину. Пайғамбар қасиеттері. Алматы «Шапағат-Нұр» 2006.
22. Мұхаммед пайғамбардың өсиет хадистер. «Азиат» баспасы 2005.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ....................................................................
.................................... 3-4
I Тарау. Ислам діні және мұсылман құқығының пайда ... және ... ... ... ... және мемлекеттік қайраткер ретінде.. 5-12
1.2. Мұсылман ... ... болу ... ... ... ... ... құқығының ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттеудегі орны
мен ... ... ... Мұсылман құқығының қайнар көздері................................
2.1. Мұсылман құқығының қайнар көздерінің түсінігі және түрлері..... 37-
41
2.2. Шариғат ... және ... ... ... 42-48
2.3. Шариғаттың құқықтық сана мен құқықтық мәдениетке
тигізген
әсері.......................................................................
........................ 48-51
III Тарау. Мұсылман құқығының қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... әсері............
52-53
3.2. Мұсылман құқығының діни жүйемен ара-қатынасы.........................
54-55
3.3. Дүниежүзілік халықаралық мұсылман ұйымдары
және ... ... ... 58-59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................... 60
Реферат
Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы «Мұсылман ... ... ... ... ... ... ... мақсатым мұсылман
құқығының жүйесін, оның басқа құқықтардан ерекшеліктерін ашып көрсету болып
табылады. Мұсылман құқығын өзге ... аз ... деп ... ... ... үш ... қорытындыдан, пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың бірінші тарауында - ислам діні және мұсылман құқығының пайда
болуы және даму ... ... ... (с.ғ.с.) пайғамбардың тигізген
үлесі, сондай-ақ мұсылман құқығының жүйесі мен ... ... ... ... ... орны мен адам құқықтары
қарастырылады.
Жұмыстың екінші тарауында - ... ... ... ... ... ... Сүнне, Иджма, Қияс, Фетва көрсетіледі. ... ... ... мен ... әдет-ғұрып құқығының ара-қатынасы қамтылады,
шариғаттың құқықтық сана мен ... ... ... әсері
қарастырылады.
Жұмыстың үшінші тарауында – мұсылман құқығының қазіргі ... ... ... ... әсері қарастырылады, сонымен бірге
мұсылман құқығының басқа да діни жүйелермен ... ... және ... ... жағдайы көрсетіледі.
Жұмыста қолданылған терминдер:
Сүнне – жол, нұсқау, бағыт.
Иджма – білікті заңгерлердің ақыл-ойға салған шешімдері.
Қияс – ... ... ... – бұл муфтидің белгілі бір сұрақтарға қайтарған жауабы.
Фикх – мұсылман құқығының доктринасы және нормалары.
Муътамат – мұсылмандардың өзара және ... ... ... ... ... ... мемлекетінің тарихи дамуы мен құқығының
дамуына өте ... ... ... ... ... ... құқығының заңи
және идеологиялық жағынан әрекет етуі, ... ... ... байланыстылығы,
оның біздің өміріміздегі кең ауқымдылығын білдіреді. ... ... ... ... діні мемлекет және құқықпен ... ... ... Яғни бұл ... ислам дінін тығыз байланыстыратын ол мұсылман
құқығы және исламдық құқық идеологиясы болып табылады. Ислам мемлекеттері
бір-бірінен әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік-құқықтық даму жағына әсер ету
денгейімен ерекшеленеді. Жалпы бұрынғы шығыстанушылар мұсылман ... ... деп атап ... ... әсіресе XX ғасырдың ... орта ... ... ... ... ... ... байланысты феодалдық мұсылман құқығы өзінің универсалдық мағынасын
жоя бастады, оның орнына буржуазиялық құқық нормалары пайдалана бастады.
Мұсылман ... ... даму ... ... ... яғни,
қазақ халқының әлемдік жүйеде алатын өз орны бар, ... ... ... ... халықтар арасында өз ерекшелігімен көзге түсетін мол рухани
мұраларға ие.
Рухани – діндік, тектік ерекшеліктерін мығым ұстаған ... ... мен ... аса ... ... заңдарын
құрған. Біздің қазақ халқының – мұсылман діні ислам екенінде ешқандай дау
жоқ.
Мұсылмандық құқық – шариғат Шығыстағы ... ... ... және құқық тарихының өркендеп ... де ... әсер ... ... Қазақстан Республикасында жүзден аса ұлт өкілдері
тұрады. Олар Қазақстанға әр түрлі ... ... Сол үшін ... ... ... және мол ... ... тарапынан қорғалады. Өз
кезегінде олардың да мемлекетіміздің дамып, гүлденуіне ... ... ... ... ... ... ... Бұл жайлы Елбасымыз
Н.Ә.Назарбаевтың: «…Өзге ұлттар қазақ ұлтының ұлт ретіндегі ... ... ... ұлтының жалғыз Отаны – Қазақстан, ол өзінің жойылып кетудің аз-
ақ алдында қалған мемлекеттік тілі мен оны ... ... ... мәдениеті,
тарихы, ұлттық үрдістері жайлы айтуға хақылы » - деуінде үлкен мән жатыр.
Жалпы Қазақстанда халықтың жартысынан көбі ... ... ... ... қажылыққа барушылар саны көбеюде.
Мұсылман құқығының заңдық және идеологиялық әсер ету ... өте кең ... ... қалың жұртшылығының сана-сезімі мен
көзқарасының қалыптасуына себепші болды. Оның ... ... ... қарағанда ислам діні мемлекет және құқықпен өте тығыз байланысып
тұр. Осыларды байланыстырушы күш ретінде мұсылмандық ... пен ... ... ... ... атқарды. Әлемдегі мұсылмандар саны 1,6 млрд-
тан астам ... Ал ... жуық ... ... діні мемлекеттік дін болып
саналады. Жүз ... елде ... ... алар орны басым. Бұл
елдерде ең соңғы ... ... ... ислам діні белсенділікпен
өркендеп өсуде. Яғни ол белгілі бір мемлекеттердің жиынтығы болып табылады.
Осының бәрі ... ... ... ... және заң оқу ... және
халықаралық-құқықтық оқу орындарында ... ... ... ... ... саясат пен идеологияда көрнекті қызмет атқару үстінде.
Мұсылмандық құқық негізінен ... ... ... ... ... ұстанып отырған. Олар: ата-ананы ... ... ... ... ... жұбату, қысылып-қиналған
адамдарға жәрдемдесу т.б. ... ... ... ... ислам ешбір саясатқа бағылып ешкімнің қолшоқпары болмайды. ... ... ... ... де, оған ... ... ... саясатта Ислам
дініне кедергілер келтіруде. Бірақ алтынды еш уақытта тат баспайды демекші,
қайта жан-жақтан қысым ... ... ... дінінің жарқырай түсетінін
ұмытпағанымыз жөн. Құранның әрбір тылсым аяттары игеріліп нақтылана ... ... діні ... ... ... қай дәуір, қандай жүйеде болса
да, құран сол дәуір мен жүйеге оп-оңай жеңіп ... ... оған ... ... толықтыра түседі. Мұның басты себебі сонда – ... ... ... түріне қарсы емес, тек билік пен саясаттың әділетті
болуын талап ... ... да ... ... ... ... ... маңызды болып табылады.
I Тарау. Ислам діні және мұсылман құқығының пайда болуы және даму ... ... ... ... және ... қайраткер ретінде
Аллаһтың Елшісі, салла Аллаһу алейһи уә сәллам, рабиул-әууәл айының
дүйсенбі күні қасиетті Мекке қаласында, "Дару-л-маулид" атты ... піл ... ... ... 571 ж.) ... ... Оның әкесі -Абдуллаһ
бин Абд әл-Муталиб, ал анасы - Әмина бинт ... ... ... ... іште
қалған баланы ... ... деп ... ... ... хашым руынан шықты, ол
өзінің рулық шежіресі бойынша Мекке қаласының ... ... бар еді. ... өмір ... ... ... Құранда,
хадистерде, ҮІІ ғасырдың соңында араб тарихшылары жаза бастаған, “Алла
елшісінің өмірбаянында” ... ... ... ... ... ... ... кітабында” кездеседі. Мұсылман
тарихнамасында исламға дейінгі араб тарихы жахилия, яғни ... ... ат ... ... ... арасындағы надандықты жаңа дін уағызы
арқылы жойып, тайпалық алауыздықты, қанды ... және ... ... ... ... да ... жағдай туғызды. Бұл
қалада арабтардың аңызы бойынша, аспаннан түскен “қара тас” жатқан ... оған ... діни мән ... ... ... деп ... өмір ... құрайыш тайпасы, өзінің храмының арқасында тынымсыз
ауданда ерекше жағдайда тұрды” өйткені “харам қажылық орны ... ... қала ... ... үшін ... ... Қағбаны құрмет тұтудың
белгісі ретінде, тайпалар мен рулар өз ... ... ... қойды,
оның саны 360-тай болды.
Күшті әлеуметтік жіктелулер нәтижесінде құрайыш тайпасы арасынан омайя
руы ерекше орын алды, себебі ... ... ... үйлерде өмір сүріп,
оның кілтіне ие болған, оларды “орталық құрайыштары” деп ... ... ... ... ... ... ... Ү-ҮІІ ғасырларда Арабстан саяси, әлеуметтік, идеологиялық
дағдарысты ... ... Елде ... жұрт ... ... ... болмады,
ал көшпелілердің рулық құрылысы ыдырап жатты. Тайпа ... ... ... қала ... ... Меккеде қатты өршіді. Жекелеген
тайпалық культтер тайпаларды бір халыққа біріктіруге кедергі келтірді. Бұл
дағдарысты тарихшылардың дәлелдеуіне қырқыстарды тоқтатып, ... ... ... ... келді. Жахилия кезеңінде пұтқа табынушы,
көпқұдайлы Арабстан түбегі монотеистік діндердің ... жері ... ... тек ... ... ... және ... жерінде
орналасқан араб тайпалары ғана емес, сол ... ... ... арасында да ұстанушылар болды. Иудаизм христиан дінінің
бақталасы бола отырып, ... және ... ... ... таралды. Ал, Йеменде ҮІ ғасырдың басында иудаизм мемлекеттік
дін болып жарияланды. Осы ... ... ... ... ... ... бірігуге ұмтылуы нәтижесінде Арабстанда ҮІ ғасырдың
өзінде бір құдайлықты насихаттаушылар-ханифтер ... ... еді. ... ... ... бас иді. Мұхаммед исламды уағыздаудың ... ... ... аз ... ... ... ... діні-
Ыбырайым дініне оралуға шақырды. Құранда “…бір бағыттағы ... ... ... ол ... ... емес еді” делінген /19/. Кейіннен
Мұхаммед Ыбырайымды ... ... ... деп ... ... Массэнің атап көрсеткеніндей, “…бұл ... ... ... ... бірі ... ... ол жаңа ... иудаизмнің пұтқа
табынушылығына қатынасына мынадай тәуелсіздік орнатты”/5,79/.Бір құдай
Рахман ... ... бір ... ... уағыз енді “бисмиллахи-р-рахмани-рахим”, “Аса мейірімді, рахымды
алланың атымен” сөзімен басталады. Арабтарды монотеизмге ... ... ... болды, ол олардың түсініктерінде бейнесі әлі ... ... ... Алланың өмір сүруі еді.
631 жыды, немес хиджраның 9-жылын тарихшылар “елшілік жылы” ... ... ... ... елшілері Мұхаммедке үздіксіз келіп
жатты. Пайғамбардың қуаты күннен-күнге арта ... ... ... ... тарихи рөлі туралы француз ғалымы А.Массэ былай деп
жазады: “Мұхаммедтің діни және ... ... ... ... ... ... ... өзін өзі танып, надандық,
анархия жағдайынан шығып, әлемдік өркениет жағдайында өз ... ... ... ... тұрды”.
Жаңа дін исламның негізін қалаушы Мұхаммед болды. ... ... тек ... ғана ... ... қатар мемлекеттің де
негізін қалады, және ислам өзінің негізін ... көзі ... ... ... ... ... Ұлы Константинге (дейінгіні
басынан кешкен) даму процестерін ... ... /3,64/. ... ... ... 610 жылға, оған ... жас ... ... Мұхаммед 632 жылы 63 жасында қайтыс болған.
Қоғамның әлеуметтік ... ... бір ... ... ... ... ал ... кедейленіп, басқаларға тәуелді бола бастаған еді.
Бұдан олардың арасында өздерінің ... ... ... Бұл ... ... жақсы түсініп, қолдау көрсетті. Сондықтан
да, ол бастаған ... туы ... ... “Мұхаммедтің діни
революциясы” деп атады.
Мұхаммедтің өз ... ... ... өзінің алдына қойған
міндеттерінен аңғаруға болады: ол-өз ... ... ... жолын, елес
түріндегі шындықты көрсету болды. Бұл жағдай ... ... ... діни дүниетаным үстем болған білім деңгейімен түсіндіріледі.
Мұхаммед өз қауымына құдай идеясының бетбұрысы болды. Бұл бетбұрыстағы
Мұхаммедтің атқарған рөлі туралы ... ... ... ... былай деп жазды: реформалаудан басқа ешнәрсе ұсына алмады, бірақ
сол идеяның өзі ... ... ... ... болды “Мұхаммедтің
пайда болуындағы терең мағына жаңа түсініктегі ... ... ... ... ... жаңа үлгідегі қауымдастыққа біріктіреді. Ең ... ... ... ... ... ... ұғым оның ... шықпаған жағдайда, оның жолын қуушылар болмас еді және құдай ... ... ... ... ... көп ... Пайғамбар да, оның уағызы
да ұмыт қалған болар еді. ... ... және оның ісі ... сынға төтеп
берді, себебі ол, егер осылай айтуға болса, құдай ... ғана ... ... ... ... немесе, өзі айтқандай, ол өз халқына араб ... ... ... біртұтас мұсылман мемлекетіне біріктіру ... өзі ... ... ... біріктіру идеясын оның саяси табыстары
деп айту орынсыз, өйткені Мұхаммед бұл ... ... жоқ. Оның ... ... араб ... үшін ... бір дін жасау мақсаты болды.
Халықтық салт-дәстүрлерді ... ... ... өз ... жаңашыл болды: ол мемлекет басшысы және діни ұстамдылық сияқты
Арабстан үшін ... жаңа ... ... ала ... ... ... арасында бөлініп атқарылған қызметті өз қолына шоғырландырды. Жаңа
мұсылмандық нанымға назар аударуы оның ... ... ... ... беделді көреген адам екенін мойындатты. “Мұхаммедтің арабтардың
пайғамбары бола алуының, өз соңынан ... Араб ... ... ... ... ... М.Б,Пиотровский,-жергілікті салт-дәстүрлерден не
сақталып қалған болса, солардың арасынан нені ... ... ... ... ... Салт-дәстүрлерге сүйене отырып, Мұхаммед өзінің бүкіл қызметі
арқылы қоғамдық дамудың жаңа сипаттарын бейнеледі, білдірді және ... Ескі мен ... ... ... отырып, ол көпшілік ... ... ... ... ... ... ... жұмсарта алды, ол
барлық мұсылмандардың Алла алдындағы теңдігі және әлеуметтік ... ... ... ... принцип шеттен тыс байлықты айыптаумен
ғана емес, Ұмманың ауқатты бөлігіне ерекше салық ... де ... ... ... өзінің партиархалдық-феодалдық қанау системасын ... ... ... ... жаулап алынған Таяу Шығыста болды Мұсылмандар
Аллаһтың Елшісіне түскен Құран ... ... өмір ... ... ... Пайғамбарға, салла Аллаһу алейһи уә сәллам, еліктеуге
тырысуы қажет. Өзіне жүктелген істі бір Аллаһқа ... ... ... Пайғамбар сияқты, мұсылмандар да осы іске аса көңіл бөлуі керек.
Аллаһ Та'ала Өз елшісіне: ... ... де: ... мен Жаратушы иеме
ғана жалбарынамын, оған еш уақытта ... ... ... - ... ... ... етушілерді мейірім-шапағатына бөлеп, олардың арасынан өз
Елшісін таңдады. Бұрындары шынайы дін жолынан ... ... ... ... түскен аяттар арқылы рухани жаңғыртып, Қасиетті ... ... ... ... ... /7/ 1. ... "Оларға былайша айт,
шындығында мен өздерің ... ет пен ... ... ... ... Иеміздің жалғыз екені уәхи етілуде...", -делінген. (Каһф ... ... ... ... ... уә сәллам, дүйсенбі күні ... ... ... ... ол: "Бұл күні мен өмірге келдім, адамдарға
елші ретінде жіберілдім және маған дәл осы күні ... ... - деп ... ... ... Та'ала былай деген: "Мұхаммед - Аллаһтың Елшісі..."
(Фатх48:29).
Аллаһтың Елшісі, салла Аллаһу алейһи уә сәллам, былай ... ... ... бар: Мен - ... ... мен ... ... ... ... мен ... өз жаныма
топтастарып жинаушымын (өл-Хашир), мен артынан пайғамбар ... ... ... ... ... Сонымен бірге Аллаһ оны жұбатушы
(Ра’уф) және Рақымды ... - деп те ... Оның бір ... ... ... ... өзінің түрлі аттарын атап бізге былай дейтін: "Мен
-Мұжаммед, мен ... мен - ... мен ... келу ... ... ... (Муслим).
Аллаһтың Елшісі: "Сендер құрайыштардың ... ... мені ... ... ... көріп таң қалып отырған
жоқсыңдар ма? Олар ғайбатталушыны (музаммам) сөгіп ... ал ... ... ... мен - ... (мадақталушымын)!" -деген. (Әл-
Бухари); "Шындығында АллаҺ Исмайыл ұрпақтарынан қинандарды таңдады (араб
тайпасы), оның ішінен құрайыш ... ал одан бану ... ... бану хашим
руынан мені таңдады"-деген; "Өздеріңе менің есімімді қоюларыңа болады,
бірақ ... ... ... (кунш)[2] иеленбеңдер, өйткені мен сіздердің
араларыңда болып ... - ... ... ... (с.ғ.с)
түр-сипаты және дене пішіні жағынан адамдар арасындағы ең бір ... Оның ... да, өте биік те ... ... ... бойы болатын" (Бухари,
Муслим). "Аллаһтың Елшісі ... өңді әрі ... ... ... ... бин ... ... дегені туралы риуаят етіледі: ... ... ... кең ... ... ... қызыл шырайына қою сақалы ... ... ... шашы ... әр ... Мен оны қызыл түсті
киімімен көрдім, әрі одан асқан ... ... ... ... ". ... "Ол ай мен ... ... жүзді болатын".' (Муслим) "Аллаһтың
Елшісі кей кездері жүзі нұрланып толған айдай болатын, біз бұдан оның ... ... ... ... ... Аллаһтың Елшісі, күлмей
тек жымиятын, сол кезде оның ... ... ... көрінгенімен,
шындығында оның көздері осылай нұрланатын және ... ... ... ... ... ол ... күлмей тек қана жымиятын. Пайғамбардың хош
иісі: Анастың, ради " ... ... ... ... ... ... сәл ғана ... сабырлы кейіппен жүретін. Ыстықтаған
кездері оның бет-жүзін ... тер ... ... ... еді. ... ... салла Аллаһу алейһи уа сәллам, қолы жібек пен паршадан
да биязы көрінді, ал демі ... да, ... ... хош ... де ... ... Муслим). Анастың, ради Аллаһу анһу, былай дегені
туралы ... ... ... ... ... ... кейін
Пайғамбарымыздың аз ғана уақыт көзі ілініп кетті. Оның қара терге түсіп
жатқанын ... ... ... ... ... ... ... бастаған. Аллаһтың
Елшісі, салла Аллаһу алейһи уа ... ... ... ... "Уа, Умм ... деді. Ол болса: "Мен сенің маңдай теріңді жиып иіс суға қосамын,
өйткені ол әтір сияқты хош иісті" - ... ... ... Елшісінің, салла Аллаһу алейһи уа сәллам, біздерге жақындағанын
оның хош иісінен ... ... ... ... ... ... делінген: "Расулуллаһ, салла АллаҺу алейһи уа ... ... ... сый ... ... хош ... ... бас тартпайтын".
Бірде мұсылмандар қуаңшылыққа тап болғанда Аллаһтың Елшісі: "О, Аллаһ
біздерді ... ... гөр" -деп, ... ... кейін нөсерлеп
жаңбыр жауып, ал Ибн Омар мен қасындағылар ... ... ... ... ... Әбу ... ... бұлттарды жаудыруға
себеп болған, жетімменен жесірдіде жебеуші"де, - ... ... ... ... ... Аллаһтың Елшісін, салла Аллаһу алейһи уә ... ... деп атау ... Осы ... ... одан өзінің нұрлы жүзін
аспанға бұрып Жаратушыдан жаңбыр тілеп жалбарынуды ... ... ... ... ... ... одан ... етуді өтінгенде)
талай рет тура осылай болған еді. Ал ол өмірден өткен соң, ... ... ... анһу, қуаңшылық кезінде, жерге жаңбыр жаудыруды сұрап Аллаһқа
жалбарынуды әл-Аббастан өтінді. Осы кезде қинан ... бір ... ... ... ... ... отырып, сені мадақтаймыз, өйткені
біз Пайғамбар жарқын жүзін Жаратушысына бұрып жалбарынғанда, оның нұрлы
жүзі үшін ғана ... ... ... Біз ... бір ... жапқандай, жаңбыр
тамшылары маржандай тізіліп жауғанын көрдік. Ол шынымен ... Әбу ... ... әрі оның ... ... жақсылық жиналған. Аллаһ ол үшін
бұлттарды жаудырып, ... ... - бұл ... ... сөзімнің айғағы.
Кімде-кім Аллаһқа алғыс білдірсе, одан да көп рақымына бөленеді. Ал
Аллаһтың жақсылығын ... ... ... қиындығына душар болады".
Игі істі Елші
Аллаһтың елшісі, салла Аллаһу алейһи уә сәллам, Әбу Бакр және ... ... ... құлы мен олардың жол бастаушысы ... ... ... қос ... тігіп отырған Умм Маъбад атты кәрі ... Олар ... ет пен ... ... ... ... ... онда
ешқандай ауқат жоқ екен. Кенет Аллаһтың елшісінің көзі шатыр маңында ... ... Бұл оның ... ... ас-суы таусылып, әбден
қарындары ашқан кез еді. Мұхаммед салла Аллаһу алейхи уә ... ... ... ... ... ол оған саулықтың желінінде беретін сүтіде
жоқ екендігін және өлейін деп тұрған саулық деп жауап ... Сол ... ... Аллаху алейхи уа сәлләм саулықты қасына шақырып, содан соң
оның желінін ... ... ... ... Оған үлкен мадақ» - деп сөзін
бастап, Умм Маъбат ... оның ... сүт ... ... ... ... ... өзінен-өзі аяқтарын талтайтып, желінін кернеген мол
сүт, Пайғамбар алдырған үлкен ыдысқа меймілдеп ... ... ... ... ... ... сүтке тойдырып
болған соң ғана өзі ыдысты әйелге қалдырып, одан Исламға кіру антын алып
қоштасып кете ... ... ... ... ... ... ... басқан ешкілерін айдап әйелдің күйеуі Әбу Маъбад жетеді. Ол ғаиыптан
пайда ... ... ... әйелінен саулықтар әлі төлдемей жатып әрі бәрі
жайылымда жүргенде сен мына ... ... ... деп сұрағанда. Әйелі:
Растығына Аллаһтың атымен ант етемін, сенің алдыңда ғана осы ... ... жан ... ... ... ... - деп ... болған оқиғаны
бастан-аяқ баяндап берді. Осыдан кейін әйелі айтқан таңғажайып ... бері ұйып ... Әбу ... одан әлгі ... ... беруді
өтінді. Бойы ортадан жоғары, еңсесі биік, ал оның ұзын кірпіктері маған
сүрмелеп қойған сияқты әдемі ... Аз ғана ... бар ... дауысы
құлаққа аса жағымды естілді. Сақалы қалың, ал ... қою ... өте ... ... қараған кезде ол маған адам баласының ең ажарлысы көрінді, ал
тура жанынан ... ... ... ... жетті. Ол үнсіз
отырғанда өзіне лайықты сабырлы кейіпте ... ... ... жүзі ... екен. Оның әр айтқан сөзі қысқа әрі нұсқа сонымен бірге нағыз ... ... ... ... ... екі серігі бар екен. ... ... ... ең ... әрі ... ... көрінді. Жолдастары
оның әр сөзін ізетпен тыңдап, ол бір ... ... ... ... Жүзі ... айтқан әңгімесі бос сөзден ада әрі тыңдаушы жүрегін
тез арада баурап әкетер мәнді екен.
Бағанадан бері әйелінің ... ... ... тұрған Әбу Ма'бад осы
сөздерден кейін: Аллаһтың атымен ант етемін! Бұл құрайыш туралы мен Меккеде
жүргенде ... ... ... ... және ... келсе міндетті түрде
солай істеймін, - деді. Әбу Ма'бад осы сөздерін айтып ... сол ... ... ... ... ғайыптан пайда болған зор дауыс естіген адамын
таң қалдырып: "Барлық адамдарды жаратушы Аллаһ Та 'ала Умм Ма ... ... екі ... ... бөлесін! Олар әйелге игі
жолды көрсету үшін ... ... міне ... арқасында ол солай
болғанын растайды", - деп жар салды.
Жаратушы Аллаһ. ... ... үшін ... Өзіне толықтай бағынышты
болуын көрсететін тура жолға бастаушы Кітабын — қасиетті ... ... ... ... ... мен ... бар. Егер ... да бір
сұраққа жауап беретін аят болып, бұл аятқа қарама-қайшы хадис болған болса,
онда істі аят бойынша шешкен ... ... ... ... ... гөрі ... ... Мұхаммед пайғамбар ешқашан Жаратушы
Аллаһқа қарама-қайшы сөз айтпаған, бірақ осы ... тап ... ... қарсы келсе, онда бұл хадис Пайғамбардың аузынан емес, оның атын
жамылып жазылған ойдан шығарылған ... боп ... ... бұл ... есептелінеді.
Егер қандай да бір сұраққа Пайғамбардың хадисі мен ғалымның ... ... ... ал ... ... хадиске кайшы келсе, онда
ғалымның ... ... ... ... ... ... ... айтқан: "Әрбір адам баласы қателеседі, ал ... ... ... ... ... ... пайғамбар қателік жасаудан
сақталған, өйткені жаратушы ... оған ... ... ... ал ... табиғиндер мен ғалымдар қателесуден қорғалмаған. Тіпті, өте
мықты деген ... ... ... бір сұрақтың шешімін іздегеңде, осы
сұраққа катысты жалғыз ғана хадис болатын болса, соны ... ... ... ... ... ... пәтуә шығара қалған жағдайда
олардың қатесін осы хадисті ... ... бір ... ... ... ... ... ғалымның пәтуәсіне емес, Пайғамбардың
хадисіне бағыну керек. Фикһ мектебінің негізін қалаушы Әбу ... ... ... сіз ... пікірімнен гөрі күштірек және дұрысырақ пікір тапқан
болсаңыздар, мен өз пікірімнен ... Бұл ... ол ... ... ... ... ... ал Пайғамбардың кез келген мәселеге байланысты
пікірі сөзсіз дұрыс боп табылады.Шынындада, Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарға
бағынып, оның ... еру, ... сүю ... ... ... ... ... сүйсеңдер, (щца маған ілесіңдер. Аллаһ Та'ала
севдерді ... ... ... ... ... Аллаһ аса
жарылкдушы, еге иешрімді де." ("Әли Рымран "суресі, 31 аят). ... ... ... ... былай қалдырьш, ғалымдардың
пікіріне еріп кетегін жағдайлары да кездеседі. Пайғамдардың сахабаларьшан
кейінгі ... ... ... ... Суфиян әс-Саури деген адам өмір
сүрді. Кейбір шәкірттері оны Мүхаммед (с.ғ.с.) пайғамбардан ... ... бұны ... мен ... ... біле тұра ... Біздің уақытымызда
да осы сияқты Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбардың пікірінен гөрі ... ... ... ... қоятындар кездесіп қалады.
Жаратушы Аллаһ айтты: "Ал біреу өзіне тура жол айқыңдалғаннан кейін
Пайғамбарға қарсы ... ... ... ... басқа жол іздесе,
оны бұрылған жағына бұрамыз да тозаққа саламыз." ("Ниса " ... 775 ... ... ... саналы адам осыдан кейін қалайша сүннеттен бас ... жоқ. ... ... ... ... ... 71 ' ... христиандар 72 -ге, ал менің үмбетім 73 тармаққа бөлінеді,
осылардың ішінде тек біреуі ғана тура ... ... ... кіреді (тозақ
отынан құтқарылады)." Одан: "Бұлар қайсысы?" деп сұрағаңда, ол: "Олар ... және ... ... ... ұстанатындар" деп ... адам ... ... ... онда ол Пайғамбардың сүннетіне
орай өзінің құлшылығын орындауы керек. Тек осы жағдайда ғана оның ... ... ... ... ... ... ... хадисі, осы
хадиске орай іс жасап, өзге ... қате ... ... бұл ... ... ... ... бар ғой" десең, олар бәрібір қателік
жасаудан тыйылмай, Пайғамбардың хадисін қабылдамай таң қалдырады. Және ... ... ... ... жаза алмастан бұрын оңынан да, солынан да
өздерінің пәтуәларын таратып, одан әрі таңқалдырады. Бұл біреулерді адасуға
апарып ... енді ... ... жек көруге итермелейді. Ешқандай
да адамның Аллаһтың заңы мен ... ... ... еш ... ... адам осы ... ... өмір сүрулері керек. Ислам бұл Аллаһтың
үкімі және оны пайғамбар Мұхаммедтің бізге ... ... ... ... әлемнің билеуішсі Аллаһқа мадақ, Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарға
Аллаһтың мейірімі мен тыныштығы болсын, онын бүкіл сахабалары мен ... иман ... ... шарапаты болсын! Әмин.
1.2. Мұсылман құқығының пайда болу ... ... ... ... заманымыздың VII-ші ғасырының басында Арабия түбегінде өмір
сүрген араб тайпаларының арасында қарама-қайшылықтар орын ала ... ... ... ... ... бейбіт жатқан халықтарды қанай бастады.
Мемлекеттік және ... ... ... Халықтың тұрмысы
нашарлады, шейхтар мен сайдтер ең ... ... ... ... ... ... ... және тәртіпсіздікке жол ашылды. Ислам дінінің келуіне
дейін ... ... ... ... ... ... жаңа қоғам қалыптаса
бастайды. Бұл қоғамның ұстанған негізгі идеологиясы ... бара ... ... ... ... ... негізі қалыптаса бастайды. Бұл
салт діни нанымдық түр ала бастайды.
Жаңа діни ... ... ... ... ... жаңа ... ... Себебі:сол арқылы халықтардың ... ... ... ... ... арабтар бір ұлттылыққа,жиналуды
шақырады. Олардың басшысы болып, ... ... ... ... ... ... ... бұған көнеді. Ол дінге кірудің басты талабы,
ол дінді қабылдау және оны ... ... ... ... ... мұсылман діні
шыққан тегіне, нәсіліне қарамастан барлық адамдарда тең деп ... ... ... ... рухани жағынан тәлім-тәрбие беру арта ... ... осы ... ерекше жылдам қабылдады. Себебі:қалың ... ... ... ... су ... ... ... жарыққа
яғни, шамға ұмтылған көбелектей ... ... ... ... ... ... мінез танытты, ол бай адамдарды шошыта
бастады. Кейіннен ақсүйек қауымның көздері жетіп мұсылман дінін қабылдайды.
Өйткені, бұл дін ... ... ... мүдделеріне сай болып
шығады. Ислам діні негізі «салям» ... ... ... оның мағынасы
бейбітшілік және жақсылық . Бұл екеуіде бақытпен теңеледі, ал бақыт болса
өз кезегінде ... ... ... әділеттілікті
жариялайды. Бұл жеке тұлғаның өмірге деген көзқарасын тек ... ... ... бұл ... ... жолы» болып табылады және оны
адамзат ұстануы қажет. Өйткені ... ... заңы ... ... ол ... ... деп ... бұның бәрі қасиетті
«Құранда» жазылған, оның авторы- бір ... ... ... ететін жағы ол адамдардың діни және рухани
материалдық білімпаз болуы және осы ... ... ... ... ... мәселердің барлығы сүреде жазылған. VII ғасырдың 10-шы,
32-ші жылдары Арабияда ... ... және оның ... ... ... Мұхаммед пайғамбар. Ең негізгі мұсылман діни наным, оқудың
қайнар көзі болып ... мен ... ... ... осы бағытпен құрылған
Араб Халифаты ерекше нығайып күшті мемлекет құрылды.Мұсылмандық ... ... ... ... ... ... мемлекет және құқық
тарихының өркендеп өсуіне ерекше әсер ... ... ... ... және ... ... ... шет қалған жоқ. Оның заңдық және
идеологиялық әсер ету факторының шеңбері өте кең ... бұл ... ... ... мен көзқарастарының қалыптасуы барысында өшпес із
қалдырды. Оның үстіне, әлемдегі ... ... ... ... діні
мемлекет және құқықпен өте тығыз қабысып жатыр. ... ... ... ... ... пен исламдық құқықтық идеология ... ... ... ... әлемдегі мұсылмандардың саны 1,5 миллиардтан астам.
30-дан астам елдерде ислам діні мемлекеттік дін болып ... 120 ... ... алар орны ... Бұл ... ең ... тарихи
жағдайларға қарамай, ислам діні белсенділікпен өркендеп-өсуде, мұсылмандық
құқық құқықтық ... ... мен ... ... ... үстінде. Сондықтан да қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... табылады. Рас, әлі күнге
мұсылмандық құқық жете зерттелмеген. Оның да себеп-салдары бар.
Дегенмен, кеңес дәуірінің ... бұл ... ... ... ... олар бұл ... маңызды көп тұстарына
көңіл бөлмеді. Ал, Қазақстан ғалымдарын сөз етсек, олар атейстік ... бұл ... ... ... көзқарастың түбірімен қате екендігі
қазір айқындалып отыр. Ал ... ... ... ... болсақ
олар яғни келесі төменгі құқықтарды айтсақ ... ... ... ... ... және конституциялық құқық, қылмыстық құқық, ... ... ... ... ... ... ... құқық. Осылардың ішінде төмендегі құқықтарды нақтырақ ашсақ.
Отбасына қатысты құқықтар:
Неке — қарама-қарсы екі жыныстың (ер мен ... ... ... ... ... тұрмыс құру мақсатында өзара ... ... ...... ... ... ішіндегі ең
жақсысы. Әлбетте. ұрпақ ... ... ... өмір жалғасын токтатпауы
әркімге парыз. Неке түрлері—үшеу: тұрақгы неке, уақытша неке және кәни-зек
неке. Біз имам ... ... ... ... осы ағым ... беруге тырысамыз. Имам Ағзам уақытша некені қолдамайды. Тұрақты
неке: Алдын ала ... ... ... ... ... ... ... ақыл-есі, діні, туыстығы, денсаулығы т.б. кіреді) келісім ... ... қыз не әйел — ... ... ... ... өз құқы
өзінде болуы тиіс). Некеге кедергі келтіретін жәйттер: ... ... ... ... әйел ... белгілі мөлшерден асуы;
дінсіздік; талақ айту. Жақын туыстық. Шариғат жақын ... орай ... ... ... ... ... ... және одан тікелей өрбігендер;
қызы және одан ... ... ... қызы және одан ... ... және одан ... ... әке және ана жағынан
тікелей өрбігендер; аға-іні қыздары.Сол ... ... ... тұрмыс
құрып, туылғандармен некелесуге де тыйым салынады. Емшектестік:
Шариғат бойынша 2 ... ... ... ... ... 15 рет ... деп саналады. Имам Ағзам қағидасы бойынша бір рет ... емсе ... ... ... ... неке қиылмайды. Арабтарда жас
нәрестелерді басқаға асырауға беру ... бар. ... ... да
нәресте кезінде басқаға асырауға берген.
Сүйек жақындық: Шариғат бойынша әйелінің анасына, ... ... ... ... ... Тек ... ажырасқанда ғана екіншісіне
үйленуге рұқсат етіледі. Әйел санының белгілі мөлшерден асуы. ... ер ... 4 ... ... ... ... Некелеспей тұрып
әйелге жақындау—арам. Шариғат күндермен некелесуге тыйым салмайды. Олармен
некелесуге шек те қоймайды. Имам Ағзам қағидасы ... ... азат ... күң ... бәрі ... ... ... Шариғат заңдары пұтқа табынушылар мен дінсіздерге үйленуге,
тұрмысқа шығуға қатаң тыйым салады. Бұл ... ... да анық ... ... ... ... ... (яғни, Таурат, забур, Інжілді
төн алушыпарға) үйленуге рұқсат береді. Тек әйелдерге өз ... ... ... ... ... ... Шариат бойынша 3 рет талақ айтылған әйелімен некелесу
арам. Ашу үстінде, мас ... ... ... ... ... ... өте ... талаптардан өтіледі. Шариат зандары етек кірі келгенде
немесе екіқабат айел босанып, тазаланғанша талақ айтуға ... ... ... ... Некеге тұрушылар: кәмелетке толған; акыл-есі
бүтін; өзара келісілген; маһр беру (акша не ... 2 куә (ер ... ... Құл мен күң ... ... ... ... асығыс, шариғат кағидаларын кысқартып, ... ... ... 1 ... 2 әйел куәлік ете алады. Жеккөрінішті жәйттер: ... қоя беру ... ... ... ... ұра ... ... сұқтана
қарау. Ер мен әйел міндеттері: Ері ... ... ... ... жаймен
камтамасыз етіп, сыйласып тұру міндеттеледі.
Егер, 4 әйелі болса, онда әр әйеліне бір түннен арнауы ... ... ... ... Бет алды ... ... салынады. Әйелі ерін құрметтеп,
адал болуға, ұрпақ жалғастыруға міндетті. Әйел ерінің рұксатынсыз ... ... бір ... ... ... жоқ. ... да ... тыйым салған
нөрселерді ері сұраса (мысалы, арақ ішуді) орындамауға болады; әйелі ерінің
айгқанын тыңдамаса, ... ұрыс ... ... онда ері оны ... ері ... асырап-баға алмаса, әйелі еріне тиісті ... ... ... ері ... ... толық бергенше, әйелі жақындаспауға
құқықгы.
Келісім, міндеттеме, мәміле: Сауда-саттық міндеттемелері
Өз меншігі болып ... ... ... ... ... алып, басқа
біреуге өткізу міндеттемесін сауда-саттық міндетте-месі дейді.
Сауда-саттықта сақталуга тиісті ережелер: екі жақтың өзара келісуі;
келісушілердің кәмелетке ... ... ... бүтін болуы; өзін-өзі игеру
құқығына ие болуы; сатылатын зат өз меншігі болуы; сатылатын затты ... ... алу; ... ... ... болуы; заттың санын, сапасын,
салмағын, мөлшерін дәл белгілеп аныктау; ... дәл ... ... тек ... ... ... екі жақтың өзара келісуін бір жағы
«саттым», екінші жағы «сатып алдым» деген ... ... ... ... ... ... балалармен сауда-саттық келісімін жасау заңсыз деп
табылады. Сауда-саттық келісімін тек кәмелетке толғандар ғана ... ... ... (мысалы, жынды, есалаң, мас т.б.) жасалған сауда-саттық
келісімі заңсыз деп саналады. Сол секідці ... ... ... ... де ... ... ... болып табылады. Келісім тек ақыл-
есі бүтін адамдар арасында жасалуы тиіс.
Сонымен қатар келісушілердің екі тарапы да өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... құлы, ерінің рұқсатынсыз әйелі өз
меншігі емес заттарды сатуы не сатып алуы заңсыз деп табылады.
Шариғат заңы ... ... зат өз ... ... ... Ешкім
басқаның мал-мүлкін иесінің рұқсатынсыз не сенім хатынсыз, келісім шарт
жасап, сату және ... ... ... ... ... калған жағдайда,
иесінің талап етуі бойынша тоқтаусыз тез ... ... ... ... рұқсатынсыз мал-мүліктің сатылғаны екі жағына да
белгілі болса, онда мал-мүлік тартып ... әрі екі ... да ... ... Ал, егер ... ғана біліп, алушы білмесе, барлық
болған шығынға сатушы жауап береді. Сауда-саттық келісімі тек ... ... ... ... алатын, ал сатып алушы кабылдап ала алатын затқа ғана
жасалады. Әлбетге, қашып жүрген құл, ұрланып әлі табылмаған зат не ... ... бола ... ... әкімшілік және концтитуциялық құқықтары мемлекетті құру,
үкіметті және оның басқада органдарын, институттарын ... ... ... ... ... ... Бұл жерде сонымен қатар
мұсылман заңгерлерінің айтуы ... ... ... ... ... жүйеге қарағанда исламда керісінше мемлекеттің ... ... ... бұл ... ... бір ... үшін жауапқа
тарту саналады. Сонымен қатар жауапқа тартудың екі түрі көрсетілген ол ... ... ... және ... ... ... ... қағидасы ол адам өмірінің, ар-ұятының, ... ... ... ... ... іс жүргізу құқығы: Соттарға ... ... және ... сот ... ... Сондай-ақ мұсылман заңгерлері құқық
тарихында алғаш рет іс жүргізу құқығына басқа ... ... ... ... ... ... тарихындағы іс жүргізу бойынша жұмыс
жасған алғашқы құқықтанушы болып имам Ханифаның ... имам Абу ... ... ... ... ... жетістігі болып
саналады. Олар оны тәуелсіз жеке тәрбие жөнінде қарастырған. Ең ... ... ... ... ... ... ... яғни, б.з.
VIII ғасырында жазылған.
Келесі ол яғни мұсылмандардың әлеуметтік жүріс тұрысын ... Бұл ... ... мұсылмандардың жүріс тұрыс тәртібін, салт
дәстүрлерін және мұсылмандардың ... ... ... қарым-қатынастарын
реттейді.
1.3. Мұсылман құқығының негізі және қағидалары
Мұсылмаңдық құқықтың рухани да, азаматгық негізі болып ең ... ... ...... періште арқылы Мұхаммед пайғамбарға 23 ... ... аян ... ... ... ... сөзі. Құран —
араб тілінен аударғанда кітап, оқу ... ... ие. ... ... ... 114 Сүреден тұрады. Сүрелерде аят сандары әр түрлі. ... аят бар. ... ... шығыс ғалымдарының есебінше Құран аяттарының
саны 6236 аят. Құран аяттары 6226 ... 6238 аят ... ... ... ... 30 ... (жуза) бөлінген. Құранның мақсаты—құдайсыздықтан,
пұтқа табынушылықтан, жаһилдіктен, надандықтан сақтап, адамгершіліктің биік
мұраттары — зандар мен ... ... ... ... ... ... болып табылады. Құранның мәніне келсек, мазмұнына қарай оны догмалық
және тәжірибелік деп екіге бөлуге болады. Догмалық тұжырымдар, ... ... ... ... ... ... күнә ... істерге, дозақ пен пейішке сену), ал тәжірибелік бөлімі төмендегі
парыздан тұрады. Олар: 5 уақыт намаз оқу, ... алу, жұма ... ... ... ... ... қажылық жасау, құрбан, ораза айтгтарын атау,
ғазауат соғысына қатысу ... ... міне осы ... ... ... ... ... айнасы, теориялық бағдарламасы. Мұсылмандық құқық негіздерін,
сондай-ақ ... ... ... ... Қияс, әдеттік зандар түзеді.
Осылардың қосылысынан келіп, мұсылмандық құқық пайда ... Оны ... ... деп те атайды.
Шариат ілімі екі бөлімнен: Ілім Кәләм және ілім Фикһтан тұрады.
Ілім Кәләм догмалық сенімдерді камтыса, ал ілім Фикһ ... ... мен ... ... ... ... Кәләм — Алла болмысын танудан өзге тағы да төрт бөлікке бөлінеді.
Олар: ... ... ... ... (Алланың әділ соты), Набууат
(пайғамбарлық), Миъад (өліп, қайта тірілу).
Таухид-Алланың бірлігі жайлы:
Ислам ... ең ... да ... ... ... Ол: "лә илаһа илла
Алла" (Алладан өзге тәңір жоқ). Бұл — ... ... Бұл ... естіледі. Мысалы, 16 сүре, 53-аятта: "екі тәңірге табынбаңдар. Алладан
өзге тәңір жоқ. Тек маған ғана құлшылық етіңдер" деп ... әділ соты ... ... ... ... ... үшін шын ... Алла
алдында жауап беруге тиістілігі айтылады. Сондықган да ... тура ... ... обал мен ... жақсы мен жаманды, дұрыс пен
бұрысты, ақ пен ... ... ... ... Бұл ... ... көп
айтылады. Мысалы, 76 сүре, 3-аятта: "Сендерге кауіпсіз, құтылатын жол
керсеттік. Біреулерің ... ... ... кәпір болдындар".
Сондықган да: 39 сүре, 70-аятта: "Қиямет күні әрбірің істеген ... ... ... Кімге не болары бір Аллаға аян" делінген.
Набууат (Пайғамбарлық):
Адамзат баласына Адам Атадан ... ... ... ... ... ... Аллаға құлшылық қылуға үндеген. Мұхаммед ... ... ең ... әрі ... ... пайғамбары. Құранда тура
жолға салу үшін адамдарға Алла ... ... ... көп ... 33 ... ... "Кімде-кім Аллаға және оның пайғамбарына
сенбесе, әлбетте, ол айқын ... ... ... айтылған.
Миъад (Өліп, қайта тірілу):
Құранның көп жерінде өліп, қайта тірілу, қиямет күні, жанның мәңгі
өлмейтіні, сұрақ-жауап ... ... ... не тозаққа енгізілетіні жайлы
айтылады. Бұларға сену — әрбір мұсылманның касиетті ... ... 2 ... "Аллаға сенім келтіріндер және әділ сот пен періштелеріне де"
деп жазылған. Фикһ ілімі: ... ... ... жөне ... ... тұрады. Сенімнің практикалық ережелеріне ... ... түрі мен оны ... орындау міндеттемелері кіреді.
Мұның бәрі — ғибадат деп ... ... ... ... алу), ... Зекет, Ораза, Кажылық және Жиһадтан тұрады. Таһарат — ... ... ... ... ... бәрі де, ... ... парызы. Бұл жайлы Құранның 5-сүресі, 8-9-аяттарында, 4-
сүренің 46-аятында толық ... ... ... ... діни ... өтеуде істелінеді.
Пәктену мына жәйттерде ләзім:
Намаз оқу алдында, сапар шегерде; Құран кітабын алар алдында, етек
катынасын жасағаннан соң, ... ... ... ... ... келген,
не босанған әйел тазарғанда, ұрық бойдан кеткенде, өлі денелерді ұстағаннан
соң, нәжіс тигеннен соң.
Пәктену үш түрлі: уазу ... алу), ... ... жөне ... жағу). Алғашқы екі түрінде сумен, соңғысында топырақпен пәктенуге
болады. Пәктену түрлері: жеке-жеке ... ... алу); ... ... егер адам ... ... ... жел шығарғанда, жеңіл дәретке отырғанда т.б. кажылық сапарға
жүрерде; Құран кітабын аларда ... етек ... ... ... аталық ұрык ақса, өлі мәйітті
жуғаннан соң.
Тайамим: су жоқ ... ... Бұл ... ... алмастырады.
Дәрет алудың жол-жоралары (уазу)
. Қолын 3 рет жуу, аузын 3 рет шаю, мұрнына 3 рет су алу, ... 3 ... ... шынтақка дейін жуу, басына масих тарту (сулы қолмен сипау),
аяғын тобықка дейін жуу. Намаз оқитын жер, ... су т.б. ... ... дәрет суы, намаз оқитын орны, үсті-басы таза болуы тиіс.
Дәрет алып ... Алла ... ... ойда ... ... ... алу тәртібі
сақталуы тиіс. Дәретті намаз оқушы өзі алуы қажет (ауру ... ... — 21, ... — 20, ... — 9. ... алудың түрлері:
Дәрет алу түрі үшеу: парыз, уәжиб және мандуб.
Парыз — бес ... ... ... ... сәжде тиллауат намазы үшін.
Уәжиб — кажылыққа жүрерде.
Мандуб — жатар алдында ғайбат сөйлеген сөз, өлең айту, ... ... жуу т.б. ... дәрет алады. Дәрет алудың мәкруһтері: суды катты ұрып
жуыну; суға сіңбіру, түкіру; ауызға, мұрынға сол ... су алу; іш ... ... ... әуретке қарау. Дәрет алудағы тиымдар: суды көп ысырап
ету; үштен артық не кем жуу; әуретті ашу; оң ... іш ... ... ... үш ... екі ... шынтакқа дейін жуу; әуретті жуу; денедегі
нәжісті жуу; ... ... ... ... алу; ... денеге үш реттен су
тигізу; шаш түбіне су тигізу. Ғұсыл парызы: ауызға су алу ... ... ... ... ... ... су ... Дәреттің бұзылуы: әуреттен нәжіс шықса;
жарадан қан, ірің шықса; ауыз толтырып құсса; калғып кетсе; есінен танса;
намаз үстінде ... ... етек ... ... ... ... суға ... арафа күні суға шомылу; екі айт күнінің ғұсылы; қажылықка
жүрерде шомылу ... ... ... ... ... Ғұсылдың мұндай түрінде су алдымен басқа құйылып,
бетті және иықпен мойын тұсын ... жуып ... ... оң ... сонан
сол иықка су құяды. Су денеге түгел ... ... ағуы ... ... ... ... түрінде толы суға дененің ешбір ... ... ... ... ... ... ... ваннаға т.б.
шомылу.
Ғұсылдың бүл екі түрінің қайсысын өтеу әркімнің өз еркінде. Ғұсыл
жасалатын су таза ... ... ... ораза, касиетгі орындарға
барғанда орындалмайды. Ғұсылдың уәжибі — 17, суннаты — 15.
Тайамим (топырақпен тазалау):
Ғұсыл—тайамим жасалар орын, топырақ таза ... ... ... ... құлшылық етуден өзге ниет, ой болмауы кажет. Тайамим
өз тәртібімен жасалады. Топыраққа тас т.б. ... зат ... ... Тайамимді су жоқ кезде, не ... ... ... ... уәжибі — 12, суннаты — 7, мөкруһі — 2.
Дәрет алудың ерекше түрі: Дәретханадан сон пәктену, яғни, іш ... өлі ... жуу, ... ... алу: ... барғаннан соң дәрет
сындырған адам мүшесі таза сумен сол колмен үш рет ... Су оң ... ... сол ... ... оң ... ... Ең уәжіб
ережелер: дәрет аларда әуреттерін жауып отыру; жүзін құбылаға, айға, күнге
т.б. ... ... ... алу ... 7 ... ... ... мұсылман
баласы орындауы кажет. Іш дәрет алу уәжибі — 3, суннаты — 5, мәкруһ — ... — 5. Өлі ... ... ... ... ... ... Өлгенін
естіртіп, шаһадат кәлималарын, ясин, ас-сифатт.б. сүрелерді (36,37-сүрелер)
оқу қажет. Жан шықкан соң көзін жауып, ... ... ... ак ... жауып қояды. Түнде қасына шырақ жағып қою міндет. Өлікті жалғыз
түнетпейді.
Өлі денені (мәйітті) ғұсыл не ... ... ... болады. Жуушы
оң жағында тұрып, көйлегін жыртып шешеді, ... ... ... ... ... Жуу ... мәйіт жүзі құбылаға қаратылады;ерді ер,
әйелді әйел жуады. Ері ... әйел ерін ... ... ... ... ... тиіс; мәйіт ашық аспан астында жуылмайды; мәйітгі жуу барысында дұға
сөздерін айтып тұру шарт. Мәйітті жууда ... —12, ... —12, ... — 2. Өлім ... ... ... жазаланар алдында мәйітгі жуу
жөн-жораларынан өткізіледі.
Жерлеу қағидалары: мәйіт кебінделеді; кабір казылып, даярланады;
кабірге оң ... ала, ... ... ... ... кебіннің
байлаулары шешіледі; Кұран окылып, қабір көміледі.Тазартатын ... ... су, көл суы, ағын су, ... суы т.б.); жер ... ... күн ... кұрғатады); от; дін (көпірді іслам дініне ену
деп тазартады);тырнау, үйкелеу, сүрту ... осы ... ... ... ... ... ... нәрселер: нәжістер (шіркей-шыбын, құс етін жеуге болатын
жа-нуарлар т.б. нәжістері); Осы айтылған төртіптегі ... ... ... ... ит; ... ... түсірілмегендер); доңыз; ішімдіктер
(мас ететін); шарап; өлі денелер, өлекселер.
Намаз: Мұсылмандык жол-жоралардың ең маңыздысы—намаз оқу. ... ... ... адам ... ... ... Намаз оқу жол-жоралары
екіге бөлінеді:
1. Намаз алдында ... ... ... ... жол-жоралар.
Бұл жол-жораларды өтеу уәжиб. Яғни, міндетті. Намаз ... ... іш ... ... ... ... ... намаз уақыгы;
— орын;
— құбыла.
Намаз кезіңдегі:
— қиям (тіке тұру);
— ниет;
— такбир;
— рукуъ (еңкею);
— сәжде ... алу ... ... айтып кеттік. Ал әуретті жерін жабу. Намаз
алдында ерлердің ұятты жерлері жабық туруы, ал әйеддердің беті мен ... ... ... ... тұруы шарт. Үстіне киетін киімдеріне келсек,
олар: өз ... ... ... ... (болмаса біреудің разылығымен
сұрап ... ... ... арам ... ... не ... ... әшекейленген; қолының саусактарында алтын-күміс т.б.
қымбат ... ... ... ... Намаз уақыты: Намаз уақьпы: 5 уакыт
намаз ... ... ... ... ... тұрады. Күнделікті намаз уақыты:
Памдат, Песін, Намаздігер, Намазшам және Құптан. Әр намаз өз ... ... ... — күн шығар алдында. Песін — тал түсте. Намаздігер —
күн батар ... күн ... ... — күн ... қараңғылық
түскенше. Құптан — қараңғы түскеннен түн ортасына дейін.
Ерекше намаз: Жұма ... айт ... аят, ... тауап, жаңбыр
тілеу, жер сілкінгенде т.б. Бұлардан жұма намазы — песін намазы мезгілінде,
айт намаздары ... ... ... ... күн ... ... намазына
дейінгі уақытта атқарылады. Ал, калған намаздар калаған ... ... ... намазы күн батқанға дейін аткарылады. Намаз орны: Намаз оқылатын
орын таза әрі заңды жер ... ... ... намаз мешітте, біреудің
иелігінде болмаған жерде өткізілгені жақсы. Егер, жер ... ... сол ... ... ... ... ... болмайды.
Намаз оқылатын жерде сәждеге бас тигізгенде, мандайға тас ... таза ... ... ... мен ... намазды қатар тұрып оқи
беруге болады. Алайда, әйелдер ерлерден ... өз ... сап ... жақсы. Өйткені, шайтан азғырып, бір еркек екінші бір ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Намазды мына жерлерде оқуға тыйым салынады: кабірістан арасында; үлкен
жол үстінде; мал қорада; ішімдікханаларда; жүріп бара жатканда (ат ... т.б.); отқа ... ... ... ... ... ... т.б.Намаздың
оқылу бағдары: Намаз құбылаға, яғни, Мекке тарапқа карап ... ... ... ... яғни, намаз окуға тік тұру. Тік тұрған ... ... екі ... ... ... тек ... ... карап тұрады. Екі аяк, бір-
біріне жақын қойылады. Ауыру, мүгедек т.б. ... өз ... ... оқуға рүқсат етіледі.
— Ниет ету, Намазды оқитын адам ойында намаздан өзге ой болмауы тиіс.
Басқа бір ... шому ... ... Ниетте намаз окушы кайсы намазды,
оның қайсы түрін оқитынын ниет етеді.
... ... ... ... ... деу. Бұл ... ниет етілген соң
кұлақ қағып, әндетпей айтылады. ... ... деп ... ... айту кажет.
Тәкбір айтып бола бергеннен соң фатиха сүресі (Құрандағы 1-сүре), Ыкылас
сурасы ... ... ... ... ... Мұны сүрелерді аяқгап болғаннан кейін, еңкею
барысында екі қолды тізеге тіреп, ... ... ... әрі ... ... уә бихамдиһ" деп арабша айтылады.
—Сәждеге бару. Сәжде ... ... ... ... екі ... ... ... да, екі алақанын алға жайып, ... ... екі ... соң ... ... ... ... арасын үзбей жасауды ракаат
дейді. Намаз бірнеше ракаатгардан тұруы мүмкін.
Ракаат ... ... ... ... ташаһуд (Ашһаду әл лә илаһа иллә
Алла уә ашһаду анна ... ... ... ... ... екі жағына сәлем
беріп (Ассалаума ... ... бата ... ... ... ... және намаз кезіндегі жол-жоралар арасындағы қағидалар
Азан шақырылады. Азаннан кейін Қаумет ... ... ... ... " ... акбар" қауметте екі рет, азанда төрт рет
айтылады. Қалған кездері ... Тек азан ... ... ... Памдат намазы — екі ракаат суннет, екі ракаат парыз, ... 4 ... ... — төрт ракаат суннет, төрт ракаат парыз және екі ракаат
суннет, барлығы 10 ... ... — төрт ... суннет, төрт ракаат парыз, барлығы 8
ракаат;
Намазшам намазы—үш ракаат парыз, екі ракаат суннет, бар-
лығы 5 ракаат;
Құптан намазы — төрт ... ... төрт ... ... екі ... жөне үш ракаат "утр уәжиб" барлығы 13 ракаат;
Жұма ... ... ... екі ... ... және төрт ... барлығы 10 ракаат. Тарауык, намазы — рамазан айында ... ... ... утр ... ... алдында көп болып
оқылатын жиырма ракаат суннет намазын айтады. Әр екі ... ... ... Айт ... — екі ... ... ... тұрады.
Жаназа намазы — ниет етіліп, тік тұрып оқылады. Такбир айтылғанда тек
бір рет алғашқыда құлақ кағылып, ... ... ... кағылмайды.Намаз
парыздары: Намаз парыздары екеу: рукун және ... ... ... парыздарды
— рукун, сыртындағы парыздарды — шарт дейді. Намаз рукундері (парыздары)
алтау: тәкбір айту, ... ... ... ... ... ... ... да алтау: дөрет алу, нәжістен ... ... ... ... ... намаз уақыгы, ниет.
Намаз уажибтері: Намаз уөжибтері он жеті:"фатиха" ... оқу; ... ... екі ракатта "фатиха" ... ... бір ... ... баска сүрелердің алдында оку; "фатиха" сүресіне
қысқа аяттар, не қысқа сүрелер қосып оқу; памдат, ... ... ... ... оқу; песін, намаздыгер намаздарын іштей оқу; ... ... ... оқу; ... ... "ташаһуд" оқу; ақырғы
отырыста "ташаһуд" оқу; әуелгі отыру; ... ... ... ... ... бір ... екіншісіне көшу; екі аят тәкбірлері; тәртіпті
сақгау (рет-ретімен оку); намазда сәлем айту.
Намаз мәкруһтері: ... ... ... ... ашу; ... ... ... тізені қоймай, мұрынды, екі қолды тигізу; сәждеден басты
көтергенде қолды көтеруден бұрын ... ... ... ... ... ... екі тізені көтеру;
сәжде жасағанда екі қолды бір-біріне тигізу; рукуъ ... әр ... ... екі ... ... ... ... жамылып намаз оқу;
киімді балшықка былғанбасын деп көтеру; тек ішкиіммен оқу; жалаңбас
оқу; лас киіммен оқу; рукуъде бас ... ... ... бір ... ... үстінде қолды белге койып, таяну; намазда саусақтардың тамырын ... ... ... екі ... жұму; кеудені бұру; жұмсақ нәрсе ... ... ... ... тағыну; бұршақтан үлкен тағам ... ... ... санау; таяну; намазды бір ... ... ... оқу; ... сүрту; суретке карап намаз оқу т.б.
Намаз суннаттары: азан айту ... ... жұма ... ... оқу; ... қол ... сүресі алдынан, "аузу биллаһи
минаш шайтанир ражим" деп айту; бисмиллаһир рахманир ... деп ... ... оң ... сол қол ... қою; қолды кіндік астына қою (әйелдер көкірек
түсына); рукуъде "субхана раббил азим" деу; сәжде де "субхана ... ... ... ... екі қолмен тізені ұстау; рукуъде саусақтар арасын ашу;
сол аяқка отыру, оң аякты тұрғызу; акырғы ... ... ... ... оң ... сол ... сәлем беру; сәжде де екі қол, екі ... ... екі ... ... ... екі ... ... тигізбей ұстау. Намазда
имамға ұю мәселелері: Намазды екіден көп адам ... ... іс. ... болып оқу дейді. Жамағат болып оқу-суннет. Жамағат намазына мына
жағдайдағы адамдар катыспаса рұқсат: ауру ... ... ... ... суық болса; нөсер жаңбыр жауып тұрса т.б. Жамағат болып ... ... ... ... ... араб ... ... қирағаты дұрыс,
тақуа өрі жасы үлкен, ... адам ... ... бас ... жоқ; ... ... ... имам бола
алмайды. Жұма намазы: Жұма намазына ... ... ... ... ... әйелдер; бас бостандығы жоқтар; сапардағылар; ауру; аяғы жоқ
адамдар босатылады.
Тасбих (Тәсіп) тарту: Намаз оқып, ... ... ... соң ... ... іс. Ол: 33 рет ... ... 33 рет "Әлхамду Лилла" жөне 33
рет "Аллаһу акбар"— деп ... ... ... ... ... ... аш-жалаңаштар үшін мал-мүлкінен беретін салықты зекет дейді. Зекет
төрт түрлі: зекет уәжиб, зекет суннат, зекет пітір, хумс болады.
Зекет ... ... ... ақыл-есі бүтін, кәмелетке жеткен, азат және
өз мал-мүлкіне иелік ететін адам ... ... ... ... мал ... ... ... тиіс. Зекетті аш-жалаңаштарға, соғыс үшін, карызға
батып калғандарға, құлды азат етуге, ... ... т.б. ... ... күмістен, бидайдан, арпадан, құрмадан, мейізден, түйеден,
өгізден, койдан алынады. ... ... ... 11 ай бойы ... ... тиіс.
Алтын-күмістен түскен пайдадан береді. Ал, айналысқа ... ... ... 20 ... (бір фунт 87,5 ... асса 2,5%
беріледі. Астыктан оннан бір, түйеден егер 5 ... асса — 1 қой, ... — 1 ... т.т. 30 ... — 1 ... 40 қойдан — 1 қой ... ... мал ... ... ... ... ... суннат: Зекет уәжибтен
— аз мал-мүліктен зекет суннат ... ... ... ... ... ... ... — зекет уәжибке ұқсас. Зекет пітір: ... ... күні ... ... ... ... толғандар түгел
берулері міндетті. Зекет пітірді бір жылдық күнкөрісі бар ... ... ... ... ... ... діни басқармалар белгілейді.
Хумс: Әрбір мұсылман дүние мүлкінің бестен бірін салық ... ... ... әскери олжадан; қазба байлықган; балық аулаудан
(теңізден алынған маржан, балықтан т.б.); сатылған ... (жер ... ... ... ... ... Хумс жылына бір рет төленуі тиіс.
Ораза тұту:
Ораза тұту үш түрлі болады: Рамазан айы ... ... ... ... ... айы оразасы: Ораза тұту ережелері
Құранда Рамазан айында кәмелетке жетпеген, есі ... хас ... мен ... ... ... жеткен барлық мұсылмандар 30
күн ораза ... ... ... Оның ... ... ... таң
атқаннан күн батқанға дейінгі аралықга тамақ жеп ішуден тыйылу; су түгіл,
өз сілекейін жұтпау; етек ... ... суға ... темекі түгіл,
әтір иіскемеу; Бұлардың бірін ... ... ... тұту үшін ... ету ... ... оразасы: Өзінің бір мақсаты орындалса, не болмаса
бастаған бір ісі жақсы аяқгалса Аллаға ... бір іс ... деп ... ... ... Нәзірін орындамаған мұсылман нәзір оразасын тұтады.
Кафарат оразы: Егер кімде-кім істеген күнәсінен тазару үшін ... азат ету, ... ... ... тура келсе, оған шамасы келмесе онда
кафарат оразасын тұтады. Оның мерзімі 2 ай.
Қажылық жасау:
Құранның 22 ... ... ... ... ... үшін ... әрі өте ... діни жол-хора екендігі айтылған.
Бұрынғы өткен Ибраһим пайғамбардан басталған бір ... ... ... ... тазартып, жақсылыктарға бастайды. Мұхаммед пайғамбар
басып жүрген жерде ... ... ... жасау адамды
тәрбиелейді, адамгершілік қасиетті сактау биік екендігін, обал мен сауапты,
жақсы мен жаманды айыра білудің ... ... ... ... ... ... ... еркін (құлдарға
хажылық парыз етілмеген); дүние-малы жететін; денсаулығы жақсы; уақыты (зу-
л-хиджа айының басы) ... ... хажы деп, бай ... ... ... ... ... айтады. Мысалы, өзі ауру болса т.т. Бұл ... ғана ... ... ... етілмейді. Әркім өзі баруы
керек. Қажылық алдында ниет ... ниет ету; ... бір ... ... ... ... ... онысын беру; екі ракаат
намаз оқу; баскаларға ракымды болу, садақа тарату т.т. талап етіледі.
Қажылық сапарға ниет еткен адам ... ... ... ... ... деп ... каабаны айналады; екі рет еңкейеді; Сафа мен Маруа
арасынан өтеді; сакал мұртын бастырады; каабаны тағы ... Сафа ... ... ... ... ... ... Мачшарға тауап етеді; Арафат
тауына шығады;тас атады; құрбандық шалады.
Кара тастың касында арнайы дұға ... ... 7 рет ... ... ... ішеді. Сафа мен ... ... 7 рет тез ... өтеді. Арафат тауына жақындаған сайын дұғалар оқиды. ... тағы да жаңа ... ... ... ... ... сол ... тағы да қайталайды. Арафат тауына кажылықгың 8-күні шығады. 9-
күні маъшар Харамға барып, Мина даласында тас ату ... ... ... Исмаилды құрбандыкқа шалмақ ... ... ... ... бір ... ... жеп, калғанын аш-жаланаштарға береді.
Құрбандықка түйе ... 5 ... кем ... ... ал ... малдардан 7
айдан кем болмаған, күйлісін сояды. Зу-л-хиджаның 10-күні қажылық аякталып,
ихрам киімі шешіледі. Умра-қажылық — дөл ... ... ... бұл ... атальп, қара тас тұрған каабатуллага тауап етілмейді Рамазан,
Ережеп ... ... Бұл ... ... ... ... ... алушыға затты тапсыруы, сатып кабылдап алуы тиіс. Шариатта
арам деп есептеліп, тыйым салынған нәрсенің бәрі де сату мен ... ... бола ... Адал нәрсеге арам нәрсе араласып кетсе де, ... ... ... ... бар ... ... ол өзінен болса)
қожасы сата алмайды.
Сауда-саттыққа байланысты ереже қағидалар: Сауда-саттықта ... жату ... ... ... ... ... тыс ... ал
алушы өзін бишара көрсетіп арзан алуға ... ... Өз ... ... зәру ... біліп, қымбатқа сату күнә. Сауда-саттықга алдап-арбауға
тыйым салынады. Сол секілді затын мақгап, ант ... ... Зат ... ... оны ... дұрыс көру мүмкіндігін жасау сатушыға
міндеттеледі. Жұма күні Песін ... ... ... жасауға тыйым
салынады. Біреудің саудасын бұзып, сатып алуға болмайды. Заттарды, өсіресе
тамақ өнімдерін ... ... ... сату заңсыз іс-әрекет болып
саналады. Сауда-сатгықга өзара келісімді орындау екі жақгың да ... ... ... жағы ... ... ... орнына келтіреді.
Кездейсоқ, апат жағдайларда келген зиян мен ... зат ... ... ... мына ... өз ... келтіреді: сатылған заттың бағасының
мөлшері жайлы таласта; сатылған заттың бүлінген не толық берілмегені жайлы;
сатылған заттың сатып алушыға бергенге ... ... ... ... алушысыз сатып алынған зат өлшенгенде. Сатып алушы мына кездерде ... ... ... саны ... болмағанда; сатылған затгың төлеу
мерзімі жайлы ... ... ... ... ... ... бойынша карыз міндеттемесі екі түрлі: 1) дайн; 2) сәлем уә ... Дайн ... ақша не ... ... де, айтылған мерзімінде дәл
сол түрде кайтарылады. Сәлем уә салаф — карызға ақша не ... ... ... ... ішінде үстемемен, артық етіп кайтарылады. Міндеттері:
екі жақгың өзара келісімі; кайтарылатын не төлейтін мерзімін ... ... ... ... ... ... сол затты, ақшаны кабылдап алуы;
көрсетілген мерзім ішінде карыз беруші ... алу ... ие ... мен күң ... ... ... алу не беру ... жасай алмауы.
Дайынға қатысты ережелер: аса қажет болмаса, карыз алуға ... ... үшін ... ... тыйым салынады; қарыз ... ... ... ... ... уә салафқа қатысты ережелер: көрсетілген
мерзім өткенше карыз беруші ... ... ... ақшасын
иесіздендіре алмайды. Қарыз куәлердің көзінше тапсырылуы тиіс;
қарыз беру мен алу міндетгемелері ... ... ... да, куәлер
алдында ауызша да жасалады;
Қарыз беру мен алу міндетгемесі өз мерзімінде төленгенде жойылады.
Уддиа– (аманат) сақтауға беру: ... не ... ... бір
себептерге байланысты 'біреуге сакгап тұру міндеттемесін уддиа — аманат
дейді.
Аманаттың ережелері: ... ... ... берілген затты
пайдалануға болмайды; аманат зат иесіне сұраған кезде кайтарылады; карауға
кеткен шығындарды аманат иесі ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған, ақыл-есі дұрыс еместермен аманат келісімі
жасалмайды.
Аманат келісімі ауызекі ... ... ... дау ... екі жағы да
куәлер келтіреді. Куәлері болмаса, ант ... ... беру ... ... беру деп ... ... бір ... пайдаланып, онан пайда табу үшін әрі ... ақы ... үшін ... ... не ... жеке ... ... тұратын міндеттемені айтады. Үжіреде екі түрлі: мүліктік және
жеке ... ... ... ... ережелер: екі жактың өзара келісімі;
өзара келісушілер барлық құқықка (кәмелетке толған, ақыл-есі бүтін т.б.) ие
болуы ... Кей ... ... ... камқоршысының рұқсатымен
жалдануға тыйым салынбайды. Үжіреге беру мерзімі мен оған төленетін ... ... ... Мүлікті үжіреге беру мерзімі міндетті түрде айқын
көрсетіледі. Жеке басын ... адам өз ... ұзақ ... ... ... ... үшін 3 ... аспауы көзделген. Бұрын 70 жылға ... ... ... Жеке басының жалдану міндеттемесінде үжіре ақысы
алдын ала не болмаса, бөліп-бөліп не ақшалай, не мүліктей төлеуге ... ... ... Екі ... өзара келісуі. Өзара келісушілер
барлық кұкыққа ие, ... ... ... ... ... ... Кей
жағдайда көмелетке ... ... ... тыйым
салынбайды. Үжіреге беру мерзімі мен онан ... ақы анық ... ... ... беру ... ... ... көрсетілуі керек. Жеке
үжіреде адам өз күшін ұзақ мерзімге сатып, құл ... ... ... ... ... бұл ... 3 жыл деп ... Бұрын 70 жылға
дейін болатын. Жеке үжіре ақысын алдын ала ... ... не ... ... ... беруге болады. Үжіре шарттарында: мүлік кандай жағдайға
пайдаланылып, онан ... ... ... ... жеке ... ... ... атқаратынын, нендей міңдет орындайтынын көрсету керек. ... ... ... ... ... ... ... жауапты болып,
сол секідці жалданушы адамды шектен тыс пайдаланғаны үшін ақы ... ... ... ... ... үжіреге алушы пайда табу мүмкіндігіне ... үшін ... өтуі ... Жоқ ... не ... күлмен жасалған үжіре
шарттары заңсыз болып табылады. Занды түрде пайда алынатын ... ... ... Ал, ... ... ... заттар мен құрал-жабдықгар
(мысалы, шарап сату үшін лавкесін үжіреге алу т.б.) заңсыз деп ... ... ... пайда таба алмағанына карамастан келісілген ақысын
төлеуге міндетгі. Үжіреге алмаған тірілердің ас-аукаты, киімі үжіреге алушы
міндетіне ... ... ... ... ... ... ... жауап
береді. Әлбетте, оның кінәсінен еместігін дәлелдеп ... не ... әлі ... иелігіне тиіп үлгермегенде болса т.б. ... ... ... алынған мүлікті басқа біреуге беру құқығына ие.
Бұл үжіреге ... ... ... Бала ... үжіреге алуда
ерінің рұқсаты керек. Әрі нәтижесінде ... ... ... ... да есте тұту ... ... ... қолөнершінің
заказы да үжіре деп саналады) міндетіне алған заказын өз мерзімінде сапалы
етіп орындауы тиіс.
Егер қолөнерші ... ... ... заказды орындамай әрі
заказға берілген дүниені бүлдірсе, онда барлық келтірген шығын үшін жауап
береді. Үжіре жайлы ... ... ... ... ... ... ... Екі жақты өзара келісілген болуы
өрі мерзімі, ақысы, қандай түрде пайдаланылатыны жайлы шарттарда көрсете
отырып, ... соты ... ... ... ... ... ... ауыз-
екі келісулері қажет. Міндеттеме түрі: Әділ түрде көз алдында жасайды
Бисмилаһир рахманир рахим Шариғат жолымен төменде ... ... 5 ай ... ... ... ... ... үйді
(кайда, кай махалла не көшеде, нөмірі т.т.) пәленшеден (мөрі), өзінің ... ... ... мүлкін 80 түмен 5500 динарға алдым. Онын ақысын
үжіреге алушы ай сайын ... ... ... тұрамын. Оны қуаттаушылар:
.қатысқан куәлер куәландырады.
Сот жүргізу ісінде және сот алдындағы заңдылық ... ... ... ... бола ... ... беруші куәлер келтіреді, ал
үжіреге алушы ант ішеді. Ал үжіре заты кайтарылуы жайлы туындаған таласта,
үжіре беруші ант ... ... ... ... ... "осынша заказ
берілген" деп, оны қуаттайтын куәлер келтіруі тиіс.
Үжіренің тоқтатылуы және жойылуы: ... ... ... оны ... шариғатга көрсетілген барлық кағидалар сақталса,
онда екі жақгың өзара ... ... соты ... ... ... алдында
жойылады. Үжіре мерзімі біткенше екі жактың бірі өлсе, онда ... ... ... онан әрі оның ... жалғастыра береді. Ал, имам
Ағзам ... ... бір ... ... ... үжіре жайлы міңдеттеме өз
күшін жояды.
Үжіреге алушы өлсе, оның ... ... ... мен ... ... ... ... Тек үжіреге алушыға берілген мүліктің
пайдалануға жарамсыздығы не бүлінгендігі ашылса, онда үжіреге алушы ... ... ... ... ... ... ... міндеттемені тез
арада жоюы керек. Ал, өзінде калдырса, онда затты кайтару ... ... ... ... ... ... ... мен үжіреге алушы арасында
болады. (Егер, жал-данушы тапсырылған істі істеуге ... ... ... ... ... ... ягаи, екі жактың өзара келісімі бойынша капитал
иесі ... ... ... сауда-саттық жасап, пайда түсіруге әрі ... ... ... ... міндеттеме.
Тапсырысқа қатысты қагидалар:Тапсырысқа берілетін мал тек ... ... ... ... ... ... болмайды. Имам Ағзам кағида-
сында алғашқыда товар болса да бола береді делінген.
Тапсырысты орындаушыға ... ... ақы ... тиіс ... ... ... болса, онда арие, ал пайдасы берілсе "карыз", ал түскен
пайдаға катысы жоқ ақы белгіленсе, онда "жалдау" міндетгемелеріне ... ... бір ... ... жартысы, үштен бірі, сегізден бірі)
өзара келісе отырып ... Егер де ... ... шарт ... ... ... ... тіпті сауданы ... ... ... ... ... ... деп ... онда мұндай кезде
мал иесі кеткен барлык, шығынды өзі көтереді әрі ... ... үшін ... ... ... ақы ... міндетгі. Қожасы ақшасының
арқасында тапсырысты орындаушыға сауда-саттық жасау ... ... ... жерде сауда жасау кажеттігін анықтай алады. Осы шарттарды сақтай отырьп
тапсырысты орындаушы өз еркімен
калауынша әрекет етеді де, ақша иесі онан әрі ... ... ... ... ... ... күн ... (кедей
болса) ақша иесінен болады. Яғни, түскен пайдадан күн көреді. Ал, баққуатты
болса, пайдадан өзінің күн көрісіне ... ... ... ... ... ақша ... келісімімен баска біреуге бере алады. ... адам ... ... ... ... ... орындауы
тиіс. Капиталды жоғалтқаны немесе пайдасыз сауда айналысы үшін ... егер ол оның ... ... ... ... ... ... онда ақша иесінің каржысымен ... ... ... ғана ... ... Екі жағы ... ... соң сот
аддында жазбаша міндет-теме алады.
1.4. Ислам — ережелерінің адамдар арасындағы қоғамдық катынастарды
реттеудегі орны
Алла Тағаланың адамзат ... ... мен ... ... ... ... ... Әлемдегі барлық халықтар Ислам діні
бойынша Алла аддында тең кұқықты, олардың міндеттері мен жауапкершіліктері
де ... ... да, ... ... бүкіл адамзат баласының өзара
бауыр екені айтылып, өзара қарым-қатынастарында оны ... есте ... ... сыйлап, құрметтеуді міндеттейді. Татулықгы тоздырмай,
қайта дамытуға ... ... ... араб сөзінің мағынасы да "татулық",
"бейбітшілік" дегенді білдіреді. Сондықган да, Ислам діні ... ... ... ... ... барлық ұлт өкілдері жақсы түсінуі тиіс.
Олардың бәрі де Қазақстан ... ... ... көпшілігі
мұсылмандар, әсіресе қазақтар екенін есте тұта отырып, ... ... ... діні мен ... ... ... келтірмей, қайта
қолдап, қуаттаулары лазым. ... ... ... ... отырып, шетелдік бизнестермен бірге арам ойлы ниетпен,
Қазақстанда ... ... ... сына ... келушілер де жоқ емес.
Осы ретте Қазақстан тұрғындары "бір ... қол, бір ... бас" ... жөн. ... Югославия, Карабах, Ауғанстан, ... ... ... де ... ... Одан ... шегетіндер тек
Қазақстан тұрғындары болады, ол сөзсіз.
Бәріміздің ортақ Отанымыз - Қазакстан. Алдымызда ең қасиетті отандық
патриотизмді ... ... тұр. ... ... ... ... қадағалануы тиіс. Оны шешу үшін қазіргі танда республикамызда
жинақталған көптеген көкейкесті мәселелердің ... ... ... ... экономикалық хал-ахуалды жақсарту, мемлекеттік тілдің мәртебесін
көтеру, дін және діни ... ... ... пен білім беру мәселелері.
Толғақты осы мәселелерді дұрыс шешкенде ғана ... ... ... ... ... жол ашылады, отандық патриотизм ... ... 72%-і ... ... ... ... де сан ғасырлар бойы ата-бабаларының жолын қуып Ислам дініне ... келе ... ... ... Олар ... ... бері оң
құлшыныс танытып, адасып қала жаздаған ата-баба жолына қайта бет бұра
бастағаны тағы да рас. Бұл ... ... ... жоқ. ... сөз ... келімсектердің әсерінен Исламға шабуыл күрт күшейіп
отыр. Сәл нәрсе болса, қара ... ... ... "ислам экстремизмі",
"ислам фундаментализмі", "ислам модернизмі", "ислам дәстүршілдігі", ... ... және т.б. деп, ... ... дін, ... жауыздар ретінде көрсетіп, байбалам салу әдетке ... ... ... діни ... ... ... ағым ... ескерткім келеді. Бұл саяси ағым XVIII ғасырда Сауд Арабиясы пайда
болған. Ағымның негізгі ... ... ... ... ... ... ... жақсарту, халық билігін кеңейте
түсу, Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі калыптасқан демократиялық құқықгардан
айнымау іспетті ... ... ... Осы ... ... ... Сауд ... басшысы Абд әл-Азиз ибн Сауд
(1889-1953) әлеуметтік тұрмыс-тіршілікте (жиһатта) ірі жетістіктерге жетіп,
"Ислам социализмін" орнатты. Сауд ... ... ... басқа
елдердегіден озық тұрғаны да көпке мәлім. Тіпті қажылық және мұнайдан кіріс
болмағанның өзінде Сауд ... ... қол ... ... ете ... "ислам экстремизмін" алатын болсак, ол -" негізінен батыстық
саясаттың күшеюіне орай, тәуелсіздіктерінен айрылып ... ... ... ... араб ... студенттер тарапынан құрылған діни-саяси
ұйым. Алайда, бұл ... ... ... ... ... ... Жалпы, Ислам діні кез келген террорлык актілерге,
нақақ қан төгуге ... ... ... ... діні ... ... ... іс-әрекеттерге тыйым салады. Ондай әрекеттер ауыр ... ... Рас, ... Иран ... ... ... ... бар. Олар Ауғанстанға көмек көрсету деген желеуді
алға кояды.
Осындай саяси топтардың ықпалына ергендердің ... ... ... ... ... сақ болуын талап етеді. Өйткені,
республикамызда осы іспетті террорлық топтардың қалыптасуына жағдайлар ... ... 73 ... ... ... ... ... үгіт-
насихаттарын жүргізіп отыр. "Қойшы көп болса, қой арам ... ... ... ... ... ... табуы жақсылыққа ... ... ... VIII ғ. Бері ... ... ... Имам ... жолын ұстанып келген еді. Енді, XXI ғ. Басында
араларына сыналар ... ... ... ... ... ... Казақстанда тұратын әрбір ұлт өкілдерінің
(өзбек, шешен, ұйғыр, корей, орыс және т.б.) жеке өз ... ... ... ... ... отырғаны құптарлық іс.
Дегенмен, Республикамыздың аумағында және шекаралас аймақгарда Исламға
мүлдем катысы жоқ кейбір сеппараттық, террористік топтар өкілдерінің ... ... ... ... қоғамның қатты аландаушылығын туғызуда.
Тіптен, бір ғана Алматы облысында ... ... ... діни ... ... жай. ... жолымен Алматыға кірер жерде аспанмен
таласқан орыс шіркеуі түр, қаланың ең ... ... да ... бой көтеруде. Бұлардың бәрі бірдей ауызбірлігімізді нығайтуға,
татулығымызды ... үлес ... ... ма? Жоқ па? Ол жағы ... жат ... үгіттеушілер қымбат қағаздарға басып, үгіт-
насихаттарын, ... ... ... қазір тіпті ауылдарды да
аралап кетті. ... ... ... ... ... жоқ. ... кейбір
қандастарымыз солардың уағызына еріп, бөгде дінді ... ... ... ... ... ... ... жаппай жан дінді марапаттауға,
насихаттауға жол ... Олар адам ... ... ұятсыздықгы
дәріптейтін фильмдерді, хабарларды көптеп беріп, азғындыққа, ар-ұяттан
безуге, адамгершілікті аяққа басуға үгіттеп жатыр.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... қою, бәлекеттің алдын алу мәселесіне онша ... ... ... болса керек, Ислам дінінен баска дінге ауысушылар қатары
көбейіп ... ... ... ... ... болмайды. Өйткені, VIII ғ. Бастап
түркі тектес халықтардың тұрмыс-тіршілігінде Ислам маңызды орын ... ... ... Бұл ...... ... ... адамгершілік принциптерінен кұралып, бүкіл қоғам ... ... ... ... ... қол ұшын ... ... біреудің жоғын жоқгау (яғни, қысылып-қиналған адамға көптеп
көмек беру, жәрдем ... ... ... ... ата-ананы сыйлау,
үлкендерді құрметтеу, кешірімді болу, жылағанды жұбату және ... ... ... те, Кеңестік билік те мұсылмандардың құқықгық
танымы мен құқықтық санасын ... ... ... ... ... Бұл — ... Ислам дініне деген құлшынысының айғағы.
Ислам Арабстан түбегінің солтүстік-батыс облысында, ... ... ... ... ... ... ... діндердің ең соңғысы
және үшіншісі, алдыңғы екі дінге ... ... ... ... ... ... ... /11/.
Ү-ҮІІ ғасырларда Арабстан халқының көпшілігін көшпелі малшылар ... ... ... ... ... урб, урбан деп атаған еді. Тек ... соң ғана бұл ... ... ... ... араб ... ... отырықшы халықтарына тарала бастайды. Арабтардың
шаруашылығындағы басты рөлді ... ... ... ... ... түсіндіріледі, түбектің кей жерлері, негізінен
оңтүстік, мысалы, Имен жері ғана егіншілікке қолайлы, ... ... ... ... ... мен шөл дала алып ... ... аз сусыз
даланың иелері-бедуиндер болды. Бедуин сөзінің мәні де, “шөл дала тұрғыны”
дегенді білдіреді. Бедуиндерде патриархалдық қатынастар рулық-тайпалық ... көп ... бұл ... әлсіз әлеуметтік бөлінуі бар қоғамға тән
еді.
ҮІ ғасырда Аравияның оңтүстігінде ертеде салынған ирригациялық жүйелер
құлдырауға ұшырайды. ... оны ... бір ... ... “су ... жаңбырлы маусым салдарынан, жер
сілкінісінен” көреді.
Екінші жағынан, ... ... жау ... атап
айтқанда эфиоптар мен ирандықтар шапқын-шылықтарының зардабы ... ... ... ... жойылды. Осы ғасырда Солтүстік
Арабстанда орналасқан мемлекеттік бірлестіктердің кейбірі ыдырап, ... және ... ... ... Бұл ... ... ... және орталық Арабстанда ... ... ... ... ... саяси бірліктің жоқтығы тайпалардың өзара қақтығыс соғыстарына
әкеліп ... Бұл ... ... ... саяси, мемлекеттік
биліктің тууына кедергі келтірді. Бір жағынан тайпалардың ... ... ... ... ... ... болды. Исламға
дейінгі арабтар негізінен пұтқа табынушылар болды. Тарихшы Л.И.Климовичтің
көрсеткеніндей, “мұсылмандыққа ... ... діні ... ... күресіндегі әлсіздігін сипаттап, ру ақсақалдары мен тайпа
көсемдерінің билігін ақтау мен мадақтауға бағытталды”. ... ... ... ... не басқа түрдегі өз құдайы жекеленген өз мәдениеттері өмір ... ... ... мен ... өмір сүруі тайпаларды бір-біріне қарсы
қойды. Арабтардың ... ... да ... ... ... ... ... болып, жауласып кетті, бұндай сенім арабтардың
нанымдарына мықтап орныққан еді. Тайпааралық ... араб ... тағы бір ... ... ... ... батысында, Хиджазда, Мекке қаласында
орналасқан құрайыш тайпасы күшейе бастайды. Мекке ірі ... ... оның ... ... да ... күнге өседі. Меккенің
күшеюіне “жаңа идеялар жасаумен, әлеуметтік қайшылықтарды жұмсартумен” ғана
шешуге болатын еді. Ортағасырдың тарихи жағдайында бұл ... жаңа ... ... еді, бұндай идеология ислам болды. Р.Мавлютов былай деп
көрсетеді: “біріктіруші мақсатқа лайық идеологиялық ... ... ... ... ... ... ... текке байланыссыз “бауырластық” уағызы
уақыт талабына жауап береді”.
Сонымен, ... ... болу ... заңдылық болды: қарадүрсін
политеизді ескі патриархалдық қоғам қирады, сөйтіп, ескі идеологияның орнын
жаңасы ... тиіс ... ... қоғам “тек идеологияның: дін ... ... бір ... ... ... жаңа идеология да жаңа
діни жүйе болуға тиіс еді.
Бір құдайға ... жаңа ... ... ... ... діни ... мен ... нығайту жөніндегі
идеясы. Алайда, барлық мұсылмандардың бауырластығы мен ... ... ... әлеуметтік теңдік дегенді білдірген жоқ, ... ... ... идеясы барлық арабтардың саяси бірігуінің маңызды
алғышарттарына айналды.
Арабтардың ... ... ... ... бірігуі біртұтас
орталықтандырылған ... ... ... бір құдайлық
діннің талаптарына сай келетін Араб ... ... ... ... Бұл талаптар мынаған сайды: мешіт пен ... ... ... ... ... тиіс. Билеуші құдайлық биліктің жеке
иесі болады, ал мұсылман ... ... ... ... ... ... феодалдық езгіні ақтап алуға тиіс.
Біз жоғарыда исламның шығуы Мұхаммедтің ... ... деп ... Оны ... ... ... ... ретінде көрсетуге
тырысты. Алайда, көптеген діни ілімдік және ғылыми әдебиеттер ... ... тегі бай ... ... ... ... руының құрейіш
тайпасынан шыққан Мұхаммед өмірде шын болған тарихи бейне. Ол ... ... және ... ... Мекке қаласында дүниеге келген. Әдетте
Мұхаммедтің туған жылы ... ... 570 жылы ... ... ... болған жәйт: ол ерте жетім қалған, әкесі Әбдаллах Мұхаммед тумай
тұрып ... ... ... ... ол алты жасында айырылды, әкесінің
інісі Әбу Тәлібтің қолында тәрбиеленді. Мұхаммед жиырма бес ... ... бес жас ... бай, ... әйел ... ... Осы ... арқылы
Мұхаммед өзінің тек материалдық жағдайын ғана түзеп алған жоқ, ... ... оның ... ... ... бірден-бір адам болды.
Мұхаммедтің Хадишадан өрімдей ... көз ... екі ұлы және ... Умм ... және Фатима деген қыздары дүниеге келген еді.
Руаралық бірліктің жолындағы және ішкі ... ... ... ... ол “Ыбырайм рухындағы” біртұтас құдай туралы идеяны
ұстанды. Таңдау неге дәл Ыбырайымға (Авраам) ... ... ... ... Мұса ... ... ... Дәуіт (Давид) арқылы- Псалтирді, Иса
(Иисус) арқылы-Інжілді жіберді, бірақ адамдар бұл ілімдерді бұрмалады ... ... енді Алла ... ... Мұхаммедті қолына Құран беріп,
бұрмаланған дінді қалпына келтіру үшін ... ... ... ... атап көрсеткен еді И.Гольдциер өзінің “Ислам туралы лекцияларында”,-
Ыбырайымның теріске ... және ... ... ... ... ... Нақ осы ... де Құранның мазмұны, әсіресе оның
мадиналық сүрелері, көне ... және жаңа ... ... мен
әңгімелерді мазмұндалаудан тұрады. Мұхаммед өзін соңғы бес ... ... ... ... Авраам (арабша-Ыбырайы), Ной (Нұх),
Мойсей (Мұса), Иисус (Иса). Бұл пайғамбарлар шоғыры Құранда ... деп ... ... ... ... пайғамбарлардың өмір-тарихы едәуір кең түрде
баяндалуы, оған иудаизм мен христиандықтың ... ... ... ... ... Анри Массэ: “Құранның өлеңдерінің саны Жаңа ... ... ... ... ... ... да, Құранның текстін оқи отырып, мұсылманның “қасиетті
жазуының” ... ... ... ... ... ... болады.
Құранда Адам-ата мен Хауа-ананың жұмақтан қуылғаны жөніндегі таураттық ... ... ... Сен де тұра бер, ... әйелің де жұмақта және
онда қай жерді қаласаң да сол жерде ... бер, ... ... ... ... ... жақындама”. “Олардан жасырылған құпияны ашу үшін оларға сайтан
былай деп сыбырлады: “Сіздің ... бұл ... ... жемеуге тыйым
салған себебі-сендерді періштелерге айналмасын немесе ... ... Ол ... ... ... Ал олар ... алма алып ... алдына жексұрын келіп, олар өздері үшін жұмақтың жапырақтарынан
киім тіге бастады… Ол (құдай) былай ... ... бұл ... ... ... жаусыздар. Сіздер үшін тұратын орын жер ғана…”.
Құранда Адам-атаның екі ұлы Қайың мен Әбіл де ұмыт қалмаған. Құранда
да, Таураттағыдай ... ... ... ... күнәһарлық ретінде
қарастырылады: “Және оларға Адам-атаның екі ұлы туралы хабарды оқып ... ... жаны оған ... жеңіл өлімін берді, сөйтіп ол оны
өлтірді де, шығынға батқандардың ... ... ... ... ... екіқабат болуы және Иисус Христосты тууы, сондай-ақ ... ... ... ... таураттық аңыз Құранда дәлме-дәл
қайталанады: “Міне, деді періштелер: “О, Мәриям! Мәриямның әлемдегі ... ... ... ... және жанына жақын ұлы ... ... ... ... ... Алла сені ... бөлейді. Ол
адамдармен бесікте жатып-ақ сөйлесіп, есейе берді және тақуалардың бірі
болды. Ол (әйел) айтты: ... Адам ... ... жақындап көрмесе
менде бала қайдан пайда болды? Ол (құдай) айтты: “Солай екені рас! ... не ... соны ... ... Ол оны жазу мен ... және Тора ... ... сөйтіп, Ысмайылдың ұлының өкілі етеді...).
Мұхаммед таураттық пайғамбар исламды уағыздаушылар болған және ... ... ... ... ... ... ... болған деп
есептейді: “Ыбырайым иудей де, христиан да болған жоқ,-дейді Құранда, ... ... ... ... және көп ... бірі болған жоқ”.
Құранда исламды ... ... ... ғана ... ... ... көне
өсиеттік пайғамбарлар атынан да айтылады: “Ыбырайым өз ұлына… және де ... “О ұлым ... ... Алла сіз үшін ... ... сіз сатып
кеткен болмас үшін онсыз өлмеңіздер!”. Жалпы алғанда ... ... ... Нут, ... ... ... ... Нұқ,
Мұса, Нарун және басқалары дінді ... ... ... ... ... олар өз халқының арасында уағыздай бастады, шындығына
келсек, аса ... жете ... жоқ, ... Құранда айтылғандай, өздері де
“тақуалар қатарында” болып шықты: ... Мұса мен ... ... ... ... қорықатындар үшін ескерту жасадық… және оған ... пен ... ... ... ... ... де ... етті… Нутқа біз даналық
пен білімді сыйладық… және Дәуіт пен Сүлейменге… біз ... пен ... және ... және ... және ... және біз ... қамқорлығымызға алдық: өйткені олар тақуалар қатарында”.
Жаңа идеяны насихаттауда Мұхаммедтің қызметінің табысты болуына ... ескі ... ... ... көп көмегі тигені
байқалды. Оның мысалына көне пұт ғибадатханасы-Қағбаның қасиеттілігін тану
бола алды, ... ... ... ... ... ... жаққа бетін
бұрып, сиыну талабын бұзып, ендігі жерде бетін Қағбаға қарай ... ... ... салт-дәстүрлерді пайдалана білген Мұхаммед өз идеологиясын
белгілеуде жаңашыл болды: ол мемлекет басшысы және діни ... ... үшін ... жаңа ... өзіне ала отырып, бұрындары ... ... ... ... қызметті өз қолына шоғырландырды. Жаңа
мұсылмандық нанымға назар аударуы оның барлық өмірлік проблемаларды шешуге
тиісті беделді ... адам ... ... ... ... бола ... өз соңынан бүкіл Араб түбегінің ... ... ... ... ... ... не
сақталып қалған болса, солардың арасынан нені алуға болса, соның бәрін де
пайдаланды… Салт-дәстүрлерге сүйене отырып, Мұхаммед ... ... ... ... ... жаңа ... ... білдірді және өмірге
енгізді. Ескі мен жаңаны шебер үйлестіре ... ол ... ... ... ... ... ... үшеу: Құран, Сүннет және Шариғат екені
белгілі. Бірақ ... ... ... ... ... Дін ... ... “сөзі”, Алла тағының астына сақталған, “көктен
түскен” кітап, ол онда жазылғанды ... ... нені ... деп ... ... ... ескерткіші. “Ол әлемдік мәдениет тарихында
Таураттың Көне және Жаңа өсиеттерімен бір қатарда тұрады, ал ... ... және ... ... әсерінің ауқымы жағынан Құран
бүкіл адамзаттың мәдени мұасына жатады”/24,65/.
Құранда догмат, ... және ... ... ... ... ... ... мәселелері қамтылған. Құран қара сөзбен ұйқасқан өлең
түрінде жазылған, 114 ... ... ... оның ... өлеңдерге
(аяттарға) бөлінген.
Құраннан кейінгі екінші маңызы бар кітап Сунна (арабша-жол, өнеге,
үлгі) болып табылады. Исламда Суннаның ... ... ... мемлекеттік,
әлеуметтік және жеке қатынастарды реттеп отыруға Құранда бар нұсқаулардың
жеткіліксіз болғандығымен түсіндіреді. ... мәні ... Әли ... мына ... оның ... маңыздылығын білдіреді: “Бүліншілік
жасаушылармен, Құранмен күреспе, өйткені оны әр ... ... ... ол көп ... ие; ... ... күрес: одан олар үшін
құтылар жол жоқ”.
Сунна жинақтары ... ... ... ... және ... әл-Мүсілім” ең беделді жинақтар деп есептеледі. ... ... ... ... ... және ... уақытта Мұхаммедтің беделімен
нығайтылып отырады /11,19/.
Сүнненің пайда болуымен мұсылмандар арасында: “Сүнне Құрансыз да өмір
сүре алады, ал ... ... өмір сүре ... деген қанатты сөз дүниеге
келді, сондықтан да ондай ... ... ... ... ... ... ... ат алды. Осы уақыттан бастап феодалдық-теократиялық
мемлекеттік үстем идеологиясы сунниттік ислам ... ... ... “Қасиетті” кітаптарының ... ... ... жинағы. Кеңестік белгілі ислам зерттеушісі Г.М.Керимов
Шариғатта “шаруашылық өмірді зерттеуші, ... мен ... ... ... мен ... және басқа да діншілдердің мінез-құлқы
мен бүкіл мұсылман қауымының өмір тәртібін ... ... бір ... Шариғатта тыйым салулар егжей-тегжейлі мазмұндалып, рұқсат
етілетін, ... және ... ... белгіленген”,-деп
көрсетеді.
Шариғаттың қайнар көзі Құран мен Сүнне ... ... ... ... ... онда ... діни сипаттағы да кең
ауқымды мәселелер қамтылады, әсіресе таза азаматтық проблемалар ... ... ... ... ... дәстүрлі аймақтарда тарихтың ұзақ кезеңі бойында Шариғат
мұсылман қоғамының өмірін ... бір ғана ... ... болды, ал
шетелдік Шығыстың жекелеген елдерінде ... ... ... ... ... ... Бұл-Судан Арабстаны, Араб әмірлігі, Зия-уль-Хак басқарған
кездегі Пәкістанда осылай болып отыр.
Біздің елімізде шариғат соттары ... ... ... ... ... ... жекелеген ережелері сақталып отыр: садақа
үлестіру, тамақтық тыйымдарды сақтау ... ... ... етін ... ... ... жасау және басқалары, бұларды жергілікті халықтар
көбіне ұлттық салт-жоралар ретінде қате түсінеді.
Құран, Сүнне және Шариғат мұсылмандар үшін ... ... ... ... есептеледі. Нақ осы үш “қасиетті жазуларда” исламның дін ілімі,
жеке адамның және жалпы алғанда барлық мұсылман қоғамының ... ... және ... ... мазмұндалады.
Ислам монополияға ұмтылмайтын, өз мақсат-мүддесін басқаларға таңбайтын
дін. Сондай-ақ, Ислам бір ұлтқа ғана емес, әлемдегі барлық халықгар ... ... ... кітаптар мен пайғамбарлар барша адамзатқа ортақ.
Өйткені, Алла барлық адамзаттың, әлемнің жаратушысы. Ал, ... ... ғана ... ашық ... Басқа діндер де осы іспетті.
Құранда соңғы пайғамбар Мұхаммед ғалейһис уә саламға: "Біз сені барлық
адам баласына жақсылық хабар етуші, әрі ... ... ... ... оны адамдардың көпшілігі түсінбейді" делінген. Сондыктан да, Ислам діні
бүкіл адамзат баласы үшін келгендіктен, түбінде ... ... ... бір ... тоғысары хақ. Қазірдің өзінде бір ... ... бой алып ... ... пен ... ... неғұрлым жетілген
сайын адамзаттың бірігуі де соғұрлым жеделдене түседі.
Қашанда болмасын ақиқаттың алдына тосқауыл қоюшылар кездеседі. Қазіргі
Ислам ... да дәл ... ... ... ... үшін ... бүл дін
неғұрлым күш алған сайын, соғұрлым кертартпа күштер де бас ... ... ... экстремисшілдікті таңу осының
айғағы. Күні бітіп келе жатқан басқа наным-сенімдерді өз айдауына көндіріп
алған саясат ... ... ... ... ... ешбір саясатқа
бағынып, ешкімнің қолшоқпары болмайды. Мұны жақсы түсінген басқа діндер де,
оларға қолпаш ... ... ... та ... ... күйе ... Алтынды ешуақытта тат баспайды. Қайта жан-жақган орынсыз ... ... ... ... ... ... ... жөн. Құранның
әрбір тылсым аяттары игеріліп, ... ... ... Ислам діні
салмақгана береді. Қай дәуір, қандай жүйеде болса да, Құран сол дәуір мен
жүйеге ... ... ... ... оған жан-жақгы сән береді, толықгыра
түседі. Мұның басты себебі сонда -Ислам ешқандай формацияға, билік ... ... тек ... пен ... ... ... ... өкімет болуын
талап етеді.
II Тарау. Мұсылман құқығының қайнар көздері
2.1.Мұсылман ... ... ... ... және ... ... ... көздерін топтарға бөлуде негізінен әр
ғалымның ойы әртүрлі мысалы Сарсембаевтың ой ... ... ... ... құқығының қайнар көздерін негізінен екі топқа бөледі: ... ... және ... ... ... деп. Яғни ... қайнар көздерге
Құран (барша мұсылманның қасиетті кітабы) және Сүнне (Мұхаммед (с.ғ.с.)
пайғамбардың ... ... Фил ... (с.ғ.с.) пайғамбардың
әңгімелері), Такрих (Мұхаммед (с.ғ.с.) ... өмір ... ... Ал ... қайнар көздерге Иджма, Қияс, Пәтуа ... ... ... ... (діни нормалар) (иттихад, ильтихад,
иджтихад) жатады.
Осылардың ішінде Құран араб ... ... ... ... ... ... Құран бүкіл дүниежүзілік мұсылман қауымының
қасиетті кітабы. Құран 114 сүреден тұрады оның 90-ны ... 24-і ... ... және ... ... ... мағынасы жағынан, тіл
ерекшелігі бойынша, жазылу ерекшелігі бойынша ерекшеленеді. Құран сүрелері
6666 астам аяттан тұрады. Рамазан ... 27 күні ... ... ең ... ... ... Құран негізінен Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар тірі
кезінде ауызша болған және Құранды есте ... ... ... ... ... пайғамбар қайтыс болғаннан кейін ... ... ... ... қабылданды. Бұл жұмысты Абу-Бакр халифінен Эфид ибн Сабит
бірінші рет орындады. ... ... ... ... ... ... ... ибн Масуд, Абу Муса аль-ашъари жазбаша түрде жазды. Жалпы
Құранда әр ... ... ... және ... да ... ... нормалары жазылған. Құран бұрынғы ортағасырлық арабтардың ғана
емес басқа мұсылман халықтарының ... ... заңи ... болып
саналады.
Сүнне – Мұсылман құқығының басты қайнар көздерінің бірі ... Араб ... ... жол, ... нұсқау дегенді білдіреді.
Сүнне негізінен исламның әр ... ... ... және өмірдің
-құрылысына байланысты хадистерден тұрады. ... VIII-IX ... ... ... келген содан кейін барып жазбаша түрде жазылған.Сүнне
үш түрге бөлінеді: ... Фил, ... ... ... ... ... тарайды. ) Мұсылман құқығының ең басты қағидаларының бірі Құран мен
Сүнненің қатынасы жайлы ... ... ... ... көп ... айтқанда бұл екі қайнар көздің қатынасы былай көрініс табады. Сүнне
Құранға қарсы емес, ... ... ... ... ... сөздерінің
түсіндірмесі. Мысалы: егер сот керекті норманы Құранның ... ... онда ол ... қарайды егер ол жерде де ... ол өзі ... ... ... шығаруды кез-келген шығара бермеген, шешімді муджтихад
атағын алғандар ғана шығаратын.
Иджма – мұсылман ... ... ... бірі ... ... ... ... дегенді білдіреді. Иджма ... ... ... ...... ... аналогия бойынша талқылау бағытталған қайнар
көзінің бірі болып табылады. Егер Құран ... ... ... болған және
қойылған сұраққа жауап бере алмаса, онда осы сұрақты аналогия бойынша шешу
үшін Қияс қолданылады. Қияс ... ... ... ... ... ... ... аль-хадис) арасындағы дау-дамайларды шешу кезінде пайда
болған. Қияс ислам заңи қызметінде ерекше орын алады.
Шариғат – Арабтың «шариат» сөзінен ... ... ... ... жолы ... білдіреді. Осы ұғым арқылы заң нормаларының жиынтығы,
тәртіп ережесі, мұсылманның дұрыс қылық жасау ... ... ... ... – ол ... ... және Сүнненің басты,
қасиетті сөздері арқылы жеткізілетін заңдар болып табылады. Шариғат арқылы
адамдардың Аллаһқа деген ... ... ... Бұл ... ... ... реттеледі. Адамдардың бір-біріне қатынасы «му’амалат»
терминімен белгіленген жеке (азаматтық) құқықпен реттеледі.
Фикх – ... ... ... Бұл ... ... міндеті
Құраннның жіне Сүнненің пайдалану және талқылау қағидаларын мұсылман қоғамы
өмірінде, мемлекет деңгейінде практикалық жағынан талқылау болып табылады.
Былайша ... фикх ол ... ... ... ... ... ал
шариғат – мұсылман құқығының тәжірибиелік жүйесі болып табылады.Осы ... мен ... ... Фикх пен ... ... ... байланысты
екендігін көруге болады. Фикх ілімінің өзі теориялық жағынан ... ...... ... фуру ...... «бұтақтары» деп.
Ал Н.Ө. Өсерұлының және Ө.Қ. Қопабаевтың ой-пікірлеріне келетін болсақ
олар ... ... ... ... ... ... ... негізінен әбден
зерттеліп, талданған дейді. Бұл қайнар көздерді екі топқа ... ... ... ... мен Сүннені жатқызсақ , ал екінші топқа – ... ... ... ... алғашқы топтың алар орны ерекше. Өйткені,
онда ... мен ... ... айқын көрсетілген.
Алайда, уақыт өтуімен әрі қоғамдық қарым-қатынастың кемелдене түсуімен
көптеген жәйттерде мәселелердің шешімі Құран мен Сүннеден табылмай ... ... ... ... ... ... ақыл-ойға
салып (Қияс) заңдастырылуларына жол берілді. Әлбетте, таласты мәселелерді
шешуде әдеттік заңдарменде санасып отырады. Бұл ... ... рөлі ... ... XI-X ... мұсылмандық құқық нормалары жасалынып
бітті. Оны Фикһ немесе шариат деп аталады. Дегенмен де әр ... ... ... өз ерекшеліктерімен, ауытқуларымен, бір ізді болмауларымен көзге
түседі. Ал, бұл ... ... ... мәні мен ... әсер ете ... ... реттеушілік жалпы қағидалармен
жүзеге асырылады. Мұсылмандық құқық құрылысын сипаттауда оның нормаларына
егжей-тегжей ... ... рөл ... Мазмұнына қарап, бұл нормаларды
екі топқа бөлуге болады. ... ... ... ... беру ... Бұл ... бес категорияға-міндетті, кеңес етілген,
рұқсат етілген, шектелген және тиым салынған деп бөледі.
Осы категориялардың жақсысын ұстанғандарды- имандылар, ал ... ... ... ... –жамандар деп санауға болады. Екінші топқа-
белгілі бір жағдайларға, не іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... кісі ... өлім жазасына
кесілуі, есі дұрыс ... ... ... ... т.б. ... ... ғибадат және адамдардың қарым-қатынасын ... ... Өз ... ... қарым-қатынасын реттейтін
нормалар: жеке адамдар статусының құқықтары, қылмыстық құқықтар, ... ... ... ... ... және ... деп бөлінеді.
Жеке адамдар статусының құқықтары негізінен діни ... Бұл ... ... ... ... ... ... отбасын материалдық тұрғыдан қамтамасыз ету, бала тәрбиелеудегі
міндеттер, өсиет, мұрагерлік, қамқоршы, құқықтық қабілетін шектеу, т.б. ... жеке ... ... ... жекеменшік мәселелерін реттеу,
әр түрлі келісім түрлері мен оларды қамтамасыз ету, міндеттемелерді орындау
тәртіптері т.б. ... ... ... ... ... ... ... оларды санкциялайды. Құран мен ... ең ауыр да ... ... ... ... Ең ауыр ... ... серік
жасау, нақақ қан төгу, жезөкшелік пен зінәқорлық , ата-анасын ренжіту,
тонау, діннен безу, ... ... ... т.б. Мұсылмандық құқықтың
әлеуметтік саяси ... ... екі ... ... бірі ... және
бірі ішкі ниет-сенімдерді қамти отырып әсер етеді. Осының салдарынан ... ... ... тек «жалған фәни» ережесін бұзған болып табылмай,
«шын дүние» ережесін де бұзған болып табылады.
Осыдан келіп, ... ... ... бұзушылық өте сирек
ұшырасады. Адамдар арасындағы қарым-қатынас мемлекеттің ... ... ... ... да ... ... мәжбүрлеу шаралары
тіпті қолданылмайды.Өйткені , жауапкершілік әрбір ... ар ... ... ... Міне, осы себепті де мұсылмандық
құқық өресі кең, ол саясатпен де, мемлекетпен де, ... де ... ... Исламның басты қағидаларында халықтық өкімет мынандай бағамдарды
қатаң сақтағанда ғана діттегеніне ... - ... ... олар ... ... ... өз азаматтарының ар-ожданын, өмірін және мал-мүлкін қорғауға
міндетті(Құран:5 сүре, 59 аят);
1. Өкімет басшысы әрқашанда адамдар мен ... ... әділ ... тиісті(Құран 5 сүре, 59 аят);
2. Мемлекеттік мәселелер ақылдасып, талқылау жолымен шешілуі ... ... 39 ... ... адамды ең қажетті нәрселермен, яғни тамақ ,киім және баспанамен
қамтамасыз етуі шарт ... 20 ... 119-120 ... Халықтың қауіпсіздігіне, өмірі мен мал-мүлкіне, ар-ожданына кепілдік
беріліп, қорғалуы тиіс (Құран: 2 ... 206 ... ... жүйе ... әрі ... ... саралануы қажет (Құран:2
сүре, 206 аят);
6. Денсаулық жүйесі міндетті түрде ұйымдастырылуы, әрі тегін болуы ... сүре 206 ... Діни ... толық еркіндік берілуі шарт (Құран: 2 сүре, 257аят);
8. ... ... ... ... болу (Құран: 5 сүре,9 аят);
9. Тұтқындарға мейірімділікпен қатынас жасау (Құран:8 сүре, 68 аят);
10. Уәдеге опа етіп, ... таза ... ... 47 ... аят);
11. Өзіңнен әлсіздерді әділетсіз келісімдерге мәжбүрлеуге болмайды (Құран:
47 сүре, 5аят);
12. Өкімет басшысымен ... ... ... ... ... ... сүйену, жеке адам мүддесі мен пайдасына жол бермеу
(Құран: ... 60 ... ... ... ... ... ... те жалпы халықтың әл-ауқатын
көтеруі тиіс. Мойын ұсынбайтын ұйымдарға тыйым салынады (Құран:5 сүре,3
аят);
14. Қандай қуатты мемлекет болса да, оның басқа елге ... ... ... Қару- жарақ тек қорғану мақсатында ғана пайдаланылуы
тиіс (Құран 20 сүре, 132 ... ... ... ... да зор адамгершілік тұрғыдан
шешіледі. Мысалы:
1. Адамдар арасындағы келіспеушілік тек әділ жолмен шешіңдер ... ... 59 ... ... таза ... Бастарың кетсе де, тіпті өзіңе, не ата-
ана, туыстарына қарсы болса да әділ куәлік беріңдер(Құран: 2 сүре, 136
аят);
3. ... ... ... ... ... бірақ заңсыздыққа барма (Құран:2
сүре, 191 аят);
4. Татуласуға бейім тұр (Құран: 8 сүре, 62 аят);
Айта берсек, мысалдар өте көп. ... ... ... ... жол
бермейді.Бет-алды жойып-құртуға, ысырапкершілікке қарсы. Сені ақ, қара,
қызыл не қоңыр түсіңе емес, істеген ... ... ... ... адамның басқаларға пайдалы іс-әрекет етіп, зияннан ... ... ... қан ... ауыр ... жатқызып,оның күнәсін
жәбірленуші кешірмесе, мың жерден тәуба ет, Алла кешіре алмайды.Өйткені,
әркімнің қаны, өмірі, ар-ожданы ... оған ... қол ... ... . ... бағамдарды ту еткен Ислам ... ... ... деу ... ... дін ... ... Былайша айтқанда адам
баласының әл-ауқатын, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... идея Сауд ... Патшалығында қолдау тапқан. Содан болса керек,
ол мемлекеттегі әлеуметтік, саяси ... бір ... даму ... ... оқу ... ... қолдау шараларының түрлері мол.
Одан жай халық пайда таппаса, зиян тауып ... жоқ . Оның ... ... ең озық үлгілерін біздің ата-бабаларымыз өз әдет-ғұрыптарына,
заң нормаларына, салт-дінімізге сінірген. Көп ғасырлар бойы қағамдық қарым-
қатынасымызға етене сіңіп, күні ... ... ... ... ... ... оның тамыры балта шапқаны әмбеге аян. Бірақ,
көпшілік ... ... ... кеткен нағыз әділетті дін- Исламның
ықпалы қайта түлеуде.
Тәуелсіз, Егеменді Қазақстанның бір ерекшелігі кез-келген ... көз ... ... ... ... ... зерттеп, олардың рухани байлығының молаюына жол ашып ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда
тұратын тұрғындардың үштен-екісінен астамы мұсылмандар. Олардың тарихи
дәстүрі, тұрмыс-тіршілігі, ... ... ... ... осы халықтарды Ислам діні арқылы біріктіріп, ... ... ... ... ... ... Қазақстанда көбеймесе-
кемімейді.
Сондықтан да, ... ... ... ... тиіс. Мен
Қазақстан Республикасында діни наным-сенімдерді ... ... ... төмендегі ұсыныстарды жасаймын:
1. Республика көлемінде Ислам дініне, оның ішінде Имам Ағзам жолын
ұстанушыларға және Христиан дініне үгіт насихаттарын жүргізуге
рұқсат ете ... ... және ... ... реакциялық
ағымдарына мүлдем тиым салу;
2. Ислам және Христиан діндерінен өзге наным-сенімдерге тиым
салынсын, оларды үгіттеушілер заң ... ... ... Ислам және Христиан діни басқармаларының біріне-бірі құрметпен
қарауын, ішкі істеріне араласпауын заңдастыру;
4. Бұқаралық ақпарат құралдары мен баспасөздің тек діни ... ... өзге ... үгіт ... жүргізуіне шек
қою;
5. Ислам және Христиан діндері мен олардың діни басқармаларының
жұмыстарын Қазақстандық патриотизмді ... ... беру және оқу ... ... және ... ... ... оқыту;
7. Республикамыздың барлық оқу орындарында, жұмыс орындарында, 5
уақыт ... ... ... азаматтарымызға белгілі бір бөлмелерді
бөліп беріп оларға жағдай жасау керек.
2.2 Шариғат нормалары және ... ... ... ара ... көз ... ... діні қазіргі Қазақстан аумағында VIII-IX
ғ.ғ. тарала бастаған. Әлбетте, ... діні бұл ... ... ... ... жоқ. Қазақстан аумағындағы тайпалар арасында қалыптаса
бастаған феодалдық қарым-қатынастарға бұл діннің кері әсері болмай, ... ... ... ... игі әсер ... ... ... бұл тайпалардың діни-саяси жағынан да сұраныстарын қанағаттандыра
алды. Өйткені, исламдық ... мен ... ... ... ... емес ... ... «Көк Тәңірі» сенімді Аллаға ауыстырылуы
нәтижесінде исламның шариат заңдары мен тайпалардың әдеттік заң-қағидалары
бірін-бірі толықтырып, кемелдене түсті. ... ... ... зиялылық қоса
келіп, білімге жол ашылды. Медреселер ашылып, білім жүйелі түрде оқытыла
бастады. Тілімізге араб ... ... ... ... ... ... Иассауи, Жүйнеки, Сығанақи, Жауһари, т.б. секілді ғұлама ғалымдар
шықты. Тіпті, құқықтық терминдер, Мысалы: құқық, айып, ... ... ... т.б. ... ... төл сөзімізге айналды.
Ислам діні томаға-тұйық тайпалардың тез тіл ... ... және ... байланыстарын күшейтуге жол ашты.
Тайпалық айырмашылықтар бірте-бірте жоғалып, халықтық ... ... ... экономикалық-мәдени тұтастықтар және тіл мен діндегі
ұқсастықтар кейіннен қазақ ... ... ... ... ... ... күнделікті от басынан бастап, қоғам ішінде
қолданылатын заң қағидалары ... келе ... ... жолы», «жол-жора»
секілді жазылмаған заңдармен тікелей араласқан, әдет-ғұрып, салт-дәстүрімен
астарласқан афоризмді сөздерден, ... ... ... ... ... ... опа ет», «бас ... де шын сөйле», «біреудің ала
жібін аттама», «аманатқа қиянат жасама», «бас ... ... да тіл ... ... ... қылыш кеспейді», «алдыңа келсе атаң құны болса да ... ұят ... ... ... бар ... бұл ... ... бірден
қалыптаса қойған жоқ. Біраз мезгілдер өтіуіне тура келді.Исламға қарама-
қайшы жақтары бірте-бірте өз ... ... ... ... немесе,
діни сипат алды. Мысалы, шамандық дәстүр- бақсылық сақталғанымен, ендігі
жерде бақсылар Аллаға мінәжат ... тек ... ... ғана мақсатына
жететінін білді.Немесе, ата-баба аруақтарына сыйынуды алайық . Ежелден келе
жатқан бұл ... ... ... ... ... ... мен тірілер
арасын байланыстыратын күш берілді.
Аруақтарға ... мән ... ... жұма ... ... ... Аруақтарды разу етуге («өлі разы болмай-тірі байымайды»\, ... ... ... асы ... ... атсын» т.б.) тырысты.
Араб миссионерлері тайпа-рулардың рухани пікірлеріне, талассыз үгіт-
насихат жүргізетін ақылгөйлеріне айналды.бұлар бұл тайпалардың әдет-ғұрып
заңдарын, ... ... ... мен сенімін, көңілі мен ниетін
әбден зерттеп танысқаннан кейін, бұлардың заң ... ... ... деп тауып, ал мәжуәсилік тұрпайы жақтарын оп-оңай ... көз ... ... ... ... ... ... қайшы келмейтін, қайта адамзат балаларының ізгі
мұраттарына дәл келетін демократиялық аумағындағы ... ... ... ... ... ие болып, оның үстіне сот істерін ... ... ... ... ... жүргізді. Ал, отырықшы аудандарда қазылық жүйе
болды.
Бұл аумақтағы тайпалар ру-ру болып, өз ... ... ... кез-келген қоғамның көкейкестілігі мәселелерін көп болып,
ақылдасып шешіп ... ... ... ... ... тон ... «алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса ... ... ... бұл ... ерте түсінген. Әсіресе, кейін қазақ
халқын құраған тайпалар нәсілдік ... ... ... ... ондай
рулар өз ішінде қан араластырып, жеті атаға ... қыз ... қыз ... ... ... ... өзіндік бір ерекшелігі.Ислам бұл ... ... ... ... ... ... қазақтар өз нәсілін таза сақтай
білді. Сөйтіп, басқа ұлыс, базқа жүзден не рудан қыз ... қыз ... ұлан ... кең ... мыңдаған шақырым көшіп-қонып жүрген осы
тайпалар өзара құдандалы ... ... ... ... «күйеу жүз
жылдық, құда мың жылдық» қағидасы өрбіп, бір-бірінің қадір ... ... Ат ... ерте ... ... ... «қайын жұрты», «өз
жұртың» және «нағашы жұрты» деп аталатын үш жұртының нәтижесі, ... ... ... ... ... ... ... дәнекер
дәстүрдің суалмауына жол ашты. Міне, осы үш жұрттан құралған халық өз
намысын қолдан ... ... ... ... ... ... ... терең мән берді.Рас, ислам діні енуі ... ... ... бастап, бүкіл қоғам мойынсынатын жан дүниелік саяси, рухани т.б.
тәртіп заңдарымен ... ... ... ... құқықтар жаңаша
сипатқа ие болды. Дегенмен, ... келе ... ... ... ... ... Сөйтіп, жеті атаға дейін қыз беріп, қыз
алмау, қыз алып қашу, қалың мал, ... ... ... асын ... ... т.б. инститтуттар өз сипатын сақтап қалды. Бұл тайпалардың
екінші бір ерекшелігі сот ... ... ... ... ... ... дау-жанжалдан бастап, әр түрлі қылмыстарды ежелден-ақ
билер туралы деректер бізге көптеп ... бұл ... ... Осы ... зер ... ... рудың өз намысын жыртар
билері болғаны даусыз. Билік тұқым қуаламаған. Оларды ... ... ... ... ... ... ... ежелгі дәстүрлерді
қайта тірілтіп, соттарды осы дәстүрге итермелеп отыр. ... ... ... қолдап отыр. Өйткені, жария болған жерде реніш, пара алу, көз
қысып, бармақ басу болмайды. Ол ... ... ... ... өнер ... туа ... талантты, сөзге шешен, пайымы мол, өз ... ... ... мықты білген. Оған қоса өз елінің тарихын,
шежіресін ... ... ... Қазіргі соттарға бұл қасиеттерді игеруді
неге алға ... ... ... абыройы артып, қаралатын істің шешімі
әділ бола ... ... ... айту ... ... ... саны өсіп, сапасы
жақсарған сайын арта түскен. Бұл тәжірибе қорытындыларын, ... ... ... ... тұрақты мәжіліс ашып, талқылаған сайын қоғамға ең қажетті
деген шешімдерді ... ... ... ереже ретінде қабылдап отырған. Атақты
да әділ билердің шешімдері басқаларына үлгі-өнеге болып, маңызды да ... ... ... ауыздан-ауызға тарап, халық жадында ұзақ
сақталған. Билер кенесі заң ... ... ... ... Бұл ... шығарылған шешімдер бүкіл халық, тіпті хан да бас иетін заң
іспетінде саналған.Мұндай шешімдер есте ... ... өлең ... ... ... ... айтар ойы шымыр болып келеді. «Тура биде туған
жоқ» ... ... ... ... бұл ... ... бас идіріп, таңдай
қақтырады. Қазақ деген халықты құраған тайпалар сөз қадірін өз ... Кез ... ... өз ... да, ... да, ... ... да, даналығын да, қайғысын да, қуанышын да сыйғызған. Билер халықтың
көкейіндегісін айтып, көмейіндегісін білген. Оларды ... та, ... ... ... ... тең ұстап, қара қылды қақ ... ... ... ... болмаған. Олар:мал мен жан дауына, ар мен намыс ... ... ... ... естіркен, көңіл айтып, жылағанды жұбатқан, тілек
айтып, бата ... ... ... қиын мен ... қымбат пен арзанды,
жақын мен алысты, жақсы мен жаманды, обал мен сауапты ажыратқан, ... ... уәж ... ... ... ... ... қасиеттерге ие
бола бермейді.
Сот істерді көпшілік алдында, қағаз-қаламсыз жариялы түрде жүргізген.
Бұған қарап қаралатын істер атүсті жүргізілген деген ой ... ... кісі ... мен ... кісі ... ... зақым мен
зардаптың ауыр-жеңілін сараптай алған. Болған қылмыс пен ... ... ... ... ... ғана ... қылмысына қарай: өлім
жазасына, құн төлеуге, жарты күн төлеуге, тіпті ат-тон айып ... ... ... Қылмыс тек ауыр мен жеңілге бөлінбей, оның жасалған
орны мен уақытына да мән берілген. Кісі өлтірушіні-қанды-қол, ... ... қол ... ... алушыларды-қарақшы,отанын, елін
сатқандарды-опасыз, ата-баба жолынан ... ... деп ... Бұлардың бәрі ауыр қылмысқа жатқызылған.
Сол секілді ата-анасына қарсы шығу, үлкендерді құрметтеп-сыйламау да ... ... бұл ... ... ... ... қараған.Тым әріде
«тіл кесу» қағидасы күшінде болған. Әлі ... ... ... ... ... ... деуі ... Кейін «бас кеспек болса
да, тіл кеспекке» тыйым салынған.Тек жауапкершілікке ... ... ... ... ... «құлақ кесті құлына» айналдырған.
Дегенмен, құлдық, құл иеленушілік ... жер ... ... бізде болмағаны ақиқат. Біздің ата-бабаларымыз құл иеленушілік
кезеңді бастарынан өткермеді. Алғашқыда ата-бабаларымыз қағида-ережелерін
«жөн-жосық» деп атаған. Бұл ... жөн (заң, ... ... ... Әлі күнге «жөн- жосықсыз маған неге тиесің?» - деуіміз сондықтан.
Жосықтар өз кезегінде реттерге бөлінген. Мынау ... ... ... деуіміз
де сол себепті. Кейін Алаша хан ... ірі ... ... ... ... оң, сол және орта ... бөлінген. Малға таңба
салынған.
Жекеменшіктілік қағидалары күшейтілген. Жеті атаға дейін қыз алыспау
дәстүрі бекемделген. VIII-X ... Оғыз ... ... ... бір ... ... ... Ата-бабаларымыз «досына адал,
дұшпанына қатал» болған. Ең ауыр қылмыстарға: кісі өлтіру, ұрлық пен тонау,
бүлік шығару, зинақорлық, ... ... әйел ... ... безу ... Жазалау түрлері: дүрелеу; өлім жазасы; тас боран ету;
масқаралау; зынданға салу т.б. ... ... ... ... ... жаза ... ... бөлінген. Басымен тартатын жазаға: айып; тоғыз-
айып; ат-тон; құн төлеу т.б. ... айып ... ... ... да ... ... Қылмыс тек қылмыскердің өзі мойындағанда,
болмаса куәләр қатысуымен, айғақтармен ... ... ... Бұл ... әлсіз болғанда ант ішкізу дәстүрі қолданылған.
Кейінгі қазақ хандары: ... хан да, Есім хан да, ... хан да ... мен ... ... ... өз заманында лайықты реформалар
жасаған. Оны бізге келіп жеткен «Қасым ханның ... ... ... ханның
ескі жолы», «Тәуке ханның Жеті жарғысынан» айқын байқаймыз.
Енді осы ... ... ... ... ... мен ... арақатынасын анықтауға көшелік. Құн дауы. Адамзат баласы ерте
заманнан-ақ біреудің қанын нахақ төгушілерге ... ... ... ... Әйтсе де, қанша заң шығарып, қандай қатал шара қолданғанымен кісі
өлтіру тоқтайтын емес. Әрине, кісі өлтіру саны әр елде әр ... ... ... ... ... болып жататын құбылыс. Әсіресе, мұсылман
елдерінде кісі өлтіру өте сирек кездеседі.
Әрине, адамның бұл ... ... рет ... ешуақытта естен
шығаруға болмайды. Әркім жарық дүниеде өмір сүруге құқықты. ... ... ... қол ... ... жоқ. Қазақ әдет-құрып заңдары
бойынша кісі өліміне аса ... ... ... ... ... мұндай қылмысты қайталап болдырмайтындай жақтарында қарастырған.
Кісі өлімі ... ... тән дерт ... ... Сол себепті кісі
өлтіруші қылмыскерді – «қанды қол» деп ... оның ... ... да ... еткен.
Жеті жарғының бабы «қанға қан, жанға жан» деп ... Бұл ... ... халықта бар қағида. Бұл дәстүр бойынша біреудің өмірін ...... қол, ... ... ... ... алып өлтіруі, қанды
қол қолға түспесе, сол қылмыскердің ең жақын жанашыр ... ... ... ... ... ... қанын қанмен жумаса, онда бұл бүкіл
руластарына намыс саналған. Ал, ... қол ... ... ... ... ... өз еркімен біреуі де зор намыс болатын. ... ... ... ... өлім ... дау мен ... ... соққан. Кейде осындай
екі рудың дау-жанжалына үшінші бір ру (яғни, нағашы, ... ... ... ... ... апарып соқтырған.
Құранның кешірімді болуға үндеп бітімге шақыруы да (мысалы, ... ... ... ... қазақтарда да "алдыңа келсе әкеңнің құнын
кеш", ''кешірімді бол" деген қағидалар қалыптасқан. Яғни, исламда да, қазақ
әдет-ғұрып зандарында да ... ... ... құнмен
алмастырған. Сөйтіп, ислам өлім жазасы орнына құн төлемін енгізді. ... ... ... ... ... адам артында отбасы, әйелі мен
бала-шағасы қалады. Олар асыраушысынан айырылған соң халі ... ... бір. ... тараптан құнды қанды қолдың бүкіл руластары болып ... орай ... адам ... - қанды қол болмауын ... ... ... ел" ... ... тырысады. "Бүлінген ел" атанса,
қоғамнан шеттетіліп, олармен қарым-қатынас үзіледі. Сол үшін құн алу ... Бұл ... ... ... ... жандандырса пайдадан өзге зияны
болмайды.
Кейде, "канға қан, ... жан ... ... адамды айуандықпен
қасакана өлтірушілерге, екі не одан көп кісі өлтіргендерге ... ... ... кек" деп атаған. "Қанды кек" жазасын жүзеге асырарда койылатын
талаптар да болған. Олар: теңдсй кек алу (яғни, канға-қан, ... ... т.т.) ... қолдың кәмелетке жеткен болуы, өзін-өзі игере, ... ... ... ... ... ... ... мойындауы, мойнына қойылуы т.т.)
қанды кекті жақын ... ... ... кек ... ... бар жоқ кұн алуға келіскенде ғана кұн төленген.
Құн малмен кейде құл мен күң, немесе қыз беру ... ... Құн ... әдет-ғұрпында да, шариғатта да бірдей.
"Жеті жарғыда": "Ер адамның кұны 1000 қой немесе 200 жылқы, не болмаса
100 түйе" делінсе, ... да: "ер адам құны 1000 ... не ... ... - деп көрсетілген. Әйел кұны ер адам құнының ... тең ... ... да ... ... Сөйтіп, құн төлемі шариғатта да, қазақ әдет-
ғұрып заңдарында да бірдей екендігінде дау ... ... адам дене ... ... ... құн мөлшерін
қарастырайық: Шариғатта: ер адамның бір қолы үшін - 500 ... ... ... ... ... ер ... — 50, ... - 25 түйе, болады десе, казақ
әдет-ғұрпында - екі қолға толық құн ... ... көз, ... ... ... үшін ... пен қазақ әдет-ғұ[4]рып ... ... ... ... жоқ. Тек ... ақсүйектер үшін үстеме
құн 7 есе төлеу жайлы "Жеті жарғыда" да, онан ... одан ... ... мен ... ... ... бұл ... зандары мен
Құран талаптарына қайшы. Өйткені, ислам діні ... Алла ... ... ... тең ... болып саналады. Қазақ әдет-ғұрып ... ... да ... құлын, ата-анасы ұл-қызын, ері зінә жасап жатқан әйелі
мен көңілдесін өлтірсе, ... ... ... ... ... ... ... безгендерді өлтіргендер жазаға тартылмаған. Сол секілді,
Шариғатта да қазақ әдет-ғұрыптарында да екі ... ... ... есі ... өлім ... ... дауына келсек, мұнда да басқаның мал-мүлкіне ,қол сүғушылар
екі занда да ... ... ... Шариғатта басқаның мал-мүлкіне
қол сұғушылар жазаны көбіне ... ... ... ... кесілсе), қазақ
әдет-ғұрып зандарында малымен тартқан (яғни, 3 тоғыз айып ... ... ... ... заң ... үш рет ұрлық жасап қолға түскендерді
өлтірген. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... қолдану, өте дұрыс болған болар еді. Заң қатаң
болып, қадағаланып отырса, онан зиян ... ... ... ... құлып дегенді білмеген. Малға қатаң күзет те қоймағаны белгілі. ... ... ... ... жиен нағашы жүртына жиендік жасап, үш
ретке дейін мал-мүлік үрласа, барымта дәстүрімен алынған мал-мүлік ұрлыққа
жатқызылмаған. Жесір ... ... ... ... ... Рас, екі ... әйел затын отбасының діңгегі, ұрпақ
жалғастыру көзі ретінде карайды. Бірақ, ... әйел ... ... Мысалы, "әкең мен анаң бір мезгілде шақырса, ... ... бер", ... ... ... және ... ... соң әкеңді сыйла"
т.б. хадистер әйел құқығына қалай ыдырайтынын ... ... ... ұл мен қыз және онан ... ... ... күқык. береді. Екі
тарапта некелесу ... ... ... ... ... ... емес ... баршылық, қазақ арда шариғатқа ұқсамайтын қағидалар,
институттар мол.
Оны біз қалыңмал, құда болу, ақ баталы, ақ ... ... ... енші беру т.б. анық ... Жер ... ... ел қонысы,
мал жайылымынан шығып отырған. Шариғатта да, қазақ ... ... ... қара ... ... қара суы деп, жер мен ... көл суларын
көпке ортақ санаған әрбір тайпа мен руларды ежелден көшіп-қонған жерлері
болып, сол жерлер ру ... ... ... патшалық Ресей қазақ жерін
губерния, ... ... ... ... ... ... сына ... Міндеттеме, келісім-шарттар. Отбасына қатысты
міндеттемелерге келсек, алдымен некені айтпасақ ... Неке - ... екі ... ... ... кұру ... өзара жасасқан
міндеттемесі. Жалғыздық тек Аллаға ғана жарасқан. Адам баласына жүп болып
өмір сүру, ұрпақ ... ... ... ... құда ... ... ... екі тарапта да бір-біріне ұқсас.
Мысалы, шариғатта: қалыңдық таңдағанда: ақыл-есі бүтін, ... ... ... ... ... табу ... ие, ... емес,
жақын туыс болмау жағы қарастырылады. Әлбетте, біздерде де осыған ұқсас.
Қайта 7 атаға дейін ... ... ... ... Шариғат кітап
түскендерге (яғни, христиан дініндегілерге) үйленуге рұқсат береді.
Некелесуде екі ... ... ... ... ... екі ер ... ... мән беріледі.
Ажырасу кезінде, ері ажырасуға ниет етіп, 3 рет талақ ... ... ері 4 жыл 10 күн ... ... ... ... кем, белі жоқ, ... ауыру т.б.) еске тұтылады.
Ері өлгендер, ажырасқандар шариатта 4 ай 10 күн, ... ... 1 ... ... мерзім күтулері керек. Идда, не жылын күтушілерге сән-
салтанат ... ... ... алтын-күміс тағынуға тыйым салынады.
Сауда-саттық міндеттемелері. Екі жақта да өте ... ... сату мен ... алу ... өзара келісімі, кәмелетке келуі,
өзін-өзі игеруі, ... ... ... ... зат өз ... ... ... тапсырылуы қабылдар алынуы, сатылатын заттың сапасы мен
саны, ... ... ... ... ... қатаң сақталуы тиіс. Ұрланған
затты біле тұрып сатып алу ... ... ... ... ... ... мен
сыйға беру, өсиет айту, ант ішу. қарыз беру мен алу, сактауға беру, ... ... мен ... ... бойге мен жарыстағы т.б. міндеттемелер.
Шарпат пен қазақ ... өте ... ... ... ... айтқанда, шариат пен қазақ әдет-ғүрып зандарының ... ... ... өте ұқсас. Бұл деген сөз шариат зандарыынң
қазак қоғамына осері оте үлкен ... ... Осы ... дейін ислам діні
мен оның шариат зандарына тіксіне қарап келгеніміз ... ... ... ... ... ... Бүл тек ислам дініне, ғана емес, ата-
бабаларымызға да жасалған қиянат деп білуіміз керек. ... ... ... үтылмасақ, қтпаймыз.
Оның зардабын көріп те жатырмыз. Сондықтан ата-баба зандарымен ... ... ... ... қарап, қоғамымызға пайдалы түстарын
кәдеге жарату бүгінгі күннің маңызды мәселесі. Заңдарымыздың қайнар бастауы
осыларда жатыр. Өз ... ... қол ... ... ... ... оны
халық қүптайды, екі етпей орындайды. Сол үшін ата-баба заңдарына оң қабақ
танытып, ...... өз ... ... ... ... болуы тиіс.
2.3. Шариғаттың құқықтық сана мен құқықтық мәдениетке әсері
Біздің ... ...... діні — ... ... дау жоқ. ... жайлы өз білім деңгейі мен дүние танымы ауқымында ойлап, соған орай неге
тон пішпейді, не ... ... ... соған сүйене отырып,
кұрылмайды? Оның себеп-салдарын 70 жыл бойы сан ғасырлар ата-бабамыз ... ... ... болмысына айналған ислам ... қол ... ... деп ... ... құбыжық еткен атеистік тәрбие, сол
өсіп-өнген, көктеп-тамыр жайған алтын діңгегімізден айырып, өзінің ... ... ... ... ... жаздады.
Құдайға шүкір, қазір өз алдына жеке Ту тіккен ... ... ... ... ... басым көпшілік ... ... әлі де ... ... өз ... ... деп айта ... Қалың көпшілік мүлдем сауатсыз, қараңғыда
түртінектеген су караңғы соқыр ... ... ... шамға ұмтылган
көбелектей кез келген діни кітаптарға ... Оны ... ... ... шамалы. Оны түсіну үшін исламның табиғат-болмысын, Қасиетті Құран-
Кәрімді танып, білу ... Араб ... ... қажет. Кезінде, сақылдап түрған
коммунистік сары аязда шырылдап жүріп, мектептерге ішінара ... да ... ... ... ... ... Ол да қожырап, басталған іс аяқсыз қалды.
Имандылықты шыр етіп, жарық дүниеге ... ... өте ... ... Оқу ... сол істі тереңдете түсу орнына араб тіліне енжар
қарап, оның ... ... ... кең жол ашып ... Одан ұтып
жатқанымыз, бүлдіршіндеріміздің сол тілде сайрап жатқаны шамалы. Көше бойы
толған шетелдік-батыстық жарнамаларға ... Оны ... оқып ... жоқ. Нәтижеде елімізді қараңғылық қоюлана қаптап, әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... ма, зиянды ма, оны ойлап жүрген пенде жоқ. ... ... ... аса әр түрлі діни ұйымдар мен ... ... ... адал да ақжарқын, тазалық пен пәктікке ұмтылған ... шыр ... сан ... ... жік ... тек ... ... келе жатқан наным-сеніміне жегідей ... ... ... Мұны
жақсы сезініп, түсінгенімен мұсылман ... ... ... ... қол үшын ... ... да мәз емес.
Кешегі үстемдік-кеңестік дәуір кезеңінде Қазақстандық ... ... аз ... Соның салдарынан есінен танып қалған, құдайсыздық
шырмауына оралған ... ... ... ... жат діни-
нанымдар саналарын улап, ... ерте ... Бүл ... алды
алынбаса, қоғамымызға үлкен кесапат әкелгелі түр. Сондықтан да мемлекетіміз
болып, мұсылман елдері болып бұл ... ... ... бар ... ... ... ғана жаратушы Хақ Тағала алдындағы касиетті
борышымызды ақтауға бет бұрамыз. Ата-бабалар рухы мен ... ... ... ... жете ... ... ... хақ жолын өмірлік бұлжымас
қағида ретінде ұстанған ата-бабаларымыз ... ... ... ... ... әлім-жетікке жол бермеген. Қылмыс пен
тәртіп бұзушылық қашанда болмасын Алланы танымайтын, құқыктық санасы ... ... ... ... ... ... кезде еліміздегі
қылмыстың түрлері көбейіп, қүлақ естіп, көз көрмеген қылмыстардың жасалуы
біздерді де, коғамды да ... ... ... түрме, кұлып дегендерді білмей-ақ бейбіт өмір сүрді.
Қоғамымыз күннен-күнге рухани азғындық түңғиығына ... ... ... ... ... ... күнмен ғана өмір сүріп,
ертеңін, тіпті арғы дүниені ойламайды. Олардың бар ... ... ... ... ... ... бірін-бірі алдау, алдауына көбінесе
мәжбүрлеу. Мұны көрген дүмбілез топ "болмасаң да ... бақ" ... ... жеңілдік астымен" жүріп, оңай олжа табу шараларын іздей
бастады. Қаракөз ... ... ... ... ... ... ... өмірі болмаған "тастанды сәбилер" көбеюіне жол ашылды.
Нәрестелерімізді алыс ... сату шыға ... ... ... мүсылманбыз деп санайтын Қазақстан жерінде жат ... ... ... көрінер, қара жол торабында аспанмен таласа бой
көтерді.
Біздің қазақгар ертеден-ақ исламдық Ағзам жолында. Әбу Ханифа ... бұл жол ... ... ... ... ... ... снпаттарымен ерекшеленеді. Мұны жақсы түсінген ата-
бабаларымыз осы ағымға жан беріп, VIII ғ. Бері арасына жік түсірмей ... ... ше? ... жат ... ... өзінде Қазақстанда
исламдық 73 ағым өкілдері қаптап жүр. Әрі ... ... ... ... ... ... қажыған халқымызды рухани пәктентіп, айдынын асыру,
жан-дүниесін, руханиятын ... ... ... ... ... Әбу ... жолы ... жүрыс. Бүл жолды әлемдегі мүсылмандардың
басым көпшілігі үстанады ғой! Сондыктан да ... әр ... ... оқып жатқан қазақ азаматтарын елге қайта шақыруы әбден орынды.
Біздің қазақ халқы: "Қойшы көп болса, қой арам ... - ... Әр ... ... қаптатқанымен берері аз болмақ.
Бұл көкейкесті мәселелерді шешуге мемлекетіміз де, діни ... ... ... да ... бір ... бас, бір жеңнен қол
шығаруымыз керек. Қазақстандағы тұрғындарды процентпен алғанда мүсылмавдар
анағүрлым көп. Олар ... жол ... бас ... үлкен күш. Сонда бүл
күшті адамгершілік, әділеттілік жолына бүру көп жеңілдер еді. Сонда ... ... ... ... ... нағыз
азаматтық қогам құру оңайға түсер еді.
Құқықгық-демократиялық ... ... ... көзі де ... ата-баба қағида-ережелерінде жатыр. Қағида-ережелерді, заңдарды
қүрастырып, бекітіп, қабылдап отырушы органдар бүларды мүлдем көздерінен
таса ... ... ... кез ... ... ел ... тамырына сүйенеді. Жапония да, Қытай да, Ағылшындар да, Немістер де,
Үнділер де дәл ... ... ... сырттан әкелінгендіктен, қаншама
сүлу көрінгенімен ділімізге, руханиятымызға сіңбейді. Сол үшін ... ... ... ... таппай жатыр.
Оған азғантай мысалдар келтіре кетейік:
- біріншіден, ата-бабаларымыз кез келген ... ... ... ... обал-сауапқа бөледі. Бірін -жақсы,
екіншісін - күнә ... Күнә ... адам ... зиян ... да ... ... кез келген мүсылман аулақ жүреді;
- екіншіден, күнй жасаушылар болмауын үнемі қадағалап, бола қалған
жағдайда оның шыгу ... ... оның ... ... ... (мысалы, әке-шешеге қарсы шыққандар жазаланып, оның
үстіне ... ... ... ... ... күнә ... міндетті түрді күнодан арылуы (кәффат
беруі), істеген күнәсіна ... ... ... ... жоне ... ... ... қабылдауы) тиіс.
Мұны құқық қорғау органдарында қызмет ... ... кдна ... ... қажет. Ол үшін кез келген заңгер тек зандарды ғана ... ... оның ... ... ... ... ... пен шежіре, әдет-ғүрып,
салт-дәстүрлерді игерген, мүсылмандық жолқағидалар мен ... ... ... ... ... ... ... Сонда ғана заңгер
діттеген мақсат-мүддесіне жетеді. Қылмыскер өзінің істеген күнәсіна ... ... ... ... ... ... ... адамды жаман
жолдан қайтарып, имандылыққа жетелейді, сауап іске ие болады.
Қазір жоғарыда айтқан ... ... ... жиі отырып жатыр. Бүл қоғамымызға жағылған үлкен кір. Онан
пәктенудің жолдары ... ... ... жол. Ол жол ... ... ... әділеттілікке бастайды. Елімізде
жүргізіліп жаткдн сот реформасының екінші кезеңі осындай келелі мәселелерге
зер салуы тиіс. Қылмыстың алдын алу, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан, ең әділ де
адамгершілікке толы ата-баба қағидаларына үңілген абзал. ... ... ... ... ... қоғам құрылып, болашақ
ұрпақгарымыз риза ... ... ... ... ... кездегі жағдайы
3.1. Мұсылман құқының қазіргі мемлекеттерге тигізген әсері
Қазақ халқының әлемдік жүйеде алатын өз орны бар. ... ... ... ... ... арасында өз ерекшелігімен көзге түсетін мол
рухани мұраларға ие. Рухани-діндік, тектік ерекшеліктерін мығым ... ... ... ... мен ... аса ... ... құрған. Бұл зандар заманалар өтуімен, әр түрлі тарихи кезеңдер
әсерімен сомдалып, екшеліп, қалыптасқан. Әсіресе, басқару ... ... ... ... өз ... ... ... қабылданған исламдық
әсер ерекше көзге түседі.
Кешегі патшалық саясат пен кеңестік ... ... ... түбірінен дінімізді жоя ... жоқ. ... ... тәуелсіз, егеменді ел. Сондықтан да, тегімізге, ... сол ... ... кері ... ... қоғам кәдесіне
жарату көрегендік болған болар еді. Осы мақсатта "Ислам құқықтарын зерттеу
орталығы" ашылып отыр.
Ислам құқықтарын ... ... ... ... ... ... жатқан сот реформасының жүйелі жүруіне, ... ... ... ... ... үлес қосу міндеті тұр.
Өйткені, ... ... ... құқыктары өз бастауларынан нәр алып,
қайнар көздеріне таянады. Қазақ халқында өзінің сүйенер қайнар көздері мол.
Биылғы жылы Орталығымыз казақ ... ... заң ... зандарын егжей-тегжей салыстыру үшін аса қажетті ... Ол ... ... және Шығыс тілтеріндегі жазба ескерткіштерді
қамтиды.
Қазір республикамызда ислам діні ... әр ... ... ... осы ... ... қойып, нағыз ғылыми пікірлер айтуды ... ... ... ... ... Көп ... араб тілінен аударылары
талассыз. Материалдар жинақгалып болғаннан соң исламдық кағида-ережелер әр
салаларға ... ... ... ... ... ... еңбектер жазылмақ. Мысалы, әкімшілік, экологиялық т.б.9
Міне, ұлттық сананың осы сияқты көзге көріне бермейтін ... ... ... ... жадын сабақгастыратын тетіктер де болған.
Бұл, ең алдымен, әдет-ғұрып кұқығының жүйесі - ... ... және ... ... жай-жапсары.
Бұл мәселелердің қай-қайсысының да рөлінің ерекше екені аян. Алайда,
осылардың әрқайсысына қатысты ... және ... ... ... ... ... мүлде әр басқа.
Ең алдымен, қазақ өз тағдырының тізгінін өзгеге ұстатқан кезден бастап
әдет-ғұрып кұқығының жүйесі күйреуге ұшыраған. Он тоғызыншы ... ... ... ... ... ... және сот ... іс жүзінде
ауыздықтап үлгерді. Ал жиырмасыншы ғасыр ... ... ... ... ... ... ... тиімді тетікті қолдануға ешқандай саңылау
қалдырмады.
Рухани-парасаттылық кұндылықгарын ... ... ... мен рөліне негізделген патриархалды жанүя ұлттық
сананы орнықтыруда ерекше маңызды болған. Ұлттық ... ... ... де, ... де бір табан жуық тұратын дана көкірек қарттардың
беделіне шәк ... Бұл ... ... институттардың күш-
қуатын, әрине, қазіргі қоғаммен шендестірудің қисыны жоқ. ... ... ... ... ... орасан жағымды рөлінің ... ... ... да қазақтардың бүтін бір ұрпағының сезінгені
анық. Дегенмен, қазақгардың ... ... ... ... қарқын алған урбанизацияға дейін табиғи да, жасанды да сан-сала
қыспақка түскен патриархалды -ұлттық құндылықгарды ... ... ... жойылды. Сондықган, ұлттық тұтастанудың тетігі ретінде./8/
Патриархалдық туралы сөз ... ... ... ... ... Мұсылман кұқығының діни жүйемен ара-қатынасы
Көптеген зерттеушілер бұл ... сөз ... екі ... үндестігіне және барлық зандық ұйғарымдардың мұсылмандық догмалармен,
табыну ... ... ... діни ... тығыз
байланыстылығына көңіл бөледі.Исламның кең ... ... және ... ... ескере отырып, ислам бір ... ... ... ал ... ... ... жеке өз алдына құқық ғана емес әрі
дін деп қорытынды шығаруға ... ... ойды ... ... білгір ғалымдарыда айтады. Мысалы, И.Шахт мұсылмандық құқыктық
дін мен мемлекет қосарланып көрініс табады ... ...... ... дін, онан ... ... пен ... дейді. Р.Давид болса —
бұл діни заңдар, ал мұсылмандық құқық ... ... діни ... не ... айтсақ, діни және кұқықгық заңдардың өзара тығыз байланысы
мұсылмандық кұқықтың діни негізі болып ... Бұл ... ... мұсылмандық құқықтың және исламдық басқа да талаптардың негізгі
қайнар көздері болып Құран мен ... ... мен Қияс және ... саналады. Сондықган да мұсылмандық қүқықтың барлық тармақгарында
діни ... арқа ... оның ... ... ... орын алады.
Мысалы, "жеке адам статусы" нормалары мұсылмандар ... ... ... мүрагерлік, өсиет айту және құқық қабілеттілігін шектеу ... Бұл ... ... ... еместерге тұрмысқа шығуға тыйым салады. Неке қию
кезіндегі куәлердің мұсылман ... ... ... Вакуфтың мүлік
институтында ол меншік Аллаға ғана тиісті деп санап, сол үшш оны ... ... ... ... ... ... жеке меншіктілікті реттей отырып, мұнда
да бұл меншіктің ең жоғарғы иесі тек Алла деп ... ... ... өзі жер мен суды ... жеке меншік деп санамауды тапсырған.
Мұсылмандардың сот-процессуалдық құқығында сот лауазымын тек ... ... ... ... орындайтын иманды адам иеленуі ... ... ... ... Осы ... ... ... де қойылады.
Бұл жерде ант беруге зор мән беріліп, сол арқылы айыпталушьыадам істің ақ-
қарасын ... ... ... ... көрсетеді. Сот кез келген
мұсылман адамның ... дін ... таза ... ... ... ... деп, оның азабынан сақтануды бірінші орынға қоятынын есте тұтады.
Ал, мұсылмандық қылмыс кұқығында ... ... ең ... ... ... қол ... жатқызады. Оған мысал ретінде Аллаға тіл тигізу,
діннен безу секілді қылмыстарды атай отырып, мұндай қылмыс жасаушылар ... ... ... ... Сөйтіп, кез-келген көрсетілгендіктен,
осылайша аталады мұсылманның мінез-құлқы алдымен діни ... ... ... деп ... мен ... қылмыстар мен оған берілетін жазалары
Мұсылмандық құқық нормаларының мазмұнын екшей ... ... заң ... ... ... діни догмалармен не болмаса таза діни ... ... ... жетеді. Әлбетте, нормалардың көп бөлігі
заңгерлер тарапынан Құран мен ... ... ... ... ... түсіндіру нәтижесінде өмірге келген.
Рас, көптеген этникалық топтар мен ... ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынастарды реттеуде бұрыннан келе жатқан
өздеріне тән әдет-ғұрыптық, әлеуметтік нормаларына арқа сүйейді. ... ... т.б. ... ... таза мұсылмандық құқық
нормаларын енгізуге ... ... ... ... ... ... басымдық берген. Осындай ерекшелену сипаттары қазір Йеменде көзге
түседі. Бұл ... ... ... құқық нормалары басым болса, ... ... ... ... ата-бабаларының әдептік зандары басым.
Осындай көрініс Египет, Ирак, т.б. Африка, Индонезия ... ... ... ... ... қоғамдық қарым-қатынастарды реттеуде діни және
құқықгық екі норма түрі катынасады. ... те, ... ... ... деп айта ... ... ... тарапынан бекіту арқылы мұсылмандық құкық
пайда болды. Ондай ... ... ... шараларын белгілейді: кісі
өлтіргені үшін - өлім жазасы, зінәқорлық - 100 дүре, ... деп ... 480 ... ұрлық - қолын кесу, тонау - қол-аяғын кесу,
/8/ Н.Ә.Назарбаев. Тарих толқынында. 30-32 б.б.
/9/ ' ... ... и ... культура
керін тастау, бас көтерушілік, көтеріліс - өлім-жазасы, т.б. Бұл
нормалар тек діни, не ... ... ғана ... сол ... кұлықтылық.
әдептілік, кішіпейілділік, имандылық, т.б. нормаларды да камтиды.
3.3. Дүниежүзілік халықаралық мұсылман ұйымдары және олардың
құқықтық жағдайы
Жалпы негізі әр ... ... ... ... ... 4000-
ға жуық әр түрлі бағыттағы халықаралық ұйымдар бар. Оның жүздегені ... және ... ... ... ... ... басым көпшілігі
халықаралық Үкімет аралық емес ұйымдардан тұрады. Яғни ... әр ... діни ... ... ... спорттық
бағыттағы және басқа да бағыттарда құрылған ұйымдардан тұрады. Бірақта осы
ұйымдардың басты мүшесі ... ... ... сол ... халықаралық
ұйымдардың субьектісі мемлекет қана бола ... ... ... аралық
халықаралық ұйымдарға Ислам Конференциясы Ұйымы жатқызса болады. Ол өзінің
халықаралық ұйым ... ... ... ... ... ... болып танылады. Ал, басқа мемлекеттердің мұсылман қауымымен
құрылған ислам ... ... ... ... аралық емес
ұйымдарына жатқызылып, халықаралық құқық субьектісі бола ... ... ... құқықтық қатынас субьектісі бола ... ... ... бір ғана ... және ... Үкімет аралық
емес ұйымдар бар екендігін көріп отырмыз.
Сонымен ... ... ... және ... жағдайына келетін
болсақ, яғни жалпы Ислам Конференциясы Ұйымы (ИКҰ) ... ... ... құру ... ... ... ... Ислам мемлекеттерінің
басшыларымен үкімет адамдарының кездесуі арқылы арнайы конференцияда
шешілген. Бұл ... 43 ... ... ... ... ... яғни Кипр, Филиппин және басқада мемлекет өкілдері конференцияда
бақылаушылар ретінде қатысқан ... 1972 жылы ... ... ... Конференциясы Ұйымының жоғарғы органы болып 3 жылда 1 рет
өткізілетін Ислам мемлекеттерінің жоғарғы ... мен ... ... ... ... саналады деген. Саяси орган ... ... ... ... ... саналады.
Атқарушы орган ретінде басты секретариатпен тағайындалған ... ИКҰ ... ... болып Тунку Абдул ... ... ... Жалпы осы басты секретариат ішінде бірнеше
басқармалар болды. ... ... ... адам ... және діни ... жұмыстар басқармасы, Үкімет
аралық емес мұсылман ұйымдарының жұмыстары жөніндегі, Азия ... ... ... ... ... ... даму ... мұсылман мемлекеттерінің ... ... ... ... ... құрылған. Жалпы ИКҰ
сонымен қатар Біріккен Ұлттар ... (БҰҰ) ... ... 1975 ... БҰҰ ... бақылаушы статусына ие болады. Ал 36-шы сессияда БҰҰ
Басты Ассамблеясымен « БҰҰ мен ИКҰ ... ... ... ... ... ИКҰ ... үкіметі әскерінің ауғаныстан жерінде
болуына қарсы шығып, 1980 жылы 27-29 қаңтарда өзінің заңи ... ... Осы ... негізінде ИКҰ Ауған мемлекетінің діни сеніміне, ұлттық
егемендігіне, өз ... ... ... ... ... өз тағдырын
өзі шешсін деген болатын.
1996 жылы Қазақстан Республикасы өзінің Ислам Конференциясы Ұйымының
бақылаушысы атағынан, осы халықаралық ұйымның ... ... ... ... Осы ұйымның толыққанды мүшесі болып Қазақстан Республикасы өзінің
экономикалық, ғылыми және мәдени жақтарын өте ... шешу ... даму ... – 1974жылы 12 тамызда Джидда (Сауд Арабия) қаласында
29 мемлекетпен қол қойылып халықаралық қаржы ... ... ... Осындай шариғат нормаларына сәйкес, мұсылман мемлекеттерінің және
мұсылман ұйымдарының экономикалық, әлеуметтік дамуына үлесін ... ... құру 1973 жылы 18 ... ИКҰ қатысушы мемлекеттердің
Қаржы министрлерінің ... ... ... ... ... банктің төленген капиталы 2000 акцияға бөлінген 2 млн ислам
динары болатын. ... ... ... ... ... банкінің) түскен
салымы 4 млрд ислам динарына ... даму ... ... ... ... жылжыйтын және жылжымайтын мүліктерді сатып алатын және саталатын,
сотқа шағымдана алатын халықаралық ... банк ... ... ... ... сонымен қатар кейбір ... яғни ... ... ... ... ... сотқа қарсы имунитетін қолдана алады.
Бірде бір ... даму ... ... ол ... ... ... іс қозғата
алмайды.
Учредителдік келісімінің 64 бабына сәйкес Ислам даму ... ... ... ... ... ... ... тәртіпте
шешіледі. Ислам даму банкінің жеке ... және ... оның ... ... оны кім басқаруына байланысты қарамастан оларды сот
шешімі шықпай ешкім соттай алмайды, ... ... қоя ... ... ... ... құқықтарға ие және келесідей қызметтерді атқарады: а.
Қатысушы мемлекеттердің өндірістік қоғамдарының ... ... ... б. ... мемлекеттердің жоспарларына қатысып, оларға
ақшалай қолдау көрсетеді; в.Қарыздар береді; г. ... ... ... д. ... ... ... д. Қатысушы мемлекеттерге
техникалық көмек ... е. ... ... ... ... шариғат нормаларына сәйкес жүріуін ... ... ... ... құрамына мемлекет кірмейтін жай ғана діни
қоғамдастықтар кіретін ұйымдар бар. Осындай халықаралық ислам ... ... ... Дүниежүзілік ислам миссиясының Федерацисы жатады.
Сондайақ мұнай тасымалдаушы (ОПЕК) мемлекеттердің халықаралық ... ... емес ... де бар және олардың ұйымдарының мүшелері
діни жүйеде емес керісінше коммерциялық негізде құрылған.
ОПЕК (Organization of ... ... ... 1960 ... ... ... ... Кувейт, Сауд Арабиясы,
Венессуелла, Катар, Индонезия, ... ... ... ... және ... ... Бұл ұйым мұнайдың бағасын ... ... ... ... ... сол ... кіру жөніндегі ойында үлкен
мағына жатыр.
Ислам әлемінің бірлестігі 1962 жылы ... ... ... басқарушы органы – Басты секретар ... ... ... Бұл бірлестік жалпы исламды таратуды жүзеге асырады, мешіт соғу,
мұсылмандардың қажылыққа келуін ұйымдастырады. Бұл ұйым өз ... ... ... ... ... – 1962 жылы Сауд ... королінің
басшылығымен құрылған халықаралық ислам ұйымы. Бұл ұйымға 40 жуық ... ... ... ... болып Меккедегі қажылықтан кейін
жиналатын Жоғар кеңес саналды. Бұл ұйым жалпы ... ... ... зерттейтін ғылыми-техникалық орталықтарды басқарады және
олардың жұмыстарының нәтижесі ислам ... ... ... «Мұсылман
әлемі» атты журналында немесе ақпарат құралдары ... ... міне осы ... халықаралық деңгейдегі мемлекеттік және үкімет
аралық емес ұйымдар негізінен ... ... ... ... ұйымдары
болып саналады. Яғни осы жоғарыда айтылған ұйымдардың басты ... ол ... ... әр түрлі саладағы проблемаларды шешу, оларды
алдын алу, сондай-ақ ислам дінін дамыту, уағыздау, оның ... ... ... ... бұл ... ... жапы дүниежүзілік ислам
әлеміндегі мұсылман құқығының дамуын күшейту болып саналады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Алла тағала адам баласын жаратқанда, ғылым білімді де ... ... адам ... ғылыммен айналыссын деп, тіпті ... ... ... Білім ғылыммен айналысқан кісінің көкірегі ояу, көзі ашық ... ... кісі ... ... бармайды, керісінше адамзатының
пайдасын ойлайды. Алла ... ... ... ішіндегі Алладан
қорқатындары- білімділер"- ... Осы ... еске ала ... ... қорқады дейсің бе?
Алла тағала: "О жаратқан ием, менің білімімнің деңгейін ... ... айт"- ... Білім- ғылым туралы айтылған аяттар мен хадистер өте көп.
Алла тағала: ... ... ... ... бармайды,
әдептілікте болады"- деген.
Мұхаммед (с.ғ.с.): "Білімге ықыласыңның бар екенін көрдім, әрекетіңді
жасай бер. Тіпті білімдар кісілерге Алла тағаланың өзі де ... ... ... ... Бұл Хадистің мән-мағынасына терең ой жіберіп,
көз салсак, осында үлкен ой жатыр. Алла тағаланың өзі де ... ... ... ... тұр, яғни "жаннатқа кіру, жолын жеңілдетедГ деген соң,
түсінікті емес пе ... ... ... ең негізгі іс қимылдарының,
құлшылық етудің ең ... осы — ... кіру ғой. Бұл жол — ... ... айкын жолы.
Қазақстан тұрғындарының жартысынан көбі мұсылмандар болып табылады.
Олардың бәрінің де сан ғасырлар бойы ... ... қуып ... бас иіп келе ... ... емес. Олар Тәуелсіздігімізді
жариялағаннан бері оң ... ... ... қала ... ата-баба
жасына қайта бет бұра бастағаны тағы да рас. Алайда Исламға ... ... тұр. Сәл ... ... қара ... ... ... "ислам
дәстүршілдігі", "Ислам террористері" "уаһаббистері" деп, Исламды жауыз дін,
оны ұстанушыларды жауыздар ... ... ... салу ... ... Бұл ағын Сауд Арабияда пайда болған. Ағымның негізгі мақсаты —
адамдар теңдігі, ... ... ... адамдардың хал-ахуалын
жақсарту, халық билігін кеңейте түсу, Мұхаммед ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешу. Осы жолды өз идеологиясына ... ... ... ... ... отыр. Сауд Арабиясының әлеуметтік
жағдайы баска елдерден озық тұрғаны көпке мәлім. Тіпті қажылық пен мұнайдан
кіріс ... ... ... қол ... ... ете ... ... Ислам діні кез-келген террорлық актілерге, нақақ қан төгуге
бүтіндей қарсы. Тіпті ислам діні ... ... зиян ... ... тиым ... ... саяси топтардың етек жаюуына байланысты
Қазақстанның дақ болуы талап етіледі. Қазір Исламдагы 73 ағымның ... ... ... үгіт ... ... ... ... ағымдардың көрініс табуы жақсылыққа апармайды. ... ғана ... ... ... ... діни ... тіркелуі
қорқынышты. Әсіресе жат діндерді үгіттеушілер қымбат қағаздарға ... ... ... ... көшеде таратуы қаптап кетті. Ал ... ... ... ... ... ... тосқауыл
қою, бәлекеттердің алдын алу мәселесіне онша көңіл ... ... ... ... солардың уағызына еріп бөгде дінді қабылдап жатыр.
Бірақ менің ойымша бүның бәрі өткінші, тек ... ... ... ... адамзат үшін келгендіктен, түбінде тек қана Қазақстанда тұратын
халықгар ғана емес, бүкіл ... ... ... дінін түсініп, бір арнаға
тоғысары хақ. ... ... діні ... саясатқа, билік түріне,
формацияға қарсы ... ... ... арасында татулықгы,
бейбітшілікті, өркениет пен рухани мәдениетті ... және ... ... ... ... ... атсалысатынына кәміл
сенімдімін. Жалпы Қазақстан Республикасына келетін болсақ осы ислам дінін
дамытуда Республикамыздың ел ... ... ... ... ... қатар мемлекетіміздің тыныштығын орнату үшін жалпы ислам
дінінің ... ... ... ... үшін ... ... ... дін өкілдерінің жиынын айтсақ болады. Яғни
менің айтайын деп ... осы ... ... ... жұмысымның
тақырыбына сәйкес Мұсылман құқығының жүйесін өз елімізде дамыту, ... үлес қосу әр ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Коран. Перевод с И.Ю.Крачковского. М. 1990.
2. Конституция. .10 тамыз. 1995 ж.
3. ... - 2030 ... ... ... 186 стр. М. ... ... Религия в Казахстане. Алматы, 1996.
6. Өсеров Н.Ө., Қопабаев Ө.Қ. Мұсылмандық құқық. А., Жеті ... ... М.А. ... ... ... ... ... К.И.Батыр. Всеобщая история государства и права. М. ... ... және орта ... Ана ... ... ... Өсерұлы. Мұсылмандық құқық.
11. Государство и право. №4. 1994 г.
12. "Ана ... №4 (53) 25 ... 2001 ... З.Ж.Кенжалиев. Қазақ әдет-ғұрып ... ... ... ... 1996 ... Распределение богатства в Исламе Малана Муфти ... 1995 ... Х.Х. ... Право на равенство в Исламе. Новосибирск,
1996.
16. Х.Х. ... ... на ... ... в ... 1996 ... ... Право на безопасность в Исламе. Международный
Исламский Университет. 1995. 1 сентября
18. ... и ... ... ... ... ... білім-оқу туралы
айтқан хадистері. //Право и государство, 2001 №1 (20).
20. И. ... ... ... ... ... ... үйі Алматы-2006.
21. Мұхаммад бин Жамил Зину. ... ... ... ... Мұхаммед пайғамбардың өсиет хадистер. «Азиат» баспасы 2005.
-----------------------
[1] 19/, /5,79/ (Ибнәл-Асир "Манәл ат-талиб", 106,113, бет).
[2] /7/ ... ... /11/ ... Мусульманское право. Алматы, Дәнекер, 1999 ж
8 З.Ж.Кенжалиев. Қазак, әдет-ғұрыптарының материаідары. Алматы, Жеті
Жарғы, 1996.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
Алтын жүлге7 бет
Араб халифаты11 бет
Араб – мұсылман білімі және қазақ қоғамы91 бет
Ақпараттық терроризм және қауіпсіздік6 бет
Дін12 бет
Дін дегеніміз не?12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь