Сөнбеген жанартаулар

I.Кіріспе

II.Негізгі бөлім:


2.1. Жанартаудың пайда болуы мен құрылысы

2.2. Магманың қозғалысы

2.3. Жанартаудың жер бетінде таралуы

2.4. Сөнбеген жанартаулар

a)Везувий

ә)Ключевск шоқысы

б)Стромболи

2.5. Жанартауларды бақылау

2.6. Жанартаудың қаупі мен географиялық маңызы


III.Қорытынды

IV. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Жалпы түсінік бойынша, жанартау деп атқылайтын (туфтар) және лақылдап төгілетін (лавалар) өнімдерден тұратын, төбесінде көзелігі бар конус формалы тау төбелерді айтамыз. Жанартау деген сөздің өзі Италияға жақын жердегі Тиррен теңізінің Вулкано деген аралының атынан шыққан сөз, гректер мен римдіктер оны «тозаққа кіретін жер» және «от демді тау» деп түсінген. Бертін келе жұрттың бұл аңқау түсініктерінің орнына нағыз білім пайда болды. Ғалымдар жанартауды зерттеп сипаттама бере бастады. Жанартаулы жерлерді зерттеу, жанартаудың өзін зерттеу және оның әрекеттерін үнемі бақылау ісі өз алдына дербес ғылым вулканология ғылымы болып бөлініп шықты. Қазіргі уақытта сөнбеген жанартаулардың маңынан дербес жанартау станциялары (обсерватория) салынды, ғалымдар ол жерлерде жанартаудың әрекетіне үнемі бақылау жүргізіп отырады. Халықтың ұғымы бойынша жанартау дегенде мезгіл – мезгіл сұйық немесе мейлінше тұтқыр лава ағатын, қопарылыс кезінде қатқан лавалардың ұсақ және ірі –ірі кесектерін атқылап отыратын әртүрлі булар мен газдарды бөліп шығаруға бейім тұратын конус формалы биік таулар көз алдына елестейді.
Жанартаулар атқылауы табиғаттың ең қауіп – қатерлі құбылыстарының бірі. Жанартаулар жиі атқылап тұратын жерлердегі халықтың ертеде оған сыйынып, табынуға дейін баруыда сондықтан. Мысалы, Фудзияма (ешқашан өшпейтін тау деген мағынаны білдіреді) жанартауы жапон халқы үшін бағзы заманнан бері әдемілікпен ғаламат күштің символы болып келеді. Ал жанартаулар елі саналатын Индонезия архипелагының тұрғындары жанартауларға күні бүгінге дейін табынады, сондықтан олар ұдайы құрбандық шалып, тасаттық береді.
1.″Вулканы″ Дэвид Ротери
Москва 2004

2.″Жанартаулар″ Е.П.Заварицкая
Алматы 1950 ж.

3.″Жалпы жертану негіздері″ С.В.Колесник
Алматы 1950 ж.

4.″Вулканы ″ Набоко,София Ивановна
Москва 1985 г.

5.Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы 4 том
Алматы 2004

6."Жанартаулар жаңғырығы" Ә.Қайыпов,Н.Сейітов
Алматы 1985




7.″Жалпы геоморфология ″ С.А.Құсайынов
Алматы 2006.
        
        Жоспар
I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім:
2.1. Жанартаудың пайда болуы мен құрылысы
2.2. Магманың қозғалысы
2.3. Жанартаудың жер бетінде таралуы
2.4. Сөнбеген жанартаулар
a)Везувий
ә)Ключевск шоқысы
б)Стромболи
2.5. Жанартауларды ... ... ... мен ... ... Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қолданылған әдебиеттер:
1.″Вулканы″
Дэвид Ротери
Москва 2004
2.″Жанартаулар″
Е.П.Заварицкая
Алматы 1950 ж.
3.″Жалпы жертану негіздері″
С.В.Колесник
Алматы 1950 ж.
4.″Вулканы ″
Набоко,София Ивановна
Москва 1985 г.
5.Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы 4 ... ... ... ... ... геоморфология ″
С.А.Құсайынов
Алматы 2006.
Кіріспе
Жалпы түсінік бойынша, жанартау деп атқылайтын (туфтар) және лақылдап
төгілетін (лавалар) өнімдерден тұратын, ... ... бар ... тау төбелерді айтамыз. Жанартау деген сөздің өзі ... ... ... теңізінің Вулкано деген аралының атынан шыққан сөз, гректер
мен римдіктер оны «тозаққа ... жер» және «от ... тау» деп ... келе ... бұл аңқау түсініктерінің орнына ... ... ... ... ... зерттеп сипаттама бере бастады. Жанартаулы
жерлерді ... ... өзін ... және оның ... ... ісі өз алдына дербес ғылым вулканология ғылымы болып бөлініп шықты.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... жанартау станциялары
(обсерватория) салынды, ғалымдар ол жерлерде ... ... ... жүргізіп отырады. Халықтың ұғымы бойынша жанартау дегенде ... ... ... немесе мейлінше тұтқыр лава ағатын, қопарылыс кезінде қатқан
лавалардың ұсақ және ірі ... ... ... ... ... булар мен
газдарды бөліп шығаруға бейім тұратын конус формалы биік ... көз ... ... табиғаттың ең қауіп – қатерлі құбылыстарының бірі.
Жанартаулар жиі атқылап тұратын жерлердегі халықтың ... оған ... ... ... ... ... ... (ешқашан өшпейтін тау
деген мағынаны білдіреді) жанартауы жапон халқы үшін бағзы заманнан бері
әдемілікпен ... ... ... болып келеді. Ал жанартаулар елі
саналатын Индонезия архипелагының тұрғындары жанартауларға күні ... ... ... олар ... ... ... ... береді.
2.1. Жанартаудың пайда болуы мен құрылысы
Көптеген жанартаулар плиталардлың қиылысқан шекараларында ... ... ... ... плиталардың шекараларында
мынадай құбылыстар байқалады.1-шіден, мұхит литосфералық плитасының ... бір ... ... ... ... ... жоғары қалың плита арқылы
көтерілген магма жанартаудың пайда болуына әкеледі.Осындай әрекеттер ... ... мен ... ... шығысында, Кіші Антиль
аралында (Атлант мұхитының Кариб плитасына енуі) және Атлантиканың оңтүстік
батысындағы аралдарда ... ... ... ... ... ... (Тынық мұхиттың оңтүстік-
шығыс бөлігі) оңтүстік Америкаға ... ... ... ... ... әкеледі.Осындай ұқсастықтар Орталық Америкада және
Каскад тауларында (Солтүстік Калифорния,Орегон,Вашингтон,АҚШ-тың солтүстік
батысы) кездеседі.
Тектоникалық плиталардың ... ... ... байқалады,бірақ
олардың түгелдей дерлігі теңіз деңгейінен төмен ... ... орта ... ... өтетін Исландия мен Солтүстік Атлантикада
құралған.Исландия теңіз деңгейінен биік жатыр,себебі ол мантия плюмы ... ... ... ... шығатын цилиндрлік зонада
орналасқан.Қабатталған плюмнің беткі ... ... ... ... ... ... де ол ... кәдімгі магмаға
қосылады.Мұндай құбылыстан кейін мұхит қыртысында екі есе үлкен базальтты
қыртыс түзіледі.
Жанартау (лат. ... ... ... от
құдайы)-жер қабатының тереңдегі жарылымдары мен жарықтарынан жер бетіне
шығатын балқыған тау ... мен ... ... ... жылына жер бетіне 5-6 км³ жанартаулық материалдар
шығарады,оның 80%-і су асты жанартауларына,20%-і ... ... асты ... 3-4 км ... лавалық жарықтардан тыныш
күйде шығып жатады.Оларды тікелей бақылау мүмкін ... ... ... формаларына әрекет ету сипаттарына және атып шығарып
жататын материалдардың ... ... ... ... болып
келеді.Алайда,жанартауды зерттеу және оларды салыстыру,олардың дамуында
белгілі заңдылық барын ... ... ... ... бір ... ауысып келіп отырады және бұл бір ізгілікте белгілі
аяқталған циклдық сипат болады.Жанартауларды,олардағы ... ... ... болу ... дамуын, құрылысын,атқылайтын
жыныстарын (лавалар,
газдар, т.б.), ... ... ... зерттейтін ғылым-вулканология
деп аталады.
Құрылысы.Тереңде орналасқан магма жер ... ... ... ... ... жоғары қарай зор қысыммен атқылап,жер бетіне төгілуі
мүмкін.Магманың жоғары көтерілетін ... ... ... ... ... ... аяқталады.Көзелік-жанартау әрекетінің
нәтижесінде оның төбесінде пайда болатын ... мен су ... зор күл және тас ... сол ... арқылы жер
бетіне шығады.Ірі жанартауларда бірнеше көзеліктер ... ... ... ... ... ... ... (паразитті)
жанартаулар деп атайды.Көзеліктердің түбі лава және ... ... тау ... ... ... көзеліктер гаваитекті
жанартауларда кездеседі.Мысалы,Мауна-Лоа көзелігінің диаметрі ... ... ... сөнген жанартаудың көзеліктері суға толып көлге
айналады.Жанартау көзелігінің атқылау саны ... ... оның ... ... ... ... ... болады да,оны кальдера
деп атайды.Кальдера диаметрі 30 километрге жетеді
Жанартау әрекеті кезінде оның көмейінен лақылдап ағатын сұйық немесе ... ... лава деп ... ... ... ... ... қышқыл,орта және негізгі ... ... ... ... мен ... лавадан конус құралады.Баяу
ағатын тұтқыр лава күмбез ... ... ... сұйық,базальттық лава
қалқан пішіндес жанартаулар,осы екі түрлі лава бір-бірімен кезектескенде
жанартаулық массивтер құрылады.Өте жоғары қысымдағы бір рет ... деп ... ... ... ... ойыс пайда болады.
2.2. Магмалардың қозғалысы
Магма дегеніміз ерітінді және газ тектес заттармен байыған,толық немесе
жартылай ... ... ... ... ... ... алып қарағанда магмалар мейлінше тұрақсыз,олар ұдайы
қысымның аз жағына қарай,яғни жер ... ... ... қарай
жылжуға әзір тұрады.Магмалардың бірден-бір жылжитын жолы жер қыртысында көп
кездесетін аймақтық ... ... ... ... магма
каналдары деп те атайды.Магмалар осындай каналдардың белгілі бір ... ... ... ошақтарын түзеді.Магма ошақтары өзінің
көлемі мен формасы жағынан әр түрлі болуы мүмкін,олардың ... ... мен ... ... ... әрекеті магма ошағының пайда ... ... ... ... ... жер ... жоғары қабаттарына қарай
көтеріледі және осы жылжу ... ... ... мен ... ... мүмкін.Кей жағдайда магмалар жердің бетіне жетіп үлгермей
жатып-ақ суынады да қайтадан кристалдана ... ... ... ... ошақтарын-түпкі,ал жер бетіне жақын қабаттарда ... ... ... ... ... магма ошақтары ... ... ... ... ... және ... өте терең қабаттарында ... ... ... ... ... ... ... ошақтар) тек қана жоғары қабаттарда
пайда болуы мүмкін және олардың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... арқылы төгілетін
жанартауларды түзеді.Қайта ... ... ... ... ... ... ... базальт лаваларын (негізді лавалар)
атқылайтын жанартаулардың түп ... ... ... ... ... ... есептейді,яғни бұл жанартаулар түпкі магма ошақтары ... ... ... және орташа қышқыл (андезиттер)
лавалардың ... ... жер ... ... ... ... ... болатын көрінеді.
Магма ошақтарының үстінде магма каналдарының пайда болу ... ... ... ... геологиялық процестердің әсерінен болуы мүмкін.Бұл
процестердің ең бастысы –магмадан ... ... ... ... өз ... балқыта отырып,жоғары қарай лықси жылжу мүмкіндігі.Магманың өз
жылуы мен ... оның ... ... ... ... ... реакциялар
кезінде бөлініп шығатын жылу ьұл газдардың өз жолындағы тау ... ... ... ... ... кезінде магма
үш түрлі күйде –газ,сұйық және қатты зат түрінде (магманың ... ... ... күші оның ... жіктелу
дәрежесіне,ең бастысы,магмадағы газдардың мөлшері мен ... ... ... ... жер қойнауынан шығуы ,суып қатаюы ... ... және ... тау ... ... тау
жыныстары (лат.intrusio-итеру )-магманың жер бетіне шығып үлгермеген ... ... ... ... магма есебінен қалыптасқан тау
жыныстары.Жердің ішкі қабатында қатқан магма баяу суиды ... ... ... ... ... т.б.
жатады.Бұлар жер ... ... ... интрузиялық шоғырларды
(батолиттер,лакколиттер т.б.) құрайды.Батолиттер негізінен гранитоидтерден
тұратын,қатпарлы құрылымдар өңірінде ... жиі ... ... км ²-ге ... ... ... үсті күмбез тәріздес,асты тегіс магма шоғырлары.
Интрузиялық магматизмнен басқа эффузиялық магматизм немесе вулканизм жер
бетінде жиі кездеседі және ... ... ... тау ... Iffusio ... ... ... жер қыртысындағы
тектоникалық жарылымдары бойлап жер бетіне шығып төгілген ... ... ... ... болған тау жыныстары.
Эффузиялық магматизм (вулканизм)-арнайы жанартаутану (вулканология) деген
геология ғылымының зерттеу нысаны.Бірақ бірқатар жанартаулар құбылыстарының
геоморфологияға тікелей қатынасы ... ... жер ... ... орай олар ... және ... деп үш ... өнімдерінің жер бетінде көрініс беру ерекшелігіне орай жанартау
төрт морфогенетикалық түрлерге бөлінеді.Олар:экструзиялық,эксплозиялық,
эффузиялық және эффузиялық-эксплозиялық түрлер.
Экструзиялық ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан күмбезді
пішіндер.Мұндай ... тез сууы ... және өте ... күрт ... ... ... ... болмайды.Олар
тікелей жанартау көмейінде шоғырланады және сол ... ... ... ... күмбездердің ауқымы көлденеңінен
бірнеше шақырым,биіктігі 500 м-ден аспайды.Мұндай ... ... ... ... және ... ... кездеседі.
Жанартаудың эксплозиялық әрекеті жарылыстар мен қопарылыстардың кеңінен
етек алуымен,сөйтіп ірілі-ұсақты кесектер мен ... және ... ... атқылауымен ерекшеленеді.Бұған мысал-Маар жанартауы.Маар
жанартауы,конус пішіндес құрылымымен айшықталмаған ... ... онша биік емес ... ... ... түпті қопарылыс
көзелігі (кратері).
Жанартаудың эффузиялық түрі оның көмейінен көтерілген ... ... ... ... сипатталады.Бұған қалқанды жанартаулар
жатады.
Эффузиялық-эксплозиялық жанартаулардың қалыптасқан ... ... ... және ... ... атқылауы бір-бірімен
алмасып отырған жағдайларда,лава ... мен ... ... ... жатуы нәтижесінде қабатты жанартаулар
(стратовулкан) ... ... лава және ... ... ... ... күйінділері,құмдар,пемза т.с.с)
есебінен жанартау көмейінің төңірегінде конус ... ... ... ... ... ... ең ірілерінің
бірі болып саналады.Бұлардың ішіндегі биіктігі 3-4 ... ... ... тіпті 6 км-ге дейін ... ... ... және ... ... және т.б. ... ... әрекеті дамыған аймақтарда жер бетінде ... ... ... пішіндері жиі тарайды.Мысалы,қалың базальтты
тасқындар мен жамылғылар ... ... ... ... ... ... бағаналарға айналады.Осындай тік
бағыттағы,кейде көп қырлы бағаналар өзен немесе теңіз жағаларында толқын ... ... ... көріністерді елестетеді.Кейбір лавалық
жамылғылардың үсті ... ... ... ... құрайды.
2.3. Жанартаудың жер бетінде таралуы
Жанартаулар жер бетінде кең ... ... ... пен ... ... ... ... біркелкі тарамай,белгілі бір
зоналарға жинақталған.Осы белдеудің біреуі негізінен ... ... және ... ... батыс жағалауларында орын
алған.Тынық мұхиттағы жанартаулар тізбегі Американың ьатыс жағалауын ... ... ... ... жалғасып Жапония арқылы Жаңа Зеландияға
дейін созылған.Бұл жанартау тізбегі «Тынық ... отты ... ... теңіз бассейніндегі жанартаулар күрделі тектоникалық
әрекеттер нәтижесінде туындаған.мұхит түбінде морфологиялық ... ... ... жарылымдарға ұқсаған суасты жанартаулары, ... және ... да ... ірі ... жиі ... мұхит
түбіндегі оңашаланған су асты жанартауларын "гайота" деп атайды.Олар ... м ... ... байқалады.Кейбір ғалымдар гайоталарды кезінде
су ... ... ... ... ... ... деп ... Индонезияға дейін созылған ендік бағытта жанартау белдеуі
созылған.Бұл ... ... ... ... Альпі қатпарлану әрекетінен
пайда болған.Қазіргі кезде тау қатпарлану процестері ... ... ... ... ... ... (Везувий,Этна) және шығыс жағында (Кракатау,Тамбора
т.б.) жанартаулар қазіргі заманға ... ... ... ... ... құрлықтық рифтер жүйесінің терең ... ... ... ... ... ... ... жотаның үстінде ... ... ... ... Павлдың (экваторға
жақын),Вознесения,Әулие ... ... ... ... ... ... да жанартаулар көп.Канар
аралдары Атлас тау жүйесінің сынығы деп есептелінеді,мұнда барлығы ... ... ... мұхитының батыс жағында жанартаулар
Америка Жерорта теңізін қамтып ... қақ ... ... ... ... ... ... қарай (Гваделупа аралында
Гран-Суфриер ... ... ... ... жанартауы т.б.).Еуропада әрекет етіп тұратын
жанартаулар тек айырылу ... ғана ... ... ... ... мен Грецида таралған. Азия материгінде ... ... Кіші ... және ... ... ... ... және басқалары) және ... Бас ... ... т.б.) ... көп.Күшті әрекет
етіп тұратын Азидағы жанартаулардың облысы,Автралия –Азия ... ... ... ... ... және Тынық мұхиттың өте ... ... ... ... аралдар тізбегіне
байланысты болып келеді.мұнда атақты ... ... от ... ... ... ... ... басталады,мұнда 130-дай жанартау
бар,бұлардың ішінен 19-ы әрекет етіп ... ... ... (3300),Кличи шоқысы(4860 ),Кроноцкая шоқысы(3730) және
Авачи шоқысы(2725).Бұдан әрі ... ... ... ... ... (әрекет етіп тұратын 13 жанартау),одан кейін Жапон аралдары жатады
(мұнда 200-дей жанартаудың ¼-і ... етіп ... (100 ... ... және Кіші Зонд аралдарында да
(15) жанартаулар бар.Ява аралында ... етіп ... ... 70 (10-ны ... ... ... ... Американың іргесінде-Галапагос және Хуан-Фернандес
аралдарында жанартаулардың белгілі тобы кездеседі.Америкадағы ... ... от ... шығыс бұтағына жатады.Бұл бұтақ Алеут
аралдарынан басталады,мұнда шамамен 50 жанартау ... ... жер ... қақ ... ... ... ... келеді.Гвиней
шығанағының жағасында тым ерте кездегі ... ... ... ... ... қақ ... ... бірқатар жанартаулар тобы басталады.Шығыс Африкада ең ірі
африкалық грабендерді қамтып ... ... ... деп ... ... (Рудольф көлінің шығыс жақ мүйісінде),Кирунга
(Виктория көлінің батысында),Кения және Килиманджаро ... ... ... ... ... аралдарында кездеседі.
2.4. Сөнбеген жанартаулар
Жанартаулар өзінің ... ... ... жер үсті және су ... ... ету мерзіміне қарай сөнген және сөнбеген(мезгіл-мезгіл
атқылап тұратын) жанартаулар болып екіге бөлінеді.Жер ... ең ... ... жанартау-Килауэа (Гавай).Тоба кальдерасында ... 74 мың жыл ... ең ірі ... (көлемі 2800 км²)
тіркелді.Қазіргі таңда 500-дей сөнбеген жанартаулар белгілі,оның көп бөлігі
материктер мен ... ... ... ... он ... 1500 ... атылды.Бірақ жанартаудың
сөнгені немесе сөнбегені туралы нақты айту қиын.Себебі,мың ... ... ... ... ... ... жатады.Сөнбеген жанартаулардың
кейбіреуі буалдыр булар мен газдар бөлініп ... ... ... лавалармен айналаны жарқырата мезгіл-мезгіл шудалана
көтерілген қою ... ... ... ең ... ... 9 ... ... 6 км,таулы өңірлерде 3 ... ... ... орташа биіктігі 1,75 км,көлемі ... ... ... ... қаласынан 15 км жерде
орналасқан сөнбеген жанартау. Ол әлемдегі қауіпті ... ... ... ... болып көрінетін үш конусының ең көнесі
әрі сыртқысы-солтүстік және ... ... ғана ... ... ... ... әрі ... жас негізгі конусы
–Везувийдің өзі (абс.биіктігі метр).Кратер диаметрі 750 ... ... S ;14º 26 ' ... жалпы аумағы 480 км².Негізгі конустың
жыныстары лава қабаттарынан және туфтан түзілген.Кратерден жәнежаңа ... су буы мен ... ... ... ... ... күшті атқылауы біздің заманымыздың 79, 1631, 1794, 1822,
1872, 1906, 1944 жылдары ... ... ... ... ... ... қалалары түгелімен құрып кетті.Везувий ең соңғы рет 1944 жылы
атқылады.Бұл апатта 27 адам қаза ... ... ... ... (түтіндеу) сатысында тұр.Етегінде бау-
бақшалар мен жүзім ... 800 ... ... ... мен каштан өседі.
Везувийде 1842 жылдан жанартаулық обсерватория жұмыс істейді.
ә) Ключи шоқысы
Ключевск жер ... ... ... және ... әрекет ететін
жанартау.Ол Орталық Камчаткада орналасқан және ... ... ... ... ... гологен кезінде түзілген ірі тау
белдеуін құрайды.Жанартаудың жасы шамамен 7 мың ... ... ... 56.06º ... E.Ең ... ... 2007 ... бетінен бес мың метр биік тұрған бүкіл жер жүзінде бірде-бір
жанартау жоқ.Ключевск жанартауының қар ... ... ... ... 400 километр жерден көрінеді.Ал құсық атқанда,оның от жарқылдаған
жалынды ... ... ... ... ... 200 ... ішінде
бұл тау 20 рет ірі құсық атты,бірақ ол ... газ бен күл ... ... тұрады.Кейде ол ыстық лава ... ... ... 1932 жылдан басталды,ал 1935 жылы ... ... ... ... ... жұмыс жасауда.
Жанартаудың атқылауы:
• 1932 жылы 25 қаңтарда.Биіктігі 450-500м
• Шығыс беткейіндегі Билюкаяда 7.11.1938 жылы ... 13 ... ... 1000 және 1900 м-де бірнеше кратер түзілді.
• 1944 ж.желтоқсанда-1945 ж.қаңтарда көлемі 0,6км³ күл атқылады.
• Жанартаудың оңтүстік-шығысы ... ... ... ... жиырмасында лава ағыны жанартаудың шығыс жақ бүйірінен тесіп
шықты.Таудың беткейінен ылдыйға қарай түскен жарық жерді бойлай газдың
тұтануынан бірнеше ... ... ... ... ... ... сыртқа шығарылған басқа қосынды заттардан қосалқы төбелер ... ... ... ж. ... бір ай ... (1500метр биікте).
• 2007 ж. қаңтар айынан бастап Ключевск жанартауында ірі ... ... ... 400 ... ... лава
ағылды.30-ы ол 4200-ге жетті.31 мамыр 2007 жылы ... ... күл ... жылы ... ... ж.31 ... ... (грек.stromboli-дөңгелек)-Тиррен теңізінің Липари архипелагындағы
әрекетті жанартау.Италия территориясында,жері 12,6 км²-лікөзі аттас аралды
құрайды,биіктігі 926 м ... ... 2700 ... көне ... ... базальтты конустардан тұрады,кратері 700 ... ... лава ... ... ... ату ... ... будақтаған шоқысы Тиррен теңізінде көрініп тұрады.Әрбір 10-20 минут
сайын қызған лаваларының ... ... ... ... ... ... көруге болады.
Үңгірдің ернеуінде тұрып,оның жүз метр шамасында төмен жатқан түбінде не
болып жатқанын ... ... ... ... ... ... ... зеңбіректен атылғандай әлсін-әлі күрсіл
естіліп жатады,кейбіреуінен будақтап тек ақ ... ғана ... ... ... түтін шығып тұрады.Бұлардың ең тамашасы-
сұйықтау,шубатылған,қып-қызыл болып ... лава ... ... шыққан лаваның үстіңгі жағы анда-санда томпайып көтеріледі
де,біраздан соң жарылып,толып ... бу ... ... ... ... ... мен ... сынықтары шығып,олар бірнеше жүз метр жоғары
атқылайды.Бұл құсық ату тоқталған кезде тесіктерге тағы бу ... ... ... ... ... ... соң оны ... лава кесек-кесек болып жоғары ұшып,қайтадан үңгір түбіне
түседі.
Соған байланысты Стромболи жанартауын «Жерортатеңіз маягы» деп ... ... ... ... өте ... атқылаулар
байқалады.Ғылымда жанартау атқылау түрлерінің бірі стромболи типі аталған.
2.5. Жанартауларды бақылау
Обсерваториялар.Мемлекет қаржыландырып ... ... ... ... саны 9) ... ... бақылау мен болуы
мүмкін әрекеттерді қадағалау ... ... ... ... ұйым қарамағында болады.Мысалы,АҚШ-та олар құрама ... ... ... ... ... ... тауының
жанартаулық обсерваториясы континеттің батыс бөлігіндегі ... ... ... ... ... орындары
жауап береді.Ал Гавай аралында бұл ... ... ... ... ... обсерваториясы атқарады.Жанартауды бақылайтын құрал-
жабдықтар жасалуына қарай қымбатқа соғады,олардың көп болуы қызметкерлердің
де санының ... ... ... ... ... мемлекеттердің
өзінде әр түрлі құралдарды тек сөнбеген және маңайында көп ... ... ... ... жұмыс жасайды.Кейбір ғалымдар обсерватория
мазмұнына кірмейтін ... ... ... ... зерттеуду кең ... ... ... мен ... ... ... қатар магмалық камерадан өтетін сейсмикалық толқындарды
сейсмометр көмегімен ... бір ғана ... ... ... алшақ 1км жерге орнатады,ал егер бірнешеуі жұмыс істесе ... ... ... ... Пинатуба тауында бірнеше
ғасырлар бойы әрекет етпеген және сейсмометр ... ол аяқ асты ... 1991 жылы ... жанданды.Бірінші атқылауда 1 км² ... ... ... күлі ... ... ... сейсмометр
орнатылды.Ол 5 сәуірден бастап іске қосылды.Жер сілкінісін сезуші жүйелі
құрал 6 ... ... ... ... 15 ... XX-ғасырдағы ірі
атқылаудың болатынына ескерту ... ... ... сезу үшін және ... ... үшін жерге терең
орнатады.Көптеген сесмометрлер жанартаулардан алшақ орналасқан,олар күнмен
жұмыс істейтін батарея мен ... қуат ... да ... ... ... ... ... сигналдар сейсмографқа
сызық болып түседі де компьютерлік дискігесандық түрінде жазылады.
Электромагниттік мониторинг.Жанартаудың электромагниттік қасиетінің өзгеруі
жер тереңдігіндегі сұйық ... ... ... ... ... ... зетеудің бір әдісі-магнитометр ... ... ... ... ... іздеуде,магниттік
алаң күшін өлшеуде пайдаланады.
Микрогравиметриялық мониторинг.Құралдан ... ... ... ... ... зерттеуде қолданады.Гравиметриялар жанартауды
бақылау орындарында және алаңында орнатылады.
6. Жанартаудың қаупі мен географилық маңызы
Жанартау құбылысы өзі тұрған ... және ... ... ... әсер
етеді.Жанартау күлі ауа ағынымен жан-жаққа таралып,күңгірт ... ... ... ағып ... ... ... төмендеуіне әкеліп соғады.Екіншіден,жанартау күлі от шашқан
жерден жүздеген,мыңдаған километр жерге барып шөгіп қалады,бұдан ... ... ... ... от ... ... маңындағы
аймақтарға күшті әсер етеді.Бұл жерде ол апат түрінде басып келеді.Моп-Пеле
(Мартиника) жанартауының аса ... ... ... ... секундтың
ішінде Сен-Пьер қаласының барлық халқын және ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында жанартау атқылауынан шамамен 250000 адам зардап
шекті.Соңғы 100 жыл ... өте ... лава ... 1977 жылы Заирдегі
Ньирагонго көзелігінде болды.Базальтты тасқынның ... ... ... ұсақ елді мекендер лава астында қалып 300 адам мерт болды.1991
жылы 15 ... 700 жыл ... ... Пинатубо тауындағы
(Филиппин,биіктігі 30 км,VEI шкаласы 6-ға тең) жанартау ... 2,5 км ... ... 10 ... таралып 400км² ауданды
құрайтын өсімдіктерді жойып жіберді.1200 адам қаза тапты.Жанартау түтіні де
қауіп тудырады.1982 жылы ... 11000 ... ұшып бара ... 240 ... бар ... компаниясының
ұшағы Ява аралындағы Галунгунг (ұшу жолынан 150 км-де орналасқан) жанартау
түтініне оралып кетті.4 бірдей қозғаушылары да ... ... Ұшақ ... 2
минут ішінде теңіз деңгейінен 2000 м-ге жеткенде ... ... ... ... Джакарта аэропортына қонды
Жанартаудан төгілген лавалар егістіктер мен орман алқаптарын ... ... ... мен аңғарларды толтырып жер бедерінің
тегістелуіне себепші болады.
Жанартаулар ... ... ... ... жылу ... ... ... пайдасы аса зор.Арнайы жүргізілген зерттеулердің
нәтижесінде көрсеткеніндей,1976 жылы атқылаған Толбачик жанартауы екі ... ... 350 млн ... жылу ... ... шығарған.Қазіргі
кездегі сөнбеген жанартаулар планетамыздың ішкі жылу энергиясының белгілі
бір мөшерін жер ... ... ... ... ... ... ... қазындаларды аз өндіретін әрі мәңгілік мұз елі
саналатын Исландия жер асты ыстық суларын жылу ... көзі ... ... бойы ... ... астанасы Рейкьявик қаласы
түгелдей жер асты суларымен жылытылады.Астана төңірегінен ... ... ... су ... 90 º ... ... аға ... қондырылғыларға құйылады,сөйтіп арнайы
жабдықталған жылу жүйелері арқылы тұтынушыларға ... су тек ... ғана ... ... мен ... ... орындарға үздіксіз беріліп тұрады.Исландияның Рейкьявик және ... ... ... мен елді ... осы ... ... ... ыстық сулары Жапонияда да ... жер ... ... ... ... ... күні ... ұйлер мен өсімдіктер өсіретін орындар ғана жылытылып қоймай,күріш
алқаптарының топырағын жылыту ... да ... ... ... мен ... ... тұрғындары жанартау
жылуын ерте заманнан кеңінен пайдаланып келеді.
Исландияның,Жапонияның,Камчатка-Куриль иінінің және ... ... жер асты ... ... қайнар көзі-жер бетіне жақын
тереңдіктерде орналасқан жанартау ошақтарымен байланысты.
Туризм.Жанартаулар көптеген келушілерді қызықтыратын ... орын да ... ... ... ... ... ... бір бөлігі
жанартаулы аймақтарға келеді.Мысалы,Неаполь-әлемге әйгілі шығанағы.Келуші
туристер Везувий шыңына экскурция жасаумен қатар ежелгі қалалар ... ... көне ... ... қайтады.Жапониядағы классикалық
страто жанартау Фудзи мен Фудзи-ХанокэИзу ұлттық паркі жылына 20 млн-ға
жуық туристерді ... ... ... 1916 жылы ... ... саябақ құрылғаннан бастап ... ... ... Килауэаның эффузиялық атқылауын
тікұшақпен көріп тамашалау әсерлі болғаны ... ... ... ... ... ... көбеюде.Әлемдегіалғашқы үлттық парк 1872
жылыгейзерлер мен ыстық нүктелерді таныстыру мақсатында ... ... ... ... ... ... нәтижелері біздің
планетамыздағы пайдалы қазындылар кендерінің басым көпшілігі ... ... ... ... ... ... Жанартаулардың
тереңдігі ондаған километрге, тіпті оданда терең қабаттарға кететін ... ... ал ... өзі жер ... ... ... болып
жатқан сан алуан құбылыстарды зерттеп білуге ... ... ... ... жанартауларды жер қойнауына ашылған «терезе» деп атайды.
Жанартаулар атқылаған кезде жер ... ... ... ... ... жер бетіне көтеріледі және аққан лавалармен бірге
әртүрлі рудалы немесе руда емес қазыналар ... ... ... ... Мұның бәрі жер қойнауы терең қабаттарының қандай ... онда ... ... ... болмыс бітімін анықтауға
мүмкіндік береді.
Везувий жанартауы
Стромболи ... ... ... ... ... және ... ... СӨНБЕГЕН ЖАНАРТАУЛАР
Тексерген:
Орындаған:
Алматы 200
Стромболи. 2006 жылы наурыз

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуропа6 бет
Латын Америкасы6 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
Ауа әгі4 бет
Африка туралы мәліметтер9 бет
Батыр Баян10 бет
Гәкку14 бет
Жапония жайлы9 бет
Жүсіпбек Елебеков4 бет
Отырар- Фарабидің Отаны4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь