Қылмыстың түсінігі және белгілері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.6
І.Тарау. Қылмыстық ұғымы және белгілері ... ... ... ... .7.13
І.1. Қылмыстың басқа құқық бұзкшылықтардан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13.15
І.2. Қылмыстың белгілері бойынша топқа бөлу ... ... ...16.17
І.3. Қылмыстық жауаптылық түсінігі және оның негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17.21
І.4. Қылмыстың ұғымы және белгілері ... ... ... ... ... ... ...21.27
І.5. Қылмыс және қылмыс құрылымы ... ... ... ... ... ... ... 27.30
ІІ.Тарау. Қылмыстың құрамы, оның түсінігі және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31.33
ІІ.1. Қылмыс құрамының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33.35
ІІ.2. Қылмыстың обьектісінің түсінігі және оның қылмыстық құқықтағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35.40
ІІ.3. Қылмыстың заты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40.42
ІІ.4. Қылмыстың обьективтік жағының түсінігі мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42.47
ІІ.5. Қылмыстық заңдардың түсінігі және оның түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47.50
ІІ.6. Себепті байланыс және оның қылмыстық құқылық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50.52
ІІ.7. Қылмыстың субьектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52.61
ІІ.8. Қылмыстың субьективтік жағының түсіні және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61.80
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81.83
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84.85
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі уақытта құқық мәселелерінің бірінші кезекке шығуы - елімізде рухани мәдениеттілік пен өнегеліктің елеулі өзгерістерге ұшырап отырғанына байланысты. Бұл процестің маңызы әсіресе Қазақстан Республикасы құқықтық және демократиялық мемлекет құру жолында арта түседі, себебі демократиялық мемлекетте азаматтардың саяси, әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуіне қатысуы нақты сипатқа ие болады.
Сондықтан құқықтық қоғам құруға бет бұрып келе жатқан тәуелсіз мемлекет тұрғысынан нақты жағдайын ескеруіміз қажет.
Қазақстан Республикасының Үкіметінің қабылданған 2003-2004 жылдарға арналған құқық бұзушылықтардың алдын алу мен қылмыстылықпен күрес Бағдарламасында: «Құқық қорғау органдары мен жергілікті атқару органдарының қабылдап жатқан шараларына қарамастан қылмыстылықпен күрес жүйесінде соңғы жылдары терең өзгеріс байқалмайды» [1]
Өкінішке орай, республикамызда әлі де болса азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бағаламау көріністері орын алып отыр. Осы келеңсіз жағдайлар азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мәселелеріне үлкен зиянын келтіретіні сөзсіз. Сондықтан, әсересе сотқа дейінгі өндірісте азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейту қажет.
Қылмыс қоғамға қауіпті, қылмыстық заңғы қайшы, кінәлі түрде істейтін және Қылмыстық жазамен жазалауға іс-әрекет. Қолданылып жүрген қылмыстық заңға сәйкес қылмыстық белгілері осы айтылған төрт белгіден құралады.
Ал Қылмыстық Кодексте қылмыстың белгісіне: қоғамға қауіптілік, қылмыстық заңға қайшылық, кінәлілік және жазаланушылық жүреді деп көрсетілген. Өйткені қылмыстық ұғымы жазадан кең ұғым. қылмыстың барлығына бірдей жаза қолданыла берілмеуі де мүмкін. Өйткені жаңа Кодексте қылмыстық жаза болып табылмайтын қоғамдық ықпал ету шараларында кең орын берілген.
Зерттеудің басты мақсаты мен міндеттері қылмыстың түсінігіне маңызды ережелерін одан әрі дамыту жөніндегі ғылыми-теориялық негіздер ұсыну, соның нәтижесінде жетілдіру бағытындағы ғылыми-тәжірибелік тұжырымдарды негіздеу, тиімді жолдарын анықтау.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін мына міндеттер алға қойылды:
- талдау жасау және құқықтық мемлекет құру бағытында келе жатқан Қазақстан Республикасы үшін оның маңызын ашып көрсету;
- қылмыстық түсінігіне құқық тұрғысынан анықтама беру;
1. Ағыбаев А.А Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы, 1999
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997ж. өзгертулер мен толық. қоса.
3. Сахаров А.Б. Личность преступника и причины преступности в СССР. М., 1960г.
4. Ашитов З.О. Вопросы дальнейшего укрепления сойиалистической законности. – Алма – Ата: Казахстан, 1976
5. Крылова Н.Е., Серебренникова А.В. Уголовное право современных зарубежных стран. М., 1997г.
6. Уголовное право РК. Общая часть, Алматы. 1998г.
7. Курс уголовного права. Под ред Н.Ф.Кузнецовой. Т. 1. М., 1999г.
8. Уголовное право. Общая часть. Под ред. В.Н.Петрашева. М., 1999г.
9. Беляев Н.А Уголовно – правовая политика и пути ее реализации. Л., 1986
10. Уголовное право. Общая часть. Под ред. И.Я.Козаченко и З.А.Незнамовой. М., 1997г.
11. А.А. Герцензон. Уголовное право. Общая часть
12. Джекебаев У.С. О социально-психологических аспектах преступного поведения. Алматы. 1971.
13. Кайржанов Е.И. Криминология. Общая часть. Алматы. 2000.
14. А.Х. Миндагулов. Личность преступника. Алматы. 2003.
15. Ещанов А.Ш. О некоторых аспектах предупреждения преступности несовершеннелетних в РК. Предупреждения преступности.
16. Резник Г.М. Криминологическая профилактика и социальное планирование. В Кн.: Вопросы борьбы с преступностью. Вып. 31., м. 1979, Блувштейн Ю.Д. Понятие личности преступника. Советское государства и право. 1979, Лившиц Ю. Личность общественной порядок. Таллин, 1975.
17. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1977.
18. Долгова А.И. Теоретические проблемы криминологии как наука // предупреждение преступности. 2001.
19. Гернет М.Н. Избр. Произв. М., 1974.
20. Антонян ю.М. изучение личности преступника. М., 1982.
21. Жұмағали А.Қ., Криминоглогия. Жалпы бөлім. Алматы., 2003
22. И. Корзун. Феномен женской преступности. Фемида, 2002.№ 1, с. 65-68.
23. Э.С. Тенгов. Уголовный закон и преступление. Иваново, 1997.
24. А.С. Шляппогинов. Толкование уголовного закона. М., 1960г.
25. Коган М.С., Человеческая деятельность. М., 1924.
26. Блувштейн Ю.Д., Яковлев А.М., Ввендение в курс криминологии. Минск. 1983
27. Криминоголия. Учебник. /под.ред. академик. В.Н. Кудрявцева. Профф. В.Э.Эминова. М., 1995.
28. Криминология. Учебник пособие. М., Зерцало. 1996.
29. Курс уголовного права. Общая часть. Т.1. м., 1999.
30. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. Алматы., 2001ж.
31. Ағыбаев А.Н., Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім: -Алматы: Жеті Жарғы. 2000. -520 б.
32. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 7 қазандағы №284-1 заңымен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген ресми мәтін. – Алматы: Жеті жарғы, 2002.
33. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы Қазақстан Республикасының 1999 жылығы 23 шілдедегі №453-1 Заңы.
34. Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы. Қазақстан Республикасының Заңы 1998 жылғы 26 маусым №233-1 Заңы.
35. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы. Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 2 шілдедегі № 267-1 Заңы.
36. Поркоратура туралы. Қазақстан Респубилкасының заңы 1995 жылғы 21 желтоқсандағы №2709.
        
        Әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Заң факультеті
Қылмыстық құқық және криминология кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Тақырыбы: Қылмыстың түсінігі және белгілері
Орындаған: Ходжамұратов Е.Н.
Ғылыми ... ... А.Н. ... ... жіберілді_____________
кафедра меңгерушісі заң ғылымдарының
докторы профессор А.Н. Ағыбаев
Алматы 2005 ж.
Жоспар:
Кіріспе
............................................................................
..3-6
І-Тарау. Қылмыстық ұғымы және белгілері .................7-13
І.1. ... ... ... ... ... ... бойынша топқа бөлу...........16-17
І.3. Қылмыстық жауаптылық ... және ... ... ... және ... ... және қылмыс құрылымы............................27-30
ІІ-Тарау. Қылмыстың ... оның ... ... ... ... түрлері....................................33-35
ІІ.2. Қылмыстың обьектісінің түсінігі және оның қылмыстық құқықтағы
маңызы............................................35-40
ІІ.3. ... ... ... ... ... ... Қылмыстық заңдардың түсінігі және ... ... ... және оның ... ... ... Қылмыстың субьективтік жағының түсіні және ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта құқық
мәселелерінің бірінші кезекке шығуы - елімізде ... ... ... елеулі өзгерістерге ұшырап отырғанына байланысты. Бұл процестің
маңызы әсіресе Қазақстан Республикасы құқықтық және демократиялық ... ... арта ... ... ... ... азаматтардың
саяси, әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуіне қатысуы нақты ... ... ... ... ... бет ... келе ... тәуелсіз
мемлекет тұрғысынан нақты жағдайын ескеруіміз қажет.
Қазақстан Республикасының Үкіметінің қабылданған 2003-2004 жылдарға
арналған құқық ... ... алу мен ... ... ... ... ... мен жергілікті атқару органдарының
қабылдап жатқан шараларына қарамастан қылмыстылықпен күрес жүйесінде ... ... ... байқалмайды» [1]
Өкінішке орай, республикамызда әлі де болса азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын ... ... орын алып ... Осы
келеңсіз жағдайлар азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... Сондықтан, әсересе сотқа
дейінгі өндірісте ... ... мен ... ... қажет.
Қылмыс қоғамға қауіпті, қылмыстық заңғы қайшы, кінәлі ... ... ... ... ... іс-әрекет. Қолданылып жүрген қылмыстық
заңға сәйкес қылмыстық белгілері осы айтылған төрт ... ... ... ... ... ... ... қауіптілік,
қылмыстық заңға қайшылық, кінәлілік және ... ... ... ... ... ... жазадан кең ұғым. қылмыстың барлығына
бірдей жаза қолданыла берілмеуі де мүмкін. Өйткені жаңа Кодексте ... ... ... ... ... ету шараларында кең орын берілген.
Зерттеудің басты мақсаты мен міндеттері қылмыстың түсінігіне маңызды
ережелерін одан әрі ... ... ... ... ... ... ... бағытындағы ғылыми-тәжірибелік тұжырымдарды негіздеу,
тиімді жолдарын анықтау.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін мына міндеттер алға ... ... ... және ... ... құру ... келе жатқан
Қазақстан Республикасы үшін оның маңызын ашып ... ... ... ... ... анықтама беру;
Магистерлік диссертация осы күрделі ұғым ... ... ... орай Пиотковскийдің, Куриновтың, Дурманов-тың, Поленовтің,
Баймурзиннің, ... ... т.б. ... ... ... ... ... өз ойымды толық жеткізуге барынша күш салдым.
Магистерлік диссертация қылмыстың құқық бойынша “Қылмыстың түсінігі”
деген тақырыпқа арналған.
Жұмыс кіріспеден, қорытындыдан және үш ... ... ... ... ... бойынша қылмыстың түсінігі мен белгілері.
2) Қылмыстық құқық бойынша қылмыстың құрамы мен түрі;
3) Қылмысты топтастыру; Қорытынды және ... ... ... әдебиеттер тізіміне шолу жасалған.
Бірінші тарауда қылмыстық құқық бойынша қылмыстың ... ... ... ... ... қылмыс құқы бойынша қылмысты топтастыру туралы
айтылады. Қылмысты ... оның ... ... мәні мен дәрежесіне
және 20, 21 баптар бойынша кінәсінің түріне қарай қарастырылады.
Қылмыс түрі 4 ... ... 1) онша ауыр ... 2) ... орташа;
3) ауыр; 4) ерекше ауыр қылмыс. ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі мен мәні айтылған.
Қорытында бөлімде қылмыстың алдын алу мәселелері сөз болады.
Магистерлік диссертация ... ... ... ... ... негіздеуді басты мақсат еткен.
Зерттеу еңбектер:
1. Прохорова В.С. Монография. Қылмыс және жауапкершілік. Ленинград
университі баспасы, 1984. 135б. Бұл ... ... ... ... пен жауапкершіліктің іргелілігін зерттеуге арналған.
Бұл еңбекте қылмыс күрделі әрі жан-жақты ... ... ... оның бір ... ... мәні мен ... ... құқықтық түрі талданады.
2. Кривоченко Л.Н. Қылмысты жіктеу. Хорьков. ... ... ... ... ... ... ... оның қоғамдық қауіптілігінің
мәні мен дәрежесі қылмыстың, құқықтың ... ... ... орны
зерттеледі. Мұндай жіктердің материал-дық және ... ... ... ... ... және өзіндік ерекшелігін, оның заңды қылмыстық-
құқықтық зардабын ... ... А.Б. КСРО ... жеке ... мен ... М. Заң ... 1961ж. ... еңбегінде қылмыскерлердің жеке ерекшелігі мен оның ... ... ... ... ... ... ... зерттеледі.
Автор соттау кезіндегі сот тәжірибесін ... ... ... ... жататын оның жеке көзқарасы мен қылмысқа түрткі болушы
жағдайдың себебін талдайды.
Қылмыскердің іс-әрекет жасауының субъективті және объективті ... ... ... ... жайы ... ... да ... Дурманов Н.Д. Қылмыс туралы түсінік. М.; Л.; КСРО ҒА баспасы,
1948ж. 311б.
Профессор ... ... бұл ... де ... ... ... құндылығын жайған жоқ.
Бұл жұмыстағы басты ой - қылмыс заңдылық ұғым бола отырып, қоғамдық
өмірдегі белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... негіз алатындығын айту.
Мұнда алғашқыда қылмыс нақтылы жасалған объективті өмірдегі адамның іс-
әрекеті ... ...... ... қылмыстық материалдық белгілерінің ... (ІІІ, ІV, V ... Одан ... екі ... ... заңға
қарсы әрекет-әрекетсіздік екендігін заң жүзінде анықтауға арналған (VІ, VІІ
бөлімдері).
VІІІ бөлімде қылмыстық әрекеттің ... ... ... ... ... ... айтылғандарға талдау жасайды, қылмысқа
жалпы анықтама береді.
Соңғы Х бөлім қылмыс пен тәртіпті бұзушылықтың өзгешелігін бір-бірінен
шектеу туралы ... ... Г.С. ... ... әлеуметтік жүйесі. Ереван
“Аэастан” баспасы, 1975ж. 157 бет.
Монография қылмысты ескертудің проблемаларына арналған. Мұнда қылмысты
жоюдың міндеттері мен ... ... ... ... ... ... оның ... мазмұны, субъектісі, жіктелуі, бұл жүйе
құрылысының кейбір ерекшеліктері, оның ... ... ... жағдай
айтылған.
6. РСФСР-ға еңбек сіңірген қайраткер, заң ғылымының докторы, профессор
М.И.Ковалевтің монографиясында (“Қылмыс ұғымы мен ... және ... ... ... 1977ж.) кеңестік қылмыстық-құқықтық ғылымдағы
негізгі пробле-малардың бірі ... ... ... ... зерттеледі.
Автор бұл тақырыпта қылмыстық жауапкершіліктің заңды ... ... мен ... ... ... ... ... төңірегінде
сөз еткен. Сондықтан қылмыс туралы Қазақстан Республикасы криминалист-
ғалымдардың, оның ішінде профессор ... ... ... ... Баймурзиннің ғылыми еңбектерінде де айтылған.
Қазақстан ... жаңа ... ... ... ... мүлдем жаңа
анықтама берілген. Мұнда “қылмыс жазамен ... ... ... ... басының, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтіретін немесе зиян ... ... ... ... (әрекет немесе әрекетсіздік) қылмыс болып
табылады” деп көрсетілген. [2] Бұл жерде қылмыстың негізгі белгісі қоғамға
қауіптілік деген сөз бар. Ал ... ... зиян ... ... ... қаупі деген сөз жоқ. Яғни қоғамға қауіптілік қылмыстың ұғымының
негізгі белгісі болып қарастыры-лады. Ал, ... ... ... ... жүрген қылмыстық заң бойынша қылмыстың
түсінігіне тоқталу ... ... ... ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ БЕЛГІЛЕРІ.
Қылмыстық құқықтағы ... ... бірі ... 11 ... ... ... Жеке адам мен ... арасындағы қақтығыстардың
қайсысының қоғамға қауіптілік дәрежесінің басым екендігін анықтау және ... ... ... құқылық шараларды қолдану арқылы осы қатынастарды
реттеу — қылмыстық заңның негізгі міндеттерінің бірі болып ... ... ... да белгілі бір іс-әрекеттін (әрекет немесе әрекетсіздіктің)
көрінісі болып табылады. Заң шығарушы ... ... келе ... әр ... да адамның нақты іс-әрекетінің, мінез-құлқының сыртқа
шыққан көрінісі екенін атап көрсетеді. ... ... бір ... ... ... ... ... қатынастарды қорғайды және
қамтамасыз етсе, екінші жағынан-құқықтық тиымдарды бұзғандарға белгілі бір
салдарды белгілейді, яғни жеке ... ... ... ... ... ... ретінде орнын белгілейді» [3]
Адамның құқыққа қайшы мінез-құлқы белсенді әрекет ... ... ... ... ... Бұл ... ... дегеніміз адамның
қылмыстық заң тыйым салған нәрселерді істеуі, ал ... ... заң, ... ... ... немесе арнаулы жарлықтар,
бұйрықтар бойынша өзіне жүктелген міндетін орындамауы болып ... ... ... ... оған ... емес ... онын ... арқылы, содан соң белгілі бір іс-әрекеттер арқылы көрініс береді.
Ондай нақты іс-әрекеттер арқылы көрініс таппаған ... ... ... соншалықты қатерлі болғанына қарамастан, қылмыс болып табылмайды.
Белгілі бір іс-әрекет арқылы жүзеге ... ... ... ... ... қылмыстық құқық реттеу саласына жатпайды.
Қылмыстық құқық ғылымында бұл ... ... ... осылай тұжырым
жасалған.
Қылмыс құқылық ... ... осы ... ... ... белгілі бір белгілермен сипатталады. ... ... ... ... ... түсінігі заңның өзінде көрсетіледі.
Бұрыңғы кеңестік жүйеде қылмыстың ... ... рет 1991 жылы ... ... жөніндегі басшылық негіздерінде (5-бап); «Қылмыстық
құқықпен қорғалатын қоғамдық ... ... ... ... деп
танылады делінген. РСФСР-дың 1922 жылғы Қылмыс кодексінде «Қылмыс дегеніміз
кез-келген қоғамға қауіпті әрекет ... ... ... ... жылы КСРО және ... республикалардын қылмыстық заңдарының
негізгі бастамаларында ... ... ұғым ... бап ... жоқ. ... ... ... кодексінде «қылмыс дегеніміз қоғамға ... ... деп ... (1 ... Бұл ... кеңестік құрылысқа немесе құқық
тәртібіне бағытталған әрекет ... ... ... ... ... КСРО және ... ... 1958 жылғы қылмыстық
заңдардың негізінде «Қылмыстық заңда көзделген, оның ... ... ... ... ... ... жеке басына,
саяси, еңбек, мүліктік және басқа да құқықтары мен ... ... ... қауіпті іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік), сондай-ақ
социалистік құқыіқ тәртібіне қиянат жасайтын қылмыстық заңда көзделген
қоғамдық ... ... ... деп ... ... Дәл ... ... Одаққа кірген барлык республикалардың, оның ішінде 1959
жылы 22 шілдеде ... ... КСР ... ... де ... 1997 жылы жаңа Қылмыстық кодекс қабылданды. Осы Кодексте
өмірімізде, ... орын ... ... ... саяси
өзгерістерге сәйкес қылмыстың жана ұғымы берілген. Онда «жазалау ... ... ... ... ... ... (іс-әрекет немесе
әрекетсіздік) қылмыс деп ... ... ... Осы анықтамадан
қылмыстық құқыққа қайшылық қоғамға қауіптілік, кінәлілік, ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексі ерекше бөлімінің тиісті
баптарының диспозицияларында ... ... ... ... ... құқықта қылмыстың осы нақты құрамдарына қарсы іс-
әрекет ... ... ... атау ... ... ... ... Қылмыстық кодекстерде ұқсастығы бойынша
яғни, қылмыстық заң нормасында әдейі көрсетілмеген іс-әрекеттерге де сонда
көрсетілген соған ұқсас, жақын ... ... жол ... еді. ... ... ... және осы ... бейберекетсіздікке кетушілікке әкеліп
соқтырды. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы жаңа ... орай жаңа ... ... ... ... ... ... жол берілмейді делінген.
Адамның қылмыстық құқылық норма тыйым салған іс-әрекеттерді істеуін
қылмыстық құқыққа қайшылық деп атаймыз.
Адамның ... заң ... ... осы ... ... іс-
әрекеттерді істеуін қылмыс қатарына жатқызуға болмайды. Тек заң ... ... бір ... қылмыс қатарына жатқызуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... қайшылықтың міндетті
белгісі болып осы заңда көрсетілген іс-әрекетті істеген жағдайда ... ... ... ... ... ... жазаңын. белгілі
бір түрінің тағайындалуы болып табылады. Іс-әрекеттің қылмыстық құқықка
қайшылығын белгілеген тиісті заңның жарияланған ... ... ... ... ... ... жатады. Мұндай ретте мемлекет ... ... мен ... ... ... ... күрес жүргізуге мүмкіндік
алады. Керісінше, белгіленген тәртіппен күш жойылған қылмыстық-құқылық
норма қылмыс ... ... ... ... ... деп
саналмайды. Мысалы: елімізде нарықтық ... ... ... ... ... деген қылмыс құрамы қатарынан алынып
тасталды. Бұрын қылмыс қатарында жоқ ... ... ... ... төлемегені үшін қылмыстық жауаптылықты белгілейтін көптеген ... ... ... негізгі сапалық белгісі оның қоғамға қауіптілігі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... не себепті
осы немесе басқадай іс-әрекеттер қылмыс ... ... ... ... белгісінің болуынын, өзі іс-әрекеттің ... зиян ... ... зиян ... ... ... [4]. ... қауіптілік — қылмыстың объективтік белгісі. Ол заң
шығарушының санасына және еркіне байланыссыз ... ... ... және ... ішкі мәні ... ... бір қалыпты өмір сүру
шарттарына қайшы ... Заң ... ... сол ... ... өмір сүру ... дұрыс бағалап, осыған байланысты іс-
әрекеттің қайсысының қылмыс ... ... ... ... ... ... кодекстің 2-6абында қоғамға қауіптіліктің сипаттамасы
қылмыстық заңда көзделген адам мен ... ... ... ... ... ... ... мен заңды мүдделеріне, қоғамдық
тәртіп пен қауіпсіздікке, табиғи ортаға т.б. ... ... қол ... ... ... ... арқылы берілген. Бірақта қоғамда
қауіптілік қылмыс қол сұғатын ... ... ... ... Бұл ... ... ... сипаттайтын мәнді
жақтарының бірі ғана.
Қоғамға қауіптілік қоғамға зиянды іс-әрекеттің ... ... оны ... ... ... ... ... байланысты болуы
мүмкін. Мысалы: тиісті ... ... ... ... ... ... ... табиғи аумақтар төтенше экологиялық аймақтар) не тыйым
салынған құстар мен аңдарға қатысты аң ауланса, ол ... ... ... 1-бөлігі). Төтенше жағдайлар кезінде ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтіру қылмыс болып
табылады (335-бап). Іс-әрекет арқылы ... ... ... ... ... ... көлемін айқындайтын негізгі бір белгі болып
табылады. ... ... ... ... әрекетсіздіктің істелген
уақыттан бастап, өзінің қандай зиян ... ... ... ... ... қылмыстық заңда көрсетілген зардаптар болған
жағдайда ғана қоғамға қауіптілік сипатына ие ... ... ... және қылмыс қатарына жатқызуға мүмкіндік ... ... заң ... әр түрлі етіп бейнелеуі мүмкін. Кейбір ... ... ... ... ... дәлме-дәл көрсетіледі. Мысалы,
денеге жарақат салу, ... ... ... ауыр ... ... т. ... және жеке ... айырмашылығы қоғамдық мүдде жеке
маңызды деп ... ... ол ... ... ... салдары болуы мүмкін.
Ал, жеке мүдде мен қоғамдық мүдденің айырмашылығының болуы жеке ... ... ... немесе қоғамдық мүдделер жеке
адамның индивидуалдық қасиеттерінің көрінуінің мүмкіндік бермейтіндіктен
болуы мүмкін ... дене ... ... орай ... ... ... ... (103-бап) денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян келтіру
(104-бап), денсаулыққа қасақана ... зиян ... ... ... ... ... ... әр түрлі болып келетіндігін ескеріп,
заң шығарушы оның бәрін нақтылап жатпайды, оларды зиян келтіру ... ... ... ауыр зардап келтіру (181-бап, 3-бөлігі, «б» тармағы,
т. б. деп жалпылама береді. Мұндай ... ... осы ... ... ... жағдайларда орындалған фактіге байланысты шешіледі.
Қылмыстың қоғамға қауіптілігі қылмыстық ниет және ... ... ... де байланысты. Мысалы, қылмыстық іс қозғау мақсатымен ... деп ... ... ... Егер мұндай іс-әрекетті пайда қорлық
мақсатпен істесе хабарлау әрекеті күшейтілген қылмыс түрі ... ... ... ... ... іс-әрекетті істеген адамның ерекшелігіне
де байланысты ... ... ... оны ... ... ерекше қатынаста болуына байланысты қылмыс деп ... ... ... ... ... басқа реттен тәуелді адамға
қатал ... ... ... ... салдарынан жәбірленушінің өзін-өзі
өлтіру халіне жеткізілуі (102-бап). ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: жауапты мемлекеттік
Қызметтегі лауазымды адамның пара алуы (311-бап, 3-бөлігі).
Қылмыстық ... ... ... ... ... және ... бөліп қарайды. Қылмыстық кодекстін 52-бабында жаза тағайындаудың
жалпы негіздерін анықтай отырып, сот жазаны тағайындауда істелген ... және ... ... ... ... алу қажеттігін көрсетеді.
Мұның өзі қылмыстың ... ... ... ал ...... деп түсінуді білдіреді. Сипатына қарай қоғамға ... және ... ... ... және ... жеке ... карсы қылмыстар болып бөлінеді. Қоғамға қауіптілік ... ... ... ... ... ... Қылмыстық
кодекстің 52-бабында керсетілген, [2] Қылмыстық ... ... ... ... белгілері бойынша тарауларға бөлінеді. Яғни, Қылмыстық
кодекстің Ерекше ... ... ... ... маңыздылығына
қарай рет-ретімен орналасқан. Қоғамға ... ... тағы ... ... зиян ... табылады. Материалдык, моральдық зиян күш
қолдану, қорқыту арқылы келтіріледі. Келтірілген залалға ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, жалпыға
қауіпті және зорлықпен жасалатын қылмыстар деп бөлінеді. Қоғамға ... одан әрі ... ... ... ... Қасақаналыкпен жаса-
латын қылмыстардың абайсыздыкпен істелетін қылмыстарға қарағанда ... ... ... ... ... ... ... жағдайда қасақана
өлтіргені үшін 10 жылдан 20 жылға ... ... бас ... не ... ... арқылы немесе онсыз өлім жазасына, не мүлкін
теркілеу арқылы немесеонсыз емір бойы бас бостандығынан айыруға ... ... ал ... кісі ... ... 1-бөлігі) үш
жылғадейінгімерзімгебасбостандығынанайыруіа жазаланады. Кінәнің нысандарын
анықтау ... ... а ... ... осылай белгілеуде манызды
роль аткара-ды. Қылмьтстын қоғамға кауіптілігінің сандык жағын анықтағаі І-
да кептеген факторларды еске алу қажет. Мұндай ... ... ... (аса кәп мөлшерде, кеп, едәу ір ... ... ... ... немссс аяқталмаған қылмыс) қылмысты жеке немесе
бірлесіп қатькч аркьшы ... ... ... ... ... ... максат) қылмыстың субъектісінің ерекшелігіне ... ... ... ... баса назар аудару керек. Мысалы,
денсаулыққа қасақана ауыр зиян ... ... ... қасақана
орташа ауырлықтағы (104-бап) немесе жеңіл (105-бап) дәрежеде ... ... ... ... ... едәуір жоғары. Қарақшылықтың (179—2)
ұрлықтан (175-бап) дәрежесі жағынан қоғамға қауіптілігі жоғары. Өйткені
шабуыл жасап, қарақшылық ... ... ... мүлкін иемдену мақсатымен
кауіпті тәсіл шабуылға ұшыраған адамның өміріне немесе денсаулығына күш
жұмсаумен ұштастырылады.
Қылмыстың қоғамға ... ... ... ... көрсетілген
санкция бойьншада анықталады. Мәні жөнінен екі қылмыстың қоғамға кауіптілік
дәрежесін анықтау, сол қылмыста берілген белгіленген санклдяларды салыстыру
қажет. ... жаза ... ... ... қоғамға кауіптілігі
дәрежесі де жоғары болып табылады. Қылмыстың қоғамға ... ... ... ... ... ... қылмыстарды бір-бірінен ажыратуға
болады.
Қылмыстың тағы бір белгісі кінә болып табылады. Яғни, бұл ... ... ... ... немесе әрекетсіздік арқылы кінәлі түрде
қасақаналык немесе абайсыздыкпен қол сұғушылык туралы әңгіме болып тұр.
«Қылмыстық ... және ... тек қана ... ... ... ... заңда көрсетілген, қоғамға кауіпті іс-әрекетті қасақана немесе
абайсыздықпен істеген адам ғана ... ... ... ... сөз ... ... ... Кінәнің нысандары қылмыстық заңда қасақаналык
(тікелей немесе жанама), абайсыздық (менмендік ... ... ... бөлінеді. Тікелей немесе жанама ниетпен жасалған әрекет қасақана
жасалған қылмыс деп танылады» [5].
Егер адам өз ... ... ... ... ... оның қоғамдык қауіпті зардаптары болуының мүмкін екенін ... ... ... ала білсе және осы зардаптардың ... ... ... ... ... қылмыс деп танылады.
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін
ұтынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуы ... ... ... ... осы ... ... ... де оған саналы түрде жол берсе, не
бұғаң ... ... ... ... ... деп танылады (20-бап).
Менмендікпен немесе немқұрайдылықпен жасалған әрекет абайсызда
жасалған ... деп ... адам өз ... ... ... қауіп туғызуы
мүмкін екенін алдын ала білсе, бірак бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз
жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігімен сенсе, қылмыс ... ... деп ... адам ... ... пен ... ... ол зардаптарды болжап
білуге тиіс және болжап біле ... бола түра өз ... ... ... зардаптарының болуы мүмкін ... ... ... ... ... қылмыс деп танылады (21-
бап).
Қылмыстың зардабы қаншалықты ауыр ... ... егер ... ... ... кінәнiң белгілі бір түрі болмаса, ... ... да, ... да ... ... та, жаза да ... тағы бір ... белгілерінің бірі қылмыстық жолмен
жазаланушылық болып ... ... ... ... өзі, ... заң
жазамен қорқытып тыйым салған әрекет немесе ... ... ... өзі ... ... ... ... басқадай құқылық актілерде ... ... ... ғана ... және осы ... үш ... заңның санкциясында жазалау қатері қарастырылатын көрсетеді. Бұл
жерде нақты істелген қылмыс үшін қолданылатын жаза мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
туралы түсініктерді шатастыруға болмайды. Жазалау қатерімен қорқытып тыйым
салу қылмыстың белгісі болып табылады. Нақты қылмыс ... ... ... ... оны ... ... және ... босатып, оған
қоғамдык ықпал ету шараларын қолданғанда, онын іс-әрекеті қылмыс қатарынан
шығып қалмаңды. Өйткені, ... ... ... ретінде істелген
әрбір қылмыс үшін жаза тағайындалуы мүмкін екендігін, сол ... ... ... ... жазалау қатері тыйым ... ... ... ... егер ол ... ... оған жаза тағайындалмай
қалады. Кейде қылмыс ашылғанымен, сот ондай қылмыска заң да ... жаза ... ... да мүмкін. Демек, қылмысты жазалау
қатерімен тыйым салу қылмыстың белгісі, ал жаза ... ... ... ... көрінісі болып табылады.
Сонымен, біз қылмыстың қоғамға кауіпті, кінәлі құқықка қайшы ... ... ... ... бар ... әсте естен шығармауымыз
керек. Осы белгілер арқылы қылмысты іс-әрекетті басқа да құқык бұзушылықтан
ажыратамыз.
І.1. ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтың жеке бір көрінісі болып ... ... ... ... ... және ... құқык бұзушылықтан
және бейморальдық жат қылықтардан ажырата білудің манызы ерекше. Қылмыс пен
басқа құқық ... ... ... ... ... тың ... Қылмыс әр уақытта да қылмыстық заңға қайшы болады. Басқа ... ... ... басқа нормаларына, заңдар мен нормативті
актілерге ... ... ... ... ... мемлекеттің ен ауыр Істеу
шарасы — қылмыстық жаза және содан туындайтын сотталғандық атақ ... ... ... бұзушылықта мұндай жазалау ... жоқ, ... ... ету ш а рлары сотталғандық атақ әкелмейді.
Кейбір қылмыстар ... ... ... орын ... ... (адамның өмірі, мемлекеттің қауіпсіздігі) қол сұғады.
Қылмысты қол ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті қылмыс қатарына жатқызуға мүмкіндік
береді. Мұндай жағдайда қылмысты басқа құқық бұзушылықтан ... ... жоқ. ... ... ... ... да, қылмыста да бір
объектіге қол сұғу мүмкін. Мысалы, көлік құралдарын жүргізуші адамдардың
көлік ... ... ... мен ... ... бұзу ... және әкімшілік жауаптылық белгіленген. Мұндай аралас құқық
бұзушылықта қоғамға кауіптіліктің дәрежесін ... ... ... ... ... ... негізгі керсеткіші келтірілген зиян
мөлшері болып табылады. Егер ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі мен пайдалану ережелерін бұзуы, осының
салдарынан жәбірленушінің денесі орта ... одан ... ... немесе едәуір материалдық нұқсан келтірілсе іс-әрекет қылмыс
қатарына, ал көрсетілгеннен гөрі аз зиян ... ... ... құқық бұзушылыққа жатады.
Сонымен, келтірілген зиян мөлшері ... ... ... ... ... ... ... белгі болып табылады
Лауазымды адам болып табылмайтын мемлекеттік қызметінің лауазымды адамның
өкілеттігін өз бетінше ... заң ... ... ... ... ... әрекеті қылмыс (309-бап), ал елеулі зиян келтірмеген
басқа әрекеттер тәртіптік ... ... ... табылады. Өзінің нақты құқығын
немесе басқа адам таласа алатын ... ... ... ... өз ... жүзеге асыру, бұл азаматтың құқығының елеулі түрде бұзылуына
әкеп соқтырса, қылмыс ретінде сараланады. Ал елеулі ... ... ... ... ... ... жолмен жазаланатын құқық бұзушылыққа жатады.
Қылмыс пен басқа құқық бұзушылықты бір-бірінен ... ... ... арқылы ажыратуға да болады. Қазақ ССР-інің 1959жылғы
Қылмыстық кодексі бойынша көп ... ... рет ... құқық
бұзушылығы үшін әкімшілік жазалау шаралары қолданылған адамның дәл сол іс-
әрекетті кайталап жасауы ... ... ... ... ... ... ... бар суларда рұқсатсыз немесе аулауға тыйым салынған кезде,
я рұқсат етілмеген ... ... ... су ... ... суда
жүргізілетін басқа бір кәсіппен айналысу, егер бұл әрекеттер бұрын да
осындай ... ... үшін ... жолмен айыппұл тартқаннан кеін
істелген болса, ол қылмыстық жазаланатын ... ... ... Ондай
болмаған жағдайда іс-әрекет әкімшілік ... бұзу ... ... іс-әрекетке әкімшілік шарасы қолданылса, ол қайталану санына
қарамастан ... ... ... ие ... яғни ... ... ... қылмыстарды тәртіптіктері қылықтан ажыратуға көп жағдайда
іс-әрекеттің істелген уақыты, жағдайы. орны ... әсер ... ... ... өз бетімен кетіп қалу — қылмыс, ал бейбіт ... ... ... ... ... ... болып табылады. Іс-әрекетті қылмыс немесе
басқа құқық бұзушылық ... ... ... ... ... ... қылмысты субъективтік белгілерге жататын ... ниет пен ... ... ... да ... ... ... түрде қасақана жарақаттау қылмыс, ал абайсызда денені жеңіл түрде
жарақаттау қылмысқа жатпайтын іс — ... ... ... ... ... өтеу ... ... тәртібімен реттеледі.
Егер лауазымды адам пайдақорлық немесе басқа бір ... ... ... ... ... ал ... ниет ... ол қылмыс
болмайтын құкық бұзушылықтың түрі ... ... ... ... ара ... ... түсінудің де маңызы ерекше. Кез келген
қылмыс бір ... ... жат ... ... ... ... ... ауқымы үлкен. Кез келгем құқық ... бір ... ... ... ... ... ... пен бейморальдық теріс қылық бірінен бірі объекті,
қоғамға қауіптілік, сондай-ақ құқықка ... ... ... ... ... ... ... кеңауқымда
болады — адамдардың өзара қатынасы, мысалы махаббат, достық, жан ... ... тек қана ... ... ... ғана ... ... нормалардың объектісін құрайды. Қылмыс әр уақытта белгілі бір іс-
әрекет, ал адамдардың теріс ... ... ... соларды айтудың өзі
моральға жат құбылыс болып табылады. Қылмысқа ... ... жат ... ... ... зиян едәуір аз. Әдетте, моральға жат теріс
әрекеттер арнамысты ... ... ... сияқты өзара тіркес әлеуметтік-
психологиялық мазмұнға ие» [6].
Қылмыс пен бейморальдықты құқықта ... ... ... ... ... ... дегеніміз қылмыстық заң арқылы тыйым салынған іс-
әрекеттер. Ал моральдық жат қылықтар құқык ... ... ... ... ... ... немесе жазбаша (жолдастық немесе
билер соттарынын ережелері, адамдардың этикалық кодексі, қала ... ... ... ... ... мүмкін. Отбасы мүшелерінің
арасындағы қатынасты реттеу мораль нормалары арқылы реттеледі. Мысалы, ата-
ананың балаларға, балаларының ... ... ... ... оқушы мен оқытушьшың өз арасындағы педагогикалық ... ... орын алуы ... ... ... ... ... тәрбиелеуден бас тарту, бұлтарту,
қорғаншылық құқықтарын пайдаланып қиянат жасау ата-анасына ... ... ... ... ... табылады. Мұндай іс-әрекеттер үшін
қылмыстық жауаптылық ... Бұл ... әрі ... жат
құбылыс, әрі қылмыс, өйткені моральдық норманың ауқымы қылмыстық норманың
ауқымынан кең» ... ... ... нормадан тағы бір өзгешелігі сол,
моральдық ... ... ... оны ... ... ... жек ... сияқты қоғамдық әсер ету шаралары ... ... І ... үшін әр ... ... ... ... бір
жауаптылық түрі белгіленеді.
І.2. ҚЫЛМЫСТЫҢ БЕЛГІЛЕРІ БОЙЫНША ТОПҚА БӨЛУ.
Қылмыс ... деп ... ... ... ... ... бөлуді
айтамыз. Қылмысты санаттауға іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігінің сипаты мен
дәрежесі немесе қылмыс құрамының ... ... ... болады.
Қылмыстық заңда қылмысты санаттаудың үш түрлі көрінісі қалыптасқан. ... ... ... ... ... мен ... ... төрт түрлі санатқа бөлу, екіншіден, қылмыстың объектісі бойынша
санаттау. Осы белгі бойынша барлық ... ... ... ... ... санатқа бөлініп, объектісінің маңыздылығына қарай бірінен
соң бірі орын ... ... адам ... ... ... егемендігіне,
басқару тәртібіне, меншікке қарсы, әскери қылмыс. Отар т. б. Үшіншіден,
қоғамға ... ... ... ... ... ... ... жай, күшейтілген (квалифицированные), артықшылық берілген
(привилегированные) болып бөлшектенеді. Мысалы: кісі өлтіру, ауырлатпайтын
және жеңілдетпейтін жағдайда кісі ... ... ... ... ... ... ... асып кісі өлтіру бөліп бөлінеді, Қазақ ССР-
інің 1959 жылы қабылдаған ... ... ... санаттары деген
мәселе көрсетілмеген еді. Тек қана 1972 жылы 4 қарашада ... ... ... жаңа бап ... ... ауыр қылмыстың түсінігі ғана берілді.
Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық кодексінде қылмысты санаттау
туралы арнаулы норма енгізіліп, онда ... ... және ... ... және ... ... ... онша ауыр емес,
ауырлығы орташа, ауыр және аса ауыр ... ... ... үшін осы Кодексте көзделген ең ауыр жаза екі ... ... ... аспайтын қасақана жасалған әрекет, сондай-ақ
жасалғаны үшін осы ... ... ең, ауыр жаза бес ... ... ... ... абайсызда жасалған әрекет оңша ауыр емес
қылмыс деп танылады» [2].
Жасалғаны үшін осы Кодексте көзделген ең ауыр жаза бес ... ... ... ... ... жасалған әрекет, сондай-ақ
жасалғаны үшін бес жылдан астам мерзім? бас бостандығынан айыру ... ... ... ... әрекет ауырлығы орташа ... ... үшін осы ... ... ең ауыр жаза он екі ... ... айырудан аспайтын қасақана жасалған әрекет ауыр қылмыс деп
танылады.
Жасалғаны үшін осы Кодексте көзделген ең ауыр жаза он екі ... ... бас ... ... ... жаза ... ...
қасақана жасалған әрекет аса ауыр қылмыс деп танылады.
Қылмысты осылай етіп санаттарға белу ... ... ... қылмыс санаттарын Қылмыстық кодекстің санкциясында белгіленген,
қоғамға қауіптілік дәрежесіне ... бөлу ... ... ... ... келеді. Қылмыстық заңның жекелеген бабында көрсетілген санкция мөлшері
қоғамға қауіптіліктің дәрежесін бейнелейді және ... ... ... ... ... ... ... Жаза
мөлшерінің баптардың санқшысында нақты белгіленуінің өзі судьяның өз
білермендігі мен қылмысты сол ... ... бір ... ... мүмкіндік
бермейді. Қылмысты дәл санатқа жатқызуға мүмкіндік беретін ... түрі ... ... ... ... Мысалы, ауыр және аса ауыр
қылмыстарға тек қана қасақана қылмыстар жатады. Ауырлығы орташа немесе онша
ауыр емес қылмыстарға ... ... ... істелген қылмыстар
жатады. Осы санаттарға сәйкес аса ауыр қылмыстарға қо қауіптілік дәрежесі
ерекше ауырқасақана қылмыстар, мысалы ... ... ... ... мемлекетке опасыздық, бандитизм, зиянкестік, шабуыл ... ... ... ... ... ... ... контрабанда, денеге қасақана ауыр ... ... ... біле тұра ... ... қылмыстық жауапқа тарту
т. б. қылмыстар жатады.
Ауырлығы орташа қылмыстарға қасақана немесе ... ... ... абайсызда кісі өлтіру, кісіні ... ... ... денеге қасақана орта дәрежеде жарақат түсіру т. б. қылмыстар
жатады.
Ауыр емес қылмыстарға бас ... ... жа';;| ... Оған қорлау, жала жабу, абайсызда денеге ауыр ... ... ... ... ... қасакаиа немесе абайсызда істелген
қылмыстар жатады. Қылмысты санатқа бөлудің ... ... ... ... ... бас ... ... түріндегі жазаңы өтейтін режимді
белгiлеу: шартты жазаңы қолдану немесе қолданбау (63-бап), ... ... ... жою немесе сынақ мерзімін ұзарту (64-б;іп), қылмыстардың
жиынтығы бойынша жаза ... ... ... ... ... шартты түрде босату (70-бйп), айыптау үкімінiң ескіру мерзімінің
етуіне ... ... ... ... ... рақымшылық немесе кешірім
жасау актісі негізінде қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... жою ... алып ... ... мәселелері шешіледі.
І.3. ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҚ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... өз ... ... ... ... ... талаптарды қатаң орындауды талап етеді. оны орындамаған ретте
азаматтарға заңда ... ... ... ... құқылык
жауапкершілік жүктеледі. Құқылық жауапкершіліктің ішіндегі ең ... ... ... ... саналады. Қылмыстық жауаптылық мемлекеттің зам
шығарушы органы арқылы қылмыстық ... ... ... салынған қоғамға
қауіпті кінәлі түрде істелген іс-әрекет үшін ғана ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
нақтылы бір қылмыстың құрамы болған жағдайда ғана тартылады. Мысалы: тонау,
ұрып-соғу, денсаулыққа ... ... зиян ... бұза-қылық, т. б.
Мұның өзінде қылмыстық жауаптылық оның іс-әрекеті нақты ... ... ... ... нормаларды кінәлі түрде ғана бұзғанда жүзеге
асырылады.
Яғни, ... ... бұл ... құқылык норманы бұзудын
нәтижесі, қоғамға қауіпті іс-әрекеттін көрінісі болып табылады. ... ... ... та ... ... заң бойынша жазалау
қатерімен тыйым салынған қоғамға қауіпті іс-әрекеттер үшін ... тек қана ... ... ... ... ... көлеміне,
қылмыстың жасау тәсіліне, кінәнің нысанына қылмыскердің ... еске ала ... ... ... ... ... тән ... оқшауланған құқылық
жауапкершіліктің бір түрі болып табылады. ... ...... ... ... ... ... мәні бар жауаптылыктың түрі.
Өйткені мемлекет кезкелген қылмысқа тиісінше баға бере отырып, оны ... ... ... заңда көрсетілген күшпен орындалуға тиісті
шараларды қолдануды ... ... Яғни ... жауаптылықтың әлеуметтік
мазмұнының өзі сол субъектіге қылмыстық жауаптылық, ... ... ... ... ... мінеп, оған заңдылық баға береді» [7].
Қылмыстық жауаптылықтың мазмұны (теріс қылыққа ... ... ... ... және мемлекет, қоғам тарапынан қылмысын бетіне басу) және
заңдылық (қылмыс істеген адамды қолданылатын мемлекеттік ... ... ... ... маңызды, мәнді екі бөлігі болып табылады.
«Сонымен, қылмыстық жауаптылык деп - қылмыс заңы бойынша ... ... ... ... ... ... ... атынан оның тиісті
органдары арқылы мінеушілігін (айыптаушылығын) ... ... ... қатынас мәселесі ментығыз байланысты. Бұл
байланыс екі ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық сияқты істелген қылмыстың құқықтық
зардабы» [7].
Яғни, нақты қылмыс жасалмаса ... жау ... ... қатынас та жок. Екіншіден, нақты қылмыс ... ... ... жауаптылық, ал мұнымен бірге бір мезетте істелген қылмыстың
салдарынан қылмыстық құбылыс, яғни қылмыстық ... ... ... ... ... істелген қылмыс заңдылық факт болып табылады. Тараптардың
арасында қылмыстың ... ... ... адаммен) мемлекеттің
атынан өкілділік алған органдардың арасында тиісінше құқылық қатынастар
пайда болады. Қылмыстық, құқылық ... бір ... ... ... әділ
соттылықты жүзеге асыратын анықтама, ергеу, прокуратура, сот органдарымен,
екінші жағынан қылмыс ... ... ... ... қатынас
болып табылады. Бұл қатынастар материалдық мазмұнға ие болады.
Олар істеген қылмыстың фактісіне қатысты: істелген ... ... ... ... ... ... тұлғасы, біткен немесе
бітпеген қылмыс па? Мұнда қылмысқа қатысу ... ... ... ... және т. б. Сондай-ақ жазаңы тағайындау немесе ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Қылмыстық құқықтық
қатынас іс ... ... ... ... ... Өйткені,
қылмыстық құқылық қатынас ... ... ... ... ... ... ... оны қозғау, тергеу, сотта қарау мәселелері
қылмыстық. іс жүргізу құқылық қатынастар ... да, ... ... Бұл
қатынастар субъектімен (қылмыс істеген адам) мемлекеттің оның өкілдігін
жүзеге асыратын ... ... іске ... ... ... ... заң ... айрықша құқықтар мен міндеттерге ие
болады. Қылмыскер Қылмыстық құқықтық қатынастың объектісі болып табылады.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... және сотталған адамды түзеу мақсатты ... ... осы ... ... ... ... ... өз
көзқарасын білдіретін қатынасты ... ... ... ... ... ... Қатынастың объектісі болып қалады. Яғни, субъект
және объект салыстырмалы ... ... да олар сөз жоқ ... ... ... ... ... қатынастын пайда болуын қылмыстық
жауаптылықтың жүзеге асырылуы деп түсінуге болмайды. Тек соттын ... ... ... ... кейін ғана қылмыстық ... ... Сот ... ... деп тани ... қылмыскер мен мемлекет
арасында кінәлінің қылмыс жасаған уақытынан бастап ... ... орын ... бекітеді. Қылмыстық құқықтық қатынас
мемлекетiгін жаза ... ... мен ... ... ... ... ... ғана шектеліп қоймайды. Қылмыскер
тиісті өкімет органының күштеуі арқылы ықпал ... ... ғана ... бір ... субъектісі де. Өйткені жазалау шаралары оған оның
жасаған қылмысының табиғатына, осы қылмысқа ... ... ... ... ... кодекстің, жалпы бөліміндегі жаза тағайындау туралы
ережелері сай жүзеге ... ... да ... ... ... ... ... құқығын белгілеп қана ... ... әділ ... ... ... ... кепілі ретінде де
көрінеді. Адамның қылмыстық жауаптылығы оған сот ... ... ... ... ... оның ... асырылуы жаза өтеліп болған сон
жопылады. Бірақта ... ... ... ... да ... өтеу
ретінде жүзеге асырылмайды. Мысалы, қылмыс жасаған адам анықталмады делік.
Мұндай ретте қылмыстық құқықтық қатынас (қылмыс істеген адам мен ... ... ... ... ... ретінде латентті қылмыстарды қосуға
болады. Қылмыс жасаған кінәлі адам, егер де ол ауыр ... ... ... ... ... және ... тартылады. Бірақ та
қолданылып жүрген ... ... ... ... уақытта да қылмыс
жасаған адамға жаза тағайындалуы міндетті емес. Мысалы: Қылмыстық кодекстің
68-бабының 1-2-бөліктерінде: «Қылмыс ... бар ... ... адамды,
егер сот істі қараған кезде жағдайдын өзгеруі салдарынан ол жасаған әрекет
қоғамға кауіпті емес деп ... сот ... ... ... рет ... ... орташа ауырдықтағы қылмыс жасаған адамды,
егер ол адамның одан кейінгі мүлтіксіз мінез құлқына ... іс ... ... ол ... кауіпті деп есептеле алмайтындығы белгіленсе,
сот қылмыстық жауаптылықтан босатуы мүмкін» делінген. Осы бапта ... ... ... ... Ал ... ... ... «Кішігірім және орташа ауырлықтағы қылмысы үшін ... егер ... өтеу өрт ... ... ... ... шың енбекке
жарамды жалғыз мүшесінің ауыр нау ... ... ... ... ... ... төтеп ше мән-жайлардың салдарынан сотталған адам немесе оның отбасы
үшін оның жазасын ... аса ауыр ... ... соқтыруы мүмкін болса, сот
жазадан босатуы мүмкін» деп көрсетілген. Мұнда қылмыстық жазадан ... ғана ... ... ... ... ... ... қарай
жаза тағайындалмайтын және жаза тағайындалатын болып екіге бөлінеді. Жаза
тағайындалмайтын қылмыстық жауаптылық айыптаушылық фактісімен аяқталады. Ал
жаза ... ... ... ... бірге жазалану
фактісі де бар. Осыған байланысты қылмыстық жауаптылық бұл жазаға қарағанда
жеке, ... кең, ... ... ... оның ... ... және ... көреміз. Қылмыстық жауаптылықсыз жаза
тағайындау мүмкін емес. Сонымен, қылмыстық жауаптылық және жаза ... ... - ... ... емес ... ... ... жауаптылықтың негізін дұрыс анықтау құқық қолдану органдары
қызметінің заңдылықты ... ... ... ... ... ... бойынша қылмыстық жауаптылықтаң ... ... ... ... ... ... ... белгілері бар іс-әрекетті істеу болып
табылады (3-бап). Яғни, бұл деген қылмыстық жауапқа және жазаға тек ... ... яғни ... ... ... ... ... іс-
әрекеттерді касақана немесе абайсыздықтан істегенге айыпты ... ... ... Демек, қылмыстық жауаптылық негізі іс-әрекетте
қылмыс құрамының болуы болып табылады. Қылмыстық зам, қылмыс құрамы деген
терминнің мазмұнын ашып ... Бұл ... ... ... ... ашып ... ... (қылмыс субъектінің) қылмыстық заңда
көрсетілген қоғамға кауіпті іс-әрекеттерді (қылмыстық объективтік ... ... ... ... ... пен ... ... субъективтік
жағы) қылмыс құрамының белгілері болып табылады. Қылмыстың объектісі ... ... заң ... ... ... ... ... 2-бабында көрсетілген. Сонымен. Қылмыстық жауаптылықтың негізі
болып қылмыс құрамы болатының білдік. Іс - әрекетінде ... ... ... ... бір ... жоқ ... ол адамды қылмыстық жауаптылыққа тартатын
негіз жоқ.
І.4. ҚЫЛМЫСТЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ БЕЛГІЛЕРІ
Қылмыстық құқықтағы ... ... бірі ... 11 ... ... ... Жеке адам мен ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесінің басым екендігін анықтау және оған
осы мәселеде қылмыстық құқылық шараларды ... ... осы ...... ... ... міндеттерінің бірі болып табылады. Қылмыс
әр уақытта да белгілі бір іс-әрекеттін ... ... ... болып табылады. Заң шығарушы осындай тұжырымдарға келе ... әр ... да ... нақты іс-әрекетінің, мінез-құлқының сыртқа
шыққан көрінісі екенін атап көрсетеді.
«Адамның құқыққа қайшы ... ... ... ... ... күйде болуы мүмкін. Бұл жерде әрекет ... ... заң ... салған нәрселерді істеуі, ал әрекетсіздік дегеніміз
адамның заң, ... ... ... ... ... ... ... өзіне жүктелген міндетін орындамауы болып табылады.
Адамның қылмысқа қайшы немесе оған ... емес ... онын ... ... содан соң белгілі бір іс-әрекеттер арқылы көрініс береді.
Ондай ... ... ... ... ... жүзеге аспаған ойлар,
пікірлер соншалықты қатерлі болғанына қарамастан, қылмыс болып табылмайды.
Белгілі бір іс-әрекет арқылы ... ... ... ... қауіп туғызбайтындықтан қылмыстық құқық реттеу саласына ... ... ... бұл мәселе туралы ... ... ... ... ... құбылыс ретінде осы құбылыстын мәнді жақтарын
бейнелейтін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... түсінігі заңның өзінде көрсетіледі.
Бұрыңғы кеңестік жүйеде қылмыстың ұғымы алғаш рет 19191 жылы РСФСР-дың
Қылмыстық ... ... ... негіздерінде (5-бап); «Қылмыстық
құқықпен қорғалатын қоғамдық қатынастар тәртібін бұзушылық ... ... ... РСФСР-дың 1922 жылғы Қылмыс кодексінде «Қылмыс ... ... ... әрекет немесе әрекетсіздік деген ұғыммен
тұжырымдалады.
1924 жылы КСРО және ... ... ... заңдарының
негізгі бастамаларында қылмыс туралы ұғым арнаған бап ... жоқ. ... ... ... ... ... дегеніміз қоғамға қауіпті іс-
әрекет» деп көрсетіледі (1 -бап). Бұл ... ... ... ... ... ... ... немесе әрекетсіздік қоғамға кауіпті деп
жарияланды. КСРО және ... ... 1958 ... ... ... ... ... көзделген, оның саяси және
экономикалық жүйелеріне, социалистік меншігіне, азаматтардың жеке ... ... ... және ... да ... мен бостандықтарына қиянат
жасайтын қоғамдық қауіпті іс-әрекет (әрекет ... ... ... ... ... қиянат жасайтын қылмыстық заңда көзделген
қоғамдық кауіпті ... ... деп ... делінген. Дәл осындай
анықтама бұрынғы Одаққа кірген барлык республикалардың, оның ішінде 1959
жылы 22 шілдеде ... ... КСР ... ... де ... 1997 жылы жаңа ... ... қабылданды. Осы Кодексте
өмірімізде, қоғамда орын ... ... ... ... сәйкес қылмыстың жана ұғымы берілген. Онда «жазалау қатерімен
тыйым салынған ... ... ... ... ... ... қылмыс деп танылады» делінген (9-бап). Осы анықтамадан
қылмыстық ... ... ... ... кінәлілік, жазаланушылық
қылмыстың белгілері екендігі көрініп тұр.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі ... ... ... ... ... ... ... арнаулы
көрсетілген. Қылмыстық құқықта қылмыстың осы нақты құрамдарына ... ... ... ... ... атау ... ... дейінгі қолданылған Қылмыстық кодекстерде ұқсастығы бойынша
яғни, қылмыстық заң нормасында ... ... ... де сонда
көрсетілген соған ұқсас, жақын нормаларды қолдануға жол берілген еді. Мұның
өзі заңды бұзуға және осы ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы жаңа Конституциясында,
осыған орай жаңа Қылмыстық кодексте қылмыстық ... ... ... жол берілмейді делінген.
Адамның қылмыстық құқылық норма тыйым салған іс-әрекеттерді істеуін
қылмыстық ... ... деп ... қылмыстық заң тыйым салмаған, осы заңда ... ... ... қылмыс қатарына жатқызуға болмайды. Тек заң шығарушы
ғана белгілі бір іс-әрекетті қылмыс ... ... ... беретін
онын мәнді белгілерін анықтайды. Қылмыстық құқыққа ... ... ... осы ... ... іс-әрекетті істеген жағдайда накты
нормада көрсетілген қылмыстық құқылык санкция белгілеген жазаңын. ... ... ... ... ... Іс-әрекеттің қылмыстық құқықка
қайшылығын белгілеген тиісті заңның жарияланған уақытынан бастап ондай іс-
әрекеттер ... ... ... ... ... ... осындай іс-
әрекеттер мен қылмыстық құқылық норма ... ... ... ... Керісінше, белгіленген тәртіппен күш ... ... ... ... шығарылады. Ондай іс-әрекеттер қылмыс деп
саналмайды. Мысалы: елімізде ... ... ... ... кодекстен алыпсатарлық деген қылмыс құрамы қатарынан ... ... ... ... жоқ ... ... табысты жасыру,
салық төлемегені үшін қылмыстық жауаптылықты белгілейтін ... ... ... ... негізгі сапалық белгісі оның қоғамға ... ... Бұл ... ... материалдық мәнін білдірумен бірге не себепті
осы ... ... ... ... ... ... ... қауіптілік белгісінің болуынын, өзі іс-әрекеттің қоғамдық
қатынастарға зиян ... ... зиян ... ... ... ... қауіптілік — қылмыстың объективтік белгісі. Ол заң
шығарушының санасына және ... ... ... ... ... және өзінің ішкі мәні жөнінен қоғамның бір қалыпты өмір сүру
шарттарына қайшы болады. Заң ... ... сол ... ... өмір сүру жағдайларын дұрыс бағалап, ... ... ... ... қылмыс қатарына жататыны туралы шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
қылмыстық заңда көзделген адам мен азаматтың құқықтарына, бостандықтары мен
заңды мүдделеріне, ұйымдардың құқықтары мен ... ... ... пен ... ... ... т.б. ... жасап қол сұғатын
қылмыс объектілерін тізбектеп көрсету арқылы ... ... ... қылмыс қол сұғатын объектілерді көрсету арқылы ... Бұл ... ... ... ... ... бірі ... қауіптілік қоғамға зиянды іс-әрекеттің өзінің тікелей
ерекшелігіне, оны ... ... ... тәсілі, жағдайыма байланысты ... ... ... рұқсат етілмеген немесе ... ... ... ... ... аумақтар төтенше экологиялық аймақтар) не тыйым
салынған құстар мен аңдарға қатысты аң ... ол ... ... ... ... ... ... кезінде тыйым салынған ереуілге
басшылық жасау, кәсіпорынның, ұйымның жұмысына кедергі келтіру қылмыс болып
табылады (335-бап). Іс-әрекет арқылы ... ... ... мүмкін
зиян қоғамға қауіптіліктің көлемін айқындайтын негізгі бір белгі болып
табылады. Кейбір ... ... ... ... ... ... өзінің қандай зиян келтірілгеніне ... ... ... Басқалары қылмыстық заңда көрсетілген зардаптар болған
жағдайда ғана қоғамға қауіптілік сипатына ие болады. ... ... және ... ... жатқызуға мүмкіндік беретін зардаптың
сипаттамасын заң шығарушы әр түрлі етіп бейнелеуі мүмкін. ... ... ... ... ... өзінде дәлме-дәл көрсетіледі. Мысалы,
денеге жарақат салу, материалдық залал келтіру, ауыр зардаптың болуы т. б.
Келтірілген дене ... ... орай ... ... ауыр
зиян келтіру (103-бап) денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян ... ... ... ... зиян ... ... болып
белінеді. Басқа жағдайларда, зардаптың әр түрлі болып келетіндігін ескеріп,
заң шығарушы оның ... ... ... ... зиян ... ... мөлшер (175-бап), ауыр зардап келтіру (181-бап, 3-бөлігі, «б» тармағы,
т. б. деп жалпылама береді. ... ... ... осы ... анықтау нақты жағдайларда орындалған фактіге байланысты шешіледі.
Қылмыстың қоғамға қауіптілігі ... ниет және ... ... ... де байланысты. Мысалы, қылмыстық іс қозғау мақсатымен қылмыс
істелді деп көрінеу өтірік ... Егер ... ... ... ... ... ... әрекеті күшейтілген қылмыс түрі болып табылады.
Кейбір реттерле қоғамға қауіптілік іс-әрекетті істеген адамның ерекшелігіне
де ... ... ... іс-әрекеттер оны істеген адамның
жәбірленушімен ерекше қатынаста ... ... ... деп ... ... ... жөнінен немесе басқа реттен тәуелді адамға
қатал қарауы, қудалауы ... ... ... ... ... ... жеткізілуі (102-бап). Кейде ... ... ... ... ... үдетеді. Мысалы: жауапты мемлекеттік
Қызметтегі лауазымды ... пара алуы ... ... құқык ғылымы қоғамға қауіптіліктің сапалық және сандық
жақтарын бөліп қарайды. Қылмыстық ... ... жаза ... негіздерін анықтай отырып, сот жазаны тағайындауда істелген қылмыстың
сипатын және қоғамға қауіптілік дәрежесін есепке алу қажеттігін ... өзі ... ... қылмыстық сапалық ал дәрежесін — сандық
сипаттамасы деп түсінуді білдіреді. Сипатына ... ... ... және ... ... касақана және абайсыздық, жеке адамға,
меншікке карсы ... ... ... ... қауіптілік сипаты
қылмыстың объектісі бойынша анықталады. ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің ерекше бөлімі топтық
объектілері белгілері ... ... ... ... Қылмыстық
кодекстің Ерекше бөлімінің, жүйелері топтық ... ... ... орналасқан. Қоғамға қауіптіліктің сипатының тағы ... ... зиян ... ... ... моральдық зиян күш
қолдану, қорқыту арқылы келтіріледі. Келтірілген залалға ... ... ... ... қарай мүліктік, ұйымдастырушылық, жалпыға
қауіпті және зорлықпен жасалатын қылмыстар деп бөлінеді. Қоғамға қауіптілік
сипаты одан әрі ... ... ... ... ... жаса-
латын қылмыстардың абайсыздыкпен істелетін қылмыстарға қарағанда қоғамға
қауілтілік сипаты едәуір ауыр. Мысалы, кісіні ауырлататын ... ... үшін 10 ... 20 ... ... ... бас ... не мүлкін тәркілеу арқылы немесе онсыз өлім жазасына, не ... ... ... емір бойы бас бостандығынан айыруға жа-заланады
(9б-бап, ... ал ... кісі ... ... ... үш
жылғадейінгімерзімгебасбостандығынанайыруіа жазаланады. Кінәнің ... ... ... а қауіптілігінің сипатын осылай белгілеуде манызды
роль аткара-ды. Қылмьтстын қоғамға кауіптілігінің сандык жағын анықтағаі І-
да кептеген факторларды еске алу ... ... ... келтірілген зардаптың
ауырлығын (аса кәп мөлшерде, кеп, едәу ір ... ... ... (аякталған немссс аяқталмаған қылмыс) қылмысты жеке немесе
бірлесіп қатькч аркьшы істеу, қылмыс істегендекандайтөсіл ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттің істелу уақытына, жағдайына баса назар аудару ... ... ... ауыр зиян келтірудін (103-бап) денсаулыққа қасақана
орташа ауырлықтағы (104-бап) ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі едәуір жоғары. Қарақшылықтың ... ... ... жағынан қоғамға қауіптілігі жоғары. Өйткені
шабуыл жасап, ... ... ... бөтеннің мүлкін иемдену мақсатымен
кауіпті тәсіл шабуылға ұшыраған адамның өміріне ... ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі қылмыстық заңда көрсетілген
санкция бойьшада анықталады. Мәні жөнінен екі қылмыстың қоғамға ... ... сол ... ... ... ... салыстыру
қажет. Ауырырақ жаза белгіленген қылмыс түрінің ... ... де ... ... табылады. Қылмыстың қоғамға кауіптілік дәрежесі
бойынша қоғамға қауіптілік сипаты бірдей қылмыстарды бір-бірінен ... тағы бір ... кінә ... ... Яғни, бұл жерде заң
қорғайтын объектілерге әрекет немесе әрекетсіздік ... ... ... ... ... қол сұғушылык туралы әңгіме болып тұр.
Қылмыстық жауапқа және жазаға тек қана қылмыс ... ... ... заңда көрсетілген, қоғамға кауіпті іс-әрекетті ... ... ... адам ғана ... ... ... жауаптылық
туралы сөз болуы мүмкін емес. Кінәнің нысандары қылмыстық заңда қасақаналык
(тікелей немесе жанама), абайсыздық (менмендік немесе не-мұрайдылық) ... ... ... ... жанама ниетпен жасалған әрекет қасақана
жасалған қылмыс деп танылады.
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға ... ... оның ... қауіпті зардаптары болуының мүмкін екенін немесе
болмай қоймайтынын алдын ала ... және осы ... ... ... ... ... ... қылмыс деп танылады.
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін
ұтынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары ... ... ... ... ала
білсе, осы зардаптардың болуын тілемесе де оған ... ... жол ... ... ... ... қылмыс жағдай жасалған деп танылады (20-бап).
Менмендікпен немесе немқұрайдылықпен ... ... ... ... деп ... адам өз ... (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіп туғызуы
мүмкін екенін алдын ала білсе, бірак бұл зардаптарды ... ... ... ... ... қылмыс менмендікпен жасалған
қылмыс деп танылады.
Егер адам ... ... пен ... ... ол ... ... тиіс және болжап біле алатын бола түра өз ... ... ... зардаптарының болуы мүмкін екенін
болжап білмесе, қылмыс немқұрайдылықпен жасалған ... деп ... ... ... ... ауыр ... қарамастан, егер оны
істеген адамның іс-әрекетінде кінәнiң белгілі бір түрі ... ... ... да, жазаға да тартылмайды.
Кінәсіз қылмыс та, жаза да жоқ.
Қылмыстың тағы бір міндетті белгілерінің бірі ... ... ... табылады. Өйткені, қылмыс дегеннің өзі, қылмыстық ... ... ... салған әрекет немесе әрекетсіздік болып табылады.
Мұның өзі қылмыс құраш туралы сипаттама басқадай ... ... ... ... ... ғана көрсетілетіндігін және осы іс-әрекет үш ін
қылмыстық ... ... ... ... қарастырылатын көрсетеді. Бұл
жерде нақты істелген қылмыс үшін қолданылатын жаза мен ... ... ... ... ... ... жазалау мүмкіндігі
туралы түсініктерді шатастыруға болмайды. Жазалау қатерімен қорқытып тыйым
салу қылмыстың белгісі болып ... ... ... ... ... ... немесе оны қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босатып, ... ... ету ... ... онын ... қылмыс қатарынан
шығып қалмаңды. Өйткені, жазалаушылық қылмыстың белгісі ... ... ... үшін жаза тағайындалуы мүмкін екендігін, сол себепті-қылмыстық
заңға қайшы ... ... ... ... ... салады. Нақты
өмірде қылмыс істелгенімен, егер ол ашылмай қалса оған жаза ... ... ... ... сот ... ... заң да ... жаза тағайындауды қолданбауы да мүмкін. Демек, қылмысты жазалау
қатерімен тыйым салу қылмыстың белгісі, ал жаза ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен, біз қылмыстың қоғамға кауіпті, кінәлі құқықка қайшы және
жазалаушылық сияқты қажетті белгілері бар ... әсте ... ... Осы ... ... қылмысты іс-әрекетті басқа да құқык бұзушылықтан
ажыратамыз.
І.5.ҚЫЛМЫС ЖӘНЕ ҚЫЛМЫС ҚҰРЫЛЫМЫ
Қылмыс пен қылмыс құрамы езара ... ... ... ... ... ... ... өзара мазмұны да, бағыты
да әр түрлі. Жоғарыда айтқандай қылмыс туралы ұғым Қылмыстық кодекстің 9-
бабында ... Осы ... ... ... Қылмыс дегеніміз
адамның әлеуметтік-құқылық қоғамға қауіпті және құқыққа ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
«Қылмыстың жалпы түсінігі, сол қылмыстың зандылық сипаттамасын беріп
қана ... оның ... ... де ашып ... ... ... ... нысанда көрініс тауып немесе түрлі түрде
болатындықтан қылмыстық заң ... ... ... бірге нақты
қылмыстардың да түсінігін қарастырған. Қылмыстың жалпы түсінігі — ... тән, оның ... ... ... ... ... жеке қылмыстар түрінде нақтыланып, өзінің дамуын табады» ... ... ... әрбір қылмыс, яғни қылмыс құрамы өзінің
ерекше белгілерімен сипатталады. Қылмыстың құрамы — бұл қылмысты іс-әрекет
емес, тек ... ... ... түрі ... Ол — ... қылмыстың занды
сипаттамасы, жеке нақты қылмыстың зандылық түсінігі. Егер қылмыстық
түсінігінде ... ... тән ...... қауіптілік, құқыққа
қайшылық, кінәлілік және жазаланушылық аталған болса, ал қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы есепке алынады. Қғамға кауіптілік ... ... ... ... ... ... Осы екі қылмыстың құқылық-
түсініктерінің бағыты да әр ... ... ... ... ... негізі болса, ал қылмыстың жалпы түсінігі нақты қылмыстың
құрамының заңдылық ... ... ... құқықта оның құқылық
әлеуметтік-саяси табиғатын түсіндіру қажеттілігінен туындаңды.
Қылмыстық ... ... ... ... ... жалпы
түсініктері кеңінен қолданылады. ... және ... ... құрамының
түсінігі жалпы қылмыс түсінігіне қарағанда заңдылық ұғым емес, ғалыми ұғым
болып табылады. Бұл ұғым теорияда ... ... ... қылмыстьың
нақты құрамының жинақталған белгілері арқылы анықталады және өз ... ... ... ... ... мен элементтерін сипаттап,
керсетеді. Накты къілмыс-тың құрамы нақты қылмысқа тән ... ... ... атап ... ... ... ... құрамында барлық қылмыстардың
құрамына тән, жиынтығында қылмыс құрамының жалпы түсінігін ... ... ... ... ... жалпы белгілерін белгілейтін белгілер бар.
Қылмыстық құқық теориясы ... ... ... төрт ... ... ... объектісін, қылмыстың объективтік және субъективтік
жақтарын, субъектісін атап көрсетеді. Осы ... орай кез ... ... ... төрт ... ... элементтерге бөлінеді. Әрбір
қылмыс құрамында оның объектісін, объективтік, субъективтік жақтарын және
субъектіні бейнелейтін белгілері міндетті ... ... Осы ... ... ... ... ... табылады, сондықтан да осы
элементтердің біреуінің жоқ болуы қылмыс ... ... және ... негіздін де жоқ екендігін көрсетеді. Қылмыстың құрамының жалпы
түсінігі барлық ... ... тән осы төрт ... ... ... осы ... ... элементтерін сипаттау тиісінше
қылмыс құрамының элементтері сипаттау деп ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамының субъективтік жағы
деп аталады.
«Қылмыстың объектісі деп, сол қылмыстық киянаттын неге ... ... зиян ... ... ... ... ... айтамыз.
Қылмыстың объектісі заң қорғайтын қоғамдық қатынастар ... ... ... олар ... ... ... ... және тікелей объект болып
бөлінеді. Қылмыстың объектісін оны сипаттайтын ... ... ... анықтаудың қоғамға зиянды іс-әрекеттің сипаттайтын мен ... үшін және оны ... үшін ... ерекше» [10].
Қылмыстың сыртқы пішінін, керінісін сипаттайтын белгілердің жиынтығы
қылмыстың объективтік ... ... ... жағынын белгісіне ең
алдымен қоғамға қауіпті мінез-құлық актісінің сырткы көрінісі — ... ... ... жатады. Қоғамға қауіпті әрекет немесе
әрекетсіздіктің ... мен ... ... заң ... әр ... ... ... жою немесе бүлдіру. өмірді жою, қауіпті жағдайда
қалдыру, т. Б.). ... ... ... ... жағы ... немесе
әрекетсіздіктен басқа қылмыстың зардабы және іс-әрекеттің зардап пен
себепті байланысын ... ... ... ... ... ... ... жағын сипаттауда оның міндетті белгілеріне уақыт,
орын, жағдай, қылмыстың ... ... де ... ... ... оның ... ... дәрежесін белгілеуде, қылмысты
саралауда объективтік жақтың осы ... ... зор. ... ... ... қылмыстың ішкі жағын құрайтын белгілері,
яғни адам істеген қоғамға қауіпті ... не ... ... ... ... ... кінә, ниет және мақсат жатады.
Кінә екі түрлі нысанда: қасақаналық және абайсыздық ... ... ... ... ... бір ... қасақаналықпен (ұрлық),
екінші біреулер абайсыздықпен (абайсызда кісі өлтіру). Үшіншіден ... ... ... ... нысанының көпшілігі қылмыстық
заңның өзінде тікелсі ашып ... Ал ... ... олар
қылмыстыңі құрамының белгілеріне талдау жасау ... ... ... ... ... ... белгілеріне қылмыстың ниеті мен
мақсаты да ... ... ... ... кісі ... ... ... жасыру максатымен кісі өлтіру. Қылмыс құрамының субъективтік жағынын
белгілерін анықтау, қылмысты саралауда қылмыстың және ... ... ... үшін және жаза ... ... үшін аса маңызды болып
табылады. Қылмыстық зан бойынша қылмыстың ... ... ... ... кез ... адам ... ... жауаптылыққа есі
дұрыс, қылмыс жасаған уакытта 16-ға, кейбір қылмыстар үшіи ... ... жеке ... ... кез ... ... ... субъектісінін жалпы белгілері
болып жеке адам, есі ... ... ... ... толғандар саналады. Қайсыбір
қылмыс құрамдары үшін жауаптылыққа осы ... ... ... қосымша
белгілер болғандағана жол берілуі мүмкін. Әдетте, ... ... ... ... үшін ... беруі мүмкін адамдардын шеңберін шектейді. Мысалы,
пара алудың ... ... тек қана ... ... ... ал ... қылмыстардың субъектісі болып әскери қызметшілердің болуы
қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін шешуде және жаза мөлшерін белгілеу маңызы
зор. Осы тұрғыдан алғанда қылмыстық құқық теориясында қылмыстың құрамының
жалпы ... ... ... қажетті, міндетті белгілері және
факультативті белгілері болып ... ... ... ... ... ... қылмысты іс-әрекетті дұрыс саралау ... ... ... міндетті белгі дегеніміз бұл кез келген қылмыс
құрамында болатын белгі. Ондай белгілердің кемдегенде біреуінің болмауы
қылмыс ... ... ... көрінісі болып табылады Мүндай
белгілерге жататьгндар әрекет немесе әрекетсіздік ... ... ... ... және оның белгілі жасқа толу.
Қылмыс құрамының факультативті нышандары дегенімен бұл зан шығарушының
кейбір ... ... ... үшін ... ... ... ... белгілерге жататындар: уақыт, қылмыс істеу тәсілі, қылмыстық
ниет. Мақсат, қылмыстың заты, қылмыстын арнаулы субъектісі, ... ... ... ... белгі сол немесе басқа бір ... ... онда ол ... мәні ... осы ... ... ... айналып кетеді. Мысалы, басқа біреудін мүлкіи тонауды алсақ,
мұнда тонаудың тәсілі — мүлікті ашықтан ашып алу, осы ... ... ... ... ... құрамына енгізілмесе, онда ол қылмысты
саралауға етпейді. Тек қана қылмыстық-құқылық жаза белгілегенлеесе алынады.
Мысалы, қызметшінің құжаттарды қолдан жасау ... ... оның ... , ... құралмен істелгені есепке алынбайды ... ... ... жаза ... сөз жоқ ... ... ... түсінігінің ол туралы ілімінін заңдылықты сақтауда және оны
нығайтудағы ... ... ... дұрыс саралау үшін, нақты қылмыс құрамдарының белгілерін
тиісінше дұрыс түсіну қажет. Осындай әдіс қылмыс құрамының жалпы ... ... Ал ... ... ... ... нақты қылмыс
құрамын қатесіз табудың аса қажетті сатысы болып табылады» [10].
ІІ-Тарау. ҚЫЛМЫСТЫҢ ҚҰРАМЫ ОНЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... бөлімде нақты қылмыстар жеке-жеке көрсетілген. Қылмыстық заң қылмыс
құрамы деген түсінікті ашпайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... деп — қылмыстық заң бойынша қоғамға қауіпті іс-
әрекеттерді белгілі бір қылмыстың қатарына ... ... ... ... және ... ... құралған элементтердің
және оларлың белгілерінің жиынтығын айтамыз. ... ... ... ... және ... ... сипатталады.
Барлық жүйелер секілді қылмыстың құрамы да белгілі бір ... Осы ... ... ... ең ... ... жоқ
болуы жүйенің болмауына, яғни қылмыс құрамының тұтастай жоқ ... ... Бұл ... ... құрамының элементтері деп, қылмыс құрамы жүйелерін
құрайтын бастапқы компоненттерді айтамыз, қылмыс құрамының белгілеріне
мынадай 4 ... ... ... ... ... жағы, субъект,
субъективтік жағы. Мысалы, бөтен адамның мүлкін қасақана жою немесе бүлдіру
қылмысы (187-бап) ... ... ... басқа біреудін мүлкіне қол
сүғу, екіншіден, осы мүлікті жою немесе бүлдіру, үшіншіден, осы ... ... ... бұл ... ... жағдайда жасалса ол
үшін 14-ке толған адам жауапка тартылады. Осы көрсетілген төрт белгінің
біреуі жоқ ... онда бұл ... ... ... Егер адам ... ... абайсызда бүлдірсе немесе жойса онда кінәлінің әрекетінде басқа бір
қылмыс құрамы болады. Себебі, бұл ... ... ... қылмыстың
басты белгісі қылмысты қасақаналықпен істеу жоқ.
Әрбір қылмыс құрамынын ... ... ... ... ғана ... ... заңның Жалпы бөлімінде оның тиісті
баптарында да айтылады. ... ... ... диспозицияларында әр
түрлі қылмыстың көптеген белгілері аталып көрсетілген. ... ... ... ... ... және оны ... ... соған тән белгілерінің ... ... ... ... ортақ немесе нақты қылмыс топтарына тән белгілер
Жалпы ... ... ... ... ... мүлкін ұрлауды
анықтайтын Қылмыстық кодекстің 175-бабының диспозициясында осы қылмыстың не
субъектісі, не кінәнің ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 15 және 20-баптарында
көрсетілген. Қылмыстық кодекстің 175-бабында ұрлықтың оған тән белгісі ... ... ... ... ... ... ғана керсетілген. Осы белгі арқылы
ұрлық тонаудан ерекшеленеді. Әрбір қылмыс істелген ... ... ... Осы ... ... да ... ... Қылмыс құрамына мұкияттылықпеп таңдап ... ... ... ... ... ... дегеніміз барлық қылмыстарға ортақ, олардың
қоғамга кауіптілігін және ... ... ... ... ... Түрлік белгіге жатпайтан тек қана жекелеген қылмысқа тән
белгілер ... ... ... ... олар ... ... болады да, осыған байланысты оның қылмысты ... үшін ... ... ... ... ұрлағанда (ақша, зат, құжат т. б.) немесе
ол ұрлықтың қашан болғаны қылмысты саралауға әсер етпейді. Түрлік белгі сол
немесе ... ... ... ... ... табылады. Осы түрлік
белгілердің біреуі жоқ болса, онда қылмыс құрамы да болмайды. Мысалы, басқа
біреудін ... ... ... ... — оны жасырын ұрлау. Егер басқа
біреудің мүлкін алу ... ... ... ашық ... жүзеге асырылса, онда
ұрлық емес, басқа қылмыс құрамы — ... ... ... ... бір ... құқылық нормада — бір бапта көрсетуі мүмкін. Мысалы, 314-бап —
қызмет жөніндегі жалғамдық.
Басқа жағдайларда Қылмыстық кодекстің бір ... ... ... ... бірнеше түрі қарастырылуы мүмкім. Мысалы, Қылмыстық кодекстің 308-
бабында қылмыстың қауіптілік ... ... ... немесе кызметтік
өкілеттілікті асыра пайдаланудың үш ... ... ... ... осы ... жай ... ал ... үшінші бөлігінде осы қылмыстың
ауыр немесе өте ауыр түрлері көрсетілген.
Ерекше бөлімнің баптарында ... ... ... ... істеген қылмыстары көрсетіледі. Алдын ала ... ... ... қатысушы адамдардың ұйымдастырушы, ... ... ... ... ... ... ... барлық белгілері
болмайды. Мысалы, әйелді зорлауға оқталғанда онымен зорлап жыныстық қатынас
жасау орындалмайды немесе кісі өлтіруге оқталғанда ... ...... жоқ. ... осы ... ... әрекеттерінде Ерекше бөлімдегі
аталған баптарда көрсетілген қылмыстың барлық белгілерінің болмауы олардың
іс-әрекетінде қылмыс құрамы жок деуге негіз болмайды Бұл ... ... бар, ... оның ... Ерекше бөлімнің, сол сияқты Жалпы белімнің
тиісті баптары көрсетіліп отырып белгіленеді. Мысалы, әйел ... ... ... ... ... 120 және ... қылмыс құрамының белгілері бар. К,ылмыс құрамы-нын, зандылықты
сақтауда және оны нығайтуда маңызы зор. Зан-дылықты катаң ... ... ... ... мемлекетіміздің нығаюының негізгі шарты. Зандылық
кағндасі.ш сактау,жүзегеасыру құкыккорғау органының ... ... ... Бұл ... ... к,үк.ығын, бостандықтарын
жүзегеасырудыңнегізгі ... ... ... істеген адамға заңды дұрыс қолданып,
оның әрекетіне заң талабына сай баға беру ... ... ... ... ... маңызды шарттарының бірі қоғамға қауіпті іс-әрекеттерге
заңды ... ... ... ... ... ... заң нормасының
талабына сай баға беріп саралау болып табылады.
«Қылмысты ... ... ... ... ... ... заңда көрсетілген нақты қылмыс құрамының белгісі бар бапқа дәлме-
дәл жатқызу болып табылады. Қоғамға ... ... ... ... ... ... құрамымен қамтылса, онда ол дұрыс ... ... ... саралауда іс-әрекеттің қылмыс құрамының тиісті баптары
немесе оның бөліктеріне, тармақтарына сан ... ... ... Егер адамның іс-әрекетін бірнеше қылмыстың құрамы болса, онда ... ... ... баптары немесе баптардың бірнеше бөліктері,
тармақтары бойынша сараланады. Қандай ... ... да ... ... ол ... ... қылмысқа қарсы ... ... ... нұқсан келтірумен байланысты болады. Мұндай құбылысқа
жол бермеу үшін қылмыстық занды ... ... ... ... ... ... істелген іс-әрекетті дұрыс саралау қажет, сондай-ақ ... ... ... ... басқа қылмыстардан ажырататын
белгілерді анықтау керек. Міне, бұл жерде ... ... ... ... ... ... сақтаудағы маңыздылығы ерекше
болып отыр. Біздің ... ... ... адам, егер оның
істеген іс-әрекетінле қылмыс құрамы жоқ ... ... ... ... ... тиісті емес. Өйткені жаңа Қылмыстық кодекстің ... ... ... және ... тек қана ... ... яғни
қылмыстық заңда көрсетілген, қоғамға қауіпті ... ... ... істеген кінәлі адамды ғана тарту болып табылады» [11].
ІІ.1. ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Жекелеген қылмыс құрамының мазмұнын ... ашу, ... ... ... және ... ... іс-әрекетті дұрыс сараптау
мақсатымен қылмыс құрамының түрлері нақты белгілер бойьшша ... ... Н.Ф. ... ... ... ... ... қылмыскердің тұлғасы – бұл қылмыстық құқықтық құралдармен түзелуі
мүмкін қылмыс жасаған тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерінің жүйесі. [7]
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің қоғамға кауіптілігінің дәрежесі, екіншіден. қылмыс
құрамының сипатталу тәсілі, үшіншіден. ... ... ... ... Іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігінің дәрежесі мен мәніне ... ... ... ... ... ... ... жеңілдететін қылмыс құрамдары болып бөлінеді. Негізгі қылмыс
құрамы деп іс-әрекеттің ... түрі ... онда ... ... болуын айтамыз. Негізгі қылмыс құрамында қылмысты ауырлататын
немесе жеңілдететім жағдайлар көрсетілмейді. Мысалы Қылмыстық ... ... ... ... құрамға жатады. Онда кісі өлтірудің жай
түрі ғана көрсетілген, ауыр немесе жеңіл түрлері айтылмаған.
Егер қылмыс құрамында осы ... ... ... ... ... ... ... онда ондай қылмыс құрамын
жауаптылықты жеңілдететін қылмыс құрамы деп айтамыз. Мұндай қылмыс ... ... ... ... ... ... ... (жап
қүйзелісі жағдайында болған кісі өлтіру). ... ... ... ... жағдайлар көрсетілген қылмыс құрамы, сарапталған
қылмыс құрамы (яғни, жауаптылықты ауырлататын құрам) деп аталады. Сондай-ақ
құрам қатарына 129-баптың 3 ... ... ... ауыр қылмыс істеді
деп айыптап жала жабу ... ... ... ... ... ... адамдар тобынын алдын ала сөз бойынша бірнеше рет
болатын жағдайлар жатады. Қылмыс құрамының сипатгалу тәсіліне ... ... ... құрамы, күрделі қылмыс құрамы деп бөлінеді. Жай ... ... ... белгілерінің біркелкі болуы, яғни оның бір ... бір ғана ... жағы ғана ... ... ... ... 1-
бөлігінде көрсетілген адамды ұрлау ... ... ... құрамы
элементтерінің бірінің құрделенуін айтамыз (объект, ... ... ... Мысалы, екі объектіге бірдей қолсұғып (179-бап
—қарақшылық). Кінәніғң екі ... ... ... ... ... ... және т.б.). ... құрам деп Қылмыстық кодекстің бабындағы
диспозициясында көрсетілгенәрекеттердіңбіреуін ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін заттарды :
заңсыздайындау, ... алу, ... ... неме-се сату. Қылмыс
құрамынын құрылысына карай құрамды ... ... де ... ... Осы ... ... қылмыс құрамы материалдық, формальдық және
келте қылмыс құрамы ... ... ... ... ... ... құрамында көрсетілсе ондай қылмысты материалдық қылмыс ... ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік жасалған уақыттан
бастап қана емес, заңда көрсетілген қылмыстың зардабы ... ... ... деп саналады. Мысалы, қызмет өкілеттігін теріс пайдаланып
киянат жасауды келтіруге болады (307-бап).
Фсрмальдық қылмысқ ... деп ... ... ... ... ... ... пара беру (312-бап), ... ... ... Пара беру. параны кезкелген ... ... ... ... бір ... болуына қарамастан аяқталған қылмыс деп
саналады. ... аң ... ... ... ... ... ала ... сатысына көшіреді. Мұндай құралымда қылмыс құрамын келте құрам деп
атаймыз. Келте қылмыс құрамына ... ... ... ... ... ... ... 1-бөлігі) жатады. Бұл құрам бойынша зан шығарушы
аяқтау уакытын оның ... ... ... сатысывна көшірген.
Яғни, бұл қылмыс деп аталған адамдардың жәбірленушіге осы ауруды жұқтырған
уақытынан ... ... осы ... жұқтыру қаупін туғызған уақыттан бастап
аяқталған деп танылады. ... ... ... ... де ... Бұл қылмыс құрамы ұйымдастырылған уақыттан бастап-ақ біткен қылмыс
деп есептелінеді.
ІІ.2.ҚЫЛМЫСТЫҢ ОБЪЕКТІСІНІҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... іс-әрекеттің мәнін ашу үшін қылмыстың объектісін
анықтаудың маңызы ерекше.
Әрбір істелген қылмыс белгілі бір ... қол ... ... ... бір зиян келтіру қаупін туғызады. Қылмыстық заң ... ... ... қол ... ... ... Сондықтан да
қылмысты қол сұғушылықтың объектісін дұрыс анықтаудың ... ... ... ... ... ... ұқсас қылмыстарды бір-бірінен,
қылмысты қылмыс емес әрекеттерден ажыратуға жәрдемдеседі. ... ... ... объектісі іс әрқашанда өзінің мәні мен дәрежесіне қарай
ерекшеленген маңызды ... ... ... ... ... болса
соған сәйкес істелген қылмыс та қауіпті болып ... ... орай ... қорғау да қатаң түрде жүзеге асырылады.
Қылмыстық құқық бойынша қылмыстың объектісі деп ... ... заң ... ... ... ... Әрбір істелген қылмыс белгілі бір ... ... зиян ... немесе зиян келтіру қаупін туғызады. Сондықтан
да қылмыстық құқық ... ... ... қатынастарды барлық
қылмыстардың жалпы объектісі деп таниды. Қылмыстың заңмен қол сұғушылықтан
қорғалатын қатынастардың ... ... ... оның ... ... 2-бабы атап көрсетілген.
«Қылмыстық заңмен кез келген қоғамдық қатынастар қорғала бермейді.
Мысалы, мұрагерлікке байланысты мәселелерде ... ... ... ... болып табылмайды. Мұндай ретте олардың. құқықтары ... ... ... беруші мен борыш қордың арасындағы қатынас ... ... ... ... ... арасындағы мүліктік
қатынас та ... ... ... ... ... беруші мен
еңбекшінің арасындағы еңбек қатынастары еңбек туралы ... ... ... да ... ... ... ... мүддеге елеулі қауіп
келтіретін немесе кауіпкелтіруі мүмкін жағдайда ғана қылмыстық құқылық
нормамен ... ... ... ... объектісі болып табылады.
Қылмыстың жалпы объектісі болып танылатын қоғамды қатынастардың өзі тарихи
өзгермелі ... ... Онын ... жаңа құбылыстардың қылмыс ... ... ... ... ... ... келген кейбір нормалардың
қүшін жоюына байланысты ... ... ... ... ... ... компьютерлік ақпаратқ кіру, ЭЕМ үшін зиянды ағдарламаларды жасау,
пайдалану және ... ... жаңа заң ... ... ал ... ... ... екі немесе кей әйел алушылық, алыпсатарлық жаңа заң бойынша
қылмыс емес, яғни ... заң ... ... ... ... да ... Республикасы қывлмыстық кодекстің 1,2-бабының
екінші ... ... ... ... ... ... жеке ... қоғам немесе мемлекет үшін қауіпті қандай әрекеттер
қылмыс болып табылатыны айқындалады» деп көрсетілген. [2] Яғни, мұның ... ... ... ... ... белгілі бір қорғауға алынған
қатынастар ғана қылмыстың жалпы объектісі бодып табылынын ... ... ... ... ... ... ... жөнінде әр түрлі пікірлер бар. Мысалы, профессор Б. ... ... ... ... ... табылатын қоғамдық қатынастың
құрамында «қоғамдық мүдде» орын алады деп ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға басқа элементтермен
бірге қоғамдық қатынастардың субъектілер; мүдделеріде ... ... ... Ю.А.Фроловтың пікірінше ... ... ... саналады.
Профессор Ю.И.Ляпунов «мүдде — барлық қоғамлық қатынастардың мазмұнын
бейнелейді» деген қорытындыға келген.
Қазақстандық ғалым, заң ғылымының докторы, ... Е.I. ... ... ... ... ... ... деген түсінікпен
алмастаруды ұсынған. [13]
Профессор А. В. ... ... ... ... ... кез ... ... деп бекітті.'
Біздің пікірімізше, мүдде деген ұғым қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... ... қатынастар қылмыстың жалпы объектісі
ретінде өз бойына мына элементтерді: қоғамдық қатынастардың ... ... мен ... қатынастарын; қоғамдық қатынастар
субъектілерінін заңмен қорғалатын материаллық ... ... ... да
игіліктері мен мүдделерінін жйынтығы болып табылады.
Осыған орай, қоғамдық ... ... ... белгілі бір
әлеуметтік қажеттілікке байланысты мінез-құлықтары, іс-әрекеттері мен
олардың өзара ... ... ... ... ... ... бұл — өте ... және әр түрлі, жан-жақты әлеуметтік,
өз ойына бірнеше элементтердің жиынтығы қамтитын ... ... ... ... ... ... ... мемлекет, ұйым және т.
б.) материалдық заттар, игіліктер(заттар. құжаттар) қоғамдық қатынастың
өзара байланысы ... ... ... т. б. Бұл ... ... ... Осы элементгердің өзара біртұтас бірлігі қоғамдық қатынастардың
тұтастығын құрайды. Қылмыс жасаған адам осы қоғамдық ... ... ... қол ... Ол кол ... осы ... ... біріне (заңдыды тұлға немесе жеке тұлға) белгілі бір ... ... ... көрінеді.
Қылмыстық қол сұғушылықтың объектісі болып ... ... ... дәрежесі де қылмыстық заңдарды ... үшін аса ... Осы ... қарай қылмыстық құқықтын
Ерекшебөлімініңтарауларынын. сондай-акәрбір тараудағы баптардын бірінен
кейін екіншісінін. орналасуы ... ... ... ... оған ... зпян ... қылмысты саралау үшін, сондай-ак сол
қылмыс үіпін жазаныңтүрі мен мөлшерін бел гі.к-у үтйін де аса қажет.
Қоғамдык ... ... ... ... пайда болады, дамиды, жетіледі. Қоғамдық қатынастар қылмыс ... ... ... заң ... ... сай ... қоғамдық
қатынастардың жетілуіне, дамуына, нығаюына тікелей әсер етеді. ... ең ... ... ... ... ... ... ғылым теориясында қылмыстың объектісін жете білу үшін оның
маңызын және атқаратын ролін, ... ашу ... ... ... ... және ... деп бөлу ... қалыптасқан.
«Қылмыстың жалпы объектіге деп қылмыстың нормасы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
қылмыстық іс-әрекеттін келгенінің барлық уақытта да қоғамдық қатынастардың
белгілі бір түріне қиянат ... өзі ... ... ... ... ... ... көрсетеді» [7].
Қылмыстық кодекстің 2-бабының 1-бөлігінде ең ... ... ... ... ... жалпы объектісі қылмыстық
құқықтың ... ... ... жалпы қылмыс атаулының табиғатың дұрыс
анықтауға іс-әрекеттің ... ... ... ... ... сонымен бірге қылмысты басқа құқық бұзушылықтан ажыратуға толық
мүмкіндік береді.
Бірақ жалпы объектінің ... ... ... ... бейнелеуде жеткіліксіз болып табылады. ... ... ... теориясы қылмысты қол сұғушылықтың топтық және ... ... ... ... ... қылмыстық қолсұғушылықтан қылмыстық заң
қорғайтын біртектес немесе ... ... ... қатынастардың белгілі бір
бөлігі болып табылады. Мысалы, ... ... ... ... оны алаяқтықпен алу, бір топтық объектіге — басқа біреудің
мүлкіне, меншігіне байланысты қарсы ... ... ... ... ... Бір топтық объектіге қол сұғуына байланысты қылмыстар
Ерекше бөлімнің жеке-жеке тарауларына ... ... ... ... көп жағдайларда Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... заң ... оны Ерекше бөлімнің
бір бабында да атап көрсетеді. Ал қайсыбір ... оның ... ... мазмұнына талдау жасау арқылы анықталады. Мысалы. Қазақстан
Республикасының Қылмыстық ... ... ... жеке адамға ... (1 ... ... қарсы қылмыстар(6-тарау),бейбітшілікпен
адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар (4-тарау) деген тарауларда ... ... ... ... Ал ... ... 366-бабында
әскери қылмыстардың жалпы түсінігімен бірге осы ... ... ... әскери қызмет атқарудың белгіленген тәртібі тап өрсетілген. Қылмыстық
Кодекстің Ерекше бөлімінде көрсетілген ... ... ... талдау жасай отырып қылмыстың ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметтің мүддесіне карсы қылмыстардың
топтық объектісі болып мемлекеттік аппараттың дұрыс, бірқалыпты қызметін
бұзу екендігі осы ... ... ... талдау арқылы анықталады.
Өйткені бұл қылмыстардың бәрі дебіртектес қоғамдық қатынастарға қол ... ... ... ... ... қатынастардың мазмұнын
түзетін олардың, әлеуметтік ... ... ... және осы
қатынастың қатысушылары ұқсастығы арқылы анықталады.
Сонымен, қылмыстың біртектес ... ... ... ... бөліміндегі тараулардың өзара орналасу ... ... ... ... үшін ... ... нормалардың және қылмыстардың
нақты, ғылыми түрде топтастырылуына жол ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жіктеп, ажыратуға мүмкіндік
береді. Мысалы, жеке адамға қарсы қылмыстар мен ... ... ... ... ... асырылады. Өйткені, жеке адамға ... ... жеке ... ... ... ... ар-намысы), ал
бұзақылыктың объектісі — қоғамдық тәртіп.
Қылмыстың тікелей объектісі деп қылмыстық заң ... ... бір ... ... ... тура немесетікелейбағытталуын
айтамыз. Мысалы, Қылмыстық кодексте көрсетілген бұзақылық ... ... ... ... ... —осы бұзақылықтың тікелей объектісі.
Кейбір реттерде әр түрлі ... ... ... ... ... болуы
мүмкін. Яғни, бірнеше қылмыстың бір тікелей ... қол ... ... ... алаяқтық — басқа біреудін меншігін иемдену үшін жасалады. ... ... ... ... ... ... ... баска
белгісі -қылмыстың объективтік жағының белгілері бойынша ажыратылады. Осы
қылмыстардың да тікелей объектісі басқа біреудің меншігінде болып ... ... ... ... бір ... және ол ... ... элементтерінің бірі болып табылады. Қылмысты ... пен ... кез ... ... ... қылмыстың тікелей объектісі бола
бермейді. Тікелей объект бұл нақты ... ... бір ... ... бағытталуын білдіреді. Кейбір жағдайларда заң қайсыбір ... ... ... ... оның бір ... ... ... қол сұғатынын белгілеу еді. Мұндай құрамдарға мысалы,
қарақшылық, өтірік хабарлау сияқты ... ... ... қылмысты
кол сұғу бір мезетте екі бірдей ... және ... ... ... ал ... хабарлауда әділетсіздікке және
жеке адамның мүддесіне зиян келтіріледі. Мұндлй бір мезетте екі ... ... қол ... ... екі объектілі қылмыстар деп
атаймыз. Заң ... ... ... осы екі ... ... қылмысты
саралуда, оның Ерекше бөлімдегі алатын орнын анықтаудағы, осы ... ... мән бере ... осы ... біреуін негізгі
тікелей объект деп таниды. Негізгі тікелей объектінің белгісі бойынша заң
шығарушы қылмыс ... ... ... ... ... ... жатқызады. Сондықтан қылмыстық құқық теориясы ... ... ... және факулыпативті тікелей объективті болып бөлінеді.
Негізгі тікелей ... деп бұл ... ... ... үшін қылмыстық
заң нормасы шығарылатын және осы басты ... ... ... ... ... ... ... болатын объектіні айтамыз. Мысалы,
қарақшылықтың негізгі тікелей объектісі — ... ... ... болады.
Қосымша тікелей объект дегеніміз қылмыстық заң бойынша қорғалып,
негізгі объектіге зиян келтірілгеңде немесе зиян келтіру ... ... ... оған да ... ... ... негізгі тікелей объектімен байланысты
объектіні айтамыз Мысалы, қызмет өкілеттігін теріс ... ... ... ... Бұл ... ... ... объектісі болып
нақты мемлекеттік кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің ... ... ... Ал жеке ... мүддесі мемлекет т. б.
мүдделеріне зиян келтірілуі арқылы ... ... ... де ... сұғылады.
Факультативті тікелей обьект дегеніміз қылмыс жасалған ... ... ... туатын, бірақ қылмыс ... ... ... ... ... қорғалатын қоғамдық қатынастарды айтамыз.
Мысалы, бұзақылықтын негізгі тікелей объектісі қоғамдық ... ... ... ... көп ... қоғамдық тәртіпті бұзумен қатар.
қоғамды қадірлемейтін көріністерге, сонымен бірге қоғам мүшелеріне, оның
меншігіне, жеке ... ... ... де ... Бұл ... ... белгілеріне жатады. Қосымша және факультативті
объектілердің қылмысты саралауға әсері ... олар ... ... еске алынады.
Қылмыстың тікелей объектісі кейбір жағдайларда Қылмыстық ... ... ... ... ... де атап көрсетіледі. Мысалы,
"Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік немесе діни нараздықты қоздыру" ... ... ... ... ... ... ... қызметтік
тәртібін бұзу (361-бап). Осы қылмыстардың тікелей негізгі объектісі
баптардың ... ... ... түр. ... ... ... кейбір баптарының диспозицияларына ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 165-бабын алайық. Онда
мемлекетке ... ... ... ... ... осы ... мемлекеттің қауіпсіздігі мен егемендігі т. б. ... ... ... ... құрамдарының тікелей объектісі қылмыстық
заңның диспозицияларында көрсетілмеген. Мұндай жағдайларда оны табу ... ... ... ... ... ... ... тікелей объектісін анықтау қылмысты дұрыс саралау үшін,
істелген қылмыстың қоғамға қауіптілігін, мәні \Іеи ... дәл ... ... қылмысқа тиісті әлеумстгік құқылык, баға беру үшін аса
қажет.
ІІ.3. ҚЫЛМЫСТЫҢ ЗАТЫ.
Қылмыстан заты ... ... ... ... болып табылады.
Дегенмен де қылмыстың объектісінен оның затын ажырата білген жөн. ... ... оның ... ... әсер ... ... болады.
Қылмыстың затына әсер ету арқылы қылмыскер оның ... жоюы ... ... ... ... Мысалы, диверсия жасағанда әр түрлі құрылыстар,
кәсіпорындар ... ... ... зат ... иесінің иелігінен
қылмыскердің иелігіне өтуі ... ... ... ... ... әсер ... та: болатын материалдық заттар, бұйышар қылмыстың заты
болып саналады. Қылмыстың затын оның объектісімен шатастыруға ... ... ... ... ал ... заты сыртқы дүниедегі
материалдық нәрселер, қылмыскер соған әсер ету арқылы тиісті ... ... ... ... яғни ... қатынастарды бұзады. Мысалы, біреудің
автомашинасын ұрлауда қылмыстың заты болып, автомашинаның өзі болады, ... ... ... ... ... ... Міне осы қоғамдық
қатынастар (заты ... ... ... ... ... саралау үшін де қылмысты қол сұғу затының маңызды ерекше.
Кейбір ... ... ... ... ... қылмысты саралауға тікелей
әсер етеді. Мысалы ірі мөлшердегі, аса ірі ... зиян ... ... ... ... саралануына тікелей әсері бар. Кейбір
жағдаиларды қылмыс затының құрамының өзіне ұқсас қылмыстарды ... ... ... ... қылмысты емес әрекеттен ажыратуға тікелей
әсер етеді. Мысалы, атыс қаруын ұқыпсыз сақтау қоғамдық қауіпсіздікке ... ... ... ( 253 бап). аңшылық мылтығын ұрлау меншікке қарсы қылмыс
болып саналады. Қылмыс затының мәні, оның ерекшелігі ... ... ... ... ... ... мүліктің көлемі оны саралауғаг жаза ... әсер ... ... қолдан жасағаны үшін жаза тағайындағанда
құжаттың құндышығы еске алынады. Құжат аса құнды болса, соған орай жаза ... ... ... қол ... қылмыс заты әр түрлі күйге душар болады.
Біреудің меншігін қылмысты жолмен иемденсе, сол мүлік ... ... ... ... ... құндылығын жоғалтпайды. Мысалы, ұрланған ақша
бәз қалпына сақталуы мүмкін. Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... өзгеріске түсуі немесе жойылып кетуі, я
болмаса ішіп-жемге ұшырауы ... ... ... ... ... ... Кейбір
қылмыстарда мемлекетке опасыздық (165-бап), бұзақылық ... ... ... ... ... қиянат жасау (307 бап) сияқты қылмыс
құрамында қылмыстық қол сұғудың заты ... ... ... қылмыс
істеудің құрылынан ажырата білуіміз керек. Қылмыстың құралы дегеніміз -
қылмыскердің сол құрал ... ... қол ... әсер әсер ... атаймыз.
Мысалы, атылатын қару кісі өлтіруде, шабуыл жасап тонауда, қылмыстың ... ... Бір зат ... ... заты болса, екіншісінде
қылмыс істеу құралы болып кетуі мүмкін. Мысалы,тапанша ұрлағандғы ... заты ... ал оны ... ... ... қылмыстыңтың
құралы болып саналады. Яғни, қылмыс ... ... ... ... ... ... — қарута автокөлік). Қылмыстың заты кей ... ... ... ... ... жалған ақша немесе бағалы қағаздар
жасау немесе сатуды (206-бап) алайық. Зан бұл ... ... ... оның заты болатын нәрселерді банк ... мен ... ... ... ... валютасы шетел валютасындағы бағалы
қағаздар деп ... ... ... ... кодекстің 210-бабында
қымбат металдардың табиғи асыл ... ... інжу ... ... үшін ... ... көрсетілген. Осы бапта да қылмыстың заты
заңнын, мәтінінде ап-айкын ... түр. ... ... ... қол сұғу ... ... субъектісіне әзер ету арқылы өз
көрінісін табуы мүмкін. Мұндай жағдайда ... ... ... ... танылады. Өйткені, жәбірленушіге әсер ету нәтижесінде
соған материалдық, моральдық немесе ... зиян ... ... ... ... ... Қорлау арқылы кінәлі адам негізгі объект
адамның жеке басына қол сүгу ... ... ... ... ... ... кеміту арқылы оған моральдық зиян келтіреді.
ІІ.4. ҚЫЛМЫСТЫҢ ОБЪЕКТИВТІК ЖАГЫНЫҢ
ТҮСІНІГІ МЕН ... ... жағы ... ... ... ... ... білдіреді.
Қолданылып жүрген қылмыстық заңға сәйкес (9-бап) ондай мінез-құлық
біріншіден қоғамға қауіпті, екіншіден қылмыстық заңға қайшы ... ... ... ... мазмұны көптеген белгілерінің
жиынтығынан тұрады. Ең ... ... заң ... заң қорғайтын
қоғамдық қатынастарға қиянатпен қол сұғатын және оған қол сұғу ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік).
Қылмыстық құкықтағы зиян қылмыстың объективтік жағының белгісі болып
табылатын «қоғамға қауіпті зардап» деген ұғымды ... ... ... пен одан ... зардаптың арасын
байланыстыратын белгіні себепті байланыс деп атайды. Сонымен, ... ... ... ... ... байланыс қылмыстың объективті
жағының белгілері болып табылады. Адамның мінез құлкының ... ... ... ... ... ... бір ... және уакытта
орын алатын нақты көрініс болып табылады. Қылмыстық құқықтық кеңістік деген
ұғым нақты іс-әрекеттің істелген орны ... ... ... ... ... ... ойы қаншалықты зиянды болғанымен, ол белгілі
бір әркетпен ұштаспаса, ол қылмыстық жауапқа ... ... ... ... ... көрінісі. Сондықтан да адамның санасынан
тысқары болған кез келген дене қозғалысы, ол ... ... ... ... не зиян ... қаупін төндіргеніне қарамастан,
қылмыстық-құкылы тәртіппен ... ... ... ... ... ... ... одан тыс жағдайда
тойтарылмайтын ... (күш ... мен ... ... ... ... залал
келтірілсе, онда қылмыстық-құқылық іс-әрекет туралы сөз болуы мүмкін емес»
[14].
Тойтарылмайтын күш, күш ... және ... ... ... ... ... ... — табиғат апатынын, хайуанаттар, есі ... мен ... ... ... ... өз ойы, еркі ... ... бір
іс-әрекетті істеу мүмкіндігінен айырылуы жатады. ... ... ... аяқ ... су тасқыны болып кетуге байланысты, дер кезінде барып
көмек бере алмады. Сондай-ақ, ормандағы ... ... ... орман
ағашын кесу арқылы өрттің жолын бөгеу де қылмыс болып саналмайды. ... ... бір ... күш ... нәтижесінде оның мүддесін өз еркінен
тыс жағдайда қоғамға кауіпті іс-әрекетті істеу ... ... ... таяқ жеп, жан ... ... аман ... қол аяғы байланған
күзетшіні қылмыскерге қарсыласпадың деп кінәлаудың реті жоқ. ... ... күш ... күш ... ... ... ... жауаптылықты жоятын жағдайлар деп есептелінеді. Белгілі бір іс-
әрекетті істеу немесе істемеу күш қолднауын материалдық ... ... ... деп ... ... ... да жүзеге асырылады. Кейбір
реттерде қорқыту ... ... ... ... ... ... жоққа
шығармайды. Мұндай күйге ұшыраған адам өз қалпы еркі ... ... ... ... ие ... Сондықтан да мұндай күйге душар ... ... аса ... ... ... ... әдетте
қылмыстық жауапқа тартылады. Мысалы, кассир сейфтегі ақшаны өзіне тікелей
мылтық ... ... ... ... ... ... Бұл жерде адам өмірі
ақшадан қымбат. ... аса ... ... яғни нақты қорқыту
салдарынан өз еркіне байланысты емес ... ... ... ... отыр.
Кейбір жағдайларда басқа адамның гипнозы арқылы адам өз ... тыс ... жол ... ... ... да мұндайда адам еркінен тыс
істелген ... ... мәні ... ... ... ... ... бұған душар болғандар өзінің қоғамға қауіпті
заңға ... ... өз ... ... ... ... ... қауіпті іс-әрекет екі түрлі нысанда жүзеге асырылады. Оның
біріншісі, әрекет - мінез-құлықтың ... ... ... ... енжарлық нысаны.
Қылмыстық заңда көрсетілген қылмыстардың басым көпшілігі әрекет
нысанында істеледі. Аздаған қылмыстар ғана ... ... ... Ал кейбір жекеленген қылмыстар белсенді әрекет күйінде де немесе
әрекетсіздік (енжарлық) күйде де істелуі мүмкін. Қылмыстық құқылық ... ... ... ... ... ... да ... игіліктерге
күш қолдану нысанымен әсер ету арқылы жүзеге ... ... ... қарсы қылмыстарды (кісі өлтіру, денеге жарақат салу, жыныстық
қылмыстар, бас бостандығынан айыру) т. б. ... ... ... (ұрлық,
тонау, қарақшылық), террорлық акт, ... тағы ... ... ... жазбаша түрде де істеледі. Мысалы, қызметтік жалғандық
жасауды ... Бұл ... ... жағы ... адамның
мемлекеттік кызметшінің пайдакорлық немесе өзге жеке мүдделілікпен ресми
құжаттарға біле тұра ... ... ... жалған құжат жасауды,
құжатты өзгертіп қолдан жасаған құжаттар беруі болып ... ... ... беретін немесе міндеттерден босататын куәлікті немесе өзге
де ресми құжатты қолдан жасау, дайындау немесе сату (325-бап).
Кейде ... ... сөз ... де ... ... ... ... яғни басқа адамның ар-намысы мен ... ... ... оның ... ... ... жалған мәліметтер тарату
(129-бап, 1-бөлігі) немесе конституциялық құрылысты күшпен өзгертуге немесе
оның аумақтық тұтастығын күшпен бұзуға шақырулар (170-бап) т. ... ... өте ... жағдайда көрсету нысанында да
істелуі мүмкін.
Әрекетсіздік мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... ие болуы үшін мынадай бірнеше
белгілердің жиынтығына сәйкес келуі тиіс:
1. Әрекетсіздіктің ... ... ... яғни айыпкер адам өзіне
жүктелген нақты қандай міндеттерді істемеді?
2. Әрекетсіздік жасаған адам осы нақты әрекеттерді ... ... Осы ... ... ... ... нақты мүмкіндіктері болды ма?
Мысалы. Қылмыстық кодекстің 148-бабында жұмысқа қайтадан алу туралы соттың
шешімін лауазымды ... ... үшін ... ... Заң ... ... адамның әрекетсіздік мінез-құлқын көрсетіп
тұр. Бірақ та оны осы баппен қылмыстық ... ... үшін ... ... ... ... қайта орналастыру үшін бұйрықты
неге ... ... ... ... ... бас тартты ма? Жұмысқа
қайтадан алу туралы соттың шешімімен келген адамды жұмыс ... ... бас ... ма ... ... ... қажет. Бұдан кейін бұл
лауазымды адамның нақты құзыретін анықтап, жұмыс туралы ... ... ... ... ... бар ма еді ... мәселелерден кейін, осы
жоғарыда айтылған міндеттерді дәл осы адамның нақты жүзеге ... ... ма ... ... ... соң ғана осы ... ... ол лауазымды адамды қылмыстық жауапқа тарту туралы
мәселе қойылады.
Әрекетсіздік үшін ... ... ... ... осы жоғарыда
көрсетілгендердің барлығын анықтау қажет.
Әрекетсіздік үшін қылмыстық жауапқа тартудың ең ...... ... ... ... міндеттерді, талаптарды
орындауға тиіс болды және оны орындауға нақты ... ... ма, ... ... ... ... жүктелген белгілі бір міндеттерді, талаптарды
орындамауы әр түрлі жолдармен белгіленеді:
1. Заң талабынан (мысалы, заң ... ауыр ... ... ... немесе істелгені жайында хабарлауды міндеттейді — 364-
бап).
2. Кәсіптік ... ... ... (заң немесе арнаулы ереже
бойынша жәрдем көрсетуге міндетті медицина қызметкерінің науқас ... ... ... ... -118-бап), санитарлық-эпидемиологиялық
ережелерді тиісті адамдардың бұзуы (217-бап) т. б.
3. Келісім шарттан, контрактіден, ... ... ... ... ... ... оны ... орнына зиян келтіру
немесе альпинистер тобының жәрдемге мұқтаж адамға асудан асуға көмек беруге
міндетті болса, ... сол ... қиын ... ... ... көрсетпеуі
4. Отбасылық, туыстық қатынастардан (кәмелетке толмаған баланы
тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді ...... ... ... ... теріс пайдалану — 130-бап, ... ... ... ... ... арналған қаражаттан әдейі жалтару — ... ... ... ... ... әдейі жалтару — 140-бап т. б.
5. Адамгершілік нормасы мен мінез-құлық ережелерінен. Мысалы өміріне
немесе денсаулығына қауіпті ... және ... ... ... өзге де ... күйінің салдарынан өзін-өзі сақтап
қалу шараларын қабылдау мүмкіндігінен айырылған адамды ... ... ... ... ол ... ... ... мүмкіндігі болған және ол
адамға қамқорлық жасауға міндетті болған не оны өміріне немесе денсаулығына
қауіпті ... өзі ... ... (119-бап) немесе жүргізушінің
автокөлікпен біреуді қағып кетіп, оны қауіпті жағдайда қалдырып қашып ... ... ... белгілі бір уақытта, белгілі бір жағдайда ... бір ... ... ... асырылады. Мұндай жағдайларда
қылмыстың ... ... осы ... ... арқылы іс-
әрекеттін қоғамға қауіптілігіне елеулі әсер етуі мүмкін. Сол ... ... оның ... ... бір нақты қылмыс құрамының негізгі белгісі
етіп көрсетуі мүмкін.
Қылмыстың тәсілі дегеніміз кінәлі адамның ... ... ... әдістері мен айлалары болып табылады. Қылмыстын істелу
тәсілі бойынша меншікке қарсы ... ... ... ... кісі ... де аса ... немесе көптеген
адамның өміріне қауіпті тәсілмен жүзеге асырылуы ... ... ... «е» ... ... ... ... бабында тыйым салынған
механикалық көлік немесе әуекөлігін, ... ... ... т.б.
пайдаланып аң аулағаны үшін жауаптылық көрсетілген (288-бап, 1-бөлігі, «б»
тармағы). Қылмыстық кодекстің өрт қою, жару ... ... өзге де ... ... ... ... мүлкін қасақана жойғаны немесе бұлдіргені
үшін жауаптылық белгіленген (187- бап, 2-бөлігі, «а» ... ... ... кейбір реттерде қылмыс құрамының объективтік
жағының қажетті белгісіне айналып кетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... 3-бөлігі, 368-бап, 3-
бөлігі, 369-бап, 3-бөлігі, т. б.
Қылмыс істелу орны ... ... ... ... ... ... қай ... қылмыс істелгенің анықтайды. Мысалы, Қылмыстық
кодекстің қылмыстың істелу орны теңіз ... су ... ашык ... ... ... экономикалық аймақ, орман деген ұғымдармен, ал
кейбір жағдайларда қылмыс істелу орны үй ... ... (175, 178, ... бас ... ... орны ... тыйым салынған аймақ (284-
бап) ... ... ... ... ... мерзімі қылмыс құрамының
объективтік ... ... ... өте ... ... ... құкықта
мерзімдеген ұғымға тәулік, жыл уақыты, сондай-ақ белгілі бір жағдайлар
жатады. Мысалы, соғыс уақыты. Сот ... ... ... ... мерзімде болған, канша уақытка ... ... ... ... ... ... сот-тергеу құжаттарында міндетті түрде
көрсетіледі. Кейбір ... ... ... ... ... объективтік
жағының белгісі ретінде көрсетіледі. Мысалы, Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... мен андарды аулағаны үшін
жауаптылық белгіленген. ... ... ... ... оны ... ... 3-бөлігі), т.б. қылмыстарда қылмыс істелу мерзімі
құрамының объективтік ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны женілдететін мән-
жайлар айтылған. Осылардың ішінде қылмыстың жасалу ... ... ... бар. ... тоғысуы салдарынан алғаш рет кішігірім
қылмыс жасау, жеке басына, отбасына немесе өзге де ауыр ... ... не жаны ... ... қылмыс жасау, күштеп
немесе психикалық мәжбүрлеу ... да ... ... ... ... ... себепті қылмыс жасау, қажетті ... ... ... ... аса ... ... ... адамды ұстау,
тәуекел, бұйрықты немесе үкімді орындау жағдайдарында қылмыс жасау, қылмыс
жасау үшін ... ... ... ... ... ... немесе
адамгершілікке жатпайтын қылығы.
Қылмыстық кодекстің 54-бабында жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-
жайлар көрсетілген. Олардың ... ... ... ... мыналар
жатады: аса қатыгездікпен, садизммен, қорлаумен, сондай-ақ жәбірленушiні
қорлап кылмыс жасау, қару, оқ-дәрі, ... ... оны ... ... дайындалған техникалық құралдар, тез тұтанатын және
жанғыш сұйықтар, улы және ... ... ... және өзге ... ... ... ... сондай-ақ күш
көрсетіп, қылмыстық мәжбүрлеу, не жалпы ... ... ... ... ... ... қылмыстың объективтік ... ... ... үш ... ... бар ... Біріншіден, мұндай белгілер қылмыс құрамының міндетті қажетті
белгілері болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... белгілеуі мүмкін. Үшіншіден, қылмысты саралауға
әсері болмаса да жазаны жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар ретінде
қарастырылады.
ІІ.5. ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... кез ... іс-әрекеті сыртқы дүниеде белгілі бір
өзгеріс туғызады. Қоғамға қауіпті іс-әрекеттерде ... ... ... ... соны ... ... туғызу мүмкін. Іс-әрекет арқылы
келтірілген нақты зиянды анықтау ... ... ... нақты қандай
өзгерістер келтірілгенін білеміз.
«Қылмыстық зардап — бұл ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік арқылы келтірілген зиян ... ... ... ... ... ... ... нормаларға талдау
жасап, іс-әрекетті істеу арқылы заң қорғаған, Қылмыстық кодекстің тиісті
бабының ... ... ... ... ... өзгерістер
келтірілетінін анықтаймыз. Мысалы, мемлекеттік қылмыстарды (5-тарау)
істегенде мемлекеттің ... ... ... ... ... реттейтін қоғамдық қатынастарға теріс өзгерістер
келтіріледі. Меншікке қарсы қылмыстарды (6-тарау) істегенде меншік ... ... ... ... Жеке ... ... қылмыстардан (1
-тарау) әр түрлі зардаптар — адамның өмірін жою, әр түрлі дәрежеде жарақат
келтіру, ... ... ... ... бұзу ... ... нақты баптарының диспозицияларындағы қоғамға
зиянды зардаптарды ... үшін заң ... әр ... ... ... ... ... барлық түрлерінде болатын қасиеттер
қарастырылады. Жалпы, қоғамның бәрі қылмыстылықт атты сырқатпен ауырмайды,
тек белгілі бір бөлшегі ғана ... ... үдес ... [15].
Көп жағдайларда заң шығарушы қоғамға зиянды нақты ... ... ... ... ... көрсетіп берген. Мысалы,
Қылмыстық кодекстің 256-бабының 1 ... өрт ... ... ... ... ... ... бұзуы абайсызда адамның
денсаулығына ауыр, орташа зиян келтірсе, ұйымға, мемлекетке ірі ... ... ... ... ... қауіпті немесе көруден,
тілден, естуден қандайда болсын органнан айрылуға немесе органның ... ... ... ... ... ... әкеп соққан
денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру, сондай-ақ өмірге кауіпті немесе
еңбек қабілетінің ... ... ... ... ... ... ұштасқан
немесе кінәліге мәлім кәсіби еңбек ... ... ... тастауға,
психикасын бұзуға, есірткімен немесе уытты умен ауыруға ... ... ... ... ... өзге зиян келтірген қасақана
ауыр зиян келтіру — ... Осы ... ... бірнеше балама
зардаптан біреуін орындағаннын өзінде-ақ іс-әрекетте қылмыс құрамы бар ... ... ... ... ... ... ... «ауыр зардап», «елеулі бұзу», «едәуір зиян» деген түсініктерді
қолданады. Мысалы, Қылмыстық кодекстің 296-бабы көлік құралдарын ... жол ... және ... ... ... ... бұзу
адамның денсаулығына ауыр немесе орташа зиян ... ... ... ... ... адамы қызмет бабына қиянат
жасаса (307-бап), салақтық жасаса (316-бап) ... ... ... немесе қоғамдық мүдделерге, я болмаса азаматтардың құқықтарына
және ... зан ... ... ... ... ... ғана қылмысқа
тартылатыны атап көрсетілген. «Ауыр зардап», «елеулі зиян», «елеулі бұзу»
деген түсініктер бағалау ... ... ... және олар арнаулы
түсініктерді қажет етеді
Адамға күш қолдану немесе басқадай материалдық игіліктерге тікелей
әсер ететін ... ... ... көп жағдайларда материалдық түрде болуы
мүмкін. ... кісі ... ... — кісі ... ... ... ... — әр түрлі дәрежедегі дене ... ... ... қол ... одан ... зардап туындайды. Тікелей мүліктік
оған немесе ... ... ... ... т. б.
Қоғамға қауіпті істелген іс-әрекетті дұрыс саралауды шешу үшін ... ... ... түрін ғана емес, оньщ ... ... зор. ... ... ... ... зиян келтіру
ауыр, орта, жеңіл болып белгіленген (КК, 103,104, 105-баптар). Материалдық
залалдың мөлшері кейде ... ... атап ... Қылмыстық кодекстің
175-бабының ескертуінде ірі мөлшер ... ірі ... деп ... ... Қазақстан Республикасының зандарымен белгіленген айлық ... бес жүз есе асып ... ... құны мен ... ... ... ... өзі бөтеннің мүлкіне қылмысты қол сұккандардың
қоғамға қауіпті іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... келтіру арқылы немесе ірі мөлшерде қылмысты қол сұққаны үшін дұрыс
саралауға мүмкіндік береді.
Қылмыстық құқықта заң ... ... ... ... нақты
қылмыс құрамының объективтік жағын белгілеуге байланысты құрама материалды
және формальды деп екі ... ... жағы тек қана бір ... ... қоғамға кауіпті іс-
әрекеттен (әрекет ... ... ... ... ... ... құрамы деп аталады.
Объективтік жағы қоғамға қауіпті іс-әрекетпен ... ... ... ... ... зардапты көрсеткен қылмыс құрамы материалдық құрамымен
анықталады. Қолданылып жүрген қылмыстық заңдарда формальды қылмыс құрамының
саны ... ... ... ... ... ... ... бандитизм
(237-бап), экономикалык контрабанда (209-бап), қарақшылық (179-бап), қызмет
жөніндегі жалғандық (314-бап) т. б. Заң ... ... ... ... ... ... ... болуын көрсетеді. Қылмыс құрамын
материлдық немесе формальдық деп бөлу ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Кісі өлтіру құрамы қылмыстан кісі
өлімі нақты болған уақыттан бастап ... ... деп ... ... іс-әрекеттен кісі өлімі болмаса, онда бұл ... кісі ... деп ... ... ... ... ... зардаптың болуы мүмкіндігі
көрсетілген қылмыстар да ... ... ... жатады.
Мысалы, Қылмыстық кодекстің 116-бабындағы басқа адамды ... ... ... ... ... үшін ... ... Мұндай
қылмыстар формальды құрамға жатады. Және қылмыс заңда көрсетілген ... ... ... деп ... ... ... ... бұзады,
нәтижелерінде адамдар қайғылы жағдайға ұшыраса (152-бап), онда ... ... ... алып, оның объективтік жағы формальды ... ... ... ... ... ... шығарушы кейде нақты қылмыстың объективтік жағын белгілегенде ... ... ... ... зардаптың болуын немесе болуы мүмкін
екендігін көрсетеді. Мұндай ... ... ... ... ... деп ... ... алдау немесе сенімге қиянат жасау
жолымен бөтеннін мүлкіне құқық алу (177-бап), радиоактивті ... ... ... алу, ... ... ... және олармен
жұмыс істеудің басқа да ережелерін бұзу әрекеттері адамдардың ... өзге де ауыр ... әкеп ... ... болса (249-бап 1-
бөлігі). Сонымен қоғамға зиянды зардап деп қылмыстық заң қорғайтын қоғамдық
қатынастарға іс-әрекет арқылы ... ... ... ... материалдық және материалдық емес, формалъдық болып бөлінеді.
Қылмыстың объективтік жағының құрылысы қылмыстың аяқталған кезеңін
анықтау және оны ... ... үшін өте ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫН ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫЛЫҚ МАҢЫЗЫ
Қоғамға қауіпті іс-әрекет пен одан ... ... ... ... ... ... байланыс болды. Бұл ... ... ... ... ... ... белгісі болып
табылады.
«Қылмыстық құқық принципі ... ... ... ... зардап үшін адам оның әрекеті немесе әрекетсіздігі сол ... ... ... ғана оған ... ... ... ... байланысты дұрыс анықтау үшін бірнеше критерийлерді пайдаланады
Оның ең біріншісі мезгіл ... ... ... бір ... қылмыс істегені
үшін адамды қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін ең алдымен осы қылмыстың
объективтік ... ... ... мезгілі жөніңен қоғамға зиянды
зардаптың алдын алуы қажет» [11].
Мысалы, К. жасанды көлде қолдан ... ... ... ... ... Түн ішінде балықты әлдебіреулер ұрламау үшін көлдің тоғай
жақ жағасына 220 ... ... тоқ ... ... оның ... тоқ ... ... ескерту жазып, электр тоғын қосып қойып, озі
ұйықтап қалған. Ай батып, қараңғы ... ... Л. ... жас ... ... ... қараңғыда, ілініп тұрған тоқ өткізгішті көрмей. тоқ ... ... мерт ... Сот К-ні ... кісі өлтірген деп кінәлаған. Осы
мысалдан кінәлінің істеген ... ... ... ... ... Л-дың өлімінің алдын алып, оған тікелей себепкер болып отыр.
Себепті байланыстың тағы бір белгісі — ... ... ... заңда көрсетілген қылмысты зардаптың нақты орын алуы. Сол зардапты
туғызуға нақты ... ... ... ғана ... ... ... ... табылады. Мұндай жағдайда кінәлі түрде іс-әрекет қоғамдық
қатынастарға келтірілген ... ... ... ... ... ... Б. ... азамат С. деген азаматқа қарыз ақша береді де, үш
айдан соң қайтарып бересің ... ... ... ... соң Б. ... ... ... қайтаруды талап етеді. С алған ақшасын алғаным жоқ деп
мойындамайды. Содан ... ... ... Б. С-ны сабап тастайды.
Нәтижесінде С. жеңіл түрде дене жарақатын ... ... ... Б. ... қалады. Б-ға өшіккен С. оны қас қарайған сәтте Б-ның үйінің ... ... ... ... ... ... күтіп жатады. Сәлден соң Б. малын
қарауға далаға шыққан кезде С. қолындағы темір балғамен Б-ның бас сүйегінен
3 рет ... Осы ... ... Б. ... астында мерт болады. Сот С-ның
әрекетін Қылмыстық кодекстің 96-бабының 1-бөлігімен саралаған. ... ... ... ... ... ... ... болып, 3 рет балғамен ұрудың
нәтижесінде, жәбірленушiнің өлуіне нақтылы жағдай жасалған.
Істелген іс-әрекетті орын алған қоғамға ... ... ... ... ... қылмыстың осы зардабы тек қана осы іс-әрекеттің (басқаның ... ... ... қажет. Өйткені, кез келген іс-әрекет зардаптың орын
алу шарты болғанымен, оның себебі болып ... ... ... ... ... ... қауіпті зардаптың тікелей себепшісі деп табу үшін себепті
байланысты белгілейтін тағы бір ...... ...... ... зардап істелген іс-әрекеттiң, қажетті, сөзсіз нәтижесі болуы керек
деген тұжырымға келеміз. Мысалы, А. ... ... X. ... азаматшаны
жекіл автокөлікпен жол үстінде қағып кетіп, нәтижесінде X. жеңіл ... X. ... ... ... ... ... ... кесел араласып,
нәтижесінде қан ауруы асқынып, қайтыс болған. Мұндай жағдайда жүргізушiнің
әрекеті — сөз жоқ қылмыс ... ... ... кісі ... үшін емес, басқа
қылмыс үшін, себебі бұл жерде кісінің қазаға ұшырап отыруының басты ... ... ... ... жұқпалы ауру жұғып асқынып кетуі болып отыр.
Жүргізушiнің әрекетінен жәбірленушiнің өлімінің байланысы бұл ... ... ... Сол үшін де ... және ... себепті
байланыстарды ажырата білу керек. Материалдық құрамдағы қылмыстардың
объективтік ... ... тек қана ... ... ... ... Кейде заң шығарушы қылмыстың объективтік жағының
белгілерін сипаттағанда қоғамға ... ... әр ... ... ... болу мүмкіндігіне жол береді. ... ... ... ... денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіргені үшiн
қылмыстық жауаптылық осы бапта көрсетілген ауыр дене ... ... ... ... ... ауыр ... сол мезгілде адамның
өміріне қауіпті болса ... ... дене ... алған адам абайсызда қазаға ұшыраса қаза
біріншіден ауыр дене ... ... ... ... ... себепті
жәбірленушiні өлімге қасақана душар еткені анықталған жағдайда ғана кінәлі
адам 103-баптың 3-бөлігі бойынша жауапқа тартылады.
Сонымен себепті байланысты ... ең ... ... ... қоғамға зиянды зардаптың нақты болу (мүмкін) қаупін төндіретінің,
одан кейін, осы ... сөз жоқ ... ... ... ... ... ... байланыс әрекет немесе әрекетсіздік
арқылы істелетін материалдық қылмыс құрамдарының міндетті белгісі ... ... ... жасалатын материалдық ... ... ... салақтығын алайық (316- бап). Лауазымды адам өз қызметіне
салақтықпен қараса, нәтижесінде оның өзінің ... ... ... ... знянмен қажетті себепті байланыста болса, ол осы ... ... ... Мұндай жағдайда әрекетсіздікпен келтірілген
зардаптың арасындағы себепті байланысты анықтау үшін лауазым адамына қандай
арнаулы міндет жүктелгенің және осы ... оны ... ... ... бір ... ... адамдардың әрекеттерінен орын алған
зардаптың қажетті себепті байланысын анықтау ... ... ... ... ... ... қатысып істеген жағдайда, қылмысқа
қатысушылардың әркайсысының әрекеті мен келтірілген ... ... ... ... табу, бірлесіп істелген қылмыстан келген
зардапты анықтау да қылмысты саралау және қылмысқа бірге катысушыларға әділ
жаза тағайындау ... ... ... саралау үшін өте маңызды роль
атқарады.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... белгісі болып табылады.
ІІ.7. ҚЫЛМЫСТЫҢ СУБЪЕКТІСІ
Қылмыстың субъектісі болып қоғамға ... ... ... ... сәйкес сол үшін қылмыстық жауаптылықты көтеруге ... ... ... ... 4/7-баптарының талаптарына сай Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің күші Қазақстан ... ... ... аумағындағы азаматтығы жоқ
адамдарға, сондай-ақ шетелдіктерге қолданылады. Бұдан туатын ... ... ... үшін ... ... тек қана тірі адам ... тартылады. Заттар, жануарлар дүниесі, табиғат күштері келтірген зиян
үшін олар қылмыстық жауапқа тартылмайды, яғни бұл ... ... ... ... Егер адам ... ... табиғи күштерді
пайдалану арқылы қасақана немесе абайсыздықпен басқаға зиян келтірсе, онда
қылмыстық ... сол ... өзі ... ... ... итке
адамды қасақана әдейілеп қаптырса, онда сол адам жөніңде ... ... ... үшін ... жауаптылық мәселесі қарастырылады, ал
мұндай жағдайда ит қылмыс субъектісі емес, қылмысты істеудің құралы болып
табылады.
Пофессор Е.І. ... ... ... адам жеке ... ... жас ... тек ... жеке тұлғалар, жануарлар арасында өсіп,
адамдар қоғамына енгізілген ... да, ... ... ... жеке ... ... тану мүмкін емес». [13]
Сондай-ақ заңды тұлғалар — мекеме, ұйым, кәсіпорын жәие басқа да заңды
ұйымдар қылмыстың субъектісі болып танылмайды. Қайсыбір ... ... ... ... ... елеулі бұзылуы үшін қылмыстық жауаптылыққа
мекеме, ұйым, кәсіпорын емес, сол ... ... ... ... ... ... ... егер соның салдарынан адамдар қайғылы жағдайға
ұшыраса жауаптылыққа ... Жаза ... ... ... ... «есі дұрыс, осы Кодексте белгіленген жасқа толған жеке адам ... ... ... ... деп тура ... ... ... яғни
қылмыс субъектісі болып тек қана жеке ... — адам ... ... бірінші белгісі болып табылады.
Г.М. Резник, Ю.Д. Блувштейн, Ю.Лившиц қылмыскердің жеке тұлғасының
түсінігі тек, ... ... ... ... ... бастысын
құрайтын, шектелген адамдар тобына ғана қолданылуы тиіс дейді. [16]
Қылмыстық заң ... ... ... ... ... ... алатын және өзін-өзі басқаруға қабілеті бар адамды, яғни есі дұрыс
адамды ғана тарта алады. Адам ... ... ... ... ... іс-әрекетіне есеп бере алмаса, яғни қылмысты есі ... емес ... онда ол ... іс-әрекетінде кінәнің екі нысаны: қасақаналықпен
абайсыздық жоқ деп есептеледі. ... ... ... ... ... жетіп, ақылмен, естілікпен істеген есі дұрыс адам ғана ... ... деп ... Леонтьевтің ойынша, жеке тұлғаның ... ... оның ... жүзеге асырыла алатын ғана қатынастарның жиынтығы құрайды. Ал, бұл
қатынастар өз кезегінде лның әртүрлі қызметі арқылы ғана ... ... ... ... ... ... кезде есі дұрыс емес
күйде, өзінің ... ... ... есеп бере ... өз ... ... адам қылмыс субъектісі бола алмайды. Яғни, қылмыстың
субъектісі болып кез-келген адам ғана ... тек есі ... адам ... ... ... ... белгісі болып табылады.
Өзінің іс-әрекетін сезу, және оны басқара алу дені сау ... ... ... ... ... ... Адам белгілі бір жасқа толған
кезде ... ... ... ... өзін қоршаған ... ... баға ... Сол ... ... ... ... не зиян
келтіретінің ұғым нақты жағдайларға байланысты іс-қимыл жасап құқық мораль
нормалары арқылы тыйым салынғандарды ... ... ... ... ... ... ... толық қабілетті болады. Психолог, психиатр,
педиатр, педагог және заңгер ... ... ... ... жас
мөлшері 16 жасқа толған уақыт деп белгіленген. Осы ... ... ... қылмыстық заңға қайшы кез келген іс-әрекеті үшін
қылмыстық жауаптылыққа тартылады. ... ... ... ... қылмыстарды істегені үшін мұндай жауаптылық одан ... — 14 ... ... ... ... Яғни ... занда
көрсетілген белгілі бір жасқа толу қылмыс субъектісінің ... ... ... ... ... ... ... болып қылмыстық занда
көрсетілген жасқа толған, есі дұрыс жеке адам ... ... ... және ... болът екі түрге бөлінеді. Есі дұрыстық ... ... толу және жеке адам болу ... ... ... тән, ... белгілер. Бұл белгілер жалпы субъектінің түсінігін
береді.
А.И. Долгованың ойынша жалпы ... ... ... ... ... ... қарастырылған іс-әрекеттермен ғана шектеу
формальді-заңды деп айтуға болады. ... ...... ... ... жеке ... ... бас тартудың қажеті жоқ. Профессор Ү.С.Жекебаевтың ... жеке ... ... ... теориялық тұрғыдан жоққа
шығару – мәні бойынша, индивидуалдылықты әлеуметтілікке жанастырудан бас
тартуды білдіреді, және ... ... ... ... криминологиялық
теорияны методологиялық тірегінен айырады [12].
Жалпы субъектінің осы белгілермен қатар жекелеген қылмыстың құрамының
ерекшелігіне қарай ... ... ; ... ... ... ... ... субъектісі болып табылады. Мысалы, мемлекеттік қызмет
мүддесіне қарсы ... ... ... ... ... қызметшілер
арқылы істеледі. Бұл ... ... ... арнайы субъект болып
табылады, әскери қылмыстарды тек әскери қызметшілер істейді, сондықтан
әскери ... де ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда аталып кеткендей, қоғамға қауіпті іс-әрекет істегені үшін есі
дұрыс адам заң бойынша жауап беруге және жазалануға жасы ... ... ... ... ... ... Есі ... емес адамдар қылмыстың
субъектісі болып табылмайды, сол себепті олар ... ... ... ... ... ... үшін ... жаза
болып табылмайтын медициналық сипаттағы мәжбүрлеу ... ... (ҚК ... Адам ... қауіпті іс-әрекетті істеген
уақытында өзінің мінез-құлқының қоғамға қауіптілігін сезетін, ұғынатын және
өзі ... ... ... алатын болса, ол есі дұрыс адам ... Бұл — есі ... ... ... ал екінші белгісіне
адамның қоғамға қауіпті іс-әрекетін істеген уақытта өзінің іс-әрекетінің
мәнің сезіп, ... және оны ... ... ... қылмыстық
құқықтағы кінә туралы түсінікпен тығыз байланысты.
Қоғамға қауіпті ... ... ... оны ... ... бір түрі ... ... абайсыздық болуы тиіс. Өйткені, кінә
қылмыстық жауаптылықтың басты, негізгі ... ... ... ... мәнің түсінбейтін және өзін-өзі басқаруға қабілеті жоқ адамдарда
кінәда ... сол ... олар ... ... ... ... 16-бабында есі дұрыс еместіктің түсінігі берілген. Онда:
1. Осы Кодексте көзделген қоғамдық ... ... ... ... есі
дұрыс емес күйде болған, яғни созылмалы психикалық ... ... ... ... ... ... өзге де дертке ұшырауы
салдарынан өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс ... ... ... қауіптілігін ұғына алмаған немесе оған ие бола ... ... ... ... тиіс емес.
2. Есі дұрыс емес деп танылған адамға сот осы ... ... ... ... шараларын қолдануы мүмкін,—делінген.
Есі дұрыс еместіктің ұғымын ашып көрсеткенде қылмыстық құкық ғылымы
екі белгіні: медициналық ... және ... ... ... ... ... ... сот қоғамға қауіпті іс-әрекетті
істеген адамның өзінің іс-әрекетіне есеп бере алатынын және оны істегенде
өзін ... ... ... ... ... ... ... қауіпті әрекетті
істеген адамнын аурулық жағдайына байланысты ... ... ... ... кез ... ... ... оны есі дұрыс емес
деп тануға негіз болмайды, сол аурулардың ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... жасайтын аурулар ғана оны есі дұрыс
емес деп тануға негіз болады. Сондықтан медициналық ... ... ... ... қабаттасуы қажет. Тек осы екі белгі бір болған жағдайда
ғана адам есі дұрыс емес деп танылуы ... ... ... ... ғылымы белгілеген жалпы ережелерге негізделген. Қылмыстық
құқық есі ... ... ... осы ... ... ала ... сәйкес түсіндіреді. Медициналық белгілерін қылмыстық занда
төрт түрлі ауру жатқызылған:
1. Созылмалы психикалық ауру. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайы өрістей беретін аурулар жатады. Бұған: ... ... ... ми ... ... үдемелі сал ауруына
шалдығу, кәрілікке байланысты дамыған есалаңдық және басқалары.
2. ... ... ... ... жататындар: алкогольдік
есалаңдық, паталогиялық маскүнемдік, белая горячка т.б. ... ... тез ... ... ... жағдайда артынан жазылып ... ... ... Бұл — ... ... ... төмендеуінен
туындайтын аурулар. Мұндай аурулар тұрақты туа ... ауыр нерв ... ... мидың зақымдануы) әсерінен пайда болады. Кемақылдықтың
үш түрі бар. Дебильдік ... ... ... (орташа түрі), идиотия
(ауыр түрі).
4. Психикасының өзге де дертке ... Бұл ... ... ... ... ... ... бірақ адам
психикасының бұзылуына әсер ... әр ... ... ... Бұған әр түрлі
жұқпалы аурудың әсерінен адамның сандырақ ... ... ауыр ... ... ми ісігі немесе нашакорлық аштығынан болған жарақаттар жатады.
Зандылық (психологиялық) белгі адамның өзінің істеген әрекетіне есеп
бере алмауынан (интеллектуаддық ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Интеллектуалдық кезеңнің мазмұнына
адамның өзінің істеген іс-әрекетінің шын ... ... ... ... қауіпті мәнің яғни, қоғам,басқалар үшін өз ... ... ... Ақыл-ойдың бұзылуы еріктің бұзылуына
себепкер болып, адамның өзінің іс-әрекетін басқара алмайды. Кейде ... ... ... ... ... жағдайына байланысты өзін
басқара алмайтын кезеңдер де ... ... ... ... ... өзіне жедел жәрдем көрсетуші ... ... ... одан ... зәрі бар ... ... алуда өз мінез-
құлкының қылмыс ... ... ... ол ... ... ... ... терең бұзылуы салдарынан өзін-өзі ұстауға,
басқаруға қабілеті болмайды. Адамды есі дұрыс емес деп тану үшін ... ... ... ... Есі ... емес деп ... ... нышандарының кем дегенде біреуін және ... ... ... ... белгілерінің екеуінде
немесе аурулық жағдайдың кейбіреулері үшін тек қана ... ... ... Осы екі ... кабат болғанда ғана есі дұрыс еместіктің
мәселесі ... ... ... есі ... емес деп ... ... ... болып табылмайды, демек, бұл оның іс-әрекетінде
қылмыс құрамының жоқ екеңдігін білдіреді. Қылмыстық кодекстің 17-бабының 2-
бөлігінде есі ... ... ... ... ... сот үкім ... ... әрекеті жөніңде өзіне есеп беру немесе ... ... ... ... ... есі ауысу дертімен ауырып қалған адамды
жазаға ... ... ... Есі ... адам сот ... ... ... мен мазмұнын дұрыс түсінбейді, ... ... ... корытындысына сәйкес, есі ауысуы ... ... іс ... ... да, ... адамға соттың тағайындауы
бойынша медициналық сипаттағы еріксіз емдеу шаралары қолданылуы мүмкін. Ал
уақытша есі ауысу ... ... ... ... ... Қылмыстық
кодекстің 18-бабыңда мас ... ... ... үшін жауаптылық
қарастырылған. Осы бапқа сәйкес қылмысты мас күйінде істеген адам (спирттік
ішімдікті, ... ... ... да есеңгірететін заттарды пайдаланудың
нәтижесінде) ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті үшін қылмыстық жауапқа тартылады. Мастықтың екі
түрі бар: физиалогиялық және ... ... ... ... ... ... жатады. Мұндай
жағдайда қылмыс істеген адамды есі дұрыс емес адамның қатарына жатқызуға
әсте ... ... ... ішімдігін, есірткі немесе басқа
есеңгірететін заттарды үнемі пайдаланудың салдарынан ... ... ... ... ... ... есеп ... қалған, өзін-өзі басқару
кабілетін жоғалтқандар жатады. Сот-психиатриялық ... ... ... адамдар есі ауысқан деп танылуы мүмкін. Сондай ... ... ... ... ... ... Ал ... соң
өзінің істеген қылмысы үшін жалпы тәртіппен жазалануы мүмкін. ... мас ... ... ... ... және оның ... ... есепке алынады. Қайсыбір жағдайларда сот адамның мас күйінде
қылмыс жасауын жауаптылықты ауырлататын мән-жай деп тануы да, танымауы ... (ҚК ... 1 ... ... және 3-бөлігі).
Жоғарыда атап өткеніміздей, қылмыстың субъектісі ... ... ... ... есі ... адам ... ... қылмыстық жауапқа
тартудың ең негізгі шарттарының бірі оның ... ... ... болып
танылады. Өте жас балалар қылмыстың субъектісі бола алмайды. Өйткені, оллр
өздерінің тым ... ... ... ... өздерінің қоғамға
істеген зиянды іс-әрекетіне жауап бере алмайды және өздерінің ... ... ... ... заң оған арнайы көрсеткен жасқа
толмаған ... ... ... және жазаға тартуға тыйым
салады. Кәмелетке толмағаңдардың жас мөлшері және ... ... ... тану ... ... ... 15-бабында арнайы көрсетілген. Осы
бап бойынша қылмыстық жауапқа қылмыс істеген уақытқа дейін он алты ... ... ... ... ... он төрт жасқа толған адамдар кісі өлтіргені (96-
бап), денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіргені (103-бап), ауырлататын мән-
жайлар ... ... ... ... ... зиян ... үшін
(104-бап, II бөлігі). зорлағаны (120-бап), жыныстық сипаттағы күштеу
әрекеттері (121-бап), ... ... ... ... ... (175-бап).
кісі тонағаны (178-бап), қарақшылық істегені (179-бап), қорқытып алғаны
(181-бап), ауырлататын мән-жайлар кезінде автомобильді ... өзге де ... ... ... ... заңсыз иеленгені (185-баптың ІІ-ІП-ІҮ
бөліктері), ауырлататын мән-жайлар кезінде мүлікті касақана ... ... ... ... ... ... (233-бап), адамды
кепілге алу ... ... ... ... заттар мен
жарылғыш құрылғыларды ұрлағаны не қорқытып алғаны (255-бап), ауырлататын
мән-жайдағы ... ... ... ... вандализм (258-бап),
ауырлататын мән-жайлар кезінде қайтыс болған адамдардың мүрдесін және
олардың ... ... ... ... II бөлік), көлік құралдары
немесе қатынас құралдарын қасақана жарамсыз ... ... үшін ... ... ... тізбекте келтірілген қылмыстар тізбегі тұжырымды, оны кең мағынада
талқылауға болмайды. Осы ... ... ... ... 14
жасқа толған әрбір адам сезеді, өз әрекетіне есеп береді, сол ... ... ... ... ... үшін ... жасқа толған уақыттан
бастап белгілеп отыр.
Қылмыстық заң қылмыстық жауапқа 16 жастан, ал ... ... ... қылмыстардың түрі үшін 14 жастан тартылатынын белгілегенімен,
кейбір әрекеттің мәнінің ерекшелігіне және ... ... ... ... ... субъектісі болып, жасы ... ... ғана ... ... ... толмаған адамды қылмыстық іске
тарту — 131-бап, әскери қылмыстарда (16-тарау) қылмыстың ... ... жасы 18-ге ... ... ғана ... ... ... кәмелетке
толғандардың жасы, туған жылы, айы-күні дәлме-дәл анықталуы қажет. Адамның
белгілі бір жасқа (14,16, 18,25) ... дәл ... ... ... одан кейінгі
тәуліктен бастап есептелінеді. Кәмелетке ... жасы ... ... ... ... анықталғанда, оның туған күні
болып сол аталған жылдың сонғы айынын ... күні (31 ... ... ... ... істерді қарағанда соттар айыпкердің
кім екендігін, оның тәрбие және өмір сүру ... ... ... ... ... мен жағдайын толық есепке ала отырып, оларға
тәрбиелік сипатгағы ... ... ... жаза ... ... қажет.
Кәмлетке толмағандардың қылмыстығының себептерін анықтап, ... ... алу ... ... ... өз ... ... қылмыстылығын азайтуға мүмкіндік берер еді. Мұндай мәліметтерді
ішкі істер органдарындағы ... ... ... ... алуға болады. Бұл мәселені арнайы зерттеп жүрген ... ... ... бұл қылмыстардың негізгі себептері халдары нашар
отбасылардағы ... ... ... жасөспірімдерді жан-жақты
тұлға ретінде қалыптастыра алмауы және т.б. [19]
Қазақстан ... ... Соты ... 1999 ... ... ... жаза ... кезле соттардың зандылықты сақтауы
туралы» № 1 қаулысында осындай мәселелерге ерекше назар аударылған. Онда
«Егер ... онша ... емес ... ... он ... ... ... қылмыстық жаза қолданбай-ақ түзелуі мүмкін деп тапса, сот ондай
адамға ... жаза ... ... басқа шараларды қарастырады.
Жасөспірімдер жөніңдегі істі қарағанда сот ... жеке ... ... олардын өмір сүру және тәрбиелілік жағдайларын,
қылмысты істеуінің себептері мен оған әсер еткен ... ... ... итермелеудегі, тартудағы әсерін анықтаумен ... ... ... ... әсері бар мәжбүрлеу шараларын да қарастыруы
керек» делінген.
Егер кәмелетке толмаған адам осы ... ... ... ... ... жасқа толса, бірақ, психикасының бұзылуына байланысты
емес психикалық даму жағынан ... ... ... ... ... орташа
ауырлықтағы қылмысты жасау кезіндегі ... ... іс ... ... мен ... ... толық
көлемінде түсіне алмаса не оған ие бола алмаса, қылмыстық жауапқа тартылуға
тиіс емес (15-бап, 3-бөлігі).
Кәмелетке толмағандардын, қылмыстық ... мен ... ... ... Қылмыстық кодекстің IV бөлімінде ... ... ... ... ... үшін қылмыстың субъектісі болуға есі
дұрыстық, заңда белгіленген жасқа толу ... ... ... болу үшін осы ... белгілердің үстіне басқа да ... ... ... ... ... ... референдум құжаттарын
бұрмалау және дауысты кате есептеу қылмысының (147-бап) субъектісі болып
тек қана осы бапта арнайы ...... ... ғана бола ... ... ... жариялаудың субъектісі болып тек сол құпия
сеніп тапсырылған адам ... ... ... зандарды бұзудың (148-бап)
субъектісі болып лауазымды адам ... ... ... ... сол, мұндай қылмыстарды арнаулы атағы, лауазымы, белгілері жоқ
кез келген адам ... ... ... ... ... ... ... адамдар немесе дәрігерлік атақтар, арнаулы белгілерді
көрсетеді. Сонымен, қылмыстың ... ... ... ... белгімен (есі дұрыстық, белгілі бір жасқа толу) ... ... ... ... ... ... көрсетілген қосымша —
арнаулы ... бар ... ... ... ... қылмыстық әрекетте: қылмыстық құқықтық
тиымдарды бұзатын іс-әрекеттің түсінігі, ниеті және оның ... ... ... бағыттылығын көрсететін бұл әрекеттердің өзара байланысы
болуы тиіс. [20]
Қолданылып жүрген қылмыстық занда ... ... ... ... ұғым ... Қылмыстың арнаулы субъектісін сипаттайтын белгілер
Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің тиісті қылмыстық-қүқылық нормаларының
диспозицияларында көрсетілген.
Кейбір ... заң ... ... ... бар ... ... жеке ... біріктірілген, сондай-ақ Қылмыстық
кодекстің Ерекше ... ... ... арнаулы субъектінің,
белгілерін көрсеткен Казакстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ... ... екі ... ... аты ... ... -мемлекеттік
қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстар және 16-тарау әскери қылмыстар.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... сол, ... тек қана ... органның, лауазым иесі немесе қызметшісі
болып тағайындалған адамдар ғана ... ... ... арқылы істей алады.
Санатқа жатпайтын адамдар қызмет бабындағы қылмыстардың объективтік жағының
белгілерін орындауы мүмкін емес. Әскери қылмыстардың субъектісі ... ... ... ... ... ... ... міндеттілер ғана саналады.
Кейде арнаулы ... ... ... ... Ерекше бөлімінің
нақты нормаларында көрсетілмегенімен, ондай белгіні занды грамматикалық,
логикалық, жүйелі түсіндірудің ... ... ... ... ... 118-бабы науқасқа көмек көрсетпегені үшін қылмыстық
жауаптылықты көрсеткен. Ол «заңға ... ... ... ... бойынша көмек
көрсетуге міндетті адамның» деп көрсетілген. Тиісті заң және ... ... ... және ... ... ... акушер,
фельдшер, медбикелер, адамдарға кез келген кезде жәрдем көрсетуге міндетті.
Заңды түсіндіру жолымен біз бұл жерде қылмыстың ... ... ... анықтаймыз. Кейбір нормалар бойынша қылмыстың арнаулы субъектісін
анықтау үшін заң ... ... бір ... жүйе қызметкерлеріне тән
сипаттаманы береді Мысалы, Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің 15-тарауы
бойынша сот ... және ... ... ... ... ... нормалары әділ соттылыққа қоса осы органның ... ... ... ... ...... ... көрсетіп. олардың қылмыстық жауаптылығын белгілеген. Жалпы Ереже
бойынша Қазақстан ... ... ... ... қылмыстың
субъектісі болып Казакстан Республикасының азаматтары, ... және ... жоқ ... ... танылады. Арнаулы
субъектілі қылмыстарды қылмысқа бірге қатысып ... оның ... ... арнаулы субъект, ал басқа қатысушылары жай субъект болады. ... ... ... бойынша топтастырылады.
1. Мемлекеттік құкылық жағдайы бойынша: Қазақстан Республикасының
азаматы, шетелдіктер және азаматтығы жоқ ... (ҚК, ... ... белгілері бойьшша:
Кінәлінің жынысына қарай еркек (120, 121-бап). әііел (121-бап); Жас
мөлшері (131,132-баптар).
3. Отбасылық туыстық қатынастары бойынша: ... (ҚК ... ... ... (13 ... ... — ВИЧ, ... ауруларымен ауыратын адамдар (116,115-баптар).
4.Әскери міндетке қатысы жөніңдегі міндеті: міндетті әскери қызметке
шакырушылық (326-бап), әскери ... және ... ... ... ... Қызмет жағдайы жөніңдегі адамдар (307, 308,309,310. ... ... ... мемлекеттік жүйелерде лауазымдық жағынан байланысты қызмет
атқарғандар — прокурор, судьялар (339, 365-бап).
7. Кәсіби міндетіне қарай: ... ... ... ... 114-бап).
8. Атқарған қызметінің немесе жұмысынын мәніне қарай қызмет не жұмыс
бабын ... ... ... ... құпияны жариялау (172-бап),
теміржол, су, кеме және әуе ... ... ... ... мүшесі (147-бап), сауда қызметкерлері (223-бап).
9. Азаматтың мемлекет ... ... ... ... ... ... ... Адамның жәбірленуші жөніндегі ерекше ... ... ... ... міндетті адам (119-бап), жәбірленушiнің сол
адамға материалдық немесе басқа ... ... ... II ... Адамның бұрынғы ... ... жат ... ... ... белгілері бойынша бұрын алам өлтірген адамның
адам өлтіруі (96-бап, 2-бөлігі, «н» тармағы). бұрын сотталған адам ... ... ... ... ... ... ... ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ОНЫҢ МАНЫЗЫ
Қылмыстың субъективтік жағы бұл ... ... ... ... қылмыс істеуге тікелей байланысты жағының ... ... ... ... ... ... ... қарағанда
субъективтік жақ қылмыстың ішкі мәнін, мазмұнын білдіреді. Бұл жерден
шығатын қорытынды ... ... және ... ... ... тығыз байланысты, белгілі бір бірлікте болады. Сондықтан да қылмыстың
субъективтік жағына барынша тығыз талдау жасау ... ... ... мазмұнын мынадай заңдылық белгілері:
кінә, қылмыстық ... ... ... Осы ... ... қылмыс
істеген, яғни қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған адамның жан-дүниесінде орын
алған ішкі өзгерістерді, онын санасы мен еркінің ... ... ... ... ... ... жағының осы белгілерінің заңдылық
маңызы біркелкі емес, керісінше әр түрлі. Кінә кез ... ... ... ... міндетті белгісі болып табылады. Кінәсіз қылмыстың
құрамы болмайды. Мұның өзі кінәсіз жағдайда ... ... ... ... мүмкін емес дегенді білдірді. Қылмыстық ниет және мақсат, кінәға
қарағанда, кейбір құрамдар үшін заңда ... ... ... ... Ал олай болмаған жағдайларда, ниет пен мақсат қылмыс құрамының
факулътативті белгісі ғана ... ... ... ... жөніндегі абыржу, өкініш білдіру немесе
жазадан ... ... ... ... ... табылмайды,
сондықтан ол қылмыстың субъективтік белгісіне ... ... ... ... — кінәні ниет пен мақсатты дұрыс анықтаудың
маңызы мынада:
біріншіден, қылмыстық жауаптылық негізінің құрамдас бөлігі ретінде ол
қылмысты қылмыс ... ... ... ... ... ... ... субъективтік жағы объективтік жағынан өзара ұқсас
құрамдарды бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оны істеген
адамның қоғамға қауіптілік ... ... ... себеп болады.
Мұның өзі жауаптылықтың негізділігін және ... ... ... ... ... жағының қылмыстық жауаптылықтың бар-
жоғын анықтау үшін, істелген қылмысты дұрыс саралау үшін және әділ ... үшін ... ... Осыған байланысты Қазақстан Республикасы
Жоғарғы ... ... ... каулыларында қылмыстың субъективтік
жағының мазмұнын, кінәнің нысандарын, қылмыстық көрегендік пен арам ниеттің
және оның ... ... мен ... ... ... ... ... құкықтың ең маңызды қағидаларының бірі - қылмыстық жазаға
және қылмыстық жауапқа тек қана ... ... ... адам ғана
тартылатындығы болып табылады. Бұл қағидат Қылмыстық кодекстің ... атап ... Онда адам ... ... ... ... ... әрекет (іс-әрекет немесе әрекетсіздігі) және пайда болған
қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана қылмыстық жазаға тартылуы тиіс.
2. Объективті ... яғни ... зиян ... үшін ... жол ... ... ... абайсызда әрекет жасаған адам ғана ... деп ... ... (19-бап). Қылмыстық құқықта белгілі бір
қоғамға зиянды зардап орын алады ... ... ... ... ... деп ... жауапқа тартуға мүлдем жол берілмейді. Бұл ... ... ... жат ... кінә ... бұл ... ... қасақаналықпен немесе
абайсызда істейтін қоғамға қауіпті іс-әрекетіне және оның ... ... ... ... ... ... болып табылады.
«Істелген әрбір қылмыс үшін кінәнің болуы — объективті ... ... ... туралы Тұжырымды сот іс ... ... ... ... Кінә екі ... — қасақаналық және
абайсыздық нысанда болады» [21].
Кінә туралы сөз қылмыстық занда көрсетілген қоғамға қауіпті ... яғни ... ... ... ғана ... ... құрамы
болмаса кінә туралы сөз де ... Кінә ... ... ... жиынтығы, адамның істеген әрекетінің ... ... ... ... және одан ... ... ... сезінуге мүмкіндік болуы кінәнің психологиялық мазмұнын
құрайды. Адамның ... ... ... және одан ... яғни оның ... қауіпті мәнін сезінуі ... ... ... ... әлеуметтік мазмұнын құрайды. Сезіну және еріктілік
— психикалық көзқарастарды ... ... ... ... Сезіну
(интеллектуалды кезең) және ерік (еріктілік кезең) өзара ... ... ... ... кінәнің өзі екі түрлі — сезіну және ... ... ... және ... ... әр ... ... қатынасы
кінәнің нысандарының, түрлерін анықтауға мүмкіндік туғызады. Қылмыстық
кодексте кінәнің нысандарының екі түрі — қасақаналық және ... ... ... және ... ... ең көп ... ... қасақаналық болып табылады. Кінәнің қасақаналылық нысанын
дәлме-дәл анықтаудың зандылық маңы ерекше. Қазақстан ... ... ... 1994 ... 23 ... ... ... өмірі
мен денсаулығына қарсы әрекеттер үшін жауапкершілікті реттейтін зандарды
соттардың қолдануы туралы» қаулысында ... да ... ... ... жаза ... ... түрін, істелген қылмыстың
ниеті мен мақсатын ескеруге міндетті, деп ... ... ... өзі ... ... ... ... қауіпті мәнін сезіну деп сол әрекет немесе
әрекетсіздіктен тікелей туындайтын зардаптың мәнісін және ... ... өзі ... бір ... ... ... істеу кезінде өзіне
қылмыстық заң қорғайтын қандай объектіге қол ... одан ... ... осы ... жүзеге асырылу уақыты, орны, тәсілі,
жағдайы сиякты мән-жайларды ой ... ... ... ... барлығының да кінәлілігі, санасы арқылы елестетілуі, ... ... бір ... ... қарсы бағытталғанын,
нәтижесінде одан ... ... ... зиян ... яғни оның
қоғамға қауіптілігін сезінуге мүмкіндік береді. Әрбір адам өзінің саналы
ойына, ... ... ... құқылық мәдениетіне сәйкес өзінің іс-
әрекетінің қоғамға қауіптілігін сезінуге қабілетті болып табылады.
Жеке адамның іс-әрекетіндегі агрессивтілік, темперамент, сол
Іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігін сезінуді қылмыстық заң ... ... ... ... ... сезумен теңестіруге болмайды. Қасақана
қылмыс істегендердің басым көпшілігі өзінің іс-әрекетінің қылмыстық заңға
қайшы ... ... ... та ... заң ... салған әрекет немесе
әрекетсіздікті білмей істейтін жәйттерде кездесіп ... ... ... ... ... изоляторларында, тәрбиелеу және ... ... ... ... ... ... есірткі
заттарды, сондай-ақ беруге тыйым салынған басқа да бұйымдарды қарап
тексеруден ... беру ... кез ... ... ... әрекеттенудің
қылмыстық заң тыйым салған, жазалайтын әрекет екенің әркім біле бермейді.
Соған қарамастан адамның мұндай әрекеті ... ... ... ... іс-әрекеттің қылмыстық заңға қайшылығын сезінуді заң шығарушы
касақаналықтын белгісі ретінде арнайы көрсетпеген. Дегенмен де ... заң ... ... ... қылмыс құрамына жатқызылуы үшін
қылмыстық жауаптылықтың шарты ретінде кінәлінің өзінің ... ... ... ... ... ... қылмыстық құқылық нормада
тікелей атап көрсетеді. Мысалы, біреуді біле тұра зансыз тұтқынға немесе
қамауға алу, ... ... ... сот ... ... тұра заңсыз қылмыстық жауапқа тартуы, әкімшілік шараларды қолданғаннан
кейін тиісті рұксат етілмеген немесе тыйым салынған жерлерде тыйым салынған
мерзімде ... аң ... ... ... ... бір ... ... субъектісінің өзінің әрекетінен не әрекетсіздігінен болатын
зиянды зардабын ... ... ... Егер ... ... ... болжамаса және болжауға мүмкіндігі болмаса, ол ... ... ... зиянды зардаптың тууын болжау деп кінәлінің өзінің іс-
әрекетінен туындайтын, қылмыстық заң қорғайтын ... ... ... ... ... болып табылады. Тікелей касақаналықта
болжаудың мазмұнын іс-әрекеті арқылы келтірілген зардаптың нақты түрлері,
онын ... ... ... осы ... ... ... себепті байланыстың өрбуі сияқты белгілер құрайды.
Тікелей қасақаналықта қоғамға ... ... ... ... ... ... бір зардап келтіруге ниет еткен адам
өзінің ниетінің ... іске ... ... ... және ... ... арқылы елестетіп, оның сөз жоқ болмай калмайтындығына көз
жеткізеді. Кейбір реттерде ғана ... ... ... істегенде
қоғамға қауіпті зардап сөзсіз болатын түрде емес, тек қана ... ... ... ... болжануы мүмкін. Мысалы, жүріп келе жатқан ... ... адам ... ... ... — құрбанынын өлуі
немесе оның кез ... ... дене ... ... ... ... ... әрекеттің нәтижесінен кісі өлімін тілеу заңды құбылыс
болғанымен, кісі өлімінің орын алуы ... ... ... ... та ... ... болып елестейді немесе кінәлі адам ... ... ... ... әдейілеп көздеп атқанда, ол жәбірленушiнің өлуінің
нақты мүмкін болатынын ғана болжайды.
Қоғамға зиянды зардаптың болуын тілеу немесе онын туу ... ... ... ... қасақаналықтың еріктілік элементін құрайды.
Тілеу — бұл белгілі бір мақсатқа, нәтижеге жету ... ... ... ... ... ... ... зияңды зардаптың
болуын тілеу, әр түрлі нысанда көрінуі мүмкін:
а) Қоғамға зиянды зардап келтіру ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жетудін қажетті ... ... ... б) ... ... зардап кінәлі адам үшін түпкі мақсатқа жетудің
белгілі бір сатысы болуы мүмкін. Қылмыстық ... ... ... Құрамдағы қылмыстарға арналып берілген. Формальдық құрамдағы
қылмыс үшін ... ... осы ... қылмыстардың объективтік
жағының белгісі болып ... ... ... қауіпті әрекет немесе
әрекетсіздіктің қоғамға зияңдылығын сезу ғана ... ... ... зардабы формальды құрамдағы қылмыстардың объективтік жағын тану
міндетті белгісі болмайтындықтан, кінәлі адамнан мұндай жағдайда ... ... ... болжауды талап етуге болмайды.
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін
ұғынып, онын ... ... ... ... ... екенін немесе
болмай қоймайтынын алдын ала білсе және осы зардаптардың ... ... ... ... ... ... деп танылады.
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін
ұғынып, оньщ ... ... ... ... ... ... ... ала
білсе осы зардаптардың болуын тілемесе де, бұған саналы түрде жол берсе де
бұған немқұрайлы қараса қылмыс жанама ... ... деп ... ... және ... қасақаналықтағы іс-әрекеттің қоғамга қауіпті мәнін
білудің айырмашылығы жоқ, екеуінде де ... ... ... ... ... болжаудың тікелей қасақаналықпен болжауға қарағанда
айырмашылығы бар. Егер тікелей қасақаналықта қоғамға зиянды зардаптың ... ... ... ... ... ... ала ... жанама
касақаналықта қоғамға зиянды зардапты болжау сөзсіз болатын түрінде емес,
болуы ... ... ... ... ала ... Сонымен, жанама
қасақаналықтың интеллектуалдық белгісі істелетін іс-әрекеттің ... сезу және ... ... зардаптың болу мүмкіңдігін болжау
арқылы сипатталады.
«Жанама қасақаналықтың еріктілік белгісі қоғамға зиянды зардаптың
болуына ... ... ... түрде жол беру арқылы ... ... ... ... ... осы ... белгі бойынша
ерекшеленеді. Тікелей қасақаналықта адам зиянды зардаптың болуын тілейді.
Жанама қасақаналықта,тікелей қасақаналыққа қарағанда кінәлі адам ... ... ... оның ... ... немесе немқұрайды түрде жол
береді» [22].
Қоғамға зиянды зардапқа саналы, немқұрайды түрде жол беру ... сол ... болу ... ... және оны ... яғни жүзеге асуына немқұрайдылықпен парықсыз қарауды айтамыз.
Мәліков облыстық соттың үкімімен кісі өлтіруге (Қ.К — 24, ... ... ... ... үшін ... ... сотталған. Жәбірленуші
Шәріпов сотталған Мәліковтен түнде ұрланған екі қап жемді қоймасына ... ... Осы үшін кек ... ... ... фермаға келіп,
Шәріповтың желке тұсынан пышақ салып, екінші рет ... ... ... ... көрсетуі нәтижесінде соңғы соққы жеңілдеу тиген.
Мәліковтың өз әрекетін одан ары ... сол ... ... біраз
адамдар жол бермеген. Мәліковтың әрекетін ... ... ... ... ... 24,96-бап II бөлігі «б» тармағынан 103-баптың 3-бөлігіне
(денеге қасақана ауыр зиян ... ... ... ... Сот ... ... ... пышақ салып, екінші мәрте ұруға ұмтыла
отырып, өзінің іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... және оған саналы түрде жол береді, яғни ... ... ... деп ... ... қорытындымен
келіспеген Жоғарғы Соттың Президиумы кассациялық ... ... ... ... ... ... ... өз қаулысында ... ... ... сот ... ... ... ... сондай-ақ қылмыстық тәсіоін және қолданылған ... ... адам ... ... ... келтірілуі сипатын, санын,
кінәлінің Қылмыстық әрекетті тоқтату себептерін еске алуы ... ... Осы іс ... қылмыстың нақтылы істелу жағдайлары: Қылмыстың
адамның өміріне қауіпті жері — желкесіне пышақ салуы, ол ... ... ... ... ... бірақ жәбірліенушiнің, белсенді түрдегі
қарсылығына байланысты, сондай-ақ бөтен адамдардың ... ... ... ... дер ... ... көмектің нәтижесінде ауыр
зардапты тойтарудың өзі Мәліковтың өз әрекетінен жәбірленушіінің ... және ... ... сөз жоқ ... болжағанын және соны
тілегенін, яғни тікелей қасақаналықпен әрекет істегенін көрсетеді.
Тағы бір мысал: қатардағы Әбенов мас болып өзі ... ... ... ... кезде өтіп бара жатқан Сәрсенов жаққа қаратып, бұзақылық
ниетпен автоматтан оқ ... ... таң қолы және аяғы ... ... ... ... ... Әбеновты жанама қасақаналықпен
кісі өлтіруге ... ... ... үшін ... деп ... ол Сәрсеновке қаратып оққа ұшқанымен, оны өлтіруді немесе оған ауыр
зардап тілемегенімен, бірақ оның ... ... ... жол ... ... қылмыс құрамына тән коғамға зиянды зардапты
болғызу кінәлінің ... ... ... аралық я болмаса басқа
мақсатқа жету құралы болып табылады. ... ... ... ... нәтиже болып табылады. Жанама қасақаналықпен істелген
қылмыстар үшін қоғамға зиянды зардаптың қажеті жоқ, мұндай ... ... ... ... ... ... ... Бірақ алға койған
мақсатына жету үшін адам осындай зардаптың болу ... ... ... ... ... ... «тікелей немесе жанама ниетпен
жасалған әрекет ... ... ... деп ... ... [2]
Қылмысты қасақана істеу тікелей ... ... ... жүзеге
асырылады. Қасақаналықтың ұғымы негізінен екі ... ... ... және ... ... құралады. Өзінің әрекетінің немесе
әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті мәнін сезіну және ... ... ... қоғамға зиянды зардабын болжау қасақаналықтың ... ... ... ... болуын тілеу немесе оның тууына саналы түрде жол
беру еріктілік ... деп ... ... ... ... ... ... қажетті элементі болып табылу
мүмкіндігін теріске шығармайды, оған ... ... жол ... Сөйтіп,
жанама қасақаналықпен қылмыс істеу тікелей касақаналықпен қылмыс істеу
арқылы жүзеге асырылатын басқа ... ... де ... ... ... ... сол, ол ... қылмыс құрамында болмайды.
Өйткені формальды қылмыс құрамының объективтік жағы тек қана ... ... ... ... ... ғана ... Сол ... белгілі
бір қоғамға зиянды әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамындағы қылмыстарды істегенде
адамның еркі іс-әрекеттің өзіне ғана бағытталғандықтан тек қана ... ... ... ... касақаналықпен қылмысқа даярлану, қылмысқа оқталу, құрамында
арнаулы мақсатты көрсеткен ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыру мүмкін емес. Бұл
тұрғыдағы қылмыстар тек қана тікелей ... ... ... және жанама қасақаналықты бір-бірінен жіктеп бөлудің қылмысты
дұрыс саралауда маңызы ерекше. Көптеген қылмыстар тек қана ... ... ... ... ... анықтау оны
менмендікпен істелетін кінәнің абайсыздық нысанынан ... ... ... ... Қасақаналықтың осы екі түрін бірінен-бірін ажырата білу
қылмыстық-құкылық нормаларды дұрыс қолдану үшін, кінәнің ... ... ... ... ... ... ... жеке
басының, қылмыстық жауаптылықпен жазаны саралау үшін өте қажет.
Қылмыстық заң (20-бап)қасақаналықтың тек қана екі ... ... ... ... ғана ... береді. Қылмыстық құкық теориясы
және сот тәжірибесі касақаналықтың басқа түрлерін бөліп ... ... ... ... ... ... ала ... немесе табан
астында пайда болған қасақаналық болып бөлінеді. Алдын ала ... ... ... ... ... адам ... істеуден бұрын, ол туралы
күні бұрын ойланып, сол ойын ... ... ... алып іске ... ... ала ... мен сол ойды ... асыру аралығында кінәлі адам
қылмысты істеудің жоспарын ойластырады, қол сұғылатын объектіні, қылмыстың
затын таңдайды, ойын ... ... ... ... Көп жағдайларда
адамның алдын ала ойлау ... ... ... дәл ... ... асты пайда болған қасақаналықпен істеген адамға қарағанда зияндылық
дәрежесі зор болады.
Өйткені, ... ... ... ала, күні ... ... адам оны ... ... бірге, істеген қылмысы үшін ... ... да ... қарастырады. Табан асты пайда болған қасақаналықта
қылмыс істеу туралы ниет аяқ астынан, кенеттен пайда ... сол ... ... іске ... Табан астында пайда ... ... жай ... ... мүмкін.
Табан астында пайда болған жай қасақаналыққа кінәлінің қылмыс істеу
туралы ниеті ... ... дені ... ... пайда болып, сол ниеттің сол
арада тез не болмашы уақыттан сон іске асырылуы ... ... ... жәбірленушiнің тарапынан кінәліге немесе оның жақындарына
заңсыз күш жұмсау ... тіл ... ... ... ... ... болған
жан күйзелісі үстінде ашуға байланысты болған қасақаналық жатады. Мысалы,
жан ... ... ... ... ... адам ... ... жан күйзелу
жағдайында денсаулыққа зиян келтіру.
Кінәлінің өзінің істелетін іс-әрекетінен келетін қоғамға ... дәл ... ... ... адам ... және
екі ұшты (нақтыланбаған) болып бөлінеді. Айқын (нақтыланған) қасақаналықта
кінәлі нақтылы, дәл анықталған қоғамға зиянды зардаптың ... ... ... жәй және ... ... ... ... бөлінеді.
Жәй айқын қасақаналықта кінәлі адам өзінің іс-әрекетінен белгілі біржақты,
қоғамға зиянды ... ... ... ... кісі ... ... ... келтіру). Адамға мұндай ретте ... ... ... кінә ... ... қасақаналықта кінәлі адам екі немесе одан да көп
айқын анықталған қоғамға зиянды зардаптың болу ... ... кісі ... ... ауыр дене ... ұшты (нақтыланбаған) қасақаналықта кінәлі адам қоғамға зияңды
зардаптардың нақты қайсысының орын алатынын және оның ... ... ... ... Екі ұшты ... ... адам ... орын
алған зардап үшін ғана жауапты болып табылады.
Орта есеппен әрбір оныншы қылмыс абайсыздықпен істеледі: осыған орай
оның зияндылығы немесе ... ... ... жоқ деп ... болмайды.
Кейбір жағдайларда абайсыздықпен істелген қылмыстардан келетін зардаптардың
жүгі ауыр, тауқыметі аз болмайды. Техниканың, тұрмыстық химияның, ... ... ... ... жол ... ... болатын абайсыздық қылмыстары туралы жауаптылық мәселесі қазіргі
уақытта ең көкейтесті ... бірі ... ... ... ... негізінен жауапсыздықтан,
байқаусыздықтан, өзінің ... ... ... ... ... қараудан, адамдардың өмірі мен денсаулығын
қорғауға жете көңіл ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінің, білімінің жетіспеуінен
немесе басқадай себептерге байланысты болады.
Абайсыздық туралы ұғым ... ... ... (21 - бап). ... ... ... жасалған әрекет абайсызда жасалған
қылмыс деп ... ... ... делінген. Яғни, кінәнің абайсыздық
нысаны екі түрге — менмендік және немқұрайдылық, болып бөлінеді. Егер ... ... ... ... ... ... мүмкін екенін
алдын ала ... ... бұл ... ... негіздерсіз
жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенсе, қылмыс менмендікпен жасалған
қылмыс деп танылады. ... ... ... ... ... ... ... білсе және зиянды зардаптар болуы мүмкін екендігін
болжау қылмысты женіл ойлылықтың ... ... ал ... ондай зардаптарды болғызбау мүмкіндігіне сену оның ... ... пен ... ... ... адам ... әрекетінің немесе
әрекетсіздігінің қоғамға қауіп туғызу ... ... ... ... ол
өзі істеген әрекетсіздігінен немесе әрекетінен қоғамға зиянды зардаптың
тууын болжайды, бірақ ... ... ... ... ... мүмкіндігіне сенеді.
Менмендікпен әрекет істеген адам әр уақытта да зардаптың ... ... ... және оны ... ... ... ... қылмысты менмендікте
кінәлі адам өзінің қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... Осы айтылған екі белгі қылмысты менмендікпен істеуді
қылмысты ... ... ... ... ... ... элементі бойынша менмендіктің жанама қасақаналықпен аздаған
ұқсастығы бар.
Егер жанама қасақаналықта кінәлі нақты зардаптың болуын біле ... жол ... ... ... ... ... мүмкін екендігін ғана
болжап, ондай зардап бола қалған күнде ол тойтарылады деген ... ... ... ... ... деп сенушілік әр түрлі болады. ... ... жеке ... ... ... немесе басқадай
табиғат күштеріне немесе басқа жағдайларға сенуден қылмыс тойтарылады,
қолайсыз ... ... ... ... ... Ал іс жүзінде қылмысты
тойтаруға қабілеті жетпейді. Мәселен, Мәліков деген ... ... ... Іле өзенінен өзінің жеке меншік моторлы ... ... ... бес ... ... ... арғы ... өткізіп тастамақшы
болған. Өзеннің орта тұсына келгенде қатты су ... ... ... Ж. ... азамат суға кетіп қаза болған. Мәліков ... ... ... үшін ... ... ... ... үйреншікті
әдісін қайталап отыр. Осындай әрекеттерді істеудегі көп жылғы тәжірибесіне
сүйеніп, үш адамның қайыққа бес адам ... ... ... ... ұрынған қайық ауыр салмақтан ауып, жәбірленушiнің суға кетіп қаза
болуына себепкер болған. ... ... ... адам ... ... сүйеніп, оларды өткізуде қайықтың аударылуына жол бермеймін
деген өзіне-өзі ... ... ... деп сот ... ... ... касақаналықтан негізгі, басты айырмашылығы еріктілік
элементінің, мазмұнында. Егер ... ... ... адам ... ... ... саналы түрде жол берсе, ал менмендікте зардаптың
болуын тілеу, оған ... ... жол беру орын ... ... ... зардапты болғызбауға, оны тойтаруға тырысады.
Қылмысты менмендікте адамның санасы мен еркі өзінің іс-әрекеті арқылы
болуы ... ... ... немқұрайды қарап отырмай, қайта оны тойтаруға,
болдырмауға бағытталады. Заң менмендіктің еріктілік мазмұнын ... ... ... ... ... ... алып ... Кінәлі
адам мұндай реттерде зардапты болдырмайтын, тойтаратын нақты ... ... ... ... адамның әрекетіне немесе басқа да
жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... болады, деп сенген жағдайлары жеңілтектіктен, ... ... ... ... ... түкке тұрмайтын
нәрселер болып шығады. ... заң ... ... немқұрайды
қарауға, осындай іс-әрекеттің әсерінен коғамдық мүддеге зиян келтіруге жол
бермейді. Осыған байланысты менмендікпен қылмыс ... үшін ... ... ... ... түрі — ... ... Егер адам қажетті ұқыптылық пен сақтық болғанда ол ... ... тиіс және ... біле ... бола тұра өз ... ... қауіпті зардаптарының болуы мүмкін екенін
болжап білмесе, қылмыс немқұрайдылықпен жасалған қылмыс деп ... ... ... Осы ... ... өзінің іс-әрекетінің зиянды
екенін түсінбеген, зиянды зардаптардың болуы мүмкін ... ... ... үшін ... ... ... деген заңды сұрақ тууы мүмкін.
Мұндай жағдайда адам заңның ... ... ... ... да
адамдардың мүдделеріне ұқыпсыз, жауапсыз, байқамай шалағайлықпен, яғни
өзінің ... ... ... ... ... ... мүмкін
екендігін болжауға тиісті және болжай алатын болса да болжамайды.
Бұдан қылмыстық немқұрайдылықтың екі ... ... ... Оның ... адам ... әрекетінің немесе әрекетсіздігінің
зиянды зардаптарын ... тиіс ... ... ... ... болса.
Қоғамға зиянды зардапты болжауға тиісті, міндетті болу немқұрайдылықтың
объективтік ... ... ... ал ... ... болжай алатын болса
деген сөз, немқұрайдылықтың субъективтік белгісін түзеді. Заң қылмыстық
немқұрайдылықты осы екі ... және ... ... ... айқындайды.
Немқұрайдылықтың объективтік белгісінің мәні адамның ... ... ... зиянды зардаптың болуын болжауға міндеттілігі болып
табылады. Мұндай міндеттілік заң ... ... ... ... ... ... ... ережелерінен туындайды.
Зардаптың болуы мүмкiн екендігін болжау ... жоқ ... ... ... ... ... болған күннің өзінде оның кінәсін жоққа
шығарады. Зардаптың болу мүмкіндігін болжауға міндеттіліктік болуының ... ... ... ... жеткілікті негіз бола алмайды.
Болжауға міндеттіліктің, болуымен қатар ... ... ... осы ... ... ... зиянды зардаптың болуын болжауға
нақты мүмкіндігі (субъективтік белгісі) болғандығы, бірақ бұл мүмкіндікті
жүзеге асыра алмағандығын, сөйтіп зардаптан ... ... ... ... Осындай жағдай орын алған ... ... ... қылмыс
істедің деп жауапқа тартуға негіз жоқ.
Сондықтан әр уақытта да ... ... және ... ... ... ... естен шығармау керек. Немқұрайдылықтың
субъективтік белгісі қоғамға ... ... ... адамның әрбір нақты
жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... ... әрекетін немесе әрекетсіздігінің қоғамға зиянды зардабының
болуы ... ... ... ... ... кезде оның жасын, білімін, жетілу
деңгейін, кәсіптік немесе өмірлік тәжірибесін, денсаулық ... ... ... ... жағдайын есепке алып, оларға дұрыс баға беріп,
тұжырымды қорытынды жасау керек. Тек қана субъективтік ... ... ... ... ... зиянды зардаптың нақты болуы мүмкіндігін
болжағаны немесе ... ... ... ... ... ... ... тартуға жол
бермейді. Соңдықтан да қылмыстық, құқық ғылымы ... ... ... мән ... ... бірге немқұрайдылықтың
субъективтік белгісі туралы мәселені шешкенде ең ... оның ... ... ... ... ... ... белгісі (адам
өзінің іс-әрекетінің зиянды зардабының болуы ... ... ... ... оңда ... ... ... туралы сөзде болмады.
Қорыта айтқанда, заң бойынша қылмыстық немқұрайдылық егер ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін екенін болжауға
тиісті болуы) анықталса және адамның өзінің іс-әрекетінің ... ... ... ... ... алатын болғанда орын алады. Сол зардаптың болуын
болжауға мүмкіндігі болған күнде ғана сол адам ... ... ... Мысалы, Абаев пен Әбиев арасында екеуара өзара жан-жал болып, бір-
бірімен жұлқыласып ... ... ... ... ... ... қатты
итеріп жіберген. Нәтижесінле Әбиев асфалътқа басымен құлап, содан бас
сүйегі сынып, миына қан ... екі ... соң қаза ... Сот
Абаевтың әрекетін абайсызда кінәнің абайсыздық нысанының немқұрайдылық түрі
бойынша кісі ... үшін ... деп ... ... жолдың үстінде
тұрған Абаев Әбиевті итерген кезде оның қатты бетонға соғылып ... ... ... екенін болжамаса да осыдан ауыр зардап ... ... еді. ... ... түрі болып табылатын немқұрайдылықтың
менмендікпен бір ғана ұқсастығы бар. ... осы екі ... орта ...... адам сол ... ... ... зиянды зардаптың нақты болуын болжауға тиісті болса да ... ... ... қарағанда немқұрайдылықта кінәлі өзінің істеген
әрекеті мен әрекетсіздігі ... зиян ... ... ... ... ... іс-әрекеті қоғамға зиянды нәтиже тудыратындығын болжауға ... ... ... ... да, оны ол ... ... Кінәнің басқа
түрлеріндегі әрекет немесе әрекетсіздік қоғамға зияндылығын және ... ... сезе тұра ... ... ... кейбір
реттерде кездейсоқтықтан ажырата білу керек. Егер адам өзінің әрекетінен
немесе әрекетсіздігінен ... ... ... ... екендігін
болжамаса оларды болжауға және болжайтын ... жоқ ... ... ... ... оның ... кінә жоқ, соған байланысты
қылмыстық құрамы болмайды.
Мұндай жағдайларда кінәсіз зиян келтірушілік кездей соқ ... ... ... Яғни, мұндай ретте қылмыстық немқұрайдылыққа тән объективтік
және субъективтік белгілер жоқ. Кездейсоқ ... ... тән ... ... ... құс ... шофер болып жұмыс істеп жүріп,
айдап жүрген автокөлікпен сол ... ... ... алып келген.
Осы жерде ол өзіне бұрыннан ... ... және ... ... екі ... ... Олар Абрамовтан өздерін көрші ауылға ... ... ... Абрамов машинасының корабы жүкке толы екенін айтып,
оларды апарудан бас тартып, құжаттарға қол қойғызып алу үшін ... ... ... Абрамовтың жоқтығын пайдаланған әлгі екі жігіт
машина қорабына өз беттерімен орналасып алған. Қайта ... ... ... ... қорапты босату туралы ұсыныс жасайды.
Жақсыбай айтқанды тыңдап ұсынысын орындайды, ал ... ... ... жасырын қалып қояды, ол туралы Абрамов ештеңе білмейді. Жол жүріп
келе ... ауыр ... ... ... ... кетіп машина
корабынан құлап, жүріп келе жатқан автокөліктің ... ... ... сол жерде қазаға ұшырайды. Алғашында Абрамов көлік құралдарының ... мен ... ... ... соның салдарынан
жәбірленушiнің өлуі үшін кінәлі деп, халық сотының ... ... ... ... ... ... сотта қаралғанда Абрамов жөніндегі үкім
бұзылып, онын әрекетінде қылмыс ... ... жоқ ... ... Сот ... ... мас күйдегі ... ... ... ... автокелікке өз бетімен, жасырынып
отырып, өзін-өзі қауіпті жағдайға душар еткенін, Абрамовтың көлік құралының
жүріс қауіпсіздігінің ... ... ... яғни оның ... құрамы жоқ екендігі көрсетілген.
Жәбірленушiнің мас күйде көлік корабынан құлап, дөңгелек астына ... ... ... ... ... ... болған. Істің мәнжайы
бойынша Абрамов жәбірленушінің автокөлік ... ... ... және ... ... де болмаған. Мұндай кездейсоқ жағдайға
байланысты ол ... деп ... және ... ... ... тиіс ... бір ... Өсербай деген азамат 1995 жылы оныңшы шілдеде ... және ... ... екі ... және ... он бір жасар баласын
ертіп, ауыл маңындағы үлкен ... ... шөп ... ... Үш ... түбіндегі көлеңкеде ойнап отырған. Бір кезде көршісінің он бір жасар
баласы құрбақаны көріп, оны ... ... ... өзен ... ... ... ... байқаусызда биік жағадан суға құлап, тұншығып өлген. Алдын
ала тергеу орны Өсербайдың әрекетінде ешқандай қылмыс белгісі жоқ деп, ... ... ... іс ... бас ... Өйткені, тергеушінің
қаулысында көрсетілгендей Өсербай балалардың қауіпсіздігі үшін барлык.
Шараларды жасаған. Оларға отырған орындарыңнан ... деп ... ... бала суға батканда оған дер кезінде көмек беруге ұмтылып, ... ... ... Бірақ соған қарамастан іс сәтсіздікпен аяқталған.
Мұндай жағдайда Өсербай бакытсыздыққа душар болған ... ... ... ... да орын ... ... ... окиға (казус) дептанылған.
Мұндайретге адамньщ іс-әрекетінін жазықсыз зиян келтіруі туралы тұңғыш рет
Қазақстан Республикасынын жаңа ... ... ... анықтама
берілген.
Онда: 1. Егер іс-әрекет жасаған адамның іс-әрекеті (әре-кетсіздігі)
және одан кейін ... ... ... ... ... оның ... ал осы ... абайсызда мұндай әрекет жасағаны және қоғамдық
қауіпті зардаптар келтіргені үшін қылмыстық ... ... ... ... деп ... Егер ... жасаған адам өзінің іс-әрекетінің (әрекет-сіздігінің)
қоғамдык қауігтгілігін ұғынбаған жәңе ... ... ... ... ... не ... қауіпті зардаптар-дын пайда болуы мүмкін екенін алдын
ала білмесе және істің мән-жайы бойьшша ... ... ала ... ... ... ... мүмкін болмаса, әрекет жазыксыз жасалған деп танылэды.
Егер әрекет жасаған кезде қоғамға кауіпті ... ... ... ... білген адам оны болғызбауға жеткілікті негі зде сенген болса не ... ... ... ... ... сәйкес
келмеуіне немесе жүйке-психикалык ауыртпалыктарға байланысты осы зардаптар-
ды ... ... ... де, ... ... ... ... (23-бап).
Қылмыстың субъективтік жағына он міндетті белгісі ... ... ... ... ... және мақсаты кіреді.
Егер Қылмыстық кодекстің Ерекше бөліміндегі нақты қылмыс ... пен ... он ... ретінде көрсетілсе, онда ол осы құрамы
субъективтік жағының міндетті, қажетті белгісі болып, ал ... ... ... ... ... ... келген мінез-құлыққа, оның ішінде қылмыстық құқықтық мінез-
құлыққа да дұрыс баға беру үшін ... ниет пен ... да ... ... ... ... кодексі іс бойынша дәлелденуге тиісті ... ... ... ... мақсатты да бекерден-бекер қоспайды»
[23].
«Қылмыстық ниет деп белгілі бір қажеттіліктер мен мүдделердің іштей
түрткі ... ... ... ... ... ала ... ... қылмыс істеуге бел бууын айтамыз.
Қылмыстық мақсат деп адамның қылмыс істеу ... ... ... ... ... ... [24].
Сонымен, қылмыстың мақсаты қылмыстық ниетке негізделіп ... ... ал ... ниет ... ... ... бір ... жүзеге
асыру арқылы түпкілікті нәтижеге жетуге итермелейді.
Қылмыстық ниет пен ... ... ... ... ұғым. Адамнын
мақсатын қалыптасуы ниетке байланысты болса, ал ... ... ... ниеттін
қандай әдіспен, ниетпен жүзеге асырылатынын анықтайды.
Қылмыс істеу арқылы адамның өзі қалайтын, ... ... ... қылмыстың мақсаты болады. Мысалы, терроризмнің ниеті қоғамдық
қауіпсіздікке қарсы ниет болса, ал оның ... ... ... ... табылады.
Ниет пен мақсат өзара тығыз байланысты ұғым болғанымен олар адамның
еріктілік процесінің әр түрлі жағын ... Ниет адам неге ... ... ... ... ... ал ... сол әрекеттің бағытын
анықтайды. Қылмыстық ниет пен ... әр ... да ... кодекстің
Ерекше бөлімінің нормаларының диспозицияларында нақты атап көрсетілетін
ұғым болып ... ... баю ... ... ... ... ... арандату, т.б. пайда күнемдік ниет, бұзақылық ниет, ... ... үшін ... ниет және т. б. Кейбір реттерде заң шығарушы ... ... ... ғана береді. Мысалы, зұлымдық ниет немесе
басқадай жеке мүдделілік. Мұндай жағдайларда зұлымдык немесе ... ... ... ... ... анықталып, ол туралы ... ... ... ... ... ... пен ... дұрыс қылмыстық құқылық баға беру үшін ... ... өте зор. ... ... ... дәстүр
бойынша ниет пен мақсат моральдық және құқықтық негіздерге байланысты екі
топқа бөлінеді. Теріс ... және оң ... ... ... ... ... ниеттер мен мақсаттарға қылмыстық жауаптылықты ауырлатуға
немесе нақты қылмыс ... ... ... қылмыс құрамына
жатқызуға, сондай-ақ қылмыстық жауаптылыққа тарту мәселесін шешуге ... әсер ... ... ... ... ... 2- бөлігі,
«з» тармағы), бұзақылық (96-бап, 2-бөлігі, «и» тармағы), қан үшін кекшілдік
(96-бап, ... «л» ... және ... нәсілдік алауыздық (96-бап, 2-
бөлігі, «д» тармағы) тағы ... ... ... ... қылмыстың
ізін жасыру мақсатымен немесе сол қылмысты жасауды оңайлату мақсатымен ... ... 2-б ... «к» ... ... экономикалық және
қорғаныс қабілетін әлсірету, ауыстырып салу немесе өзгедей пайдалану үшін
адам органдарын немесе тінін алу ... ... ... ... ... оны ... әсері жоқ ниеттер мен мақсаттар зұлымдық емес ... ... ... ... ... қылмыстық құқылық маңызы бар.
Біріншіден, егер заң шығарушы оны нақты қылмыс ... ... ... ... онда ол ниет пен ... сол ... құрамын міндетті
белгісі болып табылады Мысалы, ... ... ... ... ... ... немесе өзге де өзіндік мүдделілік ниет болса, осы
қылмыстың мақсаты жалған ... ... ... ... ... ниет және ... қылмысты саралауда да шешуші маңыз атқарады,
кейде ол жауаптылықты ауырлататын қылмыс құрамын түзуі де ... ... ... пен ниет ... ... ... ... Егер ол
аталған жағдайда қылмысты ... ... ... ... белгіленуі
мүмкін. Мысалы, пайдақорлықпен, бұзақылыкпен кісі өлтіру (96-бап, 2-бөлік,
«з», «и» тармақтары). Қылмыстық іс қозғау мақсатымен пайдақорлық мақсатпен
қылмыс ... деп ... ... сөз жеткізу қылмыстың күшейтілген ... -бап, ... ... ... ... іс ... мақсатымен ғана
қылмыс істелді деп көрінеу жалған сөз жеткізу қылмысты ... ... ... ... ... ниет пен ... жаза тағайындалғанда қылмыстық жауаптылықты
жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар ретінде қарастырылады. Мысалы,
пайдақорлық ... өзге де ... ... ... ... ... ... қылмыс істеу жауаптылықты ауырлататын мән-жайға
жатады (54-бап, «е» тармағы). Бұған керісінше ... ... ... ... кез келген қылмыс үшін жауаптылықты жеңілдететін мән-жай
болып табылады. Қылмыстық, ... ... ... ... ... көрсетіле отырып, Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің
баптарын санкциясында көрсетілгеннен гөрі ... жаза ... ... жауаптылықтан немесе жазадан босатуға негіз болатьш ерекше
мән-жайлар есебінде басшылыкқа алынады. Егер ... ... ... ... ... ... ретінде көрсетілсе, онда ол жауаптылықты
жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар қатарына ... ... ... бір ғана ... ... ... ... Кейбір
жағдайларда қылмыс құрамында кінәнің екі ... ... ... ... ... Қасақаналық және абайсыздық қабыстырылған
ретте қылмысты іс-әрекеттің істелуі ... ал ... ... ... абайсыздықпен сипатталады. Мұндай қылмыстарда
кінәнің бір нысаны әрекет немесе әрекетсіздік жөнінде бөлек орын алса, ... бір ... ... ... ... ... жөнінде бөлек
орын алады. Яғни, бір қылмыс ... ... ... осындай екі
бірдей нысанын қабаттасуын кінәнің екі түрімен істелген қылмыс деп айтамыз.
Қылмыстық құкық теориясында оны ... «екі ... ... ... кінә нысандары деп те атайды. Бұл аталған терминдердің түпкі мәні
біреу — ол бір ... ... ... ... ...... ... қатар қабаттас болатындығын көрсету болып табылады» [25].
Қылмыстық кодекстің 22-бабы кінәнің екі нысанымен ... ... ... ... егер ... қылмыс жасаудың салдарынан заң
бойынша неғұрлым қатан жазаға әкеп ... және ... ... ауыр зардаптар келтірілсе, мұндай зардаптар үшін қылмыстық,
жауаптылық егер адам олардың пайда ... ... ала ... ... осыған
жеткілікті негіздерсіз оларды болдырмауға менмендікпен сенген жағдайда
немесе егер адам бұл зардаптардың ... ... ... ... алдын ала
білмесе, бірақ болжауға тиіс және болжай алатын болған жағдайға ғана ... ... ... ... ... ... ... деп танылады. Осы
заңдылық анықтамаға сәйкес кінәнің екі бірдей нысаны объективті ... ... ... ... ... себепті байланыс және қоғамға
зиянды зардап болып табылатын материалдық ... ... ғана ... ... ... аралас нысандарына Қылмыстық кодекстің 103-бабынын 3-
бөлігіндегі денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіруден жәбірленушінің қазаға
ұшырауы, ... ... ... ... ... ... 117-баптың 4-
бөлігіндегі заңсыз аборт жасаудан жәбірленушінің қаза ... ... ... ауыр зардаптарға әкеліп соқтыруы ... ... ... ... құрамдарда әрекет немесе әрекетсіздік жөнінде ... ... ал одан ... ... ... ... болады. Мұндай
қабаттасқан кінәнің болуына өзіндік ... те ... ... ... ... ... түсірген адамның бәрі
ұрғаннан келетін зардаптан кісі ... дәл ... ... Сол ... мұндай ретте басқа адамның ... ауыр ... ... жарақат
келтіру қасақаналықпен, сол жарақат зардабы кісі өлімі жөнінде кінәнің
абайсыздықтың саны орын ... Сол ... ... ... ... ... ... «Заңсыз аборт жасаудан жәбірленуші қаза тапса немесе
басқа бір ауыр зардаптарға әкеліп соқтырса» деген құрамды алайық. Бұл ... ... ... ... ... ... ал одан келетін
зардап жәбірленушінің қаза табуы немесе басқа бір ауыр зардаптарға ... ол ... ... ... ... жүзеге асырылады. Егер мұндай
реттерде субъект кісінің қаза болуын тілеп немесе өлуін тілемегенімен, онын
өлуіне саналы түрде жол ... бұл ... ... ... 3-бөлігі, (IІ-
баптың 4- бөлігімен емес), ол қасақана кісі өлтіру туралы жауаптылықты
белгілейтін басқа ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын осындай қылмыстарда іс-әрекеттің нәтижесінен
туындайтын зардап жөнінде кінәнің тек ... ... орын ... ... себепті де кінәнің екі түрімен жүзеге ... ... ... ... орын алуы ... ... ... қылмысқа оқталғанда одан
туындайтын зардап болмайды. Зардап жоқ жерде кінәнің екі ... ... сөз де ... Сондай-ақ қылмысқа бірге қатысуда келтіретін зардап
туралы ұйымдастырушы, көмектесуші немесе айдап салушы ештеңе ... ол ... бұл ... ... онда келтірілген зардап үшін
қылмыстың орындаушысынын өзі ғана ... ... ... ... екі ... істелетін қылмыстардың
субъективтік ... ... ... ... ... ... ұқсас
қылмыстарды бір-бірінен дұрыс ажыратуға немесе істелген іс-әрекетгі
қасақана я болмаса ... ... ... ... ... ... ... береді» [26].
Қылмыстың субъективтік жағын белгісін талдағанда адамның жіберген
қатесінің кінәнің ... және он ... ... ... ... әсерін анықтаудың маңызы ерекше.
Қате дегеніміз адамның ... ... ... ... факт ... заң ... ... жөніндегі теріс түсінігі
болып табылады.
Қылмыстық құқықтағы мұндай қате заң туралы қате және ... ... екі ... ... ... ... қателік деп адамның іс-әрекетінің қылмыс қатарына жататыны
немесе ... оның ... осы ... үшін ... ... ... жөніндегі теріс ұғымын айтамыз.
Мұндай ретте адам өзінің істеген іс-әрекетін ... деп ... ... ол ... ... ... Мысалы, адам басқа біреуге
байқамай абайсыздықпен жеңіл жарақат келтірді. Ол бұл ... ... ... бірақ та қылмыстық заңда абайсыздықпен жеңіл түрде жарақат салу
туралы жауаптылық көрсетілмеген. Демек, мұндай іс-әрекетте кінә де, ... жоқ. ... адам ... ... ... ... емес деген жалған
ұғымда болады, бірақ оның іс-әрекеті заң ... ... ... ... ... адам ... ... жалпы негізде тартылады, өйткені
заңды білмедім деген сылтаумен қоғамға қауіпті іс-әрекет істеуге ешкімге де
жол берілмейді. Адам ... ... ... тиісті бап бойынша саралау,
соған жаза ... және ... ... жөніндегі жіберген қателігі
кінәнің нысанына және оның ... ... әсер ... ... ... ... қылмыс құрамының объектісі және объективті жағын белгілері,
яғни нақты жағдайлар жөніндегі теріс ұғынуын айтамыз.
Фактілі қате мынадай ... ... ... ... мен заты жөніндегі қате;
2. Әрекет немесе әрекетсіздіктің мәні жөніндегі қате;
3. Себепті байланыстың өрістеуі жөніндегі ... ... ... ... ... ... мүмкін:
а) қылмыскер белгілі объектіге қол сұғатын болып ойланғанымен, алшын
мәнін де ... ... зиян ... Мысалы, адам дәріханадан
наркотикалық ... ... ... ... іш аурудың дәрісін
ұрлайды. Бұл сияқты қатеде субъектінің жауапкершілігі қылмысты істеген
кезде оның ойы неге ... ... ... шешіледі. Осы айтылған
мысалға сәйкес ... ... ... ... ұрлауға оқталғаны
үшін сараланады.
б) қылмыскер бір объектіге ғана қол сұғуды тілейді, ал шын мәнінде
бірнеше ... зиян ... ... нақтыланбаған қасақаналықпен
әрекет істегенде кінәлі адам нақты болған зардап үшін ғана жауапты ... түн ... ... мылтық атудан көшеде етіп бара жатқан адамға
ок тигізіп қаза болса, кінәлінін әрекеті Қылмыстық кодекстің 257- бабы ... және ... ... «и» ... яғни орын ... зардапқа
байланысты сараланады. Сондай-ақ екі қабат әйелді оның екі қабат екендігін
білмей қасақана өлтірген жағдайда кінәлінің әрекетін Қылмыстық ... ... ... «г» ... саралауға негіз жоқ, мұндай ретте іс-әрекет
нақты жағдайға байланысты орын алған қылмыстың ... ... ... ... ... заты және жәбірленушінің өзі
жөніндегі қателікті ажырата білу қажет. Мысалы: ондайдың орнына арпа ... ... ... ... ақша ... Мұндай әрекеттер қылмысты
саралауға әсер етпейді. Жәбірленушінің өзі ... ... ... сол ... адам ... бір ... орнына қателесіп, басқа бір адамға
қиянат келтірді. Мысалы, шет ... ... ... ... ... жай
адамды өлтіру немесе өзі діттеген дұшпанын өлтірудің орнына дәл содан
аумайтын басқа бір ... ... ... ... ... қателесуінің
оның іс-әрекетін дұрыс саралауға ешбір қатысы ... ... ... ... екі ... орын алуы ... Адам ... істелетін іс-
әрекетінің зиянды екенін сезіп, тілеп істегенімен, шын мәнінде, оның іс-
әрекеті қоғамға ... ... ... ... ... жек ... ... у
беріп өлтірудің орнына қателесіп оған іш аурудың ... ... ... өлтіруге оқталғандық ретінде бағаланады.
Адам өзінің іс-әрекетінің қоғамға қауіпті екенін сезбегендіктен ... ... ... ... заңға қайшы емес деп ойлайды. Мұндай
реттегі қылмыс адамды қасақана қылмыс істегені үшін жауаптылыққа тартуға
жол ... ... та сол ... үшін ол адам ... ... үшін ... жауаптылықта зиянды зардаптың болуы мүмкін екенін
болжауы мүмкін және болжауға тиіс ... ... ғана ... ... ... ... одан ... қоғамға зиянды
зардаптың арасындағы орын алатын ... ... ... қателесуін
себепті байланыстың өрістеуі жөніндегі қателік деп айтамыз» ... ... өзі ... келе ... ... жаяу адамды
байқамай қағып кетіп, оны өліп қалды екен деп суға ... ... ... өлуі ... ... ... суға ... болады. Мұндай іс-
әрекет екі бірдей қылмыстың жиынтығы ретінде сараланады.
Жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын ... ... адам осы ... орын алуы немесе орын алмауы жөнінде
жалған ұғымда болады. Мұндай ретте он ... ... ... ... ... ... адам ... жүкті екенін білмей өлтірсе, онда ... ... ... 2-бөлігі «г» тармағы бойынша ... ... Ал, ол ... ... емес ... жүкті әйел екен деп өлтірсе, оның
жауаптылығы қылмыстық ниеттің бағытына сәйкес шешіледі.
Қорытынды
Магистерлік диссертацияны аяқтай ... ... ... келе төмендегідей қорытындыға келуімізге болады.
Заңдарды түсіндіру диспозияда қылмыстың барлық белгілері ... ... аса ... Сондықтан да, заңды түсіндірмей, ол
заң дұрыс қолданыла алмайды.
Заң диалектика тұрғысынан түсіндірілуі қажет, бұл дегеніміз: ... ... ... ала отырып, түсіндірудің барлық әдістері ... ... ... заң ...... ... ... мен
қағидаларын белгілейтін, қандай қоғамға қауіпті іс-қимылдарды ... ... ... ... үшін ... жаза қолдану керектігін және
қылмыстық жауаптылық пен жазадан ... ... ... билік органдарымен қабылданған нормативтік актіні айтамыз»
[29].
Қазақстан Республикасының ... - ... ... 170 ... ... ... емес деп ... болады. Осы бапқа сәйкес, өмір
бойы бас бостандығынан ... ... - ... бұрын босату
сотталушының алдыңғы үш жылдың ішінде жазаны өтеудің белгіленген ... ... ... ... ғана ... деп көрсетілген.
Ал, ҚР ҚК 70 бабы бұндай шектеулерді көрсетпеген.
ҚР ҚАК 170 б. 2 б. өмір бойы бас бостандығынан ... өтеу ... ауыр ... аса ауыр ... ... сотталғандар шартты мерзімінен
бұрын босатуға ұсынылмайды, деп анықталған. Біздің ... ... ... ... ... ... ... кодексінің де,
Қылмыстық - атқару кодексінің де аясына жатпайды. Сондықтан да, бұл тиым ҚР
ҚК 70 ... ... ... ... ... қазіргі кезеңінде – қылмыстық жазаны күшейту қажет
және өлім жазасын ... ... деп ... ... құқықта сот прецеденті – нақты іске байланысты ... ... ... көзі ... ... Қылмыстық кодексі Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Қылмыстық
кодекстің Ерекше бөлімінің баптары диспозициядан және санкциядан тұрады.
Заң ... ... ... олақ ... ... ... ... дәрежедегі түсінбеушіліктрерді тудыруды. Мысалы, ҚК
Ерекше бөлімінің кейбір ... бір ғана ... ... ... ... бар. Атап ... ҚР ҚК 307 ... заңның кеңістікте қолданылуы сәйкес мемлекеттік органдармен
нақты ... ... ... ... ... ... Қылмыстық
заңның кеңістікте қолданылуы бес қағида негізінде жүргізіледі: 1) аумақтық;
2) азаматтық; 3) нақты; 4) әмбебап; ... ... ... ... ... мен ... сол
әрекет жасалған уақытта қолданылып ... ... ... ... ... (әрекетсіздік) жүзеге асырылған уақыт, зардаптардың
басталған ... ... ... ... ... деп ... [30].
Қылмыстық заңды түсіндіру дегеніміз - заңның мазмұнын, мәнін анықтау,
ондағы қолданылған терминдерді айқындау және түсіндіру.
Қылмыстық құқықтағы ... ... ... ... ... және нығайту.
«Қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімінде қылмыс туралы ұғым, жаза
түрлерінің тізбегі, ... ... және ... ... ... сөз ... [31].
Осы магистрлік жұмыста біз қылмыстың түсінігі, белгілері, және құрамын
жан-жақты қарастырып, өз ... ... ... Республикасының
Конституциясында көрсетілгендей адамдарды «заңда көзделген реттерде ғана
және тек соттың немесе прокурордың ... ... және ... ... ... ... ... шағымдану құқығы беріледі.
Прокурордың санкциясынсыз ... ... екі ... ... ... ғана
ұстауға болды» деп қарастырады [32].
Біз бұл жұмыста қылмыстың құрамын ... ... оның ... субьектісіне көп мән бердік. Қылмыстың субьектісі ретінде біз
қазіргі таңда мемлекеттік қызметшілерді және ... ... ... ... «Мемлекеттік қызметші – мемлекеттік ... ... ... республкалық немесе жергілікті бюджеттен не
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қаржыснан ақы төлнетін ... және ... ... мен ... іске асыру
мақсатында лауазмды ... ... ... ... ... ... ретінде қарастрылады» [33]. «Қоғамдық қауіпсіздік ... ... ... ... және ... ... ... құндылықтарының оларға залал келтіре ... ... мен ... ... ... ... ... [34]. Қылмыстылықтың санын азайтуда мемлекет тарапынан жұзеге
асырылып жатқан кең ... ... , ... және ... ... зор. Қылмыстық заңның басты міндетерінің бірі қымыстан сақтандыру
болып табылады.Қылмыстық заң сондай-ақ қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаттың бір бөлігі
оның негізгі мазмұны-қылмыстық заңдарды қолданудың міндеттерін қылмыстан
сақтандырудың тиімді жолдарын табу,қылмыспен ... ... ... ... «Лауазымды адамдар – тұрақты, уақытша немесе арнаулы
өкілеттілік бойынша мемлекеттік ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... басқа да әскерлері мен әскери құрамаларына өкімет
өкілінің міндеттерін жүзеге асыратын не ...... ... әкімшілік шаруашылқ міндеттерін атқаратын адамдар» [35]. ... ... ... ... жасады деп сезік ... ... ... ... қамауға алуға» [36].Қылмыстық ... ... ... шарты – оның құқұқ қорғау , құқұқ қолдану оргадары тәжірибесімен
тығыз ... ... ... ... сот ... нормаларды қолдану тәжирибесінің қорытындысын зерттеуге,
сондай-ақ қорытындларды іріктеуге ғалымдардың тікелей ... ... ... бір тұтастығын көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізмі:
1. Ағыбаев А.А Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы, 1999
2. ... ... ... ... 16 ... 1997ж. ... толық. қоса.
3. Сахаров А.Б. Личность преступника и причины преступности в СССР. М.,
1960г.
4. ... З.О. ... ... ... ... – Алма – Ата: ... 1976
5. Крылова Н.Е., Серебренникова А.В. ... ... ... ... М., ... ... право РК. Общая часть, Алматы. 1998г.
7. Курс уголовного права. Под ред ... Т. 1. М., ... ... ... Общая часть. Под ред. В.Н.Петрашева. М., 1999г.
9. Беляев Н.А Уголовно – ... ... и пути ее ... Л., ... ... право. Общая часть. Под ред. И.Я.Козаченко и ... ... А.А. ... ... право. Общая часть
12. Джекебаев У.С. О ... ... ... ... 1971.
13. Кайржанов Е.И. Криминология. Общая часть. Алматы. 2000.
14. А.Х. Миндагулов. Личность преступника. Алматы. 2003.
15. ... А.Ш. О ... ... предупреждения преступности
несовершеннелетних в РК. Предупреждения ... ... Г.М. ... ... и социальное планирование. В
Кн.: Вопросы борьбы с преступностью. Вып. 31., м. 1979, Блувштейн ... ... ... ... ... и ... 1979,
Лившиц Ю. Личность общественной порядок. Таллин, 1975.
17. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1977.
18. Долгова А.И. ... ... ... как ... //
предупреждение преступности. 2001.
19. Гернет М.Н. Избр. Произв. М., 1974.
20. Антонян ю.М. изучение личности преступника. М., 1982.
21. ... А.Қ., ... ... ... ... ... И. ... Феномен женской преступности. Фемида, 2002.№ 1, с. 65-
68.
23. Э.С. Тенгов. Уголовный закон и преступление. Иваново, 1997.
24. А.С. Шляппогинов. Толкование ... ... М., ... ... М.С., ... ... М., ... Блувштейн Ю.Д., Яковлев А.М., Ввендение в курс ... ... ... ... /под.ред. академик. В.Н. Кудрявцева. ... М., ... ... ... ... М., Зерцало. 1996.
29. Курс уголовного права. Общая часть. Т.1. м., ... ... ... ... ... ... Алматы., 2001ж.
31. Ағыбаев А.Н., Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім: -Алматы: ... 2000. -520 ... ... ... Конституциясы. Қазақстан
Республикасының 1998 жылғы 7 қазандағы №284-1 ... ... ... ... ресми мәтін. – Алматы: Жеті
жарғы, 2002.
33. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік ... ... ... 1999 ... 23 ... №453-1 ... ... Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы. Қазақстан
Республикасының Заңы 1998 жылғы 26 маусым №233-1 Заңы.
35. Сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... Қазақстан
Республикасының 1998 жылғы 2 шілдедегі № 267-1 Заңы.
36. ... ... ... ... заңы 1995 ... 21
желтоқсандағы №2709.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 107 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыс құрамының ұғымы, белгілері28 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Жаза туралы тусінік оның белгілері және мақсаты. Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау28 бет
Кінә нысандарының және қылмыстың субъективтік жағының өзге белгілерінің қылмысты саралауға ықпалы19 бет
Экологиялық қылмыстардың белгілерінің құқықтық сипаттамасы56 бет
Қылмыс субъектісінің түсінігі және белгілері14 бет
Қылмыс құрамдарының белгілері және түрлері43 бет
Қылмыстылықтың түсінігі және белгілері12 бет
Қылмыстық құқықтың түсінігі, түрлері және белгілері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь