Мәдениетаралық қарым-қатынас

Кіріспе
І тарау. Мәдениетаралық қарым.қатынасқа үйретудің теориялық негіздері.
1.1 Мәдениетаралық қарым.қатынастың психологиялық негіздері.
1.2 Мәдениетаралық қарым.қатынастың лингвистикалық негіздері.
І.ші тарау бойынша қорытынды.
II тарау. Мәдениетаралық қарым.қатынасты үйретуде лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдану.
2.1 Лингвоелтанымдық ақпараттарға сипаттама
2.2 Лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдану
II тарау бойынша қорытынды
III тарау. Тәжірибелік оқыту жұмысы
3.1 Тәжірибелік оқыту жұмысының ғылыми болжамы мен міндеттері.
III тарау бойынша қорытынды
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Қазақстан өз алдына егемендік алғаннан бері болып жатқан өзгерістер білім беру саласын да айналып өткен жоқ. Оның бір көрінісі орта және жоғары оқу орындарының оқу бағдарламалары мен жоспарларының да өзгеруіне ықпал етті. Ол үшін бұрынғы оқыту тәсілдері мен қазіргі оқыту тәсілдерін салыстыру қажет болды. Себебі бірнеше мәдениет тоғысында өмір сүріп жатқан қазақстандықтар үшін басты құндылық- татулық, өзара сыйластық, қарым-қатынас.
Шетел тілін оқытудың негізгі және басты мақсаты қарым-қатынас болып табылады. Біз студенттерді қарым-қатынас жасауға үйретуіміз керек. Қарым- қатынас- бұл белгілі бір мақсатқа бағытталған немесе сол мақсатқа жетудегі ақпарат алмасу ғана емес, осы процеске қатысушылардың іс-әрекеті.Оқытудың негізгі мақсатына жетудің өзі студенттердің бойында мәдениетаралық қарым-қатынасты қалыптастыруда жатыр.
Сондықтан әрбір тілді үйренушілер тек қана жаңа жүйемен емес, сондай-ақ басқа елдің мәдениетіне тән үлкен ерекшелікке жолығады. Мәдениетаралық қарым-қатынас ұлттар мен мәдениеттер арасындағы өзара байланысты түсіну болып табылады. Бір сөзбен айтқанда мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету – жат мәдениетті түсініп, өз мәдениетін меңгеру, басқа мәдениет өкілдерінің әрекеттері мен сөздерін түсіне білу.[3;4]
Ол үшін өз мәдениеті мен басқа мәдениетті салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көре білу. Екі мәдениет өкілі арасында белгілі бір дәрежеде қиындықтар болуы мүмкін. Ол әрине тілдегі ерекшеліктер ғана емес мәдениетке де байланысты болып келеді. Мысалы: Италяндық жанұя чернобылдық баланы асырап алады. Түнде Римдегі Украина елшілігіне телефон соғылады. Телефондағы әйел көмек сұрайды. Ол баланың ұйықтамай жатқанын, айқайлап көршілердің мазасын алып жатқанын айтып, тезірек келіп көмектесулерін сұрайды. Оқиға орнына аудармашымен елшілік машинасы келеді. Аудармашыға байғұс бала ұйқысының келіп тұрғанын және олар оған көйлек кигізіп қойғанын айтады. Ұйқыға жату бала үшін “шешіну” дегенді білдіреді. Себебі оның мәдениетінде “ұйқыға жатарда киетін көйлек” деген болмаған. Осындай мәдениетаралық сәйкессіздік екі ұлт өкілінің арасындағы түсініспеушілікке әкеледі. “Тіпті адамдар бір тілде сөйлесіп жүріп, әрқашан бір-бірін дұрыс түсіне бермейді, оған себеп мәдениет сәйкессіздігі” деп көрсетеді Е.М Верещагин.[11;12]
Ол үшін алдыңғы теорияларға сүйене отырып, оларды саралай, салыстыра келе, инновациялық технологияларды енгізу, оқыту құралдарының дәстүрлі және жаңа түрлерін шығармашылықпен пайдалану, студенттердің мәдениетаралық қарым-қатынасты үйренуге деген икемдігін қалыптастыру үшін, білім, білік, дағдыны дамыту қажет. Бұл мәселеге байланысты ғалымдар: Н.Д Гальскова, С.Г Тер-Минасова, Littlewood W, Widdowson H, И.Л Бим, Е.М Верещагин және т.б шұғылданды.
Сонымен зерттеудің өзектілігі мынада: мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуде лингвоелтанымдық ақпаратты қолдану мәселесі
1. Гальскова Н.Д. Межкультурное обучение: Иностранные языки в школе, №1,2004.
2. Яковлева Л.Н. Межкультурная коммуникация как основа обучения второму языку. №6, 2004.
3. Әбдіғали С.Ә. "Әдістеменің кейбір өзекті мәселелері" Әдістеме. Методика. №1, 2005.
4. Фурманова В.П. Межкультурная коммуникация и лингвокультуроведение в теории и практике обучения иностранному языку.- автореф. 1993.
5. Тер – Минасова С.Г. Язык и межкультурная коммуникация. М:, 2004.
6. Грушевицкая Л.С. Основы межкультурной коммуникации. М:, 2004.
7. Ласера Ж. Избранные труды. 1974.
8. Бахтин В.В. Избранные труды. 1986.
9. Бергельсон М.Б. Межкультурная коммуникация: вопросы теории и практики. // Вестник МГУ. Серия 19. Лингвистика и межкультурная коммуникация. №3, 2005.
10. Беляев Б.В. Очерки по психологии обучения иностранному языку. М:, 1965.
11. Верещагин Е.М, Костомаров В.Г. Язык и культура. М:, 1983.
12. Красноперов А.В. Технология личностно-ориентированного обучения иностранному языку.// Иностранные языки в современном мире.(материалы республиканской научно-методической конференции, 10-11 декабря, 1998 г, Алматы 1999.
13. Щубин Э.П. Языковая коммуникация и обучение иностранному языку. М: 1972.
14. Ушинский К.Д. Избранные труды по педагогике. М:, 1978
15. Кашкынбаева З.Ж. Формирование культуры межнационального общения младших подростков средствами двуязычие: дисс.канд.пед.наук.
16. Бодалев А.А. Личность и общения. М:, 1983.
17. Холл Э. Коммуникация и культура. М: 1999.
18. Рабинович Ф.М. Контроль на уроке иностранного языка. // Иностранные языки в школе. №1, 1991.
19. Гальскова Н.Д, Гез Н.И. Теория обучения иностранным языкам. Лингводидактика и методика. 2-ое издание. М:, 2005.
20. Спичко Н.А. Образовательная среда в обучении иностранным языкам. // Иностранные языки в школе. №5, 2004.
21. Веденина Л.Г. Теория межкультурной коммуникации и значение слова. Иностранные языки в школе. №5, 2000.
22. Сепир Э. Коммуникация. // Избранные труды по Языкознании и куольтурологии.
23. Халеева И.И. Основы теории обучения пониманию иноязычной речи. М: 1989.
24. Сысоев П.В. Язык и культура. Иностранные языки в школе. №4, 2001.
25. Пассов Е.И. Теоретические основы обучения иноязычному говорению. – Воронеж:, 1983.
26. Иконнова Н.К. Современные западные концепции межкультурной коммуникации.- автореф, М: 1994
27. Кунанбаева С.С. Современное иноязычное образование: методология и теории. Алматы. 2005. 264с..
28. Зимняя И.А. Психологические аспекты обучения говорению на иностранном языке., М: 1978.
29. Петровская Л.А. Компетентность в общении. М: 1989.
30. Дридзе Т.М. Психология общения. М: 1979.
31. Щукин П.Н. Методика обучения иностранным языкам. М: 2004.
32. Гальскова Н.Д. Современная методика обучения иностранному языку. М: 2000.
33. Сепир Э. Коммуникация. // Избранные труды по языкознании и культурологии.
34. Исабеков С.Е. Межкультурная коммуникация как направление в зарубежной лингвистике. – Вестник КазГУМОиМЯ, №1, 2001.
35. Нұртаева А.Б. Мәдениетаралық коммуникация – жалпы білім беретін оқу орындарындағы шетел тілін оқытуда оқу процесін дамыту кұралы. Тіл әлемі. ІІ – том. ( Белгілі қазақ ғалымы М.М. Копыленко 85-жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдары.)
36. Абдыгаппарова С.К. Межкультурное общение: компоненты, параметры, стили. Мышление, язык, лингводидактика. Часть ІІ. Алматы, 2000. (Материалы межвузовской научно-практической конференции посвященной 75-летию Н.М. Курманбаева.)
37. Закирова Г.Д. Понятие межкультурной коммуникации и лингвокультуроведения. Их роль в практике обучения иностранному языку. Мир языка. ІІ часть.( Материалы международной научно-практической конференции посвященной 85-летию М.М. Копыленко.)
38. Гауриева Г.М. Устное общение, средства и приемы его организации. Мышление, язык, лингводидактика. Часть І. Алматы, 2000. (Материалы межвузовской научно-практической конференции посвященной 75-летию Н.М. Курманбаева.)
39. Кузнецова Т.Д. Психологические аспекты концепции обучения иностранным языкам проф. Н.М. Курманбаева. Мышление, язык, лингводидактика. Часть І. Алматы, 2000. (Материалы межвузовской научно-практической конференции посвященной 75-летию Н.М. Курманбаева.)
40. Борисенко М.К. Некоторые аспекты преподавания элементов лингвострановедения на французском языке. // ИЯШ. №3, 1997, с.41.
41. Кащук С.М. Лингвострановедческий подход при обучении французскому языку в младших классах. // ИЯШ. №2, 1997, с.51.
42. Леонтьев А.Н. Потребности, мотивы, эмоции-М.,1971.
43. Лопасова Ж.Я. Роль и место ЛСА при обучении иностранного языка // ИЯШ 1995-№2, с.24.
44. Томахин Г.Д. Лингвострановедение: что это такое? // ИЯШ 1996-№6.
45. Никитенко З.Н. Лингвострановедение.// ИЯШ 1994-№5, с.13.
46. Томахин Г.Д. Культура стран английского языка // ИЯШ 1998-№1, с.80.
47. Миньяр-Белоручев Р.К. Лингвострановедение или иностранная культура // ИЯШ 1993-№6,с. 54.
48. Нефедова М.А. Отбор материалов лингвострановедческого содержания для чтения.// ИЯШ 1994-№4, с.38.
49. Рубинштейн С.Л. Задачи и мотивы деятельности // Основы общей психологии – М.: Педагогика, 1989-т.II – с.43.
50. Осиянова О.М. О содержании национально-культурного компонента в обучении английскому языку. ИЯШ,№5,1995, с.21.
51.Мулдашева М.Г., Ермекова К.А. Тіл арқылы елтану-оқулықтың мазмұнындағы ең қажетті компоненттердің бірі. // Вестник КазГУМОиМЯ, №1, 2001.
52. К.Токтыбаева. Роль лингвострановедческих знаний в преподавании аспекта “Домашнее чтение”. // Вестник КазГУМОиМЯ, №1, 2001.
53. Карлинский А.Е. Лингвострановедческий принцип методики обучения иностранным языкам. Понятие межкультурной коммуникации и лингвокультуроведения. Их роль в практике обучения иностранному языку. Мир языка. ІІ часть.( Материалы международной научно-практической конференции посвященной 85-летию М.М. Копыленко.)
54. Исабеков С.Е. Методологические основы лингвострановедения. // Язык и культура: лингводидактический аспект-Алматы,1998
55. Лингвострановедческий подход в определении содержания обучения иностранным языкам. // Иностранные языки в школе, 1993, №1
56. Тусельбаева Ж.А. Формирование страноведческой компетенции студентов в условиях информатизации профессионального образования. дисс.канд.пед.наук. Алматы 2000
57.Ариян М.А. лингвострановедение в преподавании иностранного языка в старших классах.// ИЯШ. №2. 1990. с.11.
58. V.Frank. General purpose reference book. Almaty, 2006
59. Tuyakaeva D.Sh. Kalibaeva A.G. A course book for Juniors. Almaty 2005
60.Штульман Э.А. Основы эксперимента в методике обучения иностранным языкам.-Воронеж, 1971, с.7.
61. Sally Burgess with Richard Acklam. Gold advanced. Longman Press. 2006
        
        Кіріспе
Қазақстан өз алдына егемендік алғаннан бері болып жатқан
өзгерістер ... беру ... да ... ... жоқ. Оның бір ... ... ... оқу орындарының оқу бағдарламалары мен жоспарларының да
өзгеруіне ықпал етті. Ол үшін ... ... ... мен қазіргі оқыту
тәсілдерін салыстыру қажет болды. Себебі бірнеше мәдениет тоғысында ... ... ... үшін ... ... татулық, өзара сыйластық,
қарым-қатынас.
Шетел тілін оқытудың негізгі және басты мақсаты қарым-қатынас
болып табылады. Біз ... ... ... ... ... ... бұл ... бір мақсатқа бағытталған немесе сол мақсатқа
жетудегі ақпарат алмасу ғана ... осы ... ... ... негізгі мақсатына жетудің өзі ... ... ... қалыптастыруда жатыр.
Сондықтан әрбір тілді үйренушілер тек қана жаңа жүйемен емес,
сондай-ақ ... ... ... тән ... ... ... қарым-қатынас ұлттар мен мәдениеттер арасындағы ... ... ... ... Бір ... ... мәдениетаралық қарым-
қатынасқа үйрету – жат мәдениетті түсініп, өз мәдениетін меңгеру, басқа
мәдениет өкілдерінің ... мен ... ... білу.[3;4]
Ол үшін өз мәдениеті мен басқа мәдениетті салыстырып, ұқсастықтары
мен айырмашылықтарын көре білу. Екі мәдениет ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Ол әрине тілдегі ерекшеліктер ғана ... де ... ... ... Мысалы: Италяндық жанұя чернобылдық
баланы асырап алады. Түнде Римдегі Украина елшілігіне телефон соғылады.
Телефондағы әйел ... ... Ол ... ... ... айқайлап
көршілердің мазасын алып жатқанын айтып, тезірек келіп ... ... ... ... ... ... келеді. Аудармашыға
байғұс бала ұйқысының келіп тұрғанын және олар оған көйлек кигізіп қойғанын
айтады. Ұйқыға жату бала үшін ... ... ... ... оның
мәдениетінде “ұйқыға жатарда ... ... ... ... ... ... екі ұлт ... арасындағы түсініспеушілікке
әкеледі. “Тіпті адамдар бір тілде сөйлесіп жүріп, әрқашан бір-бірін дұрыс
түсіне бермейді, оған ... ... ... деп ... ... үшін алдыңғы теорияларға сүйене отырып, оларды саралай,
салыстыра келе, инновациялық технологияларды ... ... ... және жаңа ... ... ... ... қарым-қатынасты үйренуге деген икемдігін қалыптастыру үшін,
білім, білік, дағдыны ... ... Бұл ... ... ... Н.Д
Гальскова, С.Г Тер-Минасова, Littlewood W, Widdowson H, И.Л Бим, ... және т.б ... ... ... ... ... ... үйретуде лингвоелтанымдық ақпаратты қолдану мәселесі толықтыруды,
зерттеуді қажет етеді. ... ... оның ... ... ... және ... ... тілін оқытудың мақсатын анықтап берді. Шетел тілін
мәдениетаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... жат ... ... түсінуге төсілдіруі керек. Осы қарым-қатынас
барысында студенттер өз ... ... өзге ... салыстыруға, оның
маңыздылығы туралы ойлануға, және соған бейімделуге тырысады. Оқып үйреніп
жүрген тілдің, сол елдің ... ... оны ... сол ... ... біліктігіне қол жеткізу мүмкін емес. Басқа тілді қоғамда, ортада ... таба білу ... сол ... ... ғана ... аз, сол ... ... мәдениетін де меңгеру қажет.[3;5]
Сондай-ақ студенттер жаңа шығармашылық іс-әрекетке, жаңа
ақпараттық ... ... жеке ... және ... ... ... ... және оларды шешуге икемді
болуы ... ... ... лингвоелтанымдық ақпаратты қолдану ... ... ... ... - тілін оқып жатқан ел мол
деректер алуға мүмкіндік ... ... ... - сол елге ... ... жұмыс жасауға және ... ... ... ... ықпал етеді. Сонымен лингвоелтанымдық ақпараттар студенттердің
қызығушылығын оятады, ... ... ... ... ... және ... ... көрсетуге септігін тигізеді. Сондықтан
мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуде ... ... жөн. Және де оқу ... ... ... арналған зерттеу
жұмыстарының көптігіне, жаңа инновациялық тәсілдердің пайда болуы мен
мұндай тәсілдердің оқу ... ... ... ... ақпарат
көздері ағылшын тілі сабақтарында өз алдына жеке қаралған жоқ. ... ... табу ... ... ... ... ... тақырыбын : Екі елдің лингвоелтанымдық ақпараттары негізінде
студенттерді мәдениетаралық ... ... ... деп ... ... нысаны: студенттерді мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету процесі.
Зерттеу пәні: лингвоелтанымдық ақпаратты қолдану негізінде студенттерді
мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету ... ... ... ... қарым-қатынасқа үйретуде
лингвоелтанымдық ақпаратты ... ... ... негіздеу және
оның тиімділігін тәжірибе жүзінде дәлелдеу.
Зерттеу міндеттері: «мәдениет», «қарым-қатынас», «лингвоелтаным», «ақпарат»
ұғымдарының мәнін анықтау;
- ... ... ... ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуде қолданылатын
лингвоелтаным ақпаратқа ... ... ... ақпаратты қолдану жолдарын көрсетіп, әдістемелік
модель жасау;
- шетел тілі сабақтарында лингвоелтанымдық ақпаратты ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша ғылыми әдістемелік әдебиеттерді оқып, талдау;
- лингвоелтанымдық ақпаратты қолданудағы педагогикалық тәжірибені бақылау;
- салыстырмалы, жүйелі талдау;
- оқу процесін бақылау және ... ... ... ... жетекші идеясы: Мәдениетаралық қарым-қатынасты үйретуде
студенттер оқып жатқан тілдің тек ... ... ... қоймай, әртүрлі деңгейдегі басқа мәдениет өкілдерімен ... алу ... де ... ... және оған ... ... ақпарат негіз болады.
Зерттеудің методологиялық негізі: Шетел ... ... ... мен
лингвистиканың негізгі категориялары,(Н.Д Гальскова, А.А ... ... И.Л Бим, Brumfit C J) ... ... ... ... Успанов, В.П Кузьмин) тілдік іс-әрекет теориясы,(Л.С Выготский, ... А.А ... ... ... ... Т.М ... В.Г
Каменская) мәдениет және лингвоелтанымдық ақпарат теориясы(А.Н Леонтьев,
В.С Мерлин, Е.М Верещагин, Б.С Гершунский, Д.Томахин).
Зерттеу болжамы: егер ... ... ... ... мен таным процесін ескеріп жүргізілсе, мәдениетаралық қарым-
қатынасқа ... ... ... лингвоелтанымдық ақпарат ерекшеліктері
ескерілсе, мәдениетаралық қарым-қатынасты ... ... ... деп ... екі ... ... ақпараттары негізінде
студенттерді мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету тиімді болады.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... тұлға ретіндегі
даму деңгейінің әдістемелік моделі жасалады және тәжірибелік тұрғыда
оларды мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуде ... ... ... ... құндылығы:
- мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретудің психологиялық, лингвистикалық
ерекшеліктерін ескерудің теориялық негіздері беріледі;
- лингвоелтанымдық ақпаратты ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретудің әдістемесі беріледі;
- арнайы жаттығулар кешені жасалады.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы:
- жүргізілген ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... ... ... нұсқауларды оқу
үрдісінде қолдануға болады;
- жүргізілген зерттеу жұмысының нәтижелері тілдік жоғары оқу орындары ... ... ... ... ... оқытуда қолдануға
болады;
- зерттеудің материалдары мен нәтижелері ... ... ... үшін
бағдарламалар мен оқу құралдарын жасау үшін пайдалы болады.
І тарау. ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамуы мен әлемдік
өркениетке қол жеткізуге деген ынта мен ықылас ... ... да ... жоқ ... ... ... негізінде әртүрлі мәдени топқа жататын
адамдардың тілдік санасының ұлттық ерекшеліктерін зерттеп оны оқу ... ... ... ... ... ... Бір ... миграциясы мен олардың көшіп-қонуы, әлемдік деңгейдегі
әлеуметтік, ... ... ... мәдениеттер соқтығысына алып
келеді. Екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... жаңа ... мен түрлерін ашуда. Мұның басты шарты мен
тиімділігі ... ... ... ... шыдамдылық, қарым-
қатынасқа түсетін серіктестерді сыйлау болып табылады.
Қазіргі замандағы қоғамның талабына сай шетел тілдерін оқып үйрену-
адам ... тек ... ... компоненті ретінде ғана қарастырылып
қоймай, адамның кәсіби және жеке тұлғалық ... ... ... ... ... да қарастырады. Халықаралық қатынастардың да ... және ... ... даму ... ... ... ... кеңінен жолға қойылып отырғандығы мәдениетаралық ... ... ... ... елдегі маңыздылығын көрсетеді. Қарым-
қатынассыз адамның өмір сүруі мүмкін ... яғни ол ... ... ... ... арасындағы өзара түсінісу, бір-біріне әсер
ету, ақпарат алмасу кезеңдерінде негізгі қызмет атқарады.
Мәдениетаралық қарым-қатынас қағидаларына сай шетел тілін оқып ... өзі ... ... ... жат ... жақсырақ түсінуге
жағдай туғызу қажет. ... ... ... ... ... ... күй ... және ұлттық ойлау негізінің
ерекшелігін ескерту қажет.
Қазіргі таңда Қазақстанда ... ... ... ... міндеті-тілді
шынайы және толыққанды қарым-қатынас құралы ретінде меңгерту және сол тілде
еркін қарым-қатынас жасауға ... ... ... ... ... тілінің
сабағы мәдениеттер тоғысуы, мәдениетаралық қарым-қатынас тәжірибесі, себебі
шетел ... ... сөзі сол ел ... әне сол мәдениет жайлы мол түсінік
береді деп айта аламыз. Әрбір сөз сол ұлтқа тән ... ... пен ... ... ... Сондықтан әрбір тілді, сол тілде сөйлейтін ... кең ... ... ... ... ... және мұқият
оқып үйрену қажет.
Мәдениетаралық қарым-қатынас ұлттар мен ... ... ... ... ... Өзге ... ... студенттердің сол тілде
оқып, жазу және мұғаліммен, оқулықтан алған білімдері өзге ел жайлы жарнама
емес, керісінше студенттердің сол ... ... ... ... қарау
қабілетін дамыту негізі болып табылады.
Мәдениетсіз тіл өмір сүре ... ... ... ... ... білу үшін ... мағынасы және грамматикалық ережелерін
біліп қана қою жеткіліксіз. Мәдениетаралық қарым-қатынас ... ... ... өзара байланысты түсіну құралы ретінде
қарастырылады.[1;14]
Осындай ... ... ... ... баса
назар аударуға, белгілі бір орта жоқтығына қарамай қарым-қатынасқа түсу
тәжірибесін қалыптастыруға, әртүрлі мәдениетті айыруға алып ... ... ... ... деген ұғымға мынадай
анықтама беруге болады. "Мәдениетаралық қарым-қатынас - ... ... ... ... ... ... ... анықтаманы атақты лингвист ғалым И.И. Халеева береді: "
мәдениетаралық қарым-қатынас - ... ... мен ... ... іс-әрекетінің ерекше жемісі. Бұл тек қана әртүрлі мәдениет пен
тілге жататын адамдар арасындағы іс-әрекет емес, сонымен ... ... ... "жат" ... ... да байқалады."[23;45]
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе мәдениетаралық қарым-қатынас
дегеніміз ... ... пен ... ... ... ... қажет ететін
қиын да қызықты процесс. Басты назар мәдениетке аударылады. Е.М. Верещагин
мен В.Г. Костомаров көзқарасы бойынша екі ұлт ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас болып
табылады.[11;32]
Мәдениеттерді өзара салыстыру арқылы мынаны көруге болады; белгілі бір
тілде ... ... бір ... өкілі басқа тіл мен басқа мәдениет
өкілдерінің арасында белгілі дәрежеде ... ... ... ... ... айырмашылықтарымен қатар мәдениеттердің де
ерекшеліктеріне байланысты.
Осыған бірер мысал ... Ана ... ... ... ағылшын
тілді студент “foot” және “leg” сөздерінен екі затты көрсе, қазақ тілді
студент тек бір ғана ... ... ... түсінеді. Студент жаңа шетел
тілін өз санасына қабылдау барысында жат өмірдің бір ... ... өзге ел ... мен мәдениеті жөнінде түсінік қалыптастырады.
Тағы бір мысал. Орыстың ... ... сөз ... ағылшын тіліндегі
«black cat» деген сөз ... ... ... ... үй ... ... оның қара түсті екендігін білдіреді. Бірақ орыс мәдениеті мен дәстүрі
бойынша «черная кошка» ... жолы ... ... Ал
ағылшын салт дәстүрі бойынша «black cat» күтпеген бақ пен бақыттың белгісі.
Осы және басқа да мысалдар әртүрлі мәдениет өкілдері белгілі бір ... ... ... көрсетеді.
Бұл берілген сұрақта маңызды орын " мәдениетке" беріледі. Ғылыми
әдебиеттерде " мәдениет" ұғымының жүздеген ... ... ... үшін ... бұл үйретуге болатын жүріс-тұрыс мәдениеті, ал
басқа біреулер үшін ... ... ... ... ... мен
керамикалық ыдыстар біреулер үшін мәдениет болса, енді біреулер үшін
материалдық заттар мәдениет бола ... ... ... бойы Э.Б.Тейлордың көзқарасы ... ... Оның ... " ... өз кезегінде адамның қоғам
мүшесі ретінде қалыптастырған білімі, сенімі, ... ... ... ... ... ... Ал Дейл ... мынадай анықтаманы
тұжырымдайды: " мәдениет дегеніміз ... ... ... түсу
үшін қажет және білуге және түсінуге ... ... ... осы ... ... ... ... әңгіме
мәдениетаралық қарым-қатынас жайлы болып отыр. Көптеген мәдениетаралық
қарым-қатынас барысындағы жайттар өз елінде болсын, шетелде ... ... алып ... ... ... негізінде әр елдің мәдениеті
мен тіліне байланысты қалжыңдар мен әзіл ... ... ... ... ... ... жайттар трагедияға алып келіп соқтыруы да ғажап емес.
Өйткені "мәдени" қателіктер тілдік қателіктерге қарағанда ауыр қабылданады.
Оларды кешіру ... ... және кері ... ... Ал ... ... ... оларды әзілмен қабылдайды.
Дегенмен, бұл мәселе адам іс-әрекетінің барлық түрінде кездеседі
және басқа мәдениетпен қарым-қатынас жасау ... ... ... ... оқу ... ... өнер, театр, кино, баспасөз,
радио және теледидармен танысу кезінде, және т.б.
Сонымен біз оқытудың ... ... шешу ... сұрақтың жауабын
қорытуға жеткен сияқтымыз. Әртүрлі мәдениет пен әртүрлі ұлттың өкілдері
арасындағы қарым-қатынас құралы ретінде ... ... тілі ... оқытылуы тиіс. Мәдениет компонентіне өзіне тән ұлттық ... ... ... ... ... (мәдениеттің тұрақты элементтері), әдеттер (
әлеуметтік нормативтік элементтер), ғұрыптар ( сол ... ... ... ... ... ... мәдениет. Ол ... ... ... оны жиі ... ... деп те ... жүріс-тұрыс, яғни белгілі бір әлеуметте қабылданған сол
мәдениет өкілінің қарым-қатынас нормасы мен әдеті. ... ... ... яғни ... ... ... қолданатын кодтарды
енгізуге болады. ( Ол вербальді емес код деп аталады.)
4.Этностың мәдени салт-дәстүрін ... ... ... “Әлемнің ұлттық суреті”. Қоршаған әлемді қабылдаудың ерекшелігін,
өз және өзге мәдениет ... ... ... олардың
эмоциональді мінез-құлықтары мен өзіне тән мінез-құлық ерекшеліктерін
білдіреді.[2;11]
Нақтылай айтқанда, әңгіме ... ... тіл ... ... және ... зерттеу керектігі жайлы болып отыр. Сонымен қатар, оның
мәдениетін, өмір сүру ... мен ... ... ... және т.б. оқып ... де жөн. Ол үшін өз ... ... элементтерін тарту керек.
Басқаша айтқанда шетел тілін оқытудың екінші мақсаты туындайды.
Яғни, үйреніп жатқан тілдің ... ... ... ... ... ... және ... бағалау, басқа халықты мәдениет пен тіл
арқылы тану, сонда ғана біз өзімізді тереңірек танитын боламыз. ... ... ... сол мәдениет өкілімен жақсы қарым-қатынас ... бар. Және де ең ... ... ... – бұл ... құндылық. Бірақ әртүрлі мәдениет бұл мақсатты әрқалай түсініп, соған
сай әрекет етеді. Ағылшын мәдениетінде эмпатия, басқа адамға деген ... және ... ... Бұл әсіресе сыпайылықты білдіру
кезіндегі көптеген ... мен сөз ... ... ... ... өкініш білдіру, алдын-ала ... айту ... ... дәрежеде барлық адамға деген достық қарым-
қатынас дамыған, бірақ ол белгілі бір ... ... Ал ... ... шын ... тән және ол ... бір ... Қазақ мәдениетіне тән басты құндылық-ол қонақжайлылық. Міне
сондықтан да мәдениетаралық қарым-қатынас міндетті ... ... ... Ал кез ... тіл мәдениет пен менталитеттің қолтаңбасы болып
табылады.
Тіл- адамзат өмір көріністері топтасқан ... ... ... ... Тіл- ... қаруы. Тіл өмір сүріп отырған кезде сол
елдің мәдениеті де өмір сүре ... ... ... ... ... ... ... Мәдениетаралық қарым-қатынасқа дайындаудың көптеген факторлары
бар. Мысалы: мәдениетаралық тоғысу тренингтарын ұйымдастыру үлкен ... ... ... ... шындығында мәдениеттер арасындағы
ерекшеліктердің бар екендігін сезінуі қажет. Келесі ... ... ... ... түсіну мақсатында ақпараттармен қамтамасыз
етіледі. Осы сияқты тренингтер мәдениетаралық ... ... ... ... ... ... ... Э.Холл " мәдениет-
қарым-қатынас, ал қарым-қатынас мәдениет" деп – ... Осы ... ... ... ғалымдары мәдениетті негізінде "адамзаттың мәдени
құндылығы мен мөлшері жатқан айсберг" кейпінде ... ал ... ... ... ... ... оның шыңы болып табылады. Әрбір
адам қарым-қатынас жасай отырып мәдениетаралық қарым-қатынасқа бейімделеді
және өз ... мен ... ... ... қалыптасады. Сонымен
мәдениетаралық қарым-қатынас негізінде шетел тілін оқыту кезеңінде мынадай
қағидаларды ескерген ... ... ... оқып ... ... ... өмір ... мүмкіндік беретін деректермен қамтамасыз ете оқыту.
- Шетел тілін ... ... өз ... ... ... структурасын салыстыру тәсілін қолдана оқыту.[5;8]
Сонымен, шетел ... оқып ... ... ... ... ... мен ерекшеліктерін анықтау ... ... және ... ... ... ... шетелге жиі іс-сапармен
шығатын туристер, ғалымдар және бизнесмендер шетел мәдени ерекшеліктеріне
қалыптасу қажеттігін байқайды. Міне осы ... ... ... жою ... ... қарым-қатынасты
қалыптастыру әдістемесі ең маңызды мәселелердің қатарында тұр. Шет елден
ақпарат ... ... ... ... ... ... сірә ... көріністердің алшақтығынан болар.
Адамдардың қарым-қатынас кезіндегі мінез-құлқы қоршаған ортаға
байланысты. Мысалы: қарым-қатынас ... ... адам ... ел ... ... болу жағдайында сол елге ойша саяхат жасайды. ... ... ... кете ... ... жат ел ... бар ... өмірге деген көзқарасы мен өмірлік тәжірибесін кеңейте түседі.[6;5]
Сонымен мәдениетаралық қарым-қатынас концепциясы негізінде құрылған
шетел ... ... ... ... сай ... тиіс:
1. Мәдениетаралық қарым-қатынасты үйрету барысында оқылатын тақырыптар
студенттердің өмір тәжірибесіне сай іріктеліп, жат ... өз ... өмір ... байланысты болуы шарт.
2. Тілін оқып жүрген ел оны қоршап ... жоқ. Ол бұл ... тек ... оқу ... арқылы юайланыса алады. Сондықтан сол ... ... ... қарым-қатынасқа түсу үшін ықпал ететін әдіс-
тәсілдерді қолданған жөн.
3. Мәдениетаралық қарым-қатынасқа ... ... тек ... ... емес, басқа да мәдени, әдеби мәтіндерді оқып, салыстырып,
саралап, талқылауға көп көңіл бөлген жөн.
4. Тілді ... ... ... ... ... қателік болып
табылады, және ол фонетикалық, лексикалық, ... ... ... ... ... ... меңгеру мен тілдік
модельдерге жаттығулар жасауға баса назар аударған жөн.
5. ... ... ... ... ... өз ... мен бірліктерін, тілін оқып жатқан елдің мәдениетімен салыстыру
болып табылады. Бұл сонымен ... ... де ... ... қорыта келгенде айтарымыз, шетел тілі жүздеген жылдар ... ... және ары ... да ... береді, бірақ соңғы жылдары бұл
әлеуметтік құбылыс ... ... ... ... Тіл ... жат мәдениет
оқытыла бастады, соның негізінде адамның әлемді ... мен ... ... Тілдік білік пен дағды жеке тұлғаның қалыптасуына әсер
ете алмайды: адам көп ... ... ... алуы ... бірақ қоғам
сұранысы мен қажеттігіне сай келуі күман тудырарлық жайт. Сондықтан да оқып
үйреніп жүрген тілдің, сол тілде ... лдің ... ... ... ... сол ... ... қол жеткізу мүмкін ... ... ... дұрыс жөн таба білу үшін сол елдің тілін білу аз, сол ... ... ... де меңгеру керек. Мәдениетаралық қарым-
қатынастың барлық ... де ... ... ... ... ... ... ғана ерекше көрнекілікті және қабылдауға оңай
болады.
1. Мәдениетаралық қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... роль алады. Сондықтан да
қарым-қатынас процесі білімнің әртүрлі саласының ... ... ... ... ... ... ... психология, социология,
мәдениеттану және лингвистика, т.б. Қарым-қатынас процесі ХХ ... ... ... ... дами түсті. 1960-70 жылдары қарым-
қатынастың әртүрлі аспектілері психологтар мен ... ... Олар ... ... ... ... және ... коммуникативтік актілердің семантикалық және тілдік мінез-
құлықтың ерекшеліктері мен ережелеріне аударды. Енді қарым-қатынас іскер
және достастық ... ... ... белгілер арқылы ой алмасу ретінде
анықталады. ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне, тілдік
мінез-құлық ережелеріне көңіл аударып, зерттеуге тырысты.
Психологиялық және әлеуметтік әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ... емес ұғымдар
ретінде қарастырылады. ХХ ғасырдың ... ... ... ... болған “
коммуникация” термині материалдық және рухани әлемнің кез – келген
обьектілерінің ... ... ... ... алмасу процесі (ойлар,
пікірлер, көзқарастар алмасу), сондай-ақ әлеуметтік процестерге әсер ... ... ... ... ... қолданылады. Қарым-қатынас -
танымдық және интеллектуалдық ақпарат алмасу кезіндегі адамдардың тұлға
аралық өзара іс-әрекеті деп ... Оның ... ... ... нормалар жатыр, оның ең биік шыңы адамның жеке мінез-құлқы және басқа
адамдармен қарым-қатынасы болып ... ... ... ... ... онымен ары
қарай қарым-қатынасқа түсуге шешуші фактор бола алады. Себебі ... ... ... түсу үшін ... бір дәрежеде білімнің
болғанын қажет етеді. Мұнда яғни, оның ... ... ... ... негізінде оның сыртқы және ішкі қасиеттері, мінез-құлқы бағаланады.
Себебі әрбір адам өзін басқа ... ... ... алатындай көрінеді.
Басқа адам жайлы ақпарат сезім мүшелері арқылы беріледі.
Қоршаған орта жайлы ақпаратты ... ... ... ... ... және ... ... эмоция, тәрбие, білім әрбір адамда
жеке дара және қайталанбайды. Сондықтан да ... ... ... ... “бірдей” деп қарай алмайды. Яғни адамның ... ... ... жеке ... ие ... ... фактор ішінен ғалымдар
үлкен 4 топты көрсетеді. Бұл біздің қарым-қатынас барысындағы шынайылықты
қабылдауымызды білдіреді:
1. Бірінші ... әсер ... ... ... факторы
3. Тартымдылық факторы
4. Бізге деген қарым-қатынас факторы [12;6]
Қарым-қатынас ... үшін ... әсер ... маңызды орын
алады, себебі серіктестің бейнесі ары қарай өзін ... ... ... Яғни бір ... ... әсер етті ... соған
сай өрбиді. Алғашқы әсер кейінгі қарым-қатынасқа негіз болады. Бұл ұзақ
және тұрақты қарым-қатынас жасауға жеткілікті болып ... ... ... барысында сөйлеуші адамды терең де шынайы қабылдаған дұрыс. Бұл
жағдайда жоғары деңгейлік фактор іске ... ... ... ... түсуші серіктердің статусын анықтауға ... ... ... бұл көрсеткіштерін анықтау үшін ақпараттың
екі түрлі көзі ... ... ... оның ... ... таққан көзілдірігі, жасаған шаш
үлгісі, әшекей бұйымдары, т.б.
➢ Жүріс-тұрыс ... ( ... ... жүреді, сөйлеседі және ... ... ... қалай қарайды.)
Өткен замандарда киім кию мен жүріс-тұрысқа қатты назар аударған, яғни
сол арқылы оның ... ... және ... ... ... Осы ... сөйлесуші адам жайлы әсер қалыптасуына көмектеседі. Мұндағы басты
және маңызды үш көрсеткіш мыналар: баға ( ол ... ... ... ... ... болады), силуэт ( жоғары дәрежедегі адамның киімі әр уақытта жоғары
силуэтте болуы ... түс ( ... ... түс ... ... ... барлығы қарым-қатынас барысындағы адамдардың тең екендігін немесе
тең емес екендігін көрсетеді. [13;54]
Жоғары деңгейлік факторын ... ... ... ... ... ... адам өзі ... және нашар
бейімделген жағдайда қалып қояды. Сондықтан ол қарым-қатынасқа ... ... ... Бұл ... өз мәдениетін, тілін білетін,
жағдайға оңай бейімделген “қожайын” ... ... ... да ... ... көрсетеді.
Тартымдылық факторы да деңгейлік факторы секілді, бір-біріне ұқсас
болып келеді. Сондықтан тартымдылық белгісін көзінің формасы мен ... ... ... оның ... ... тоқталған жөн. Себебі әр
халықтың өзіне тән ... ... мен бет ... ... бар.
Тартымдылық факторындағы басты белгі- адамның дене пішімі. Яғни адам баласы
өз идеалындағы адамға ... үшін ... ... ... ... әнші, биші,
манекен т.б. ұқсау үшін барын салады. Мәселе біреуге ... ... ... ... өзге ұлт өкілінің бізге деген көзқарасы мен қатынасы,
қарым-қатынас барысындағы ... мен ... ... ... ... ... белгілері бар. Бұл- бас
изеу, керекті жерде жымию және т.б. Мұндағы басты нәрсе- ... ... ... ... табылады. Сондықтан да қарым-қатынасқа түсуші
екі жақ үшін де бұл фактор маңызды болып саналады.
Белгілі бір ортада, яғни аудиторияда, ресторан және офистерде ... ... сай ... білгені жөн. әрбір мәдени ортаның ... жете ... де ... ұлт ... сол ... өз-өзінен
бейімделеді. Адамның мінезінің түрлері әр ... ... ... Атап
өтілгендей әр ел мәдениетінің құндылығы сол ел мәдениетінің дәл қазіргі
кездегі даму барысынан көрінеді. Көз ... ... ... күйі мен сезім
байлығын көрсете алады. Мысалы: белгілі бір көз ... ... ... ... ... ол ... ... әңгімені жалғастыруды
немесе жалпы әңгімені доғаруды білдіреді. Ұзақ көз ... - ... ... ... ... ... ... және жайсыздық
тудырады. Осыған қарамастан Батыс мәдениетінде тік қарау қарым-қатынас
жасауда өте маңызды болып есептеледі. Егер адам өзі ... ... ... ... ... оған ... қарайды.
Американдықтар қарым-қатынас кезінде өзіне тіке қарамаған адамға ... ... ... ... ... шарт жасау кезінде тік
қарау сенімділік пен іскерлік белгісі деп таниды.
Ал Азияда керісінше әйелдер пікір алмасу ... ... ... көзіне
әсіресе, таныс емес ер адамдарға тік қарауына ... ... ... ... тік және ұзақ қарамау-адамды сыйлау белгісі. Басқа
қарым-қатынас элементтері сияқты көз қимылының өзгерістері әртүрлі елдерде
мәдениетаралық ... ... ... ... ... Мысалы:
Англияда ақ нәсілді мұғалім қара нәсілді студентке ескерту жасаған кезде ол
жауап ретінде тік қараудың орнына көзін төмен салса, ... ... ... қара ... ... ... салу ... белгісі, ал ақ
нәсілділер керісінше тік қарау сыйлау және ілтипат деп бағалайды.
Ғалымдар дәлелдегендей адамның ... ол өзін ... ... ... ... ... бірінші минуттарын
жеңілдету және барлық процеске ... бір реңк беру үшін ... бар. ... ... күлкі, есімін айту, комплимент ... ... ... ... ... кез ... мәдениетте жағымды әсер
туғызады. Бұл тәсілдердің барлығы адам бойында болуға тиіс, ... ... ... және ... емес түрлерін меңгеру
қажет. Одан тек қарым-қатынастың тиімділігі ғана ... ... ... ... да артады. [16;23]
Әрбір мәдениеттің өзіне тән тілдік жүйесі бар, сол ... ... ... ... Мұны ... “қарым-қатынастың вербальді
құралдары” деп атайды. Белгілі вербальді құрал- адамның сөйлеген ... ... ... ... ... ... ... және ақпарат алады. Дегенмен
сөз тілдің бір элементі ғана, сондықтан да оның қызметі тіл ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді:
➢ Тіл-мәдениет айнасы. Онда адамды қоршаған шынайы әлем ғана ... ... оның ... ... ... ... ... мен
құндылықтар жүйесі, әлем суреті бейнеленеді.
➢ Тіл-мәдениетті жинақтаушы. Себебі ... ... ... материалдық
және рухани құндылықтары, білімі мен ... ... оның ... ... ... кітаптарда, ауызша және жазбаша сөзде.)
➢ Тіл-мәдениет таратушы. Осы тіл ... ... ... ... ... беріледі. Инкультурация процесі негізінде өзінің ана тілін
үйреніп, ... ... да ... ... ... ... құралы. Жеке тұлғаны қалыптастырады, дәл осы тіл арқылы ол
менталитетті, өз халқының салт-дәстүрін, сондай-ақ ... ... тән ... ... ... ... ... тілдің көптеген анықтамасын кездестіруге болады,
олардың барлығының бір ғана ... бар: "тіл- ойды ... мен ... ... Оның ... ... бар, ... оның негізгісі.
Мамандар зерттегеніндей, қазіргі заманғы адам күніне 30 мың сөз және
сағатына шамамен 3 мың сөз ... ... ... ... ... ... қолданылады, олар тілдік, сөздік ... ... Кез ... ... ... тек қана сөздердің
түсініктілігі мен вербальді қарым-қатынастың ... ... ... сонымен қатар визуальді ақпаратты дұрыс түсіну қабілетімен,
яғни ... ... оның ... дене ... ... ... мен тембрімен де сипатталады. Ғалымдар көрсеткендей біз тіл
арқылы ақпараттың тек қана 35% ... бере ... ... ... ... ретінде қолданылатын элементтер бар, оларды ғалымдар
"вербальді емес қарым-қатынас" ұғымына ... ... ... ... шаш ... бізді қоршаған заттар, біздің әдетімізге
айналған іс-әрекеттер- ... ... ... ... бір ... олар ... ... қолданылады. Қарым-қатынас барысында оларға
ақпарат берудің 65% ... емес ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оларды түсіну. Ол мүмкін, себебі барлық осы
белгілер мен ... әр ... ... ... бар және ... ... ... қажет болса оларға жеңіл мағына беруге болады
және ол бірнеше адамдар тобына ғана ... ... ... ( ... ... ... келе жатқанынан хабардар ететін ... ... ... емес хабарламалар кең көлемді ақпарат беруге қабілетті.
Солар арқылы біз оның ... ... ... эмоционалдық
жағдайын, жеке тұлғалық қасиеттері мен ... ... ... ... өзі ... ойы мен өзін-өзі бағалауын
біліп, хабардар бола аламыз.
Мәдениетаралық қарым-қатынас процесінде ... емес ... ... ... болып табылады және вербальді қатынаспен ... ... ... және ... емес ... ... толықтырып, орын алмастырып отырады. Тәжірибеде бұл
өзара байланыс бірнеше варианттарда көрінуі мүмкін.
Вербальді емес қарым-қатынас вербальді хабарды ... ... ... " Саламатсыз ба, халыңыз қалай?, десеңіз, бұл екі іс-әрекет
бір-бірін толықтырады. Вербальді емес элементтер айтылған ... ... ... де ... ... Егер ым-ишарамен түсіндіретін болса, сөз
ұғымды болады. Вербальді емес мінез-құлық кейде ... ... кері ... Егер сіз ... бетіне тіке қарамастан: "сізбен әңгімелесу
өте қызықты" ... онда ... ... емес ... ... жағымды
вербальді хабарыңызды теріске шығаруы мүмкін. ... емес ... ... ... ... Бала маған ойыншық бер деудің орнына, оны
қолымен нұсқап көрсете салады. ... емес ... ... ... болады. Әңгіме одан ары жалғасуы үшін сөз орнына ым-ишара,
дене қозғалысы, біреуге жақындау, т.б. Мысалы: бас ... ... ... ... иілу ... біз ... ... болатындығын білеміз және
түсінеміз. Вербальді емес ... ... ... ... ... ... ... сұқ саусақты ерінге тигізумен қоса жүреді, яғни
қайталанып отырады.
Адамдар ... емес ... өз ... эмоциясын,
сезімін толық та анық ... үшін ... Бұл ... мәдениет
өкілдеріне бірдей болып табылады, бірақ вербальді емес ... ... ... ... ие. ... ... ... өкілімен қарым-
қатынасқа түсу үшін сол мәдениетке тән қарым-қатынастың вербальді емес
формаларын түсініп, ... ... ... және ... емес ... ... барысында
мол қолданысқа ие. Себебі сөйлеу- өте қиын және көп ... ... ... ... ... ... бұл-ішкі, қалыптасқан, қатал
ұйымдасқан процесс. Сөйлеудің психологиялық ерекшеліктерін білу кез келген
адам білуі тиіс. Кез келген ... ... үшін оның ... және ... ... мен ... ... ойы, нәтижесі, құралы және оны іске асыру
тәсілдері болуы шарт. Яғни ... ... ... бір ... ... пәні ой ... табылады. Ой шетел тілін оқытудағы ... пән ... ... ... сол ойды іске ... ... ол әрине тіл және тілдік
жүйе. Тіл арқылы сөз қалыптасады, ал сөз ... ... ... ... ... ... болады. Ол-мәтін немесе біреудің сөзі, айтқан
ойы болуы мүмкін. Сөйлеудің ... ... ... ... ... ... қолданылатын вербальді және вербальді емес
құралдар, біріншіден ойды жеткізуге себепші ... ... ойды ... ... шетел тілінде тілдік іс-әркетті жүзеге асыруға
көмектесетін болғаны ... Осы ... ... ... мағынасын, ойын жеткізе аламыз. Э. Холлдың ... ... ... ол мәдениетті бейнелеу үшін қолданылады. Адам әрқашан
кедергілерге тап болады және ол жағынан ... ... ... ... оны ... де жақсы білу үшін, оны бастан өткізу керек, сонда тұрып
өсу керек, оны оқып ... ... ... оны ... сезе білу ... ... айтқан ойымыз, жасаған әрекетіміз, жай қарапайым
заттардан, ... ... ... ... ... ... ... Тек қана
қарапайым бақылаушы немесе сол тілде сөйлеуші ғана емес, сол мәдениеттің
сенімді өкілі ... ... ... қарым-қатынастың лингвистикалық негіздері.
Жат мәдениетті немесе оның өкілдерін түсінуге деген ... ... мен ... ... жылдардан бері бар және
адамзат тарихында басты роль атқарады. Басқа мәдениетті ... ... ... және ... ... ... алмау немесе оларды жеткіліксіз
дәрежеде бағалау және бұл мәдениеттің өкілдерін екінші сорттағы адам ... ... ... ... ... ... жеке ... қасиеттеріне
көңіл бөлмеу де маңызды мәселеге айналды. Мұндай жайттар адамзат тарихының
барлық сатысында көрініс тапқан. Бұл ... әлі ... ... ... ... таңда мәдениетаралық қарым-қатынас ғылыми әдебиеттер мен
мамандар арасында пікірталас туғызуда. Бұл ұғым ... ... ... Оның ... ... ... этнос аралық қарым-
қатынас, сондай-ақ мәдениетаралық интеракция ұғымы.
Көптеген мамандардың ойынша, егер ... ... ... ... және оны ... сезінсе, өз мәдениеттерін өзге мәдениетті ... ғана ... ... жайлы сөз етуге болады. Қарым-
қатынас мәдениетаралық болады, егер ... өз салт ... ... ... ғана ... жат ... және ... күнделікті қатынасты жасауға болады.
Біз атап өткендей, " мәдениетаралық ... ... ... 1954 жылы ... мен Э. ... " Мәдениет және қарым-қатынас.
Талдау моделі" атты еңбегінде жазылды. Бұл жұмыста мәдениетаралық ... ... ... ... ортаға тиімді бейімделуі түсіндіріледі.
Содан бері ... бұл ... ... ... ... қарап шықты. Көптеген зерттеулер нәтижесінде мәдениетаралық қарым-
қатынастың өзіне тән қасиеттері қалыптасты. Мәдениетаралық қарым-қатынасқа
керегі- жіберуші мен қабылдаушы әртүрлі мәдениет ... ... ... ... ... мәдени өзгешелігін сезінуі де
керек. Өзінің мәні жағынан мәдениетаралық қарым-қатынас- бір ... ... ... ... және арнайы контекстегі адамдар
арасындағы қарым-қатынас. [17;98]
Тіл мәдениеттен тыс болмайды. Мәдениеттің маңызды факторларының
бірі- ... ... ... ... да тіл мен мәдениет бөлінбейді. Егер
тіл-мәдениет болса, онда мәдениет ол тіл. Жаңа ... ... ... ... процесінде бірге зерттеле бастады. Бұл мәселемен
лингвистиканың негізін салған ғалымдар В. ... И. ... Д. ... ... ... тілдік қатынастың зерттелуі жайлы жетістік ХХ
ғасырда белгілі болды. Осының негізінде ғалымдар ... ... ... байланысын көрсетті.
Бұл мәселеге байланысты ... ... ... ... ... Ф. Боас және ... әлеуметтік антрополог
Б. Малиновский болды. Ф. Боас бұл байланысты 1911 жылы ... ол ... оның ... қоры арқылы салыстырды. Көптеген солтүстік
американдақтар үшін "қар"- тек қана ... ... ғана және ... бұл ... ... екі сөз бар: snow (қар) және ... мен ... байланысын түсіндіруге ерекше үлес қосқан
атақты " Сепир-Уорфтың ... ... ... саналады. Олардың
ойынша тіл-тек қана ойды жеткізу құралы ғана емес, ол өзі ... ... Бұл ойға келу үшін ... ( ... ... ... ... отырып) тілдердің құрамын емес, олардың құрылысындағы бір-
біріне ұқсамайтын ... ... Бұл үшін ол ... тілі мен үндіс
тайпасы хапидің тілін салыстырды. Мысалы: ағылшын сөйлемі, " Ол он ... ... хопи ... " Ол 11-ші ... ... қалды " деген сөйлем
сәйкес келеді. Б.Уорф сондай-ақ хопи тілінде өткен, осы, келер шақ дегенге
бөлу жоқ, ал ... ... ... бар ... ... Осындай
мысалдар негізінде Уорф тіл мен ... ... ... және
түрлі тілде сөйлейтін адамдардың әлемге деген ... да ... ... деп ... Адам қалай сөйлесе, әлемді де солай ... да ... ... ... адамдар әлемді әртүрлі көреді. Осы
теорияға сай шынайы өмір берілген мәдениеттің тілдік ерекшеліктеріне ... ... тіл ... ойды ... жеке ... қамтиды. Ұғымдар
қиын және әртүрлі болған сайын сол мәдениеттің өкілі үшін маңызды болып
саналады. ... ... араб ... 6000 сөз ... ... ... жынысы, жасы, қозғалысы, т.б.) Қазір олардың көбісі тілден жоғалып
кетті.[22;145]
Бұл болжам кең қолданыста және танымал болғанымен оның ... ... ... ... да аз емес. Соңғыларының айтуынша, әлемді
қабылдауда өзгешеліктер ... ... ... олар өте үлкен емес, олай
болмаса, адамдар бір-бірімен қарым-қатынас жасай алмас еді. ... тіл, ... және ... саласында көптеген зерттеулер жүргізуге
түрткі болды. Олардың ішінде ... орын ... ... ... және ... да зерттеушілердің еңбектері.
Тіл мен шынайы әлем арасында адам бар, ... ол тіл ... ... болып саналады. Адам сезім мүшелері арқылы әлемді
қабылдайды және ... ... да ... ... әлемді үш формада
көрсетуге болады.
1. Шынайы әлем;
2. Әлемнің мәдени ... ... ... ... ... бұл обьективті шындық, адамға тәуелсіз әлем. Әлемнің мәдени
суреті- шынайы әлемді призма ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен анық табиғи ережелерде
қалыптасатын, әрбір мәдениетке тән сурет. Әлемнің ... ... ... ... ... ... ... өмірден ұғымға және үғымды сөзде
бейнелеу әртүрлі халықта ... ... тек қана ... мен ... ғана ... шындықтың бөлігі. Сондықтан да орыстар 2 түрді көрсе, "көк
пен көгілдір" деп көрсе, ағылшын бір түсті көреді-blue (көк).
Біз ... ... ... сол ... ... үйренгенде жат әлемнің
бөлігімен танысамыз және өз ... ... ... ... жат ... үйрене отырып, адам бір уақытта жат әлемді, ... ... Дәл осы ... ... ... басты қиыншылығы болып
табылады. Дегенмен көптеген сұрақтар ... бір ... бір ... да ... ... жайттар заттың басқа тілде эквивалентінің
немесе дәл ондай ұғымының жоқтығымен түсіндіріледі. Дәл сондай ұғымдар бұл
мәдениетте жоқ ... оған сай ... де ... ... ... ... ... эля" деген сөздер жоқ. Ал ағылшын тілінде " блины",
"борщ" және "арақ" деген сөздер жоқ. Мұндай ... ... ... ... Мұндай сөздер көп емес. ( 6-7%).Сондықтан да сөзді жаттағанда
оны мағынасымен жаттаған дұрыс.[24;11]
Мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретудің маңызды ... бар. ... ... ... қарым-қатынастың өзектілігін қамтамасыз ететін фактор.
Жоғарыда аталғандардан ... ... ... жөн. ... ... алушы мен жіберушінің арасындағы ақпараттар ... ... ... ... кеңістістің кең көлемді зонасы. Қарым-
қатынасқа қатысушылар білім мен ... ... ... ... ... да
қазіргі таңда мәдениетаралық қарым-қатынастың философтардың, лингвистердің,
психологтардың қызығушылығын тудырып отыр. Яғни ... ... ... ... лингвомәдени тәжірибесін және ұлттық
мәдени шарттары мен әдеттерін еске ... жөн. ... ... ... жат ... түсінуде алдыңғы орында тұрады. Жаңа ... ... ... ... ... ой ... одан ... және дәл осы процесс студент бойындағы тілдік және мәдени білімнің
ұлғаюына ... ... ... ... есте ... бір нәрсе-
мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету мен жаңадан енген мәдени ... ... ... бола ... және бұл ... сол ... көзімен қарауға негіз болады. [25;86]
Мәдениетаралық қарым-қатынастың түрлері мен құралдары
Лингвистердің ойынша мәдениет жалпы дамыған кеңістік, яғни адам ... ... ... ... да ... адам ... ... тәжірибе мен ... ... ... ... ... және ... ... қатынасын жатқызады. Кез
келген адам тілді оқу барысында мәдениетаралық қарым-қатынасқа қатыса алуы
тиіс және ерекше есте ұстар ... ... ... ... бақылап, бағалауы қажет. Мүғалім үйренушілерге мәдениетаралық
қарым-қатынастың тәжірибесін іске асыруға ... ... ... ... ... бір дәрежеде шарттар мен жағдайлар жасалуы
тиіс. [26;162]
Жоғарыда айтылғандарды саралай келе, ... ... ... ... ... ... болуы тиіс:
- үйренушінің жеке тұлғасына бағытталуы тиіс,
- үйренушінің өзінен көп жұмысты қажет ететін процесс болуы,
- тілді жақсы меңгеруге ... ... ... ... ие ... ... жеке ... дамуына,
- жат мәдениет өкілімен қарым-қатынасқа түсуден қуаныш алу,
- оқытудың және оқыту ... жеке ... ... ... алу және өз және өзге мәдениет жүйесінің арасындағы айырмашылықты
тану,
- үйренушіде әлемнің ... ... ... ... ... ... ... түсуге қалыптастыру.
Мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсудің жолдары мен тәсілдерін білу
маңызды емес, оларды тәжірибеде қолдану ... ... ... ... түсу ... ... ... байланысты. Оның мәдениеттер диалогына қатыса
алуы, қабілеті мен білімі, басқа ... ... ... оның ... ... ... барысында анықталады. Мәдениеттер диалогы
белгілі бір мәдениет өкілінде ғана ... Ал ... ... жатқан
мәдениет басқа мәдениетті өз мәдениетімен бір деп қарауға жағдай ... ... өз ... жақындату мақсатында үйренущі ол мәдениетті
алдымен өз санасында талдап, содан кейін ғана ... ... ... шыға ... ... әртүрлі авторлар еңбегінде әртүрлі
анықталады. Біреулер оны әртүрлі жыныстағы және жас ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас деп
қарастырса, екіншілері оны осы уақытқа дейін жат болып келген мәдениет
өкілімен ... ... ... ... ал ... оны мінез-құлық пен білім
арасындағы қарым-қатынас деп тұжырымдайды.
Осы орайда академик, университетіміздің ... ... ... ойын ... жөн көрдік: “Конечной достижимой целью обучения
иностранным ... в ... ... ... на наш ... ... “субъекта межкультурной коммуникации” и овладение
языком через культуру страны изучаемого ... на ... ... ... ... единый процесс формирования и становления личности
будущего субъекта ... ... ... ... ... технологиялар мен жетістіктер
ғасырында жастарды тек қана ... ғана ... ... бірге мәденитке де
үйретуіміз керек. Тілін үйреніп жатқан ... ... ... ... өз мәдениетін де үйрету, соның негізінде мәдениетаралық қарым-қатынас
субъектісін қалыптастырып, оны ... ... ... ... білім реформасы бойынша мәдениетаралық қарым-қатынас
бірінші кезектегі міндет болып табылады. Тіл мен ... ... бір ұғым ... ... және бір ... қала бермек.
Сондықтан әрбір тілді үйренушілер тек қана жаңа жүйемен емес, сондай-
ақ басқа елдің мәдениетіне тән үлкен ерекшелікке жолығады. ... ... мен ... ... ... ... ... табылады. Бір сөзбен айтқанда мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету –
жат мәдениетті түсініп, өз мәдениетін меңгеру, басқа мәдениет ... мен ... ... білу.
Студенттерді мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуде лингвоелтанымдық
ақпараттарды қолдану әдістемесінің үлгісі
І-ші тарау бойынша қорытынды.
Халықаралық қатынастардың кеңеюінің нәтижесінде және ... даму ... ... ... ... ... ... жолға
қойылып отырғандығы мәдениетаралық қарым-қатынастың Қазақстан сияқты ... ... ... ... ... өмір ... ... яғни ол үздіксіз процесті ... ... ... ... ... бір-біріне әсер ету, ақпарат алмасу кезеңдерінде
негізгі қызмет атқарады.
Қазіргі таңда Қазақстанда шетел ... ... ... ... ... және толыққанды қарым-қатынас құралы ретінде үйрету. Мәдениетсіз тіл
өмір сүре алмайды. Тілді білу және тәжірибеде меңгеру әртүрлі психологиялық
алғышарттарға және сол ... ... ... ... ... ... Верещагин және В.Г. Костомаров көзқарасы бойынша екі ұлт ... ... ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынас
болып табылады. Жаңа шетел тілін өз санасына қабылдау барысында жат өмірдің
бір бөлігін қабылдай отырып, өзге ел ... мен ... ... түсінік
қалыптастырады.
Ал қорыта келгенде тіл адамзат өмір көріністері қалыптасқан сиқырлы
айна, мәдениет қазынасы, мәдениет қаруы. Тіл өмір сүріп ... ... ... ... де өмір сүре ... Мәдениетаралық қарым-қатынасты жалпы
білім беретін және жоғары оқу орындарында дамыту үшін ... ... екі ... ... мен ... тілдерінің ерекшеліктерін ескеру
аса қажет екенін естен шығармаған жөн. Сонда ғана біз өз ... ... ... қарым-қатынасты үйретуде лингвоелтанымдық
ақпараттарды қолдану.
2.1 Лингвоелтанымдық ақпараттарға сипаттама
Тілін оқып жатқан елдің мәдениетімен танысу ежелден келе жатқан ... ... XIX ... аяғында тілдерді оқыту мәселесінде бірінші
орында ауызша сөзбен бірге тілін оқып жатқан елдің ... ... де ... Тіл мен ... бір ... ... кездейсоқтық емес,
себебі бұл елтану элементтерін тілдік құбылыстармен ... ... тек ... құралы емес, сондай-ақ бұл оқушылар үшін жаңа шынайылықпен
танысу болып табылады.
Орасан зор тілдік емес ... ... ... оқып жатқан елмен,
оның тарихымен, қоғамдық саяси және экономикалық өмірімен, мәдениетімен,
ғылымымен, тұрмыстық ... ... мол ... ... ... ... тіліне оқытудың мақсаты қызметін атқарады деген сөз.
Атақты неміс әдіскері Макс Вальтер және ... қоса ... ... ... ... ... салушылар деп есептейді. Оның ... ... бар ... ... ... ... ... байланыста
жүруі тиіс деген негізгі ой айтылған. 1983 жылы Вена қаласында ... емес ... ... өзге ұлт жайлы ақпараттар қамтылған ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып біздің
ғасырымыздың 20-шы жылдарында А.Боленнің әдістемелік мектебі тілін ... ... ... оқытудың теориясы мен практикасын негіздеп шығарды.
“Landeskunde” термині Болен атымен ... ... және бұл ұғым ... ... барысында оның құрамдасбөлігі болып табылады. [28;54]
Соңғы он жылдықта шетелде және біздің ... ... ... ... саласында кең көлемдегі әдебиеттер пайда бола бастады. Бұған
айрықша күш ... ... ... ... және ... ... ... лингвоелтанымның бірнеше түсініктемелерін ұсынды.
Бірінші түсініктемесінде лингвоелтаным кешенді оқу пәні ретінде
анықталады. ... ... ... ... пәні ... жоқ, ол ... әдістеменің бір саласы: ол бірнеше ғылымдардың жиынтығы және ... ... ... ... түсініктемеде мәтіннің лингвостилистикалық талдауына хабарлама.
“көркем әдеби мәтіндерді оқуға автордың өмірбаяны, ... ... ... және ең ... ... ... тарихи өмірі жайлы мәліметтерді
жатқызатын болды. Бұл талдауда мәтіннен көп ... ... ... ... ақпарат тарихқа шолу жасаумен немесе оқылып жатқан мәдениеттің ... ... ... мен көру ... ... ... ... көрсетіледі. Қарым-қатынас “тек қана вербальді, дыбыс арқылы ғана
емес, сондай-ақ кинетикалық (ым ... ... ... іске асады”. Шетел
тілінің ым ишара ... ... ... алып келеді.
Төртінші түсінік “күнделікті тұрмыстық мінез-құлық” тілін меңгеру. Өзіне
жат мәдениетке тап болған шетелдік өзін ... ... ... ... ... қабілетсіз болады және “мәдени шок” деген сезімге
келеді. Лингвоелтаным тек қана ... ... ... емес ... ... ... ол тілдік құбылыстарды қолдана отырып тілін оқып
отырған ... сол ... анық ... ... ... ... ... мәдени ақпараттармен танысуы және
тіл иесінің фондық білімімен қарулану деп ... ... ... – бір ... ... ... ... екінші
жағынан тілін оқып жатқан ел нақты деректер береді. Өйткені басты ... ... сол ... ... ... білімдері, жалпылама түрде олардың
мәдениеті. Лингвоелтанымның мақсаты – мәдениетаралық ... ... ... ... ету, ... ... ... сөзін қабылдау және шынайы мәтіндер. Лингвоелтанымның мәні – тілін
оқып жатқан елдің ... ... ... ... материал.
Лингвоелтанымдық ақпараттар тілдік іс-әрекеттің барлық саласында ... ... ...... ... ... ... бір
аспектісі болып табылады және тілді оқып ... жаңа ... ... ... ... – ұлт мәдениетінің ұлттық
ерекшеліктерін анықтайтын тілдік бірліктерді оқу деген сөз.[41;51]
Тілдік бірліктерді оқу мен ... ... ... білу ... ... өзгешеліктерін анық көрсету және оны көп жағдайда дәл ... ... ұғу ... ... Бұл жағдайларды тілді үйренушілер
шетелдіктермен әңгімелескенде, көркем ... оқу ... ... кино мен видеофильм қарауда, өлеңдер оқып, әндер
тыңдағанда ғана бастан өткізеді. 1980 жылдрдан бастап, лингвистердің ... ... ... ... ... ... негізінде тіл білімінің
түсіндірме аппаратына «тілдік тұлға» ... ... ... және ол ... ... ... ... тілдік тұлға» деген категорияға ұласты.
Екінші тілдік ...... ... ... ... ... ... адамның қабілеттерінің жемісі және басқа мәдениет өкілдерімен
өзара қарым-қатынас. Студенттің бойында екінші ... ... ... Бұл ерекшеліктер оны мәдениетаралық қарым-қатынастың тиімді ... ... ... және ... ... ... стратегиялық мақсаты
болып табылады.
Е.М.Верещагин мен В.Г.Костомаров шетел тілін оқыту процесінен ... ... ... лингвоелтанымдық ақпараттың негізгі ойы деп
қарастырады. Олар үйренушілердің санасында өз мәдениетінде де, тілінде де
жаңа ... мен ... ... алға ... ... ... элементтерін тілді үйретуде пайдалану жайлы сөз қозғалуда,
бірақ бұлай қолдану елтанумен салыстырғанда әлдеқайда сапалы болуы тиіс.
С.Г.Тер-Минасова, ... ... ... тілді тіл иесінің мәдени және ... ... ... ... және ... ... деп қарастырды.
Б.В.Беляев лингвоелтаным деп “үйренушілердің тілді өздеріне жаңа
мәдениетпен таныстыру ... ... ... ... ... ... ... атайды”.[43;24]
Мұндай әдістеме ұлттық тіл мен ... ... ... атап ... негізделеді. Тілін оқып жатқан елдің табиғи
жағдайлары, географиялық жағдайы, ... ... ... жағдайы,
қоғамдық ой-пікірі, ғылым, өнер және қоғамдық идеологиясы-барлығы халықтың
өмірінің азды көп ... ... ... Және ... ... осы
халықтың тілінде көрініс табады, ал тілдің өзі лингвоелтанымдық ақпараттың
көзі болып табылады.
О.А.Леонтович пен ... ... ... ... тілді оқыту процесінде мәдениеттің элементтеріне оқыту принциптерін
жасаудың алдына мақсат етіп ... Ең ... ... ... маңызды
экстралингвистикалық білімдер. Бір жағынан хабарламаны ... ... ... қатысушылардың кейбір ақпаратты меңгерудегі теңдігі
болса, екінші жағынан, қарым-қатынас актісіне қатысушылар әрқашан да ... тең емес ... Осы ... ... ... ... ... болады. [42;53]
Дегенмен коммуниканттар басынан өздеріне ортақ білімді анықтауға
тырысады, содан соң ... да ... ... ... ... қатысушылардың жалпы алған біліміфондық ... ... атқа ... ... ... ... ... мәдениеттің бөлігі деп
қарастырады. Фондық білімнің ... ... ... 1) жалпы адамзаттық
білімдер; 2) аймақтық мәліметтер; 3) нақты бір этникалық және ... ... тән ... 4) ... топ ... ... ... фондық білімдерге мынадай анықтама береді. Ол тілдік қарым-
қатынастың негізі болатын тыңдаушы мен ... ... екі ... ... ... ерекшеліктерімен байланысты фондық білімдер,
ұлттық сипатқа ие ... ... ... ... мен ... атап көрсеткендей лингвоелтаным үшін
маңызды үш функция бар: коммуникативтік, кумулятивті және ... ... ... ... ... қатысушыға
беру құралы ретінде фондық білім болғанда ғана іске асады. Адресанттан
адресатқа ... ... ... Егер ел ... ... ... мәліметтер
қолданылмаса бұл функция жұмыс атқармайды.
Кумулятивтік, авторлардың ойынша бұл мәдениетке негізделген, тек қана
хабарлама ... ... сол ... бейнелеу, топтастыру
қабілетіне де ие, және сол тіл ... ... ... ... ... ... тілдің қоғамдық жағы өзін директивті сипатта яғни біздің
ойымызша регулятивті функцияда ... ... әсер ... ... өз кезегінде үйренушіге тілге арқа сүйеуге мүмкіндік береді,яғни
халықты тілін оқып жатқан халықтың ... ... ... болады.
[45;54]
Қазіргі заманғы әдістемелік әдебиет елтанымдық материалмен жұмыстың
әртүрлі әдістерін, тәсілдерін, формаларын ... ... ... бірі және ... ... ... таныстыруға
мүмкіндік беретін тәсіл – коллаждау болып саналады. ... ... ... ашу үшін ... ... құрылымды мағыналық
тізбектерді қалыптастыру – коллаждың негізі. Коллаж – бұл ... ... әсер ... әмбебап құралы. Оған таза
форма мен мағына тән ... ... ... ақпараттарды
студенттерге қызықты да жеткілікті мөлшерде ... алу ... ... ... ... ... ... белсенділігін
ұлғайтуға, жағымды мотивацияның қалыптасуына септігін тигізеді. ...... in Great Britain. ... ... ... ... мағына, серіктес мағыналар, бұлар мағына ядросын фондық
қоршауды білдіреді. Біздің жағдайымызда бұл ядро - ... ... ал ...... traditions, Christmas eve, Yuletide. Осы берілген
серіктес ұғымдар бір уақытта ядролық ұғым, яғни басты ... бола ... ... traditions ұғымы мынадай серіктес ұғымдардан тұрады: fir-
trees and presents, Christmas pudding, robin, ал Yuletide ... ... nativity play. Ары ... ұсақ ... ... ... ... scene, brokers men ұғымдары сәйкес келеді және
мұндай тізбекті шексіз жалғастыра беруге болады.
Дегенмен, ... ... ... бір дәрежеде дамудың,
ұлғаюдың көзі болып табылады. Оны дер кезінде, нақты негізге ала ... мен ... ... тіліне оқытудың белсенділігін көтерудің ... ... ... ... ... - ел ... сол ... сөйлеушілердің
фондық білімдері, қарым-қатынас актісі барысындағы вербальді ... ... ... олардың мәдениеті болып тұр. Осы білімдер
негізінде тілді ... ... ... ... ... ... мәдениеттер диалогына түсер еді, жалпы адамзаттық
мәдениет дамуындағы өз елінің ұлттық мәдениетінің ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың вербальді
емес құралдары – шетел тіліне оқытудың ... ... ... ... ... ... Г.В.Рогова оқытудың компонентін лингвистикалық,
басқаша айтқанда, тілдік ... деп ... ... түрде таңдалған
фонетикалық, грамматикалық, лексикалық минимумдар мен тілдік ... ... ... ... әртүрлі тілдік айтылымдардың
үлгілері. Екінші компонент немес құрамдас бөлік – ... ... ... мен ... ... ... ... үйренушілердің меңгеруімен, олар үшін жаңа затты танып-білумен,
өз бетінше еңбектенуді дамытумен байланысты болып табылады.
Белгілі болғандай, оқытудың ... ... ... ... ... ... оның ... жағы дамиды. Олардың барлығы
да өзара байланысты, ... ... және ... ... ... ... ретінде көрінеді.
Елтанымдық ақпараттарды оқыту процесінде қолдану, үйренушілердің
танымдық белсенділіктерінің жоғарылауын қамтамасыз етеді, ... ... ... ... тіл ... өз бетінше жұмыс
істеуге жағдай жасайды. Шетел тіліне оқытудың басты мақсаты – оқып ... ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсуге ықпал ... ... ... ... өз ... ... ... тұлға
қалыптастыру. Атақты ғалым Г.Д.Томахиннің ойы бойынша бұл ... пән, ... ... ... пәні, тіл арқылы
оқылатын ұлттық мәдениеттің ерекшеліктерін білдіретін ... ... ... және ... ... ... анықтау және ашып
көрсету. Бұларды ... ... ... ... ... ... Е.М.Верещагин мен В.Г.Костомаров
лингвоелтанымды тілді үйренудегі қажеттіліктер мен міндеттерге ... ... деп ... Дегенмен лингвоелтаным шетелдік
мәдениетпен ... ... ... ... ... ... ... тілін үйренушілер, сол тілде сөйлеуші халықтың мәдениетінің ұлттық
ерекшеліктері мен ... өмір сүру ... ... анық та ... ... ... қажет. Лингвоелтанымның басты объектісі
негізінен сол тілде ... ... ... және ... ... әрекеттері болып табылады. Шетел тіліне оқытудың
лингвоелтанымдық компоненті негізінде ... ... ... ғұрыптар жайлы білімдер; тілдік қарым-қатынас барысындағы ... ... ... ... ... ... ... және вербальді
емес қатынастың біліктілігі мен дағдысы қалыптасады. [46;80]
Жалпы адамзат дамуындағы ұлттық мәдениеттің жетістіктерімен таныстыру,
тілді үйренушілерді ... ... ... ... компоненті басты роль атқарады. Тілін оқып жатқан елде,
сол тілде сөйлеушімен байланыстың жоқтығы әдеттегідей ... ... ... ... Кең көлемдегі лингвоелтанымдық ақпараттар ... ... ... бұл ... лексикалық «фон», ұлттық
мәдениет және ұлттық реалийлерді қосады. ... ... ... ... ... ... мәдениетке негізделген, яғни
елтанымдық мақсатқа ие. Мақсатқа негізделген лексика-бұл дәл ... ... ... эквивалентсіз және фондық. [47;54]
|Мәдени компонент ... ... ... ... ... пен дағды |
|(эквивалентсіз және ... ... ... және тілдік емес|
|фондық лексика) ... ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... лексеманы қабылдаумен қатар,
соған сай лексикалық ұғым ... Егер ... ... ... ... ... онда бұл ... ұғымның қалыптасуының
аяқталғандығын ... Оқу ... ... бір ... ... де, ... ... де бола алатындығын ескерген жөн. Сондықтан
эквивалентсіз және фондық лексика ... және ... ... ... аударуды қажет етеді. Эквивалентсіз сөздер қатаң мағынасында ... және ... ... ... жолы ... ... ... ашылады.
Мысал ретінде мына мереке аттарын ... ... ... Day, Twelfth night and ... ... бірге мәдениетті оқыту өз алдына мынаны ... ... ... ... кісі білетін фондық білімнің минимумдарын үйренуге
бет бұру. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... мәдениет, салт-дәстүрлерге қатысты екі ... ... ... ... ... үшін үлкен қызығушылық фразеологизмдерге де
аударылады. Себебі бұл ... сөз ... де тіл ... ... ... дәстүрлі өмір деңгейінің көріністері айқын
айшықталады.
Оқыту процесіне лингвоелтанымның кейбір ... ... ... ... ... ... елтанымдық материал мұқият таңдалуы керек.
Маңызды стереотиптермен қатар оған аудиторияның жас ерекшелігі мен тілдік
негізіне сай ... енуі ... ... мұғалім студенттердің
қызығушылығын арттыру үшін қосымша «рычаг» алады. Жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... Бұл ... шешілгенде ғана мұғалімнің практикалық жұмысының жемісі
байқалады. [48;38]
Лингвоелтанымдық оқу ... ... ... ... анықтай
келе Е.М.Верещагин мен В.Г.Костомаров былай дейді: «таким ... ... ... ... в ее ... ... ... таңдау критерийін қалыптастыра отырып, әңгіме тек шынайылықта
емес екендігін, ал сол шынайылықтың мәтінде бейнеленуінде екендігін ... ... ... ... ... беруі тиіс. Сондықтан да
лингвоелтаным курсы бойынша оқу ... ... ... ... мына
міндеттерді атқаруы керек:
1. аутентті, тіл оқытылып жатқан ортада, немесе социумда ... ... ... ... ... шығарманы қамту.
2. өзекті, қарым-қатынасқа қатысушылардың әлеуметтік-рөлдік өзара ... ... ... ... сол елге тән, ... ... ... қарым-қатынас жағдайында
тұрақты туындайтын стандартты тілдік шығарманы көрсету.
Лингвоелтаным курсы бойынша оқу ... ... ... лингвистикалық, екіншіден елтанымдық. Лингвоелтаным-бұл тек қана
елтаным емес, ... ... ... ... ... тілін үйрену, соның
негізінде шетел тілінде қарым-қатынас жасауда табысты болуды ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді
шешуге қажет елтанымдық ақпараттарды ала алады. Бұл жайында Р. Ладо былай
деп ... «Екі ... ... ... қосылмайды, тек қана
үйренушілерді сол тіл ана тілі болып саналатын халықпен өздерін бір ... ... ... ... ... сол ... деген бей-жай
қатынастан аулақ болуды үйрету қажет» [49;43].
Сонымен біз оқу материалдарының екі ... ... ... Танымдық
және тәрбиелік. Оқу материалының танымдық жағы кәсіби қатынаста тән:
елтанымсыз фон ... ... ... келтіреді, сондай-ақ елді
тану, тілді үйрену барысында негізгі мотив ... ... ... ... бір қызметі коммунальді-тілдік. Коммунальді тілдік, яғни таза ... ... ... яғни ... емес мазмұн жағынан, әдістемелік
бірізділік болуы шарт. Сонымен біз 4 ... ... атап ... ... құндылығы елтанымдық толықтырумен анықталады. Мәтінде
елтанымдық ... көп ... ... ол ... ... түседі,
сондықтан олар тез қабылданып, жатталып қалады. Оқу ... ... ... ... ... ... ақпарттар
көп болған сайын жақсы» деген ұстанымға негізделуі тиіс. Дұрысын айтқанда:
танымдық-тәрбиелік жағынан ... ... ... ... ... заманауы деңгейімен анықталады. Тілін оқып жатқан
елдің мәдениетін сипаттайтын ... қана ... ... ... ... ... бір ... ақпаратпен шатастырмау керек.
3. Өзекті историзм принципі, бұл кеәде бұрмаланып та жатады. Қазіргі
жағдайдағы ... ... ... өте ... Р. ... ... М.
Твеннің әңгімелері, Ұлыбританияның пайда болуы мен қалыптасуы жайлы
ақпарттар болмаса, ... ... ... ... ... ... ізденіспен кейбір жағдайда
ақпараттарды асырып жібереді. Кейіпкерлер ... ... тап ... ... ... ... ... мұндай фондық білімдер
жоқ болуы мүмкін, сондықтан да сирек, кездейсоқтықты, әдеттегі, ... деп ұғуы ... ... ... ... ... мен
мазмұнын таңдау критерийіне сай және оны практикалық ... ... әзге ... ... жайлы деректі қабылдауға дайын екендігін
анықтап алған жөн.
Басқаша айтқанда студенттердің лингвоелтанымдық ақпараттарды ... ... сөз ... бір түрі ... қабылдауы
«лигвистикалық біліктер мен дағдылармен қатар тұлғаға тән қасиеттер мен
қажет субъективті шарттарды ... мен ... ... ... лингвоелтанымдық ақпараттарды қабылдауын былай
қарастыруға болады: 1) іс-әрекеттің мотивациялық жағы мен 2) ... Бұл ... ... коммуникативтік біліктілік ұғымымен
қатынаста болады, бұл ... ... ... ... яғни ... пен ... түсіну үшін, орасан зор тілдік емес ақпаратпен қарулану.
Белгілі болғандай, ... ... орта жоқ ... мәтін негізгі
коммуникативтік бірлік болып табылады. Сондықтан да мәтінді дұрыс ... бар. ... ... ... ... ... сай келуі тиіс, және
мазмұны төмендегідей болуы шарт.
а) халықтың мәдениетінің ұлттық ерекшеліктерін, фондық білімді, ... ... және ... ... ... ... оқу ... студенттің білім деңгейіне сай құрастырылуы тиіс.
Лексикалық бірлік өте қиын ... ... Және ... ... оңай да болмауы керек;
б) мәтінде міндетті түрде грамматикалық материал да болғаны жөн;
в) тілді практикалық меңгеру барысында студенттер тіл иесінің ... ... де ... ... ... ақпараттарды
шынайы жағдаяттарда қолдану, лингвоелтанымдық ... ... ... ... [51;38]
Жаңа мәдениетпен қатар студенттер өз мәдениетін де түсінетін болады.
Сондықтан да материалды таңдауда басты назар екі мәдениеттің ... ... ... ... ... ... меңгеру
деңгейі жаңа мінез-құлық нормаларын, басқа мәдениетке тән салт-дәстүрлерді
үйрену мен тіл иесімен қарым-қатынасқа түсе ... ... ... лингвоелтанымдық ақпараттарды шетелдік реалийлер
ретінде беріп жатады. Енді соларды берудің бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Lincoln-Линкольн;
2. транскрипция (фонемалар деңгейінде беру): (драг-стор, брейн-дрейн);
3. калькирование (сөзбе-сөз аудару);
4. сипаттау немесе түсініктеме аудару (coroner-тергеуші);
5. ... ... ... (сол ... бар эквиваленттің көмегімен drugstore-
дәріхана);
6. трансформациялық (контекстуальді аударма).[52;34]
Реалийлерді осындай әртүрлі жолмен түсіндіру мәтінге көркемдік әр ... ... ... ... ... қиынға соғады. Қосымша қиындық
реалийлерді жанама мағынасында түсіну болып табылады. Дегенмен әр халықтың
өзіне тән ... және ... тән ... ... бар, қарым-қатынас жасау
барысында тек соған көңіл ... жөн ... ... шетел тілінің бір сөзін
түсіну үшін сол халықтың ойымен ойлай алғаның дұрыс. Олай болмаса ешқандай
лингвоелтанымдық ақпарат саған көмектесе ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынас актісінде
коммуникативтік белсенділікті қамтамасыз ету, ең ... ... ... мен ... ... ғалым Г.Д.Томахин былай дейді: «лингвоелтаным өзінің алдына
манандай мақсат ... ... ... ерекшеліктерін , тіл иесінің
және оны ... ... ... ... ... ... оқытады.» Автордың ойымен толықтай ... ... ... жатқан елдің мәдениетіне тән ерекшеліктерді анық көрсететін ... оқу мен ... ... ... ... ... ... біздің
түсінуімізге қиындық тудырады, бұл тіпті кітап оқығанда, кино ... ... ... ... де ... [53;88]
Қазіргі таңда лингвоелтанымдық ақпараттарды кез келген жерден алуға мол
мүмкіндіктер бар: теледидар хабарларында, ағылшын тілі ... ... ... ... және т.б. ... минимумды
оқыту үшін қандай материал таңдап алған жөн деген ... ... ... ... ... Studies”, “Practical English Teaching”,
“Forum”, “Teaching Cultural Literacy to Foreign-Language Students”.
Ал осы аталған лингвоелтанымдық ... ... ... ... Мұнда тек қана лекция оқып немесе семинар сабақтарын
ғана жүргізіп қоймай, үйренушілердің белсенділігін ... үшін ... ... ... жоба ... т.б. жүргізуге болады. Бұл жердегі
мұғалімнің басты ... ... ... ... жасаудың
тиімді әдіс-тәсілдерін табу облып саналады. Мысалы, сұрақ-жауап, ... ... ... ... ... мақал-
мәтелдермен жұмыс, елдің символдары туралы әңгіме және сол ел ... ... ... ... іске асқан шетел тілі
сабақтары мақсатқа бағытталған болуы шарт, сонда ғана ол ... ... қол ... ... ... ... ... жинақтауы, студенттерге жақсы шетелдік
біліммен қарулануға мүмкіндік береді. Ал бұл өз ... ... ... ... ... ... түсуге ықпал етеді.
2.2 Лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдану
Шетел тілдерін ... ... ... ... әдістеме ғылымында
көкейтесті мәселелердің бірі болып табылады. Осыған орай тілге ... ... қана ... ... ... ғана ... сонымен бірге мәдениетке
тарту құралы ретінде де қарастырылады.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев өзінің 2030 ... ... ... ... жас мемелекетіміз өсіп өркендеу үстінде. Жас ұрпағымыз
да жетіліп келеді. Олар жауапкершілікті түсінетін, ... және ... ... ... ... сөйлейтін білімді азаматтар болады.”
Ендеше біздің алдымызда, яғни оқытушылардың ... ... тұр. Ол ... өсіп келе ... ... шетел тіліне
оқыту құралы ретінде үйрету, мұны ойдағыдай орындау үшін біз тек ... ... ... ғана ... ... шетелдің де озық
технологиялары мен жетістіктерін де қолдануымыз ... Осы ... мен ... қарым-қатынастың алар орны ерекше деп
айтуға болады, соны ... ... ... ... де ... атқарылуда. Бұл дегеніміз, шетел тілінің рухани байлығы мен ... ... ... мәдениеттің өзіне тән мәліметтерін меңгеру деген
сөз. Және осы ... ... ... ... пайдалана алу
қабілеті болып саналады.
Студенттерге мазмұнды білім беру үшін тіл үйрету мәселесін сол тілін
үйреніп жүрген елдің ... және ... ... байланыстыру аса қажет.
Тіл арқылы елтану шетел тілдерін оқыту тәжірибесінде болған, бірақ ол ... ... ... және ... ... ... ... шетел тілін үйрену сол елдің мәдениетімен танысумен
бірге жүретіндігі аян. «Лингвострановедение» яғни «тіл арқылы елтану» деген
құбылыс шетел ... ... тек қана ... ... беріп
қана қоймай, сол елдің ұлттық тарихи ... яғни ... ... тән ... ... ... тиіс деп ... тілін оқыту барысында тек тілдік дағдылар мен іскерліктерді
ғана қалыптастырмай сол елдің өркениетімен де танысу ... роль ... ... Кеңес әдіскерлерінің ойы ерекше. Алдыңғы қатарлы әдіскерлердің
еңбектеріне жүгінсек, Г.В.Рогова шетел тілін ... тіл ... ... ... ... ... ... яғни тыңдауға
және оқуға арналған мәтіндерде сол ... ... ... ... ... ... ... керек деп санайды. Ал атақты әдіскер ғалым
И.Г.Бим, оқытудың мазмұнына тіл, ел ... ... ... керек
екендігін баса айтқан. Қазіргі заманда елдер арасындағы байланыстардың
кеңейген ... ... ... ... және ... мәдени
қатынастың арасында) шетел тілін білу, сол ... ... ... жан-жақты
білуден айырып алуға болмайтын феномен екендігін дәлелдеп отыр. [54;74]
Шетел ... ... өз ... ... ... ... ... лингвоелтанымдық ақпараттарының қолданылуы тіл үйренушілердің
танымдылығын кеңейтіп, түрлі біліктіліктер мен дағдыларды ... ... ... ... ... ... ... да елтану материалдарын
шетел тіліндегі алғашқы сабақтардан бастап-ақ қолданудың қажеттілігін және
елтану материалдарының ... ... ... ... ... және тағы басқа ғалымдар еңбектерінде
атап көрсетті.
Ғалым Г.Д.Томахиннің айтуынша, ерте ... ... ... сол елдің мәдениетімен танысу ең негізгі мақсат болған. XIX
ғасырдың аяғынан ... ... ... ... ауызша сөйлесумен қатар
оқып отырған тілдің мемлекеттік шындығы мен таныстыру ... ... ... ... әр елде өзінше сипатталады. Мысалы: біздің
елімізде әртүрлі мемлекеттер жайлы ақпараттар ... ... ... ... ... деп аталады. Ал Германияда «мәдениеттану» деп аталады.
[55;36]
Шетел тілін оқыту ... екі ... бар: ... ... ... бір ... яғни міндетті түрде кез келген шетел
тілін оқыту ... ... ... ... оқу пәні ... оған оқып отырған шетел тілі, тілін оқып ... ... ... ... ... тілдің өзіндік ерекшелігі бар. Ал шетел тілінің ... ... көп ... мен ... бар. ... оқып ... ел
туралы жаңа мағлұматтар шетел тілінің ерекшелігі арқылы да көрінеді.
Яғни, жоғарыда берілген анықтамалардан ... ой ... ... ... ... ... біріншіден тілге үйрету болса, екіншіден ... тіл ... сол ел ... ... мағлұмат беріледі деп түсіндіріледі.
Яғни тіл арқылы елтанудың ... ... ... ... ... біліктілікті қамтамасыз етеді.
Елтану шетел тілдерін оқыту әдістемесінде аз зерттелген бөлім, нақты
айтқанда әдіскерлердің өздері тіпті ... ... беру ... ... ... өз ... күн ... жаңа түсіндірмелерді сіңіруде.
Ол түсіндірмелер әдіскерлер тарапынан ұсынылып, өмір сынынан өтуде. ... ... ... деп ... ... қатарына қосуға болады.
XIX ғасырдың аяғына дейін негізгі көңіл тілдің грамматикалық ... ... де ... ... алаңыесебінде
қарастырылды. Сондықтан гимназия, институт, мектептермен жеке ... ... ... ... беру тәрбиелік сипатта емес, ... ... ... ... ... немесе тарихи және тағы басқа
мәтіндер негізінде оқытылды. [56;29
Шетел тілін оқытуды, оқытылып отырған тіл ... ... ... ... ой ... ... қалыптасты. Үйренушіні
үйреніп отырған елдің ... оның ... ... саяси
құрылысымен, саяси экономикасымен, әдебиетінің тарихымен, қолөнер, музыка
ғылымының ... ... және тағы ... ... талабы қойылды.
Әдістемелік міндеттерге және тілден басқа, тыс ... ... XIX ... ... XX ... ... әртүрлі айтылып жүрді:
Kulturkunde (мәдениеттану), Volkerkunde (халықтану, ... ... ... ... ... ... ... термині
қолданыста орнықты.
Осы орайда айта ... жайт ... ... ... ... ... әр елде әртүрлі айтылып жүр. Бұл орайда
Г.Д.Томахин «Страноведение что это ... ... ... ... ... В ... ... различные сведения о том или ... ... в ... ... ... (или в связи ... ... ... называть страноведением. В ... ... в ... учебных заведениях существует
курсы «язык и территория» (Language and area) во ... ... ... ... ... и цивилизация» (Langue et civilization). В
общении с ... ... я ... ... ... ... әуел бастан ғылыми зерттеу пәні емес, ... бір ... ... ... ... ... байланысты оқыту барысында қолданылатын
бірнеше пәндерді біріктіруші ортақ атау болады. Кең ... ... ... мен ... ... жағдай жасайды, осылайша
үйренушіні өзге мәдениеттің нақты аспектілерімен таныстырады. Мұндай ... ... ... ... артқа салуға көмектеседі. Егер
екі мәдениетті салыстыратын болсақ, олардың мүлдем ұқсамайтындығын көруге
болады. Себебі әрқайсысы әртүрлі ұлттық және ... ... ... ... ... процесінде бөліп көрсету, оның
оқу ... ... ... Оқу ... үш ... тұрады:
1. тілдік және сөздік материал (лингвистикалық ақпарат)
2. нақты пәндік мазмұн (экстралингвистикалық ... осы ... ... ... және беру ... ол ... іске ... нәтижесінде білім, білік, дағды және ... ... ... қабілеті қалыптасады
Лингвоелтанымдық ақпараттарды сабақта қолдану жүйелі және басқарушылық
сипатқа ие ... ... Бұл ... ... ... ... ... оқыту процесінің кейбір компоненттерін ... ... бар. ... ... ... ... және оған қоса
прагматикалық материал дайындайды [57;22].
2. Мақсатқа бағытталған жұмыс, бір ... ... ... ... екінші жағынан мәдени ақпараттарды меңгеруде жағымды ... Бұл ... ... лингвоелтанымдық мотивацияның
қалыптасуына әкеледі.
3. жұмыс барысында лингвоелтанымдық ... пен ... ... және ... ... және ... ... жұмыс лигвоелтанымдық ақпараттарға
байланысты жаттығулар түрін жүйелеуге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... ... үйрету.
5. Лингвоелтанымдық ақпарат практикалық білік пен дағдыны ... ... Бұл ... екі ... Бір ... ... ... ретіндегі тілді практикалық қолдану білік пен дағдының мықты ... ... жағы – ... кең ... ... білімдер. Кей жағдайда
бұл өмір бойында оның ойында жатталып қалады. Бұл оның ... ... ... ... деп ... А. А. Залевская. Бұл
барлық жағдайда ... ... ... сөздік білік пен дағды уақыт өте келе
ұмытыла бастайды.
6. Лингвоелтанымдық ақпараттар студенттердің ... ... ... ...... ... лингвоелтанымдық,
компенсаторлық және т.б.
Жоғарыда аталған факторларға бір ғана ... ... ... емес ... ... ... ақпараттарды қолдану теориялық
практикалық сипатта болуы керек сияқты, ... ... ... ... негізге қол жеткізу қиын нәрсе.
Сабақта лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдануда ... ... ... ... кейбіреуіне тоқталуды жөн санадық. Бұл
лингвоелтанымдық ... ... ... мәтіндер жүйесі және
лингвоелтанымдық тесттер. Лингвоелтанымдық карточкалардың мазмұнына ұлттық
мәдени құрамдас бөлігі бар лексикалық бірліктер ... Ол ... ... ... ... ... карточкалардың тағы басқа да қызметі бар:
а) оқу ... ... ... ә) ... б) ... ... сатысындағы тақырыптар бойынша ұлттық мәдени құрамдас
бөліктермен жұмыстың нәтижесін ... және ... ... ... лингвоелтанымдық ақпараттарды бірдей деңгейде
беруге ықпал етеді. оқытудың бастапқы ... ... аз ... ... келе ол ... жағынан және мазмұны жағынан да ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлу
студенттердің танымдық ... ... ... ... ... сай да ... ... нақты құрылымы бар. Онда курс, ұлттық
мәдени құрамдас бөлігі бар ... ... және ... жағынан
қамтамасыз ету. Дидактикалық көрнекілік-бұл бір жағынан микромәтіндер,
мәтіндер, өлеңдер, әндер және ... ... ... беріледі. Екінші
жағынан прагматикалық материалдар, бұл ... ... одан ... ете ... Бұл оқыту процесін артық лингвоелтанымдық
ақпараттармен қиындатпайды, ... ... ... ... ... мүмкіндіктері ескеріледі.
Бір лингвоелтанымдық карточканың ... ... ... ... Жаңа жыл” (таблицаны қараңыз)
|курс |Ұлттық мәдени компоненті бар|Дидактикалық ... |
| ... ... | |
| | ... материал |Прагматикалық |
| | | ... ... ... ... |рождестволық |
| ... pudding ... ... |
| |Santa Claus ... ... ... |
| ... presents ... ... ... тағам |
| |Night ... ... |
| |Evening ... “Merry ... жылдық сыйлықтар|
| | ... | |
| | |Ән “Happy new | |
| | |year” | ... ... ... ... ... тарапынан білімділікті
және танымдылықты қажет етеді. Бұл тек қана ... ... ... ғана ... ... ... мен ... түріндегі көркем щығармалар
да болуы мүмкін.
Таңдап алынған мәтіндер бір жағынан негізгі оқулықты толықтырады, ... ... ... ... ... ... тілін үйрену барысындағы
студенттердің лингвоелтанымдық ақпараттарды қабылдаудағы ... ... ... мәтіндердің кейбірін мысал ретінде келтіруге болады.
Christmas day in Great ... of six public holidays ... Day in Britain was a ... before the conversion to Christianity. It is not surprising that many
social customs connected with the ... of ... go back to ... as, for ... the giving of presents and having a real ... a year.
The idea of using a fir-tree for ... came to Britain ... When the princes of German house of Hanover became the ... Family, they helped to make the ... tree custom popular ... every winter in ... Square, in front of the National ... enormous fir-tree stands. It is the gift from the people of Oslo ... The ... Tree is brightly ... Its branches are ... tinsel and hung with big ... stars and shining balls of various
colors and different ... houses are ... with holly and a bunch of ... cards (first became popular in the country about 130 years ago)
are arranged on mantelpieces, shelves, tables and ... small towns and villages one may still see carol singers who ... stand in front of the house and sing or play ... carols. ... a Christmas box with a few pennies of coppers in return for ... efforts. The money ... is then donated to some ... for example to help old ... ... and the ... ... New Year Eve on the 1-st of
January. It is not the same with the people of Turkish origin. ... their New year in spring. It is quiet ... In ... awakens from her long winter sleep. ... is filled with a ... and the earth is warmed by the rays of the sun. All people of ... origin calls this very holiday ... The Kazakh ... to this ethnic group have got such a holiday too. It goes back to
pagan times and has long lost it is ... ... On this ... relax6 eat6 drink and make ... is common to all people of Turkish origin. A week before ... the people begin to prepare for the holiday. At first all doors ... should be open wide to let the fresh air in the ... ... clothes6 carpets6 blankets and e.t.c. should be taken out ... yard and hanged in the sun. after that ... begin to clean ... up their houses. On the 21-st of March at night table is laid with ... ... and seven kinds of dishes ... on it. In ... of the table there is a large plate with water and a candle near it.
Everything is left for the night. They say that at night angels fly ... all the dishes and bless the water. Early in the morning all ... the family wash their hands and faces and taste the dishes in order ... healthy and wealthy. The ... dish called Naurys Kosher ... in every house. It is a kind of soup consisting of ... ... salt and pepper. Almost ... should taste ... guests are invited by every ... People eat, drink tea ... sing song, dance, play the dombra and simply have a good ... Naurys it is not allowed to drink strong drinks, to quarrel or ... ... should forgive their enemies. ... ... сай ... ... тесттер жасалады.
Лингвоелтанымдық тест-бұл үйренушінің лингвоелтанымдық ... ... ... ... ... ... ... Тестке қойылатын
негізгі талаптар: а) қолданылған материал мазмұнының нақтылығы; ... ... б) оны ... кететін уақыттың үнемділігі;
в) орындалған тапсырманы тексерудің қарапайымдылығы; г) бір ... көп ... ... ... тест түрлерін сыныптан тыс
жұмыстарда да қолдануға болады. ... ... ... болып келеді. Англиядағы білім жүйесі жайлы тест сұрақтары.
“System of Education”
1. At what age does child go to school in ... 5
b) 6
c) 7
2. At what school does parents pay fee for their ... at ... ... at ... ... at public schools
3. The new curriculum places greater emphasis on the ... ... aspects of ... practical aspects of education
f) advanced skills teaching
4. Education for under fives, mainly from 3 to 5, is not ... and ... provided ... nursery ... nursery schools and nursery ... ... Admission to the universities is carried out by…
a) examination or selection
b) interviews
c) application
6. The general name for a first degree given at the ... ... BA or ... MA or MSc
c) PhD
7. The general name for a second degree given at the ... ... BA or ... MA or ... PhD
8. Oxford university is:
a) 100
b) 400
c) 700 years old
Мақсатқа бағытталған жұмыс қана өз денгейіне жетеді. Шетел тілін ... ... ... ... ... лингвоелтанымдық
ақпараттарды қолдану тек оқытудың практикалық жағын ғана қарастырып қоймай,
оқыту барысындағы ... ... және ... ... ... ... ... тигізеді деп айтуға мол негіз бар. Лингвоелтанымдық
ақпараттармен толыққанды қарулану кезіндегі мұғалімнің нақты басқарылатын
жұмысы ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде студентке тіл иесімен басқа мәдениет ... ... ... ... ... ... ... бойынша қорытынды
Қазіргі кезде шетел тіліне, оны үйренушілерге үлкен талаптар қойылып,
функционалдық сауаттылыққа қол жеткізу ... Яғни ... ... ... мақсаттар үшін ғана емес, достастық мақсатында ... ... да жеке ... ... ... ... ... мықтылық
танытады, үйренушілердің жеке қызығушылығын ескереді, және ... ... әсер ... ... ... ... оқу ... белсенді
мүшесі ете отырып, оқу процесіне шынайы тәжірибелік бағыт береді. ... ... ... ... ... мен ... ... қарым-
қатынас қалыптасады. Соның негізінде әртүрлі оқыту және тәрбиелеу орталары
қалыптасып, мәдениетаралық қатынас негізінде қатынас жасай ... ... ... ... да жоғары оқу орнын бітіретін студент қазіргі
дамыған қоғамда, үздік технологиялар мыңжылдығында өмір сүргісі келсе, ... тән ... ... ие болуы тиіс, сонда ғана ол өз орнын табады.
Өмірдегі өзгерістерге бейімделе білуі, ... ... ... ... шешім тауып шыға білуі тиіс, сын көзбен қарау, ... ... ... білу. Кез келген адаммен қарым-қатынас жасай
алуы жеке тұлға бойындағы ... ... ... ... оқып ... ... ... танысу ежелден келе жатқан басты
міндеттердің бірі. XIX ғасырдың аяғында тілдерді оқыту мәселесінде ... ... ... ... ... оқып ... ... реалийлерімен танысу
мәселесі де тұрды. Тілмен мәдениетті бір мезгілде оқыту ... ... бұл ... ... ... ... ... оқыту тек қана
қарым-қатынас құралы ғана емес, сондай-ақ бұл ... үшін ... ... ... ... «Лингвоелтаным» ұғымы бұл бір жағынан
тілді оқыту ... ... ... ... оқып ... ел ... ... мағлұмат
береді. Себебі негізгі объектісі ел емес, тіл иелерінің фондық ... ... ... ... ... ... ... оқыту жұмысы
3.1 Тәжірибелік оқыту жұмысының ғылыми болжамы мен міндеттері.
Біздің зерттеу жұмысымыздың өзектілігі төмендегі ғылыми болжамдарға
негізделеді:
1. ... ... ... ... ... ... ... ретінде ұйымдастырылады (оқытушы мен студент);
2. мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа үйретуде ұсынылатын жаттығулар мен
тапсырмалар өзіміз ұсынған ... ... сай ... ... ... әрі жемісті болады.
Бұл модельді құрудың негізгі принципі- мәдениетаралық қарым-қатынасқа
үйретуде лингвоелтанымдық ақпараттарды басшылыққа алу.
Тәжірибелік оқытуды жоспарлау мен дайындық ... ... ... ... тура ... оның ... ... ақпараттар негізінде студенттердің лингвоелтанымдық
мотивтерін анықтау үшін диагностика жүргізу;
2. лингвоелтанымдық ақпараттармен жұмысты ұйымдастыру;
3. өзіміз жасап ... ... ... ... үйретуде
лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдану әдістемесінің моделінің тиімділігін
тәжірибелік оқыту жолымен тексеру.
Тәжірибелік оқыту жұмысына Абылай хан атындағы ... ... және Әлем ... ... ... тілі ... курс студенттері нақтылай айтқанда 305 және 307 оқу топтары қатысты.
Студенттер саны-32. Олар ... ... ... ... ... ... “A course book for Juniors”, кітаппен және
шетелдік авторлар кеңесі ұсынған “Gold advanced (exam ... and ... (course book)” ... ... да ... Ол ... ... шыққанымызда онда лингвоелтанымдық ақпараттардың аз екендігін
байқадық.сондықтан да біз эксперименттік топпен өзіміз жасаған ... мен ... және ... жаттығулар мен проблемалық
жағдаяттар ... ... ... ал ... топ сол өздері оқып ... ... ... ... ... ... алдындағы бақылауды өткізу жұмысы
Тәжірибелік оқыту жұмысын ұйымдастыруға дайындық жұмысы көмектесті.
Және оның құрамына тілдік жоғары оқу орны ... ... ... ... ... ... төмендегідей құрылымнан тұрады:
- типтік оқу бағдарламаларын, оқулықтар мен оқу құралдарын талдау;
- ... ... ... ... жүргізу, олармен сұхбат
жүргізу, бақыланатын ... ... ... ... оқу орны ... ... пайдалану және оқу
процесін бақылау.
Біздің ... ... ... ... ... реформалар
мамандардан тек қана шетел тілінің негізгі дәстүрлі білігі мен дағдысын
ғана үйреніп қоймай, ... ... ... қол ... яғни ... ... қарым-қатынасқа түсе алатын тұлға болып шығуды талап етіп
отыр.
Бұл ... ... ... ... ... қарым-
қатынасқа үйретуде лингвоелтанымдық ақпараттарды оқу процесінде қолдану
біздің университетімізде ... деп ... ... жеткілікті
дәрежеде жүргізілмеген.
Кез келген әдістемелік зерттеу жұмысының мақсаты-шетел тілін оқыту
практикасында іске ... ... ... яғни ... ... ғылыми
болжамын дәлелдеу үшін әдістемелік эксперимент жүргізу. ... ... ... ... ... ... түсу ... анықтау үшін, сондай-ақ бақылау үшін
таңдалған өлшемдер ... ... және ... ... оның ... ... жолымен ұсынылып отырған
әдістеменің жұмыс жасайтындығын ... ... ... ... ... ... үйретудеңгейін анықтау
үшін предэксперименттік бақылау жүргізілді, бұл барлық әдістемелік зерттеу
жұмысының алдындағы аса ... ... ... ... ... ... ... осыған дейін студенттер бойында бар
мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсу біліктілігі болып саналады.
Лингвоелтанымдық ақпараттарды түсіну жолынан осы ақпараттар ... ... ... ... ... ... және ... мұның барлығымәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретудің бастапқы
шарты болмақ, себебі лингвоелтанымдық ақпараттар мазмұнның бір бөлігі болып
табылады, және ол ... ... ... және ... ... ... оқыту мазмұнының барлық түрін қамтиды.
Сондықтан да ... ... ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуде жетістікке жету
мақсатына, оның ... баса ... ... ... ... ... ... студенттер
лингвоелтаным саласындағы ақпараттарды түсінеді және соның негізінде өзінің
болашақ мамандығына сай ... ... ... үшін де мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсе алу деңгейін бақылау
қажет, яғни мәдениетаралық қарым-қатынас барысындағы студенттердің дағдысы
мен білігін ... ... ... ... әдістемелік зерттеулерде өзін-өзі бақылау,
студенттердің іс-әрекетін ... және ... ... ... ... оқу мен ... жол ... әдіс болып табылады. (бим.и.л.)
Мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету саласында бақылаудың объектісі
ретінде лингвоелтанымдық ақпарат қарастырылады, демек студенттердің әртүрлі
коммуникативтік ... ... ... өткізудегі маңызды ... ... ... ... ... және рецептивті), бұл
салада жүргізілген зерттеулер сараптамасы ... ... ... ... мүмкіндік берді:
1. Мәдени тақырыпқа, мәдениетаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... хабарламаның логикалық
құрылымы, лингвоелтанымдық ақпараттарды ашудың толықтығы, айтылымның
көлемі;
3. ... ... ... ... ... коммуникативтік деңгейі;
4. Сөздің бағыттылығы, мәнерлілігі. Біздің пікірімізше, бұл берілген ... ... ... ... ... бір ойға
негізделгендігімен және актерлік шеберліктерімен ... ... ... ... өз ... осы ... ... біз студенттердің мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсе
алуының бастапқы деңгейін анықтауға арналған лингвоелтанымдық ... Бұл ... ... ... хан ытындағы Қазақ Халықаралық
қатынастар және Әлем тілдері университетінің, ... тілі ... ... ... of six public holidays ... Day in Britain was a festival
long before the conversion to ... It is not ... that ... customs connected with the celebration of Christmas go back to pagan
times, as, for instance, the giving of presents and having a real ... a ... idea of using a fir-tree for ... came to Britain from
Germany. When the princes of German house of Hanover became the ... Family, they helped to make the ... tree custom popular ... every winter in ... Square, in front of the National ... enormous fir-tree stands. It is the gift from the people of Oslo ... The ... tree is brightly ... Its branches are ... tinsel and hung with big ... stars and shining balls of ... and different sizes.
The houses are decorated with holly and a bunch of ... cards (first became popular in the country about 130 years ... arranged on ... shelves, tables and ... small towns and villages one may still see carol singers who came ... in front of the house and sing or play ... carols. They expect
a Christmas box with a few pennies of coppers in return for their ... The money ... is then donated to some ... cause, ... to help old people.
Диагностика төмендегідей жаттығулардан ... 100 ... ... тағы бір ... негізгі мазмұнын анықтаңыз.
a. business debts
b. Christmas holiday
c. tradition
d. lack of ... ... ... ... ... ... day, ... Christmas pudding, presents
b. parliament, election, president, lords
c. movie, cinema, theatre, ... ... ... ... The money they ... is then donated to some ... cause,
for example to help old people.
b. The houses are decorated with holly and a bunch of mistletoe.
c. The idea of using a fir-tree for ... came to Britain ... Out of six public holidays ... Day in Britain was a ... before the ... to Christianity.
IV. Төмендегі сөздерге анықтама беріңіз (ағылшын тілінде):
Christmas day, ... ... Hanover, ... box,
pudding, mistletoe, carols
V. дұрыс жауапты табыңыз.
Where came from fir-tree for ... It came from ... ... ... It came to Britain from ... ... II presented it for Christmas to nation.
VI. Мәтінге ат беріңіз.
a. How to celebrate?
b. Christmas holiday
c. German’s present
d. Help to old ... Өз ... ... Out of six public holidays ... Day in Britain was a festival
long before the conversion to Christianity.
2. The celebration of ... go back to pagan ... We have Nauryz holiday and what kind of ... between ... They through away old ... It is more ... holiday for Christian people.
VIII. Осы мәтін негізінде қысқаша хабарлама ... ... ... өз ... тойланатын бір мереке жайлы ... ... ... ... ... ... ... мәдениетаралық қарым-
қатынасқа түсе алу қабілеттігін анықтай алмайды, ... да ... ... ... бар карточкалар беруді жөн санадық.
1. Сіз басқа ... ... ... ... ... ... ақпарат
дайындау керек болды. Ол мейрам жайлы сізге шетелдік досыңыз мәлімет берді.
2. Шетелдік досыңыз сізге Рождество ... ... ... ... ... столда тек қана қазақ халқының ұлттық тағамдары және сіз ... көже ... Сіз ... оқисыз. Өзіңізбен бірге оқитын ағылшын достарыңызды қонаққа
шақырдыңыз, бірақ ... ... сіз ... бір ағашты кесіп әкеліп
безендірдіңіз. Сіз ... неге олай ... ... ... ... ... ... астына қойылған сыйлықтарды ашып, ... ... жөн ... бірақ сіздің бұл әрекетіңіз досыңызға
ұнай қойған жоқ, ... ... ... пайда болды. Сіздің
әрекетіңіз.
Жүргізілген зерттеу тәжірибелік ... ... ... ... ... ... берді. Тәжірибелік оқытуға III курстан екі топ
қатысты (бір бақылаушы топ, бір тәжірибелік топ), ... ... саны ... ... ... мұқият сарптама мен салыстырудан өтті.
Сараптаманың ... ... ... ... ... ... Статистикалық есептеу мен математикалық болжам жасау әдістерін
қолдану арқылы студенттердің мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсе ... ... ... төмендегі формула бойынша қорытып шығардық:
C.a. x ... Х- ... ... түсу ... ( ... ... жауаптар саны;
Т.п.- тестке қатысқан студенттер саны.
Студенттердің мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсе алу ... ... ... ... ... |Дұрыс жауаптар |Мәдениетаралық |
| ... | ... ... |
| | | |(%) ... |16 |12 |75 ... сай | | | ... | | | ... |16 |8 |50 ... | | | ... ... ... |16 |10 |63 ... ... |16 |14 |88 ... топ
|Өлшемдері |Студенттер |Дұрыс жауаптар ... |
| ... | ... ... |
| | | |(%) ... |16 |11 |69 ... сай | | | ... | | | ... |16 |9 |57 ... | | | ... ... дұрыстығы |16 |9 |57 ... ... |16 |15 |94 ... ... ... сай ... (12 ... ақпараттың
мазмұндылығы-50% (8 студент), тілдік ... (10 ... (14 ... топ
Тақырыптың лингвоелтанымға сай келуі-69% (11 студент), ... (9 ... ... ... (9 ... ... (15 студент).
Сурет 3.2.1 – Предэксперименттік бақылаудың салыстырмалы нәтижесі
Жүргізілген зерттеу жұмысы лингвоелтанымдық ... ... ... ... ... ... ... шектеулі екендігін байқатты. Барлық ... ... ... тек мәнерлілік қана жоғарғы деңгейде деп айтуға болады.
Бұған негіз ... ... ... оқу ... ... ұйымдастырушылық қабілеттері және актерлік шеберліктері деуге
болады, себебі қазіргі жастар ашық және өз ойын анық ... ... ... ... ұялу ... ... тарапынан болған жоқ. Ағылшын
бол десең ағылшын, қазақ бол десең қазақ болып, сол халыққа тән мінез-құлық
көрсете алады. ... ... ... ... ... ... ... лингвоелтанымдық ақпараттарды жеткізу барысында студенттердің
фонетикалық, грамматикалық қателерге жол бергені байқалды. Және өз ... қана ... ... ... ... де ... ... Сөз
мейлі жаттанды болсын, бірақ оның ережелерге сай айтылуы баса ... ... ... ... ... ... ... екі мәдениет
өкілі арасында кикілжің тууы ғажап ... ... да біз ... ... ... ... баулуымыз керек сияқты.
3. Тәжірибелік оқыту және тәжірибелік материал
Біздің зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... ... ... бізге тәжірибенің міндеттеріне жауап беретін
лингвоелтанымдық ақпараттарды таңдап алу қажет болды. Бұл лингвоелтанымдық
ақпараттар өзінің логикалық құрылымымен, мазмұндылығымен және ... ... ... Біз ... модель жасағанға дейінгі
лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдандық. Біз ... ... ... ... ... ... ... бағытталған, таңдап алынған материалдар белгілі бір ... ... ... ... ... ... және кәсіби.
Практикалық және кәсіби мақсаттарды іске асуға арналған ... ... ... төңірегіндегі қарым-қатынас жасауға
көмектеседі. Тәрбиелік мақсаттағы ақпараттар студенттерге тәрбиелік жағынан
әсер етуі тиіс, ал білімділік мақсатындағы ақпараттар ... ... яғни ... үйреніп жатқан елдің ... ... ... ... іске асыратын ақпараттар, студенттердің ойлау, есте
сақтау және қиялдау қабілетін арттырады.
2. Функциональдылығы. Іріктеп алынған ... ... ... ... ... ... жөн: тілдік материалға ... ... ... ... өз ойын ... алу және ... яғни тәжірибелік оқыту мазмұнын ашады.
3. Елтанымдық мазмұндылығы. Бұл ақпараттар ... оқып ... ел ... ... ... ... Сол ... студенттер
дұрыс пайдаланып, мәдениетаралық қарым-қатынасқа түседі.
4. Студенттердің білім деңгейіне сай болуы. Бұл ақпараттар студенттердің
білім, білік, дағды ... ... ... Лингвоелтанымдық ақпараттардың
студенттер деңгейіне сай келуінің өлшемдеріне: сөздік ... ... өз ... ... ... ... мазмұнды, тілдік
материалды, берілетін материалдың композициясы мен көлемін ... ... және оқу ... ... ... материалдар
студенттердің қызығушылығын және интеллектуалдық қажеттілігін қамтамасыз
етуі керек. Олар берілген материал олардың мәдениетаралық ... ... ... Бұл ... ... ... ... пен сол
ел туралы көп мағлұмат алуға деген ынтасын қалыптастырады.
Сондықтан да жоғарғы курс ... үшін ... ... ... ақпараттар олардың танымдық мотивациясын қалыптастырады.
Сынаққа Абылай хан атындағы Қазақ ... ... және ... ... ... тілі ... III курс студенттері,
нақтылай айтқанда, 305 және 307 топ студенттері қатысты. Студенттердің
жалпы саны 32. Бұл ... ... ... екі топтада ағылшын
тілінің сағат саны бірдей.
Тәжірибе барысында тәжірибеге қатысушы студенттерге арнайы ... ... ... соның негізінде олар өздеріне ... ... ... ... Ол ... ... ... мәтіннің мазмұндық жағын анықтау және оның ... ... ... коммуникативтік бағдарламалардың құрылымын ашып көрсету;
- оны өз сөздерімен айтып жеткізу.
Нәтижесінде мәтінге тән ... ... ... ... ... ойын жанамалап жеткізу;
- екінші ойды негізгі ой ретінде қабылдау;
- ... ойды ... ... ... ... ... ақпараттарды толық түсінлдіре ... ... ... негізінде
тұжырымдар мен қорытындылар жасау;
- мәтінге сараптама жасамастан оны сөзбе сөз айту.
Айта кететін нәрсе, қарапайым қателердің себебі ... ... ... ақпараттар студенттерге түсініксіз немесе оны олар түсіне
алмаған; 2) тәжірибеге қатысушы студент мәтіннің мазмұнын ... ... таба ... ... негізінде біз мынадай тұжырым жасай ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсу үшін
лингвоелтанымдық ақпараттармен өз бетінше жұмыс жасауға үйренбеген, олардың
біліктілігі ... десе де ... ... ... ... ... кейде өзін төмен санағандықты білдіреді, әрине мұндай жағдай
студенттің продуктивті жұмысына кері әсер ... біз мұны ... ... ... пен ... ... жетіспеушілікті міндетті түрде алып тастауымыз керек.
Жанама жағдайда әдістемелік тұрғыдан ойластырылмаған тәсілсіз, зерттеу
жұмысының мақсатын іске асыру мүмкін емес. Сондықтан да ... пен ... ... ... мақсатында жаңа бағыттар жасап шығарылды,
қобалжу, өзін-өзі тежеу, сенімсіздік, және тұрақсыздық ... ... ... жағдай жасалды.
Дегенмен шамалы алға жылжу байқалды. Ескерте ... бір ... ... ... ... ... екі ... себептерге
байланысты жоғары болмай қалды: а) ... ... ... ә) ... ... ... жеке ... қанағаттандыра алмаған.
Сондай-ақ мұғалім мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуді ұйымдастыра
отырып, студенттердің қабілетті жеке тұлға екенін ескергені жөн, себебі
қазіргі ... ... ... ... ... ... болып
табылады, яғни студент өзіне тән әлеуметтік мінездемелері бар тұлға. Бұл
мұғалімнен ... жеке ... ... ... ... ... студенттермен анкета жұмысы ... ... ... үшін ... ... ... ... енгізілді: “ағылшын
тілінде сөйлеуші елдердің мәдениеті жайлы көп білгім келеді, себебі....”.
Тіркесті ары қарай студент өзі толықтыруы керек болатын. Осы ... ... ... ... ... нәтижесінде 7 түрлі мотив-себептерді
анықтауға мүмкіндік туды.
1. танымдық мотивтер тобы.
Бұл топтағы мотивтер студенттердің тілін оқып ... ел ... ... ... ... байқалды. Бұл топтағы жауаптар ... ... ... ... ... келеді”,“Жалпы даму
үшін ол маған қажет”,“Өзімнің шетелдік құрбымды түсінгім келеді”.
2.Коммуникативтік мотивтер.
Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... мотивациялар енді: “Шетелдік құрбыммен хат алмасып тұрғым келеді”,
“Онымен тәжірибе алмасып сөйлескім келеді”.
3.Оқу мотивтері.
Бұл топты басқа топтан ерекше етіп ... бір ... олар ... өздерінің білімі үшін жоғары баға алғысы келеді. Бұл топты біз
олармен жеке-жеке сөйлесу барысында анықтадық. ... ... ... ... маған нашар баға алма деген, егер алсам мені ұрсады”.
4. Өзін-өзі сендіру мотиві.
Бірнеше мотивтер басқа студенттер арасында өзін солармен теңмін деп ... ... ... ... ... өз ... тең болғым келеді”.
Мұндай жауаптар ауызша сұрау барысында ... ... ... ... ... ... ... студенттер мен мұғалім арасындағы жеке сұхбатта алынды. “Мен
бұл ақпараттарды қолданамын, себебі барлығы оны ... ... де ... “Не ... соны ... Мұндай реакция болымсыз мотивация
мен қызығушылықтың жоқтығы белгісінен туындайды.
6. Көшбасшылық ... ... ... ... ... жауаптар болды: “Мен
достарымның арасында ... ие болу үшін және мені ... үшін ... ... Карьера мотиві.
Кейбір студенттердің ойынша лингвоелтанымдық ақпараттар олардың ары қарай
оқуына және еңбек әрекетіне қажет деп ойлайды. Келтірілген ... ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Келесі студенттерге берілген тапсырма “жұлдыздар шеруін” құрастырып шығу. (
5 атақты және белгілі адамдар: спортсмендер, ... ... ... ... ... ... ... жетілуінің көрсеткіші болып
табылатын және оны лингвоелтанымдық ақпараттарды таңдауда ескеруді ... ... ... ... ... психолог С.Л.Рубинштейннің
пікірінше, идеалдарда адамдардың ... ойы, ... мен ерік ... Анкета нәтижесін зерттей келе біз өзінше бір ... ... ... Біз ... хронологиялық немесе географиялық
белгісі бойынша емес, ... ... сай ... The ... ... ... Tony Blair
4. Beckham
5. Margaret Tether
Осы алынған мәліметтер бізге студенттердің бойында мақсатқа бағытталған,
қоғамдық құнды ... ... ... ... және
оларды жалпы адамзаттық құндылықтарға тәрбиелеуді ... ... ... ... ... ... мұғалім алғашқы
сабақтардан бастап-ақ олардың ... ... ... ... ... жасауы тиіс.
Тәжірибелік оқытудың аяғына таман тәжірибеге ... ... ... ... ... берілді. Ондағы тапсырмалар да
алдыңғы тәжірибедегі тапсырмаларға ұқсас болды. Және постэксперименттік
бақылаудың нәтижесі ... ... ... ... ... ... жауаптар |Мәдениетаралық |
| ... | ... ... |
| | | |(%) ... |16 |15 |94 ... сай | | | ... | | | ... |16 |12 |75 ... | | | ... ... ... |16 |14 |88 ... ... |16 |15 |94 ... топ
Тақырыптың лингвоелтанымға сай келуі-94% (15 студент), ақпараттың
мазмұндылығы-75% (12 ... ... ... (14 ... (15 ... Ең ... көрсеткіш мәнерлілік, 94% құрады
(15 студент).
Бақылаушы топ
|Өлшемдері ... ... ... ... |
| ... | ... деңгейі |
| | | |(%) ... |16 |13 |81 ... сай | | | ... | | | ... |16 |11 |69 ... | | | ... ... ... |16 |10 |63 ... Мәнерлілігі |16 |14 |88 ... ... ... сай ... (13 студент), ақпараттың
мазмұндылығы-69% (11 ... ... ... (10 ... (14 ... Ең жоғарғы көрсеткіш мұнда да мәнерлілік, 88%
құрады (14 студент).
Сурет 3.3.1 – ... ... ... ... тәжірибеге қатысушы студенттер ... ... ... қолданып, өз ойларын жеткізе алатын дәрежеге
жетті. өз ойларын жазбаша да, ауызша да жеткізе білді, бұған ... ... ... де ... ... жоқ деп ... ... оқытудан кейін, постэксперименттік бақылаудың тапсырмалары олар
үшін қиындық тудырған жоқ. Тәжірибелік ... ... ... ... қалыптастыруда сандық және сапалық көрсеткіштер
байқатты.
Сонымен, тәжірибелік оқыту мәдениетаралық ... ... ... және ... ... жұмыстың тиімділігін
көрсетті, ал коммуникативтік сипатқа ие арнайы ... ... ... ... ... ... негіз болды.
Тәжірибелік оқыту жұмысын тиімді ... ... ... ... ... ... студенттердің жеке юас ерекшеліктерін
ескеру негізінде біздің ұсынған әдістемелік үлгіміз дәлелденді деп толық
сеніммен айтуға болады.
4. Тәжірибелік ... ... ... ... ... бақылаудың сараптамасы тәжірибеге
қатысушы студенттер лингвоелтанымдық ақпараттар негізінде мәдениетаралық
қарым-қатынасқа түсуге ... ... ... ... ... тапсырмалары аса бір қиындық тудырған жоқ.
Пред және постэксперименттік бақылаулардың ... ... біз ... ... ... сандық және сапалық
көрсеткішке ие болды.
|Өлшемдері ... ... ... ... |
| ... | ... ... |
| | | | ... (%) ... |16 ... |12 |75 ... | | | | ... ... | | | | |
| | ... |15 |94 ... |16 ... |8 |50 ... | | | | |
| | ... |12 |75 ... ... ... |10 |63 |
| | ... |14 |88 ... ... |16 ... |14 |88 |
| | ... |15 |94 ... және ... бақылаулардың нәтижесі біз белгілеген
өлшемдер бойынша орташа көрсеткішті көрсетіп отыр.
Сурет 3.4.1 – ... ... 3.4.2 – ... ... ... бойынша, мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсуге жағдай
жасайтын басты шарттардың бірі мыналар:
- студенттерге тілін оқып ... ел ... ... беретін
лингвоелтанымдық ақпараттарды пайдалану, яғни кәсіби бағыттағы, танымдық
құндылығы бар, және ... ... бар, және ... ... материалдарды қолдану оқытудың сапасын
арттырады;
- ... ... ... ... ( әдістемелік үлгінің
теориялық сипаттамасы бойынша), олардың негізінде жеке жеке ... ... ... ( ... іс-әрекет мақсат болады, содан соң басқа
іс-әркетті орындаудың ... ... ... таныс емес, олардың танымдық коммуникативтік ... ... ... ... ... лексикалық және грамматикалық құбылыстарын
біріктіру;
- жеке тәсілді секеру ( оқу процесінде эмоциональді мотивация үшін жағдай
жасау);
- жазу сөз ... ... ( ... ... доғары оқу орнында оқуда
пайдаланылатын);
- проблемалық жағдаяттарды ... ... ... ... көрсетілген диаграммада тәжірибелік оқытудың
көрсеткіштері берілген. Егер ... ... ... мәнерлілік ие болса, онда қазіргі жағдайда барлық өлшемдер де
орташа ... ... ... аз ... дегенмен нәтижелер біздің ... ... ... ... ... тарау бойынша қорытынды
Кез келген әдістемелік зерттеу жұмысының мақсаты-шетел тілін оқыту
практикасында іске асатын мәселені табу, яғни ... ... ... ... үшін ... эксперимент жүргізу. ... ... ... қолдану негізінде мәдениетаралық
қарым-қатынасқа түсу деңгейін анықтау үшін, ... ... ... ... ... ... және ... жүргізілді, оның мақсаты тәжірибе жолымен ұсынылып отырған
әдістеменің жұмыс жасайтындығын тексеру. ... ... ... мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретудеңгейін анықтау
үшін предэксперименттік ... ... бұл ... ... ... ... аса ... кезең болып табылады .
Студенттердің оқу процесі ... ... ... және актерлік шеберліктері деуге болады,
себебі қазіргі жастар ашық және өз ойын анық ... ... ... немесе ұялу деген студенттер тарапынан болған жоқ. Ағылшын ... ... ... бол ... ... болып, сол халыққа тән мінез-құлық
көрсете алады.
Сондай-ақ мұғалім мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйретуді ... ... ... жеке ... ... ... жөн, ... біртұтас педагогикалық процесте студент ... ... ... яғни ... ... тән ... ... бар тұлға. Бұл
мұғалімнен студенттің жеке ерекшеліктерін ескеруді талап етеді.
Тәжірибелік ... ... ... ... ... ... барысындағы мұғалімнің нақты қызметі, студенттердің жеке ... ... ... ... ұсынған әдістемелік үлгіміз
дәлелденді деп толық сеніммен айтуға болады.
Сөз мейлі жаттанды болсын, ... оның ... сай ... ... ... ... ... себебі сөздердің дұрыс айтылмауынан ... ... ... ... тууы ... ... Сондықтан да біз
студенттерімізді дұрыс мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсуге ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа
бағытталған, қоғамдық ... ... ... идеалдарды
қалыптастыруды және оларды жалпы адамзаттық құндылықтарға ... ... ... қабілеті жайлы мәліметпен қаруланған мұғалім
алғашқы сабақтардан бастап-ақ олардың қабілетіндегі ... оны ... ... ... ... замандағы қоғамның талабына сай шетел тілдерін оқып үйрену-
адам білімінің тек ағартушы тәрбиелік компоненті ... ғана ... ... ... және жеке тұлғалық тұрғыдан қоғамда лайықты орын
алуға ұмтылысын да қарастырады. Халықаралық ... да ... және ... ... даму ... ... тілде
ақпарат алмасу кеңінен жолға ... ... ... ... ... ... ... елдегі маңыздылығын көрсетеді. Қарым-
қатынассыз адамның өмір ... ... ... яғни ол ... ... Қарым-қатынас адамдар арасындағы өзара түсінісу, бір-біріне әсер
ету, ақпарат алмасу кезеңдерінде негізгі қызмет атқарады.
Сондықтан ... ... ... тек қана жаңа ... емес, сондай-
ақ басқа елдің мәдениетіне тән үлкен ерекшелікке жолығады. ... ... мен ... ... ... ... ... табылады. Бір сөзбен айтқанда мәдениетаралық қарым-қатынасқа үйрету –
жат мәдениетті түсініп, өз мәдениетін меңгеру, басқа ... ... мен ... ... ... ... ... мен мәдениеттер арасындағы
түсінісу құралы болып келеді. Өзге ... ... ... сол ... жазу және ... оқулықтан алған білімдері өзге ел жайлы жарнама
емес, керісінше студенттердің сол тілде ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Әрбір мәдениеттің өзіне тән тілдік жүйесі бар, сол арқылы оның
өкілдері қарым-қатынас жасайды. Мұны ... ... ... деп ... ... ... құрал- адамның сөйлеген сөзі, осы
сөз арқылы адамдар бір-біріне ақпарат береді және ақпарат алады.
Адамдар ... емес ... өз ... эмоциясын, сезімін
толық та анық білдіру үшін қолданады. Бұл ... ... ... ... табылады, бірақ вербальді емес белгілер әртүрлі мәдениетте әртүрлі
мағынаға ие. Сондықтан басқа мәдениет өкілімен қарым-қатынасқа түсу ... ... тән ... ... емес формаларын түсініп,
білген жөн.
Қарым-қатынаста қолданылатын ... және ... емес ... ойды ... ... ... ... ойды толық жеткізетін,
үшіншіден шетел тілінде тілдік ... ... ... ... абзал. Осы элементтер арқылы қарым-қатынастың мәдениетаралық
мағынасын, ойын ... ... Э. ... ... ... "тіл-ұғымдар
жүйесі, ол мәдениетті бейнелеу үшін қолданылады. Адам әрқашан кедергілерге
тап болады және ол жағынан келеді. Басқа ... ... ... оны ... жақсы білу үшін, оны бастан өткізу керек, сонда тұрып өсу керек, оны
оқып немесе сынап ... оны ... сезе білу ... ... біздің
айтқан ойымыз, жасаған әрекетіміз, жай қарапайым заттардан, міндетті түрде
бояумен айшықталған ... ... ... Тек қана ... ... немесе
сол тілде сөйлеуші ғана емес, сол мәдениеттің сенімді өкілі болуға тиіспіз.
Қарым-қатынасқа қатысушылар ... мен ... ... ... ... да қазіргі таңда мәдениетаралық қарым-қатынастың философтардың,
лингвистердің, ... ... ... ... ... ... ... өздерінің лингвомәдени
тәжірибесін және ұлттық мәдени шарттары мен ... еске ... ... мәдени тәжірибең әрқашан жат мәдениетті ... ... ... Жаңа ... феномендерді меңгере отырып, студенттер өздерінің ой
санасын одан ары дамытады және дәл осы ... ... ... тілдік
және мәдени білімнің ұлғаюына септігін тигізеді. Сонымен қатар есте ұстар
бір нәрсе- мәдениетаралық қарым-қатынасқа ... мен ... ... ... ... ... жарнамасы бола алмайды және бұл әлемге сол
мәдениет өкілінің көзімен қарауға негіз болады.
Тілін оқып жатқан елдің ... ... ... келе ... басты
міндеттердің бірі. XIX ғасырдың аяғында тілдерді оқыту мәселесінде бірінші
орында ... ... ... ... оқып жатқан елдің реалийлерімен танысу
мәселесі де ... ... ... бір ... ... ... емес,
себебі бұл елтану элементтерін тілдік құбылыстармен ... ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ бұл оқушылар үшін жаңа
шынайылықпен танысу болып табылады. «Лингвоелтаным» ұғымы бұл бір ... ... ... ... ... ... оқып жатқан ел туралы нақты мағлұмат
береді. Себебі негізгі объектісі ел емес, тіл ... ... ... жалпылама айтқанда олардың мәдениеті.
Лингвоелтанымның басты мақсаты мәдениетаралық қарым-қатынас ... ... ... ету, ең ... шынайы тілдік
мәтіндер мен серіктестің әңгімесі.
Зерттеуші ғалым Г.Д.Томахин былай дейді: «лингвоелтаным ... ... ... ... Халықтың мәдениетінің ерекшеліктерін , тіл иесінің
және оны қоршаған ... ... ... анықтайтын тілдік
бірліктерді оқытады.» ... ... ... ... ... ... жатқан елдің мәдениетіне тән ерекшеліктерді анық көрсететін тілдік
бірліктерді оқу мен ... ... ... ... себебі оларды біздің
түсінуімізге қиындық ... бұл ... ... ... кино ... шетелдіктермен қарым-қатынасқа түскенде де байқалады.
Қазіргі таңда лингвоелтанымдық ақпараттарды кез келген жерден алуға мол
мүмкіндіктер бар: ... ... ... тілі ... ... ... материалдарынан және т.б. Мәдени минимумды
оқыту үшін қандай материал таңдап алған жөн деген ... ... ... ... ... ... “Practical English Teaching”,
“Forum”, “Teaching Cultural Literacy to ... ... осы ... лингвоелтанымдық ақпараттарға оқушыларды қалай
қатыстыруға болады? Мұнда тек қана лекция оқып ... ... ... ... қоймай, үйренушілердің белсенділігін арттыру үшін жұптық және
топтық жұмыстар, жоба жұмыстарын т.б. ... ... Бұл ... басты мақсаты- лингвоелтанымдық ақпараттармен жұмыс ... ... табу ... ... Мысалы, сұрақ-жауап, тест,
географиялық картамен жұмыс, прагма-профессионалдық жағдайлар, ... ... ... символдары туралы әңгіме және сол ел туралы
видеофильм.
Лингвоелтанымдық ақпараттарды қолдана отырып іске ... ... ... ... бағытталған болуы шарт, сонда ғана ол ... ... қол ... ықпал етеді. Мұғалімнің
лингвоелтанымдық ақпараттарды жинақтауы, студенттерге ... ... ... ... береді. Ал бұл өз кезегінде студенттерге
басқа мәдениет өкілімен еркін қарым-қатынасқа түсуге ықпал етеді.
Қолданылған әдебиеттер
1. ... Н.Д. ... ... ... ... в ... ... Л.Н. Межкультурная коммуникация как основа ... ... №6, ... ... С.Ә. ... ... өзекті мәселелері" Әдістеме. Методика.
№1, 2005.
4. Фурманова В.П. ... ... и ... в
теории и практике обучения иностранному языку.- автореф. 1993.
5. Тер – Минасова С.Г. Язык и ... ... М:, ... ... Л.С. ... ... коммуникации. М:, 2004.
7. Ласера Ж. Избранные труды. 1974.
8. Бахтин В.В. Избранные ... ... ... М.Б. ... ... ... теории и практики.
// Вестник МГУ. Серия 19. Лингвистика и межкультурная коммуникация. №3,
2005.
10. ... Б.В. ... по ... ... ... ... М:, ... Верещагин Е.М, Костомаров В.Г. Язык и культура. М:, 1983.
12. Красноперов А.В. ... ... ... языку.// Иностранные языки в современном мире.(материалы
республиканской научно-методической конференции, 10-11 декабря, 1998 ... ... ... Э.П. ... ... и ... иностранному языку. М:
1972.
14. Ушинский К.Д. Избранные ... по ... М:, ... ... З.Ж. ... культуры межнационального общения младших
подростков средствами двуязычие: дисс.канд.пед.наук.
16. Бодалев А.А. Личность и общения. М:, 1983.
17. Холл Э. ... и ... М: ... ... Ф.М. ... на уроке иностранного языка. // Иностранные
языки в школе. №1, 1991.
19. Гальскова Н.Д, Гез Н.И. ... ... ... ... и методика. 2-ое издание. М:, 2005.
20. Спичко Н.А. Образовательная среда в обучении иностранным языкам. ... ... в ... №5, ... ... Л.Г. ... межкультурной коммуникации и значение слова.
Иностранные языки в школе. №5, ... ... Э. ... // ... труды по ... ... ... И.И. ... ... ... ... иноязычной речи. М: 1989.
24. Сысоев П.В. Язык и культура. Иностранные ... в ... №4, ... ... Е.И. Теоретические основы обучения иноязычному говорению. –
Воронеж:, 1983.
26. ... Н.К. ... ... ... ... ... М: ... Кунанбаева С.С. Современное иноязычное образование: ... ... ... 2005. ... ... И.А. ... ... обучения говорению на иностранном
языке., М: 1978.
29. Петровская Л.А. Компетентность в общении. М: 1989.
30. ... Т.М. ... ... М: ... ... П.Н. ... ... иностранным языкам. М: 2004.
32. Гальскова Н.Д. Современная методика ... ... ... ... ... Э. ... // ... труды по языкознании и
культурологии.
34. Исабеков С.Е. Межкультурная коммуникация как ... в ...... ... №1, ... ... А.Б. ... коммуникация – жалпы білім беретін оқу
орындарындағы шетел тілін оқытуда оқу ... ... ... Тіл ... ... том. ( Белгілі қазақ ғалымы М.М. ... ... ... ... ... ... ... С.К. Межкультурное общение: компоненты, параметры,
стили. Мышление, ... ... ... ІІ. ... 2000. (Материалы
межвузовской научно-практической конференции посвященной 75-летию Н.М.
Курманбаева.)
37. ... Г.Д. ... ... коммуникации ... Их роль в ... ... ... ... ... ІІ часть.( Материалы международной научно-практической конференции
посвященной 85-летию М.М. Копыленко.)
38. ... Г.М. ... ... ... и ... его организации.
Мышление, язык, лингводидактика. Часть І. ... 2000. ... ... ... ... ... ... Кузнецова Т.Д. Психологические аспекты концепции обучения иностранным
языкам проф. Н.М. Курманбаева. Мышление, язык, лингводидактика. Часть ... 2000. ... ... ... ... ... Н.М. ... Борисенко М.К. Некоторые аспекты ... ... на ... ... // ИЯШ. №3, 1997, ... ... С.М. Лингвострановедческий подход при обучении французскому
языку в младших классах. // ИЯШ. №2, 1997, ... ... А.Н. ... ... ... ... Ж.Я. Роль и ... ЛСА при обучении иностранного языка // ... ... ... Г.Д. ... что это такое? // ИЯШ 1996-№6.
45. Никитенко З.Н. Лингвострановедение.// ИЯШ 1994-№5, с.13.
46. Томахин Г.Д. Культура стран ... ... // ИЯШ ... ... ... Р.К. Лингвострановедение или иностранная культура ... ... ... ... М.А. ... материалов лингвострановедческого содержания для
чтения.// ИЯШ 1994-№4, с.38.
49. Рубинштейн С.Л. Задачи и мотивы ... // ... ... ... М.: ... ...... Осиянова О.М. О содержании национально-культурного компонента в
обучении ... ... ... с.21.
51.Мулдашева М.Г., Ермекова К.А. Тіл арқылы ... ... ... ... бірі. // Вестник КазГУМОиМЯ, №1, 2001.
52. К.Токтыбаева. Роль ... ... в ... ... чтение”. // Вестник КазГУМОиМЯ, №1, 2001.
53. Карлинский А.Е. ... ... ... ... ... ... ... коммуникации и
лингвокультуроведения. Их роль в практике обучения иностранному языку. ... ІІ ... ... ... научно-практической конференции
посвященной 85-летию М.М. Копыленко.)
54. Исабеков С.Е. ... ... ... // Язык и
культура: лингводидактический аспект-Алматы,1998
55. Лингвострановедческий подход в ... ... ... ... // ... языки в школе, 1993, №1
56. Тусельбаева Ж.А. ... ... ... ... ... информатизации профессионального образования. дисс.канд.пед.наук.
Алматы 2000
57.Ариян М.А. ... в ... ... ... ... классах.// ИЯШ. №2. 1990. с.11.
58. V.Frank. General purpose ... book. Almaty, ... ... D.Sh. Kalibaeva A.G. A course book for Juniors. Almaty ... Э.А. ... ... в ... ... иностранным
языкам.-Воронеж, 1971, с.7.
61. Sally Burgess with Richard Acklam. Gold advanced. Longman Press. 2006
Appendix
CASE STUDY
Problem
Shenan had the opportunity, for the first time after nearly ... of language study at a rural ... to talk to a native ... Kazakh. The ... seemed to be going okay, until suddenly ... lady stopped, looked at him ... and asked why he ... her so rudely.
Possible solutions
Clearly, Shenan has misjudged his audience in some way. He ... ... what went wrong. Was he supposed to use a ... form of
address because of her age or gender? Had he chosen ... forms ... that were less than ... ... slang, or ... her educational background (whatever it might have been)? Shenan
should of course, ... and explain that he had not meant any ... there are some other things that he can do to prevent making the ... ... He can ask the lady to explain why she thought he was rude. This ... only the most ... way to determine his error but also the
most likely method to give him the ... he needs not ... ... her once he has ... He can ask his teacher about the lady’s ... She should have
some good insights into what might have ... He can learn about and practice ... his speech – this ... he probably should have done in advance and ... do now.
CASE STUDY
Problem
Felicity was talking on the phone with a native speaker who, in ... ended the ... in a strange and abrupt way, in ... up on her. She was ... stunned and did not know what she did
wrong. Now she feels angry with the native speaker. What should she ... ... The first thing Felicity should do is what she should have done ... the phone call: learn phone courtesy for the culture she ... If she is learning English, then she should be angry because
hanging up the phone without going through a parting ritual ... in the United States. If she is learning Russian, on ... hand, a parting ritual is unusual. When the ... ... the telephone conversation has been completed, it is logical
simply to hang up the phone; there is no rudeness ... In the case of English, Felicity should call the person back and ... she said or did wrong to make the person hang up on her. ... be ... perhaps there was a technical problems in ... ... In the case of Russian, Felicity should not only feel better but ... also adopt the same habit since it is ... appropriate.
CASE STUDY
Problem
Sheila was talking to a native speaker when he fell silent. In ... met a couple of ... with silence. This made her feel awkward. ... she have ... ... was lost because she had not learned the meaning of silence in ... she was studying. There are some things she could have done.
1) Beforehand, she should have learned the meaning of silence in ... she should have known how to feel and how to react – and might ... caused the silence in the first place. After all, perhaps the kinds ... she was asking were ... as rhetorical by her
interlocutor. Or perhaps something she said had shocked ... At the moment that she ... the silence, she had ... (a) to become silent herself – this would probably have ... ... worse, (b) to repeat the last question – perhaps it ... ... to be a question because of her ... (c) to try
a different intonation or tell her interlocutor that she was asking a
question, (d) to ask a ... question or ask the question in ... way – perhaps the question had not been ... ... the way she had phrased it, (e) to change the topic of ... perhaps she had chosen an uncomfortable topic for her
interlocutor for personal or cultural reasons, or (f) to ask ... why he had fallen silent – if none of the other ... this might be the only way to find out what, if ... ... ... She should find out now how silence is used in the culture she ... so that she will not repeat her ... if any, in ... ... was invited to a reception in Bahrain. Upon arrival, she immediately
approached her host and extended her hand. He did not take it, and ... her feel very awkward. What should she have ... ... had clearly made a faux pas. What should she have done? ... to begin with. Here are some things to think about:
1) Jamie should have studied the customs before going to the ... ... ... will shake hands in a ... fashion,
the indigenous men will not shake a woman’s hand. Jamie should ... for her host to extend his hand before she extended ... Caught in this awkward ... about all that Jamie could do ... to let her hand drop and focus on the ... rather than
dwelling on the situation or feeling awkward about ... ... was a new program manager for a group of people from ... They spoke ... English and had been in the United States ... periods of time, although they mostly associated with other members
of the Latin American community locally. As, Robert waxed eloquent in ... speech to his ... he dwelled on the ... ... for each other. In doing so, he ... the words through
gesture, hitting on fist against the palm of his hand. At first, ... giggled, then they broke into full ... Robert was ... did not know how to proceed. What should he have done?
Possible solutions
1) The first thing Robert should have done was ... in advance the ... to his audience of any ... planned to use in his speech. He would have found out before making
that particular gesture what one of his ... told him ... Latin American culture his gesture had pretty much the ... as showing the middle finger to someone in the United
States- a sexual ... So, Robert was sending a very ... He was saying “let us respect each other” and ... ... just the opposite. Of course, it was funny to his audience –
who knew that he meant the words but did not ... the meaning ... gesture for ... Robert could have changed the topic and stopped the ... ... he did not ... was going on, and he ... ... his goal. It does not matter whether the words ... the gesture is wrong, or the ... is wrong. When in
doubt, don’t. go on to the next point and find out ... what ... is- which is exactly what Robert did in this ... ... STUDY
Problem
Janet is living in Almaty this year in a foreign – exchange program and ... very friendly with a young woman who lives in the same ... The woman will be ... a baby soon, and Janet would like ... a baby shower for her. How should Janet go about doing ... ... should stop- immediately. She should forget about giving a ... she should forget about giving a present. This is ... bad ... ... and would be very poorly received. How could Janet know this?
Before undertaking any action that involves another person that Janet ... seen a native speaker do, she should research how that action will ... and ... In this and other cases, she can ... ... reading ... about cultural behaviors in books ... language ... and the ... watching what others do in reaction to ... events and how ... to others’ actions- i.e. learn what is the range ... for each life event (such as ... and ... checking the possible reaction with a friend who is a native ... STUDY
Problem
Mark was attending a reception at the American Embassy in Kazakhstan and
was quite surprised by the ... that ... ... the ... started out around the food table, but by the end of the ... the Americans, including himself, were “plastered” against the walls
and the Kazakh people were facing them, talking to them, and while ... was pleasant enough, he felt very ... What ... on and what could he have done about it?
Possible solution
Mark was caught in a personal space ... Kazakhs like being ... and ... like to be at arm’s length. So, every time the ... too close, the Americans stepped back in order to maintain the ... That made the Kazakhs come closer, and the ... back ... Over time, the Kazakhs backed the ... into the wall. Had ... what was ... he could have stood his ground- not taken ... backward. Being comfortable with such proximity, however, would not
have happened on the spot. Mark and anyone from an arm’s- length or ... society, needs time to develop comfort in a ... amount ... space. So, Mark should practice standing still and not moving ... his native- speaker friends and on any other ... he can. Over
time, he will develop a level of comfort with the smaller ... after all, his current comfort level comes from a lifetime ... the greater ... ... will be going to ... on an exchange program, and she doea ... to offend anyone ... with her body language or manners. What
can she do to ... ... She can ask her teacher to give her some ... She can read some books on the ... She can watch films from there and pay ... both to the ... of the speaker and to the reaction of the ... If she finds that some of her typical body language may be ... can practice altering it-with friends, ... her teacher, native
speakers, or alone at home.
CASE STUDY
Problem
Roseann, an exchange student from Chicago, was sitting in a ... ... taught by a native speaker of Kazakh, when that teacher ... her head. She was shocked and did not know how to respond. ... she have ... ... Roseann did not know is that this is an ... gesture. ... an older lady, was very pleased with her ... Not knowing
this:
(1) Roseann could probably safely assume that this is a custom to which ... not assumed but that it is not a negative thing- ... if ... happened to lead her to believe that anything negative is going on. ... confirm her ... ... based on how well she had ... ... the ... words, and the ... on the faces ... students who might be more familiar with this action than she ... class, she can ask someone who how to ... that behavior and how
she should have responded. This is not the last time that Roseann is ... ... an action that she does not know how to ... In ... her best choice of response is probably to assume that the actions
are harmless and neutral (or ... until she can find out what ... ... Roseann could ask the teacher why she was stroking her hair; in ... she could probably ask directly since the teacher is likely used ... with ... who do not always ... local customs, or,
perhaps better, indirectly ( Am I doing okay?)
CASE ... is an exchange student in Tokyo. She heard through one of ... friends that a number of people consider her rude and ... is shocked because at home she is ... somewhat self ... shy. She asked if she had used ... language, and the answer
was no, that it was her “attitude”. What might be going and what Barbara ... ... ... might well consider and pay ... to how she uses her eyes. ... United States, she probably has become used to looking someone ... the eye. This is not accepted in Japan, especially when dealing with
people senior to you or in a higher position (e.g. ... She needs ... down, and she will probably need ti monitor her behavior ... it has become ... STUDY
Problem
Sean was excited about his first visit to a Finnish sauna. He met his ... in front of the sauna, even showing up early, with a new ... and towel in hand. His friends looked at him oddly and asked ... things were for. Slowly, it dawned on Sean that saunas were ... places.
Possible solutions
Sean should have researched the sauna situation before he agreed to ... ... before he arrived. Now, he is in an awkward ... How ... it will depend very much on how much ... he has for ... how much cultural stretching he is capable of doing. There are really
only two choices, depending upon what he is willing to ... he can simply remove his closes and enjoy the sauna; this takes ... flexing but many people flex like this all the time- and one ... book’s authors ... a nude staff meeting in a sauna at one ... he can politely explain that this is much nudity is not ... he is
accustomed to- it does not happen in his culture- and ask to be ... his ... to ... in the bathing session, ... that he had got them for a ... drink and/or ... of six public holidays Christmas Day in Britain was a ... before the ... to ... It is not ... that many
social customs connected with the celebration of Christmas go back to pagan
times, as, for ... the giving of presents and having a real ... a ... idea of using a fir-tree for Christmas came to Britain ... When the princes of German house of Hanover became the ... Family, they helped to make the ... tree custom popular ... every winter in ... Square, in front of the National ... enormous fir-tree stands. It is the gift from the people of Oslo ... The ... tree is brightly ... Its branches are ... tinsel and hung with big ... stars and shining balls of ... and different sizes.
The houses are decorated with holly and a bunch of ... cards (first became popular in the country about 130 years ... arranged on ... shelves, tables and ... small towns and villages one may still see carol singers who came ... in front of the house and sing or play ... carols. They ... Christmas box with a few pennies of coppers in return for their ... The money ... is then donated to some ... cause, for
example to help old people.
The Europeans and the ... ... New Year Eve on the 1-st ... It is not the same with the people of Turkish origin. ... their New year in spring. It is quiet ... In ... awakens from her long winter sleep. ... is filled with a new
life and the earth is warmed by the rays of the sun. All people of ... origin calls this very holiday ... The Kazakh ... to this ethnic group have got such a holiday too. It goes back ... times and has long lost it is ... ... On this ... relax6 eat6 drink and make merry.
Naurys- is common to all people of Turkish origin. A week before ... the people begin to prepare for the holiday. At first all doors ... should be open wide to let the fresh air in the ... Then
everything- clothes6 carpets6 blankets and e.t.c. should be taken out ... yard and hanged in the sun. after that ... begin to clean ... up their houses. On the 21-st of March at night table is laid with ... ... and seven kinds of dishes displayed on it. In ... of the table there is a large plate with water and a candle near ... is left for the night. They say that at night angels fly ... all the dishes and bless the water. Early in the morning all members
of the family wash their hands and faces and taste the dishes in order ... healthy and wealthy. The ... dish called Naurys Kosher ... in every house. It is a kind of soup ... of ... ... salt and pepper. Almost ... should taste it.
Then guests are invited by every ... People eat, drink tea ... sing song, dance, play the dombra and simply have a good ... Naurys it is not allowed to drink strong drinks, to quarrel or ... ... should forgive their ... on Module-5 – ... ... This ... channel is financed ... by a license fee.
a) ITC
b) ITV
c) BBC
2. These television services are largely funded by ... BBC1 and ... ITV and ... CIM and ... Channel 4 broadcasts for around 139 hours, about half of which ... ... ... ... ... ... This kind of newspapers contains less print and more pictures, devotes
much space to the politics and other serious news and is larger ... ... ... ... This kind of ... uses larger ... writes in a simpler
style of English, concentrates on human interest stories, which often
means sex and ... ... ... ... Which of these papers occupies certain position on the right ... The ... The Cardian
c) The Independent
7. Which of these papers occupies certain position on the left ... The ... The ... The ... What radio station could be called mother of ... ... CII
b) FOT
c) BBC
9. Halloween is celebrated on …..
a) May, 1
b) October, 31
c) November, 31
10. Christmas is celebrated on …..
a) ... ... ... ... ... 25
11. St. Valentine’s Day is celebrated on …..
a) February, 14
b) May, 14
c) February, 4
12. When is it ... to wear ... old, ... new, ... and ... blue”?
a) at the wedding
b) at the funeral
c) at the birthday
13. Who was believed to be around on ... ... witches and ... ... What does children shout at the doors to make people give them ... small presents?
a) give or die
b) stitch a time
c) trick or treat
15. What is the most popular team game in ... ... ... ... What is another ... of football in ... ... cricket
c) soccer
17. What is the fashionable horse race place which the Queen ... ... ... ... What ... does take place at ... ... Tennis
c) Rugby
19. What teams traditionally take part at the Boat Race?
a) Oxford and Liverpool
b) Oxford and Glasgow
c) Oxford and ... It performs from mid-July till ... ... a ... of ... and ... both British and ... promenade concerts
b) festival concerts
c) holiday concerts
21. Where is all schools of European painting from 13 ... the National ... the British ... the Tate ... Where is all schools of modern European painting ... the National Gallery
b) the British Museum
c) the Tate Gallery
23. What place is associated with the ... wax ... the Tower of ... Madame ... Museum
c) The National Army Museum
24. Where can visitors view the ... of ... and torture, ... ... ... the Crown ... the Tower of ... the Victoria and Albert Museum
c) The National Army Museum
QUESTIONS
1. Course
2. I want to learn English in ... Would like to know about ... Do you read books of foreign ... What kind of books do you ... Your favorite ... Your favorite ... I’m ... in themes…………..
9. I want to read more about culture of English ... I would read ... holidays and ... about flora and fauna,
- cowboys, pirates, Indians,
- novels and sonnets of Shakespeare,
- kinds of ... pop, rock, country ... ... famous ... cities of ... Form “star’s parade” ( 5 very popular people: sportsmen, singers,
politicians, and etc).
St. Valentine’s ... ... Leader: Today we ... one of the best holiday which young and ... love. It is St. ... Day. It is a religious holiday which is
celebrated in Great Britain. St.Valentine’s Day has roots in ... One of the early symbols of love Cupid, the Roman God of love, ... ... by the image of a young boy with bow and arrow. ... a ... priest in roman empire three hundred years after the ... Jesus Christ. He had been thrown in prison for his ... On February
14, Valentine was beheaded, not only because he performed a miracle- ... the ... daughter from her ... the night before he ... but he wrote a letter to the girl, signing it “From ... friends and ... what legends about this day do you know? ... to us.
Students tell another legends.
II. For the game Valentin and Valentine leader offered to choose ... leaders gathered notes with names of ... ... and quiz.
1. For the competition chosen 5 couple. Girls and boys ... sing a ... ... is offered to read poem about ... are ... are ... is ... so are you
(fans may help)
3. Every couple prepared postcard with wishes in English for ... For a nice ... a special friend or for special ... not let this day go ... a special ... ... for fans. “What do you know about St.Valentine’s ... Who was the ... who lived 300 years after the death of ... in the Roman empire? (a ... ... What did he do the night before he was ... (He wrote ... daughter a farewell letter, signing it “From your Valentine”.)
c) What holiday did people ... in Rome many years ago? (A ... held in honour of the Goddess of ... What is ... day now? (It is a day for ... What can you do on this day? ( Send a postcard with the words ... to any person, bake a special cake, send roses and ... received ... Musical ... Given the word ... Day. You must form ... Summing ... have talked quite a lot about St.Valentine’s Day today. It is ... to see that all of you like it and know ... about it. ... learnt more about this holiday. I think that all of you enjoyed ... ... ... ... және ақпараттық технологиялар көмегімен
ұйымдастырылатын жобаларға қатысу
Мәдениетаралық қарым-қатынас
Шығармашылық белсенділік
өзге мәдениетті ... ... ... ... ... ... талдау
Жат мәдениетті қабылдау
Жат мәдениетпен танысу
Қарым-қатынасқа дайындық
Лингвоелтанымдық ақпарат
хабарласу
почта
интернет
Шетелдегі оқу
Шетелге іс-сапар
саяхат
Халықаралық достастық және адамдар қарым-қатынасы (күнделікті қарым-
қатынас)
Жаңа ... және ... ... ... ... қарым-қатынас
Тұлғаның лингвомәдени құрылымы
Геоэкономикалық әлем және ұлттық шындық
Полимәдени шындық және ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударманың түрлері. Аударма мәдениетаралық қарым-қатынас құралы21 бет
Мәдениетаралық қарым –қатынас және аутенттік мәтіндер87 бет
Оқушылардың мәдениетарлық қарым-қатынас біліктілігін қалыптастырудың теориялық негіздері41 бет
Баладағы қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырудың психологиялық негіздері25 бет
Жантанушы студенттердің қарым-қатынас мәдениетін ұстану ерекшеліктері99 бет
Корея халқының мәдениеті, Қазақстанмен қарым - қатынасы10 бет
Мұғалім мен оқушылардың қарым-қатынас мәдениеті10 бет
Педагогтың қарым-қатынастық мәдениеті7 бет
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан мен ресейдің мәдени саладағы қарым-қатынастары99 бет
Қонақ үйдегі қызметкерлердің қарым- қатынас мәдениеті23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь