Жоғарғы мектеп студенттеріне патриоттық тәрбие берудегі халықтық тәрбие дәстүрлерін пайдалану

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 Қазіргі таңда жоғары мектеп студенттеріне патроиоттық тәрбие
берудің ғылыми.теориялық негіздері
1.1 Патриоттық тәрбие беру мәселесінің педагогика ғылымында
зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Жоғары мектеп студенттеріне патриоттық тәрбие берудегі халықтық дәстүрлерді пайдаланудың тарихи педагогикалық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ..




1.3 Жоғары мектеп студенттеріне этнопедагогикалық негіздері арқылы патриоттық тәрбие беруді қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Зерттеу тақырыбымыздың өзектілігі: Қазақстан Республикасы өзінің тәуелсіз мемлекет бола алатындығын бүкіл әлемге дәлелдеді. Ендігі басты міндет – осы мемлекетіміздің өркендеп өсуі. Халықтық әлеуметтік – экономикалық жағдайын көтеру.
Осыған байланысты жоғары мектеп студенттерінің патриоттық тәрбиесі педагогикадағы аса бір күрделі де көпжақты мәселе.
Қазақстанды «Отаным» деп таныған әр азаматтың осыған өз әлінше үлес қосуы, патриоттық тәрбиенің, ұлттық сана-сезіммен құндылық бағдарды, арман-тілекті қалыптастырудағы ерекше проблемалармен сабақтас болып отыр.
Жастарға патриоттық тәрбие берудің бағдарлы идеаларын Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан 2030» Қазақстан халқына жолдауының «Қазақстан мұраты» деп аталатын бөлімінде: «Біздің балаларымызбен немерелеріміз, бабаларының игі дәстүрін сақтай отырып қазіргі заманғы нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар бейбіт, абат, жылдам өркендеу үстіндегі күллі әлемге әйгілі әрі сыйлы өз елінің патриоттары болады» – деп қазіргі жастардан үлкен үміт артып отыр [1].
Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» заңында «Білім беру жүйесінің міндеттері азаматтық пен елжандылыққа , өз отаны Қазақстан Республикасына сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, халық дәстүрлерін қастерлеуге тәрбиелеу» деп атап көрсетілген [2].
Жаңа ғасырдың объективті даму ерекшеліктері қоғамның әртүрлі кезеңдердегі педагогикалық процесте өзгеріске түсе отырып патриоттық тәрбиенің мазмұнын, оның оқу тәрбие процесіндегі рөлі мен орнын анықтап, міндеттерін нақтылады.
Мемлекетіміз егемендігін алған жылдарында –ақ патриотизм ұғымы, оның мазмұны төңірегінде пікір талас жүріп келеді. Патриотизм, патриоттық тәрбие мәселелері жөнінде «Қазақстандық патриотизм», «Ұлттық патриотизм», «Ұлтжандылық» деген ұғымдардың мазмұндық құрылымы туралы жарық көрген Психологиялық және педагогикалық әдебиеттерді мерзімді педагогикалық басылымдарды, ғылыми еңбектерді зертеу, педагогика тарихында жоғары мектеп студенттерін патриотизм мен интернационализм рухында тәрбиелеуде айтарлықтай тәжірибе жинақталғанын көрсетеді.
Студент жастардың патриоттық тәрбиесінің теориясына В.А.Сухомлинский, А.В. Луначарский, С.Т.Шацкий, Ю.К. Бабанский, Э.И.Моносзон т.б. зерттеулерде дәлелденген.
Жастарды патриоттық тәрбиенің ғылыми теориялық, және әдістемелік негіздерін Б.Т.Лихачев, Н.И.Болдырев, Э.Г. Абрамян, В.Ф.Фарфоровский, М.Г.Агаев, Н.Н.Агеенко, С.М.Ахмедов, О.Бозоров, С.Дустов, С.А.Каримбеков, т.б зертеу жұмыстарында қарастырылған.
Қазақстанда ұлттық тәрбие дәстүрлері мен білім беру саласының әр-түрлі проблемаларына қатысты М.Н.Сарыбеков, А.Табылдиев, Б.А.Әлмұхамбетов, Т.Тәжібаев, Қ.Құнантаева, А.Сембаев т.б. қарастырған.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030: Қазақстан халқына ел Президентінің Жолдауы.-Алматы., Білім, 1998
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы заңы» // Егеменді Қазақстан, 11 маусым 1999.
3. Қазақстан мектебі, №3, 2001.17б.
4. Момышұлы Б. Шығармалар. 1,2 том.Алматы, Жазушы, 1968-318б.
5. Бес ғасыр жырлайды 1 кітап 1989 жыл 59-81б.
6. Қазақ даласының ойшылдары (ІХ-ХІІғ.ғ) Алматы, Ана тілі1991.-288б.
7. Назарбаев Н.Ә. Заманның сыншысы да, тарихы да бүгінгі жастар. «Егеменді Қазақстан», 2001. 3 ақпан,-Б.1-2.
8. Төгісов Ә. Тәрбие арқауы-қазақстандық патриотизм./ Қазақ батыры, №4,1998.-2б.
9. Педагогическая энциклопедия .1-4том.-М.:Сов. Энцик., 1964-1968.
10. Б.Тлепов Қазақстан жастары және патриотизм// Ішкі саясат, 2005. 12б.
11. Словарь современного литературного языка .- М., Л., 1959, т.9.-296с
12.Филосовский словарь /Ред. И.Т.Фролов -М., 1986.-358с.
13.Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы.-Алматы, 2005.т.7- 218б.
14.Қазақстан энциклопедиясы. Алматы, 2004.т.3-158б.
15.Ә.Қалмырзаев «Біз,Қазақ, Ежелден Еркіндік аңсаған»Қазақстан 2030, Алматы, 1998
16. Иманбаева С.Т. Оқушыларды ұлттық жауынгерлік дәстүр арқылы баулудың педагогикалық негіздері: 13.00.01-Жалпы педагогика, педагогика және білім тарихы , этнопедагогика . Пед. Ғыл. Канд..дисс. - Алматы, 1999-122б.
17. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы. Алматы, «Блім», 2003 -280б.
18. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында.Алматы, 1996.-3б.
19. Табылдиев А. Методика преподования эпический произведений в казахской средней школе. Дисс...кан. пед. наук Фрунзе ,1967,-52с.
20. А.Саханова Жастар тәрбиесіндегі -патриоттық тәрбиенің қоғамдағы алатын орны// Білім 2005 №3 8б.
21. Сухомлинский В.А. Дума о человеке.-М., Политизд.1963.-75с
22. Ушинский К.Д.Собрание сочинений. М.,1990, т.2.-160б.
23. Бес ғасыр жырлайды 2-ші кітап 1989.
24. Қазақтың тәлімгерлік ой- пікір антологиясы./ Құрас. Қ.Жарықбаев., С.Қалиев.- Алматы: Рауан, 1994 32-44б.
25. Ұзақбаева С.А., Мұқанова Б. Қазақ этнопедагогикасының тәлімдік-тағылымдары. // Бастауыш мектеп 2005№6 13б.
26. Назарбаев Н.Ә. Заманның сыншысы да, тарихы да бүгінгі жастар. «Егеменді Қазақстан», 2001. 3 ақпан,-Б.1-2.
27. Ұзақбаева С.А. Тамыры терең тәрбие. Алматы, «Ғылым», 1995-232б.
28. Заман-Қазақстан 9 шілде, №13, 1993.
29.Агаев А. Патриотизм и интернацинализм советского человека.-М.,1985. -14с.
30. ТөлеубековаР.К. Бастауыш класс оқушыларн адамгершілікке тәрбиелеуде халықтықпедагогиканың озық түрлерін пайдалану:пед.ғыл. Канд. Дисс. Автореф. Алматы,1994.-55б.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ  АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
ЖАЛПЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... СТУДЕНТТЕРІНЕ ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕ ... ... ... ... курс ... ... | ... к., ... ... |
| | ... | ... ... | |
| | |
| | ... ... | ... және ... |А.С.Сатывалдиева ... ... | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... | |
| | |
| | ... » | ... ж. | |
| | |
| | ... және ... ... |З.Ә. ... ... ... | |
| | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | ... 2007 | ... | ... ... | |
|1 ... ... ... мектеп студенттеріне патроиоттық тәрбие | ... ... ... | ... ... тәрбие беру мәселесінің педагогика ғылымында | ... ... | ... ... мектеп студенттеріне патриоттық тәрбие берудегі халықтық | ... ... ... ... | ... | ... ... ... студенттеріне этнопедагогикалық негіздері арқылы | |
|патриоттық тәрбие беруді ... | ... | ... |
|............................................. | ... ... | ... ... | ... тақырыбымыздың өзектілігі: Қазақстан Республикасы өзінің
тәуелсіз мемлекет бола алатындығын ... ... ... Ендігі басты
міндет – осы ... ... ... Халықтық әлеуметтік –
экономикалық жағдайын көтеру.
Осыған байланысты жоғары мектеп студенттерінің ... ... аса бір ... де ... ... ... деп таныған әр азаматтың осыған өз әлінше үлес
қосуы, патриоттық тәрбиенің, ұлттық сана-сезіммен құндылық ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Жастарға патриоттық тәрбие берудің бағдарлы идеаларын ... ... 2030» ... ... ... ... деп ... бөлімінде: «Біздің балаларымызбен немерелеріміз,
бабаларының игі ... ... ... ... ... нарықтық экономика
жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар бейбіт, ... ... ... ... әлемге әйгілі әрі сыйлы өз елінің патриоттары болады» – ... ... ... үміт артып отыр [1].
Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» заңында ... ... ... азаматтық пен елжандылыққа , өз ... ... ... ... ... ... халық
дәстүрлерін қастерлеуге тәрбиелеу» деп атап көрсетілген [2].
Жаңа ғасырдың объективті даму ... ... ... ... процесте өзгеріске түсе отырып ... ... оның оқу ... ... рөлі мен ... ... нақтылады.
Мемлекетіміз егемендігін алған жылдарында –ақ патриотизм ұғымы, оның
мазмұны төңірегінде пікір талас жүріп ... ... ... ... ... ... ... «Ұлттық патриотизм»,
«Ұлтжандылық» деген ... ... ... ... жарық көрген
Психологиялық және педагогикалық әдебиеттерді мерзімді ... ... ... ... педагогика тарихында жоғары
мектеп студенттерін патриотизм мен ... ... ... ... жинақталғанын көрсетеді.
Студент жастардың патриоттық ... ... А.В. ... ... Ю.К. Бабанский,
Э.И.Моносзон т.б. зерттеулерде дәлелденген.
Жастарды патриоттық тәрбиенің ... ... және ... ... ... Э.Г. ... В.Ф.Фарфоровский,
М.Г.Агаев, Н.Н.Агеенко, С.М.Ахмедов, О.Бозоров, С.Дустов, С.А.Каримбеков,
т.б зертеу жұмыстарында ... ... ... ... мен ... беру ... әр-
түрлі проблемаларына қатысты М.Н.Сарыбеков, А.Табылдиев, Б.А.Әлмұхамбетов,
Т.Тәжібаев, ... ... т.б. ... Олар тәрбие
жұмыстарының мазмұнына, жастардың патриотизмін халық педагогикасының ... ... ... ... ... негізінде
қалыптастыру мәселелері зерттеледі. С.Иманбаева, Е.Жұматаева, Т.Тұрлығұлов,
А.Бейсембаева т.б.
Еліміздің тәуелсіздік алуы әлеуметтік, экономикалық, саяси жағдайдың
түгелімен ... ... ... ... ... өз ... ... тілін, дінін, салт-дәстүрін, ... ... ... ... педагогикалық білім беруді талап етеді. Патриотизм мәселесі өзекті
мәселелердің бірі болған және қашанда өзектілігін жоймақ емес. Адам ... да ... ... ... ... ... отбасынан
алатыны анық. Отбасы кішкене мемлекет деген ұғым бар. Бұл ... ... ... -осы ... ... ... жағдайын реттестіріп отыру және оны ... ... ... ... оны қоғамдық ортаға сай,ақылды, парасатты, адамгершілікті, отан
сүйгіштік қасиетін бойына ... ... ... ... ең алдымен
отбасының және оқу орындарының міндеті.
Патриоттық ... ... ... Одағы тұсында (әскери( патриотизмге
негізделіп, ( ұлттық патриоттық сана-сезім ( ескерілмеген ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін өзгертіп, жаңартуды талап
етеді.
Арнайы бір пәндер негізінде патриотизмге тәрбиелеу мәселелерін А.К.Ахметов,
К.Г.Қожабаев, Е.Жұматаева, ал жеке тұлға негізінде ... ... ... ... ... мен ... ... арқылы),
Д.С.Құсайынованың, Н.Ә.Түйебақованың (М.Ғабдулиннің ерлігі арқылы) ғылыми
зерттеу жұмыстарында талданған. Оқушыларды ... ... ... беру ... ... ... қарастырған болса, әскери –патриотизмге тәрбиелеудің дамуын
С.Нұрмұқашева, кеңес ... ... ... ... ... ... ... ғылыми талдаулар арқылы жастарды патриотизмге ... мен ... ... өзгешелік пен ғылыми-әдістемелік
ұсыныстардың аздығы ... және ... ... құндылықтар
компонентінің мазмұнынының ашылмауы арасында қарама-қайшылық туындайды.
Бірақ бұл еңбектерде орта мектеп ... ... ... ... ... кейбір тұстары мен ... мен ... ... оқу ... ... ... даму тарихы толық зерттелмеген. ... ... ... ... дәстүрлерінің студенттердің патриотизмін ... ... ... ... ... мүмкіндіктердің шешімін табу ... ... ... мен отан сүйгіштік сезімдерін қазіргі заман
талабына сай ... ... ... ... ... тақырыбын
«Жоғары мектеп студенттеріне патриоттық тәрбие берудегі халықтық тәрбие
дәстүрлерін пайдалану» деп таңдауымызға негіз болды.
Зерттеудің ... ... ... ... ... Халықтық тәрбие дәстүрлері ... ... ... ... ... негіздеу және әдістемесін жасап,
студенттерді отаншылдыққа, ұлтжандыққа, ... ... ... бағыттарын анықтау.
Зерттеу объектісі: Жоғары мектептердің оқу тәрбие ... ... ... ... ... ... тәрбие беруде халықтық тәрбие
дәстүрлерін пайдаланудың тәрбиелік ... ... ... ... беруде халық тәрбие дәстүрлерін
пайдаланудың бағыт-бағдарлары мен мәнін, мазмұнын анықтау.
– «патриотизм», ... ... ... ... ... ... ... айқындау.
– жоғары мектеп студенттерін халық тәрбие дәстүрлерін пайдалану
негізінде ... ... ... ... ... ... болжамы: Патриоттық мазмұндағы халық тәрбие дәстүрлері
арқылы жоғары мектеп студенттеріне ... ... ... ... егерде патриоттық тәрбие беру мазмұнында халық тәрбие дәстүрлерін
пайдалануды студенттерге сабақтан тыс ... ... ... және ... «Патриотизм», «Ұлттық патриотизм», «Қазақстандық
патриотизм» ұғымдарының ... ... ... онда жастарды
ұтжандылыққа, ұлттық құндылықтарды бағалауға, патриоттыққа ... ... ... ... ... бұның бәрі, студенттердің патриоттық мазмұндағы ... ... ... ... мен ... ... ... адами қасиеттерін қалыптастыру жолдары анықталып, үлгісі
жасалады.
Теориялық мәнділігі:
1. Студенттерге патриоттық тәрбие ... ... ... ... ... негізін анықталды;
2. Жоғары мектеп студентеріне патриоттық тәрбие беруде ... ... ... ... теориялық негіздерін анықтау.
3.Студенттерге патриоттық тәрбие беруде ... ... ... ... жасау және оны жүзеге асыру.
Зерттеудің практикалық мәні: Жоғары мектеп студенттеріне
Патриоттық тәрбие беруде халықтық ... ... ... ... ... ... мен тұжырымдамалары жоғары мектептерде
қолдануға болады.
Зерттеуден күтілетін нәтиже: ... ... ... ... ... ... ... халық тәрбие дәстүрлерін
пайдаланудың ... ... ... ... пайдалану.
1 Қазіргі таңда жоғары мектеп студенттеріне ... ... ... ... Патриоттық тәрбие беру мәселесінің педагогика ғылымында зерттелуі
Қазіргі тәуелсіз Қазақстан жағдайында жастарға білім және ... ... оқу ... ... ... ... талап-еліміздің
ертеңін ойлайтын қасиетті азамат қалыптастыру. Студенттердің сана – сезімін
ұлттық патриотизмін ояту ... ... ... алға ... ... болуы қажет. Бұнда ... ... ... ... ... екендігінде ешқандай күмән жоқ.
«Адамға ең бірішінші тәрбие берілуі керек, ... ... ... ... қас жауы , ол ... оның ... өміріне апат әкеледі» ,-
депті Әл-Фараби бабамыз [3,17]. Осыдан өз тағдырын өзі ... қолы ... ... ... ... ... дұрыс қалыптастыру аса ... ... Н.Ә. ... 2030 – ... ... ... » деп ... бөлімінде – еліміздің тұтастығын , оның
тыныштығын яғни мемлекетімізге қауіп төндіретін қандай да ... ... ... күштерден сақтау міндетінің өзі , ... ... , ... ... ... ... [1]. ... халқының
біртуар ұлдарының бірі- Бауыржан Момышұлы : «Патриотизм Отанға ... жеке ... аман ... , қоғамдық, мемлекеттік
қауіпсіздікке байланысты сезіну , әр адам өзінің мемлекетке тәуелді екенін
, олай ... ... ... жеке адамдарды күшлейту ... ... ... [4, 318]. Міне ... жас ұрпақ, оның ішінде
студент жастардың бойына патриоттық ... ... , ол ... іс – ... ұйымдастыру , бұл шараны іске асыру үшін оқу –
тәрбие процесінде патриоттық ... беру ... ... ... «ұлттық патриотизмді» қалыптастыруға болдаы.
Ұлттық патротизм - жеке адамның өз ... ... ... ... ... тарихи дәстүрі т.б. жағынан ... ... ... ... ... ... ... ол
жетіліп патриоттық сана түріне айналады. Сонда ғана жеке адам ө ұлтына тән
ерекшеліктерді түсініп , ... өз ... ... ... ... күні ... қол жеткізіп отырған егеменді елімізді
дамыту мен қорғау міндеттерінің тереңдей және күрделене түсуіне ... ... ... ... ... ... қажеттігі артып отыр.
Патриоттық тәрбиенің мақсаты – халық педагогикасы негізінде тұлғаның
немесе әлеуметтік топтың патриоттық іс- ... ... ... ... ... моральдық, кәсіби, психологиялық және дене қасиеттерін
қалыптастыру болып ... ... ... ... ... - ... ... беру жүйесі алдында тұрған маңызды міндеттерінің ... ... , ... ... ... даму ... үңілер болсақ,
ХV – ХVІІ ғасырлардағы Асан қайғы бастаған, Ақтамберді, Доспамбет, Шалкиіз,
Бұхар, Махамбет т.б. ақын – ... ... ... ой-
пікірлерінен көреміз [5,59]. Халқының қаситтерін ардақтайтын сезім өзі
келмейді, ... ... ... ... ... ана ... ... ұйыған ұлтжандылықтың арқасында қалыптасатын сезім.
Жалпы ұрпақ тәрбиесінде ұлттық ... ... ... ... ... тәрбиелеудің тұтас жүйесін жасауда өткен
ғасырдағы көрнекті ағартушы - педагогтардың , соның ... ... ... ... тағы ... ... ой – ... , отансүйгіштік, патриоттық туралы қағидалары
қазіргі кезде өз жалғасын ... ... ... ... ... идеялық сенімділік, өз
Отанына , ана тіліне, еліне, жеріне, мәдениеті мен салт-дәстүріне деген
сүйіспеншілік , ... ... ... , өз халқының тағдыры үшін жоғары
жауапкершілік , туған Отанының экономикалық , ғылыми , ...... ... ... ... ұмтылыс, оны идеологиялық және саяси
жағынан қорғауға даярлық қалыптасады.
Егеменді ... ... ... ... және өндірістік қатынастарын
дамыту патриоттық тәрбиенің экономикалық негізін құрайды. Әлеуметтік ... ... ... және ... құрылыс,қоғамның әлеуметтік –
саси және идеялық бірлігі, шетел халықтарымен ... және ... ... ... алғанда, үкіметтің ұлттық патриотизм туралы
идеологиясы, дүниежүзілік және қазақ ... ... ... ... ... ... тәрбиенің әдіснамалық негізі болып
табылады.
Патриоттық ... ... ... ... ... ғылымдардың ғылыми теориясына сүйенеді, олар жеке
адамның патриоттық ... ... ... ... ... ... ... принциптерді , нысандар мен әдістерді айқындауға
мүмкіндік береді. Патриоттық тәрбиенің құралдары болып халықтың , ... және оның ... ... ... , ұлттық дәстүрлері табылады.
Патриоттық сананы қалыптастыру барысында жеке ... мен ... да ... ... ... ... ... және оның
дамуына жәрдемдесу маңызды, себебі, мұның өзі патриоттық ... ... ... көмектеседі.
Патриоттық тәрбие процесінде идеялық сенімділік, өз Отанына, ана
тіліне, еліне, жеріне, ... мен ... ... деген сүйіспеншілік,
жалпы ұлтқа мақтаныш, өз халқының тағдыры үшін жоғары жауапкершілік, туған
Отанының экономикалық, ғылыми, моральдық- ... және ... ... ... оны идеологиялық және саяси жағынан ... ... ... ... ең ... өз ... ... танудан
басталады. Тәрбие жұмысы барысында өз халқының, ұлтының ұлылығын, олардың
тіршілік салтының артықшылық- жетістіктерін , халық саясаты мен ... ... ... ашып ... ... ... ... тәрбиелеуде ұлттық дәстүрлерді, халықтың Отанын қорғау туралы
ілімін насихаттау, өмірдегі жағымсыз салттарды, шовинизмді, ... т.б. ... ... ... ... ... пайымдауымызша , тәрбие ... ... ... ... және ... ... ... бағалауға тәрбиелеу осы
білімдерді пайдалануға ... ... ... ... ... ... тәрбие процесінде «әрбір адам біздің мемлекетімізге ,
оның бай және даңқты тарихына , оның болашағына ... ... ... ... ... іс-қимыл жүйесін жасауы қажет. Елдің
проблемалары да, келешегі де ... ... ... әрі ... ... ... адам бала ... Қазақстан- менің Отаным, оның мен үшін жауапты
екені сияқты, мен де ол үшін ... ... ... ойды ... ... ... жөн» [7,27].
Патриотизмге берілген анықтамалардан, оның ... ... ... ... көреміз. Олай болса, қоғамдағы жеке адамдар ... ... ... ... ... ... ... деңгейін көреміз:
1.Отан туралы жалпы түсінік. Ол халқының ... ... ... патриоттық пікірлер, көңіл-күйі мен салт-дәстүрлері мен саналы
сезімі кіреді.
2. ... ... ... Оған ... ... сақталуы,
дамуы, оның егемендігі мен тәуелсіздігі туралы ғылыми білімдерді ... ... ... ... ету ... ... ... патриоттық
мінез-құлық нормалары осы теориялық деңгейді сипаттайды.
Отан халық топтары өмір сүріп еңбек ететін белгілі бір ... ... және ... ... Ғалымдар Отан құрылымы үш элементттің берік
байланысы ретінде түсіндірілуге тиіс деп, былай көрсетеді.
1. ... ... ... сол ... ... ... ... жасаушы
ретінде көрінетін туған жері этностық аймағы.
2. Өзінің тілі ұлттық мәдениеті, дәстүрлері бар белгілі бір ... .
3. ... ... ... ... және ... ғалымдары патриоттық тәрбие мәселесінде жазған еңбектерінің
маңызы зор. Оларға Е.Жұматаеваның ... ... ... ... ... ... тәрбие беру”, С.Иманбаеваның
”Оқушыларды ұлттық жауынгерлік дәстүр арқылы ерлікке баулудың педагогикалық
негіздері”, Н.Түйебақованың, Л.Сайдахметованың ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... дәстүрінен нәр
алған Б.Момышұлы, М.Ғабдуллин, Қ.Қайсенов, т.б. майдангер жазушылардың
өнегелі өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... Ғылыми еңбегінің құндылығы- халықтық ... ... ... пайдалану арқылы оқушыларды ... ... ... құндылығы- ғылыми тұрғыдан “батырлық”,
“батыр”, “ерлік” ұғымдарына анықтама бере ... ... ... ... ... ... т.т. ... санасына сіңіру көздерін
көрсетеді.
Н.Түйебақованың кандидаттық дисертациясында және әдістемелік құралында
патриоттық тәрбиенің мәні, мазмұны, құндылығы ... ... ... ... ... мен Кеңес Одағының батыры, ержүрек, ... ... ... ... фольклоршы М.Ғабдуллин Отан үшін отқа түскен
ерлігі үлгі ретінде берілген.
Тәрбие – халықтың ғасырлар бойы ... ... ... озық ... ізгі қасиеттерін, жас ұрпақтың бойына сіңіру, дүниетанымын, өмірге
көзқарасын және соған сай мінез-құлқын қалыптастыру ... ал ... жеке ... ... топтың патриоттық іс-әрекеттерін саналы
түрде меңгеріп алудағы талпынысын айқындайтын саяси моральдық, ... дене ... ... ... қалыптастыру.
Тәрбие халықтың өзіндік ерекшеліктерін сақтай отырып, ... ... ... ... іске ... ... ... байланысты
тәрбие тұжырымдамасында: (Әрбір адам ең алдымен өз халқының перзенті, ... ... ... ... ... ұлттың болашағы тек өзіне байланысты
болатынын есте ұстап және ... ... ие ... ... деп ... ... ... рухани объективтік сұранысы қанағаттандырылуы
қажет.
Патриотизмді қазіргі ... ... ... Олай ... ... ... сананың бір формасы, ол тарихи
және топтық категория бола отырып, ол қоғам дамуымен бірге ... ... ... толықтырылып отырады. Патриотизм -әлеуметтік, тарихи
қалыптасқан сезім- ол Отанға ... ... ... олай ... ол ... ... ... басталады. Халқымыздың патриоты Б.Момышүлы
“Біздің тарихымыз, батырға бай тарих, халқымыз ... биік ... пен ... ... ... санаған. Сондай-ақ оның "Отан үшін
отқа түс күймейсің" – деген өсиетінің жас ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа ата дәстүр болып қала
бермек. Өткенін білмеген, тәлім- тәрбие, ... ... ... ұрпағы
тұл, келешегі тұрлаусыз. Біздің қазақ халқы – батыр халық.”
Ғалымдар “Ұлттық ... өз ... ... дәстүр, қадыр
қасиетін бойына сіңіруі және оны ... ... ... ... бұл
туғаннан ата тегінен қанмен беріліп, тәлім- ... ... ... ... ... ... пен мінез-құлық. Қазіргі кезде ұрпақ тәрбиесіндегі
патриотизмнің мақсаты ұлттық және жалпы адамзаттық мәдени мұралар негізінде
жасөспірімдердің ... ізгі ... ... ... намысын оятып,
сана – сезімін қалыптастыру және рухани байлығын дамыту. Патриоттық ... ... ... сана ... және ... ... көрініс табады. Олай
болса, рухани байлыққа ең алдымен – тілімізді, дінімізді, ... тіл- ... ... үшін, дін- адам болуымыз үшін, салт-дәстүр-
ұлт болуымыз үшін қажет.
Қойшығара Сайғараұлының “Ертеңі бар ел ... ... ... “Ұлттық сана деген абстракты ұғым емес, ол ұлт ... ... ... ... сол ... ... халықтың бүкіл
ғұмырнамасының, әдет-ғұрпының, салт-дәстүрінің, әдебиеті мен мәдениетінің,
өнерінің, тұрмыс тіршілігінің тарихын білу ... яғни ... ... жете ... ... ( )Ұлттық сана ұлттық дүние танымға негізделеді.
Ал ұлттық дүниетаным – дұрыс таным түсінік арқылы өріс ... ... ... өз ... ... ... салт ... қалыптасуының екі
негізі бар, игі әдеттер көп қолданыстан әдет-ғұрыпқа, яғни өмір ... да, ол ... әдеп ... ... Бұл халықтың рухани
өміріндегі мәдени іргеге негіз болып табылады. Халық қалыптастырған ... ... ... да, ол ... ... ... ... бәрі
бабалардың ұлттық сана сезімін ояту үшін ұлтжандылық сезіміне түрткі болуға
бағытталған ... ... ... ... “Отансүйгіштік – кісінің бойындағы
күш- қуатын білімі мен ... ... ... оның ... яғни
адамның кір жуып-кіндік кескен жеріне білдіретін ... ... ... ... ... асқақ сезім.”
Отаншылдық ата мекенге деген сүйіспеншіліктің ... ... ... ... басты белгісі, басты өлшемі.
Қазіргі кезде мен патриотпын деген замандастарымыздың бойынан нағыз
ұлтжандылық сезімнен гөрі, мендік патриотизм өріс ... ... ... ... бас ... ... ... қояды, ұлттық, елдік ... ... ... Сондықтан әр адамның бойынан өзімшілдік, менмендік,
тек өз пайдасын көздейтін пиғылдан ... ... ... ... ... Ол ата ... ерлік істерінен, аңыз әңгімелерінен,
батырлар жырынан ... ... ... солардан үлгі алу, өздерін солардың
ұрпағы екендігіне көз жеткізе отырып, еліктету ... іске ... ... әр ... ... Отанға, халқына шын берілгендіктен, ата
салтына, ел тарихына ... ... ... рухы ... ... “ Атадан балаға мирас болып екі-ақ нәрсе қалады, бірінші- бай
тілі, екінші- байтақ жері.”
Философ ... ... оқу ... ... ... рухы және материалдық игіліктерін көбейтуге арналған жігері, қайраты.
Ұлтжанды деп еңбекқор, іскер, талапты, ... ... ... ... ... ... ... айтамыз.Ұлы ұлттар осындай ұлтжандылығымен
мықты.”
Патриоттық тәрбеинің обьектісі мен қайнар көзі – Отан ... ... оның ... тілі, дәстүрі, тарихи ескеркіштері, туған
өлкедегі киелі орындар. ... адам ... ... ... сезімдерді ұялатып, ізгі де ... ... ... ... патриотизмге тәрбиелеудің арқауы. Олай ... ... ... ... ... орны ... ... болмастан бойға дарып, ой-сананы
жетілдіретін құбылыс. Ал осы Отансүйгіштікті сақтай ... ... ... жолындағы үрдіспен оны үйлестіруге үлес қосу әрбір
алаш азаматының парызына айналуына тиіс. Бұл ретте қазақстандық ... ... ... ... Ә.Қалмырзаевтың, С.Қозыбаевтың, Қ.Меңлібаевтың, Д.Раевтың,
т.б. еңбектерінде патриотизм ұғымының мәнін ашып, оның қазақ елі тарихынан
алар орны ... осы ... ... ... ... ... «патриотизм « отаншылдық сезім априорлық құбылыс емес, ананың
құрсағынан даритын биологиялық ... ... бұл ... ... ... ... –тарихи тамырлы терең әлеуметтік саяси,
психологиялық құбылыс. Ол ұлттардың ... ... ... ... ... ... ұлттық менталитет пен
дәстурге негізделген. Қазақ жерін ... ... ... ... ... ... ... өркениет жолына салатын идеология мен ... да, ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін есте ұстап жүргізу қажет. “Қазақстан
-Қарашаңырағым!” ... ... ... көп мән ... Бұл ел ... ғана ... осы жерді мекен еткен барлық ұлттар мен ұлыстардың
айтар сөзі ... ... Олай ... қазақстандық патриотизм сөз бен істің
ажырамас диалектикалық бірлігінің баламасы болуға ... ... ... ... өз ... қарай үлес қосып, іс-әрекет етсе, онда оның
патриот болғаны деп ... ... ... – белгілі бір ұлтқа тән, өз тілі , ... ... мен ... діні ... танылады.Ұлттық патриотизм -ұлттық мақтаныш,
Отанға деген, ұлт мәдениетімен,тіліне, т.б.деген сүйіспеншілік арқылы
көрініс береді.
Тарихта ... ... ... ... көптеген мәдениеттер өшіп,
жер бетінен жоғалып кеткені мәлім. Ал қазақ ... ... ... ... ... қатардан қалмай, өрбіп, дамуы – оның тарихи тамырларының
тереңде жатқандығында.
Ұлтжандылық ... ... ... ... ... ... идея мен мемлекеттің ұлт ретінде алға дамуының басты
бағдарының қозғаушы ... ... ... ... азаматтық құндылықтарды
игерудің, өркениеттік үрдістердің ұлттық жолы мен ... ... мен ... ... ... ... ... кезеңі.
Тағдырымызбен тамырлас, тарихымызбен тағдырлас, тау суындай арынды да
сарқылмас құдіретті күш бар, - ол- ... ... ... ... рухты бейнелейтін жоғарыда ... ... ... адам рухы биік ... ... ... құндылықтары (“еркіндік”, “азаттық”) қазіргі
ұрпақтар өз әнұрандарында “біз ... ... ... ... ... ... жалындып жаныппыз” , “ еркіндік ... ... ... ... ... бұл ... беріліп отыратын жәй сезімдер
емес, өмірлік маңызды құбылыстар, маңыздылықтар, әрі өмір шындығы.
Көшпелі қазақ қоғамындағы ... ... ... ... ұлты ... мен ... ... аңсады, онда жеклеген
адамдар еркіндігі мен азаттылығы басымдық танытпады.
Ұлтты біріктіретін де, ұлтты ұлтынан ... да ... - ... ... Ол ... және “олар” деген әлеуметтік-психологиялық терең тамырлы
келелі құбылысқа негізделген. “Бізді” “олардан” айырып, ... қою, ... ... ... сана ... ... түрде өзін
өзгемен салыстыра келіп, ... бойы айта ... ... ... ... ... психология қалыптасады.
Ұлттық сана- тарихи себептардің ықпалымен ... ... Ал сана ... ... ... жерде шындығында да ұлт бар ... ... ... патриотизм- туған жеріне, ұлтына деген
адал ниет, мемлекеттің күш-қуатын, өміршеңдігін тұтастығын қорғайтын рухани
тірек.
Қоғам дамуының үнемі ... және ... күні ... адамдар
бойында рухани-адамгершілік құндылықтарды қоғам сұранысына сай қалыптастыру
қажеттігі туындауда. ... ... ... ... бірі де ... ұлттық сипатты сақтап қалу. Қазіргі көпқатысымдық ортада оқушылардың
рухани-адамгершлік тұрғыдан дамуы жалпы адамзаттық және ұлттық білім ... ... ... іс ... қосу арқылы білім мен бағаны тәрбиеленушінің
жеке сеніміне ... ... ... жүріп, патриоттық мінез-
құлыққа ұмтылыс, мемлекеттің ... ... ... ... күштерде қызмет
етуге, өз Отанын қолға қару алып ... және т.б. даяр ... ... ... ... ... ... «азаматтық
тәрбие» ұғымдары қатар қолданылып келеді. Біздің көзқарасымызша «азаматтық
тәрбие мен» мен ... ... ... бір- ... келмейді,
керісінше бірін- бірі толықтырады. «Патриоттық тәрбие» ... бір ... ... ... оны ... және тереңдей түседі, жеке
тұлғаның Отанды сүю, өз халқының өткеніне сыйластықпен қарау сияқты ... ... ... ... ... ... қасиеттірінің
қалыптасуына септігін тигізеді. Патриоттық тәрбие ұрпақтар ... ... ... де үлкен мәнге ие. Бұл бірінші кезекте жеке
тұлғаның ... ... және ... тұрғыдағы
қабілеттіліктерінің дамуна да тигізер ... ол мол. ... ... ... ... ... сезімдері құрайды.
Бұл – азаматтық ... ... ... ... компоненттері.
Қазақстанда азаматтық қоғамының қалыптасуы ... жеке ... ... ... зор, ол ... және ... ... байланысының нәтижесі болуы тиіс.
Патриоттық тәрбиенің жүйелілік сипатына келер болсақ, ол ең алдымен ,
тәрбие мен патриоттық сана – ... ... ... ... ... ... білім берудің іс – ... ... ... ... , ... мен ... анықтауда
(С.Ешімханов , С.Иманбаева, Л.Сейдахметова, т.б.) ғалымдардың еңбектеріне
сүйене отырып, патриоттық тәрбиені қалыптастырудың төмендегідей ... ... ... ... ... ... іс- әрекет [8,2].
Патриоттық іс- әрекет – тұлғаның және әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... прогресшіл
элементтерін қорғауға бағытталған кез-келген түрі. Отан элементтері – жеке
адамның, әлеуметтік топтың ұмтыолысы мен іс- ... ... ол ... ... ... мен таптардың мен ... ... ... ... объективтік барысында, қоғамдық
прогреске сәйкес келуі ... ... ... ... іс- ... – патриоттық сана -сезімнің көрінісі ғана ... ... ... фактор болып табылады.
Жүйелі патриоттық сана тұрғысынан алғанда, патриоттық тәрбие
тәрбиенің ... ... ... ... эстетикалық және т.б.
элементтерінсіз өмір сүре алмайды, патриоттық сана өз Отанына өркендету
жолындағы күресте, он ... және ... ... ... ... ... сол ... тиісті ерлік, жауынгерлік және ұлттық
дәстүрлер түзе отырып олар кейінннен тәрбиелеуші факторға ... ... ... , ... , ... ...
жеке адамның біртұтастығына [9].
Патриоттық сезім адамдардың, халықтардың ... ... ... ... ... болды. Бұл жағдайлардың өзгеруі
патриотизмның мазмұнының өзгеруіне алып келді.
Патриот пен патриотизм ұғымы алғаш рет 1789- 1993 жылы Ұлы ... ... ... ... ... Сол кезде монархистер
лагерінен шыққан сатқындар мен ... ... ... ... ... ... ... республиканы қорғаушылар өздерін «патриот» деп атаған.
Сонда бұл ұғым нені білдіреді.
«Патриот» -деп жазды ...... ... оның ... ... ... Отандастар [10,12].
«Патриот» деген екінші бір сөздікте ,- өз Отанын сүйетін, өз ... өз ... ... жолында құрбандыққа дайын, ерлік жасайтын
адам [11, 29].
Философиялық ... ... ... ... раtris ... ... , оған ... берілгендік, оның өткені мен ... ... , Отан ... ... ... ... ... адамгершілік
және саяси принцип, әлеуметтік сезім»[12,35].
Лексикалық мағынасын алғанда, патриотизм -Отанға сүйіспеншілікті, өз
Отанына ,өз ... ... ... [13, 218]
Ұлттық энциклопедиялық сөдікте патриотизм- адамның Отанына, туған
еліне, оның ... ... ... ... ... сезім
деп қарастырылады.
Патриотизм ұғымы азаматтық қоғамдық өмірдің ... ... ... да ... деген идеолгиялық қарым-қатынасын білдіреді.Әрбір
адам осы бір ізгілікті сезімді әр түрлі ... ... , ... өз ... , ... ... жұмысы, туып өскен және мекен ететін
жерімен астарласа, ал ... ... үшін бұл ... ел, ... ... ... ... аса кең мағыналы ұғым.
Патриотизм жалпы алғанда, ұлттық мәдениеттің, ал ... ... ... элементі болып табылады.
Патриотизм мазмұнын былай сипаттауға болады «Патриотизм – жас
тәуелсіз ... ... ... ... ... болып , еліміздің
ұлттық тұтастығын бірегейлендіретін қоғамынң негізгі белгісі». Бұл термин
философиялық сөздікте патриотизм (грекше Ра tris ... ... ... ... , ... ... , ... деген шынайы берілгендігі ,өткені
мен болашағына алаңдауы, Отанының тұтастылығын қорғауға деген қорғауға
деген құлшынысы деп ... [14,158] ... ... , ... Отан ... жауапкершілігі
мүлдем жоқ деп айтуға келмейді. Оларға ата – бабларынан ұлан ... ... , ... тамыр жайған төл тарихы мәдениеті өшпес мұрасы
болып қалып ... ... ... , оның ... ұйымдастыру,
тиімділігін және соңғы нәтижесін бақылауды қамтамассыз ... ... ... ... ... ... қоғамының әлеуметтік сұранысын қойып отырған талап тұрғысынан
қарастырғанда, патриоттық білім беру маңызды болып отыр. Патриоттық ... ... ... тез және шапшаң қарқынмен дамуына байланысты туындауда.
Өйткені студенттердің жоғары мектепте алған ... ... ... студент білімді өздігінше ізденіп, ғылыми және техникалық
ақпараттардың ағымына ... ... ... қалыптастыру қажет. Бұл
патриоттық білім үрдісін ... ... ... ... ... ... – студенттердің іс- әрекет тәсілдерді меңгеруі мен
білім алуы, іскерлік пен дағдыны ... ... ... осы ... ... ... ... қарқындығымен
байланысты. Патриоттық білім тұлғаны жан-жақты дамыту, патриоттық сана мен
сезім қалыптастыру үрдісі ... ... ... патриотизм
өткен заманғы қоғам құндылықтары: тұлға, отбасы, білім, еңбек, Отан, Жер
бетіндегі ... ... ... ... ... ... ғана емес, қоғам
құндылықтарына қарай бағыт ұстайды. Өйткені ... ... ...... оның ... туған жер, табиғат, дін, тіл, дәстүр, тарих,
әдебиет, өнер. Олар жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... көзі болады. Ал Қазақстандық патриотизм
дегеніміз Қазақстанда тұратын барлық ұлт өкілдері, яғни ... ... ... ... сүйіспеншілігі. Отанды сүю әркімнің
сана-сезіміне байланысты, қасиетті сезім. «Бұл сезім әркімді, әркезеңде,
оянып, кейін кәмлетке ... ... ... ... ... ... біліммен, қоршаған ортаның ықпалымен, мемлекеттік және қоғамдық,
әлеуметтік институттардың әсерімен қалыптасады.» ,- деп ... ... ... деген сүйспеншілік , туған жерге құрмет, патриотизм – ... ең ... ... сипаттайтын аса маңызды рухани игіліктерінің
бірі. Ол адамның отан игілігі үшін қызмет етуінен, қажет болса, сол мақсат
жолында ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін қоғам : әрбір адамның жеке басы ... ... ... ... ... ... жоқ жандарды
қамқорлыққа бөлейтін, қандай еңбекті болса да қадірлейтін ана мен ... , ... ... ... ... мен ... ... тұтатын қоғам құруды аяқтауға тиіспіз.
Бүгінгі жас ұрпақ – ... ... ... Олар ... ... өркениет орталықтарын, түрлі мәдениетті меңгеріп, өзін сыйлата алатын,
рухани дүниесі бай, интелект ... ... ... де ... жаһандану
заманына сай болуы қажет.
Қазақ халқы «Отан» ұғымын бала бойына ерте ... ... ... жер, ата – ... , ел – жұрт ... байланыстырған. Қазақ
баласы үшін Отан – отбасынан , ата -жұртынан , туып ... ... Бұны ... ... мына мақалынан айқын аңғаруға болады «Малым-
жанымның садағасы , ...... ... ... ... ар – ... ... Ұлттық тәрбиенің ең бір биігі – ата – ... ... т.б. ... қабысып – отаншылдық, елжандылық ұғымдарына алып
келеді. Мұндай ұғымдар негізінде тәрбиеленген ... ... ... анық. Бүгінгі ұрпаққа адамзат тарихында ұрпақтан ұрпаққа
жалғасып келе жатқан осыпатриоттық тәрбиені , отаншылдықты , ... ... ... ... ... күннің көкейкесті талабының бірі болып отыр.
Қазақ халқының ұлттық тәлімі мен өнегелілігі бүгінгі таңда ... ... ... ... – ел ... ... талабы. Ертеректе
халқымыздың арнайы бала тәрбиесімен айналысатын қоғамдық орындары болмаса
да өз ұрпағын бесікте жатқан ... ... – ақ ... жыр, ... ... арқылы тәрбиеге баулыған. Қазақ халқы ұрпақ ... өз ... ... мен ... ... ... ... келген халық немесе ұлт өзінің тек экономикалық, әлеуметтік,
даму дәрежесімен ғана емес , сонымен қатар өмір сүру ... ... ... өзнің мәдени байлықтарымен, психологиясымен, мінез-құлық
қалыптастыру мәселесінің негізгі ... ... ... ... топтарының бойында мiндеттерi байыпты
азаматтық ынтымақтастық пен қатыстылық, ... және жеке ... ... ... ... ... ықпал ететiн
ұйымдастырушылық алғышарттары мен шаралар жүйесiн ... ... ... адам ... мен ... ... жөнiнде iс-шаралар кешенiн еткiзу ... ... ... пен қоғамның, жеке алғанда, мемлекет пен оның азаматтарының өзара
iс-қимылын ... ету; ... ... ... ... жағдайлар мен әлеуметтiк алғышарттар
жасау;мiнез-құлықтың жағымды үлгiлерiн қалыптастыру және жастар арасында
бүгiнгi ... ... ... ... ету ... ... ... жұмысқа жәрдемдесу
Ел өмiрiндегi бiрқатар проблемаларды шешу көп жағдайда азаматтық
қоғамның даму деңгейiне, жоғары ... ... ... өз ... ... ... Отанының мүдделерiн қорғау жөнiндегi ... ... ... ... ... тәрбие жүйесi бiлiм беру мекемелерiнiң барлық типтерi ... ... мен ... ... әлеуметтiк маңызды
құндылықтарды, азаматтылық пен патриотизмдi ... мен ... ... ... ... ұйымдарда бұқаралық саяси-тәрбие
жұмысын жүргiзудi; бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... беру ... ... зерделеуге және көрсетуге бағытталған
қызметін жүзеге асыруды көздейдi.
Осы ... ... ... мемлекеттiк нышандарын
зерделеуге ерекше мән ... ... ... ... және ... ... үшiн ... азаматтық мiндеттерi туралы дүниетанымы
кеңейтiледi және тереңдей түседi. Азаматтық өзiндiк ... ... ... ... ... ... ... рәмiздiң мәнiн
қабылдау мен түсiну, ар-намыс, ождан, борыш, елiмiздiң ... ... ... ... ... нормалар қалыптастыру жөнiнде
пiкiрсайыстар өткiзiледi. Әлемде азаматтардың бойында ұлттық нышандарға -
Туға, Елтаңбаға, Әнұранға, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырып отырған дамыған елдер аз
емес. Көптеген ... ... ... ... оң бейнесiн
жасаудың негiзi ретiнде пайдаланылады, ұлттық мақтаныштың белгiсi болып
табылады, патриоттық ... мен ... ... нысанасы ретiнде
пайдаланады. Мұндай елдердiң қатарына Америка Құрама Штаттарын жатқызуға
болады. Бiз үшiн ... ... ... ... насихаттау мен
халықты патриотизмге тәрбиелеу ... ... ... денi ... ... бiледi және салтанатты iс-шараларда
айтады. Америка туының барлық мекемелер мен ... жеке ... ... олар үшiн ... ... ... табылады. Ұлттық нышандары бар бұйымдар
халық арасында аса қызығушылықпен қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... әрi - БАҚ), кiтаптарда,
көркем фильмдерде тым белсендi насихатталуымен түсiндiрiледi. ... ... ... ... елiне деген мақтаныш пен патриоттық
сезiм дәйектi де табанды тәрбиеленедi.
Бiздiң елiмiзде жастарға патриоттық тәрбие беру қазiргi уақытта ... ... ... ... ... шеңберiнде жүзеге
асырылады. Әлеуметтiк маңызды жобаларды ... ... ... патриоттық тәрбие саласындағы бiрқатар бастамаларын iске
асыруға қаражат ... ... ... жастардың бойында
патриоттық сезiм мен азаматтықты қалыптастыруда маңызды рөл ... ... ... ... ... ... үшiн
әскери бөлiмдер жеке құрамының Ұлы Отан ... ... ... ... ардагерлерiмен кездесулерi өткiзiлiп тұруы керек.
Өскелең ұрпаққа патриоттық тәрбие беруде қызметiнiң негiзгi ... ... ... айқындауына және қалыптасуына жәрдем көрсету болып
табылатын балалардың және ... ... ... мен ... одақтары айрықша рөл атқарады.Қазақ халқы өзінің бүгінгі күнін
бағалай отырып , өткен өміріне көз салу , ... ... ... ... ... озық ... өмір салтын зерттеу , оларды ұрпақтан
ұрпаққа мұра етіп жеткізу мәселерімен ұстаздар қауымы да мұқият ... ... ... ... ... бай тәжрибесін аса
тиімді, шығармашылықпен қолдана білу- әрбір ұстаздың міндеті.
Халықтық педагогиканың ... ... ... бай ... ... ... , ... ұрпақты еңбекке , өнер –білім машықтарын
меңгеруге , отбасы , ауыл-аймақтың , Отанын сүюге ,ар-намысын қорғауға ... ізгі ... ... баулу.
Қоғамымыздың ертеңгі болашағы- жас жеткіншектер. Оларды халықтық салт-
дәстүрді, әдет-ғұрыпты қастерлеуге , ... ... ... ... мол ... ... ерекшеліктерін білудің адам болып қалыптасуына
берер пайдасы зор.Оқушыларды ұлтжандылыққа , ... ... ... ... етуге тәрбиелеу және адамгершілікке , қайырымдылыққа баулу
мақсатында күнделікті оқу-тәрбие жүйесіне ... ... ... кең өріс алып ... [16,122].
Міне ,өз ұрпағының өнегелі өнерлі , еңбексүйгіш , абзал азамат болып
өсуі үшін халық педагогикасының ... ... ... ... ... ... ... міндеті блып табылады.
Ұрпағын ойламайтын халық болмайды. Онсыз өсіп-өну , ілгерілеу жоқ.
Халықтық оқу-тәрбие ісінің ... ...... ... ең ... ... ... ете отырып тәрбиелеу. Оқу мен тәрбие алдында ата-
ана да, тәрбиеші мен ұстаз да, ... ... ұжым да, ... ... халық та жауап береді. Сол себепті пәндерді оқытуға мысалды
алыстан ... ... ... ... ұлттық құрал-саймандарын ,
ұлттық атауларын қолдануға болады.
Қазіргі қолданылып жүрген оқулықтарымыз орыс оқулықтарының аудармасы.
Олардың ... ... ... сай келе ... ... ... мектеп пен ұлттық ерекшелікке , ұлттың тарихына ,
мәдениетіне , өнеріне , ... , ... , ... ... мен ... тәрбиесіне сай құрастырылған оқулық – ... ... мен ... ... және ... ... ... [17,280].
Халықтық педагогика мен халықтық психология тағылымдарын пайдалану
түрлі пәндерде әр тарауларынан өткізілген ... ... ... ... ... ... ... пысықтау кезеңін сапалы
өткізуге материалды ... ... ... ... бірге оқушы ойын
дамытып , өзіндік пікір ... ... ... ... жаттандылықтан
аулақтатып , дербес ойлап , әрекет етуге ... ... ... қолдану – оның білімдік және тәрбиелік мақсаттарын
жүзеге асырумен қатар халқымыздың ... ... ... ... ... тәрбиелеуде зор мәні бар.
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан Президентінің лауазымына
кірісу рәсімінде сөйлеген ... ... ... ... орамын “Қымбатты
отандастар!” “Қадірлі отандастар!” “Қымбатты отандастарым!” деп ... өмір ... ... ... ... деп келетін қаратпа
сөздердей емес, “отандастар” ... сөз ... ... ... лебізіне киелі сипат дарытып, тыңдаушы ... ... [18]. ... ... ... ... ... мән-мазмұнымен еркін айта
алу, түптеп келгенде, ... ... мен ... ... ... ... деген сөз. Біз “менің Отаным” деген сөзді өз
Отанымыз – Қазақстанға қаратып айтуға ... ... ... ... ... ... ... толтырудың ең бір жанды тетігі – ... ... ... ... ... сезімін орнықтыру болса керек. Бұл
ретте ... – ең ... ... мен ... ... ... тиіс.
Біз “отансүйгіштік”, “патриотизм”, “ұлтжандылық” деген ... ... жиі ... ... ... та ... ... емін-еркін сыртқа шығара алатын күнге жеткенімізге шүкіршілік
етеміз. Осы ... ... жөні ... ... мән ... де рас. ... ... қойсақ, “отансүйгіштік”, “патриотизм”,
“ұлтжандылық” сөздерінің өзіндік мән-мазмұны бір бөлек болса, ... де ... ... ... бар ... ... қиын ... – Отанын жан-тәнімен сүйіп, оған қалтқысыз қызмет ету ғана емес.
Отаншылдық – ең ... өз ... ... ... ғұмыржолын, қадір-
қасиетін терең білу және өз Отаны үшін асқақ сезімдерге ... ... ... ... пен тәлім-тәрбие арқылы ғана отаншылдық сезіміне ... ... ... қадір-қасиеті үшін кие тұтарыңды білмей тұрып,
отаншыл болу ... ... ... – ең ... ... мен ... болуға тиіс деуіміздің сыр-себебі де осында. Ал біздің ұлы ... ... ... ... ... тарихымен де, соқтықпалы-соқпақты ғұмыр
жолымен де, мейлінше толымды мәдени-рухани төлтума болмысымен де кез ... кез ... ... ... тиіс
Қазақстандық патриотизімнің қайнар көзі халықтық береке – бірлігінде
, ынтымақ – ықыласында , ... ... ... дауы бола
қоймас. Қазақстандық патриотизм қоғамы топтастырудың ... ... ... ... ... ... мен күш- қуаты, өміршеңдігі де,
оның ұлан байтағының біртұтастығы да Отанды сүюге, патриотизмге ... ... ... болып табылатын элементтернің бірі-
рух немесе ұлттық патриотизм өз ... ... ... ... ... Патриотизм өзінің шыққан тегінің бірлігі мен ... ... , ... ... ... , ...... психологиялық және
этнографиялық ерекшеліктерніе тән ерекше тарихи ұлттық дәстүрімен ... ... ... ... ... , ... ... деген
сүйіспеншілік рухына дұрысбағыттау үшінбұл ерекшеліктерді жақсы білу және
оларды міндетті түрде студент ... ... білу ... ... , моральдық ұстаным , Отанына, хавлқын, елін сыйлауға
тәрбиелеу оқыту жүйесінің басты ... ... ... ... тәрбие жұмысын жан-жақты ... ... ... ... ... ... үшін ... алатын, Отанын
сүйетін, нағыз патриот тұлға етіп даярлауға бағытталады.
Патриотизмге тәрбиелеу үрдісінің танымдық мәнін естен ... ... ол ... ... ... ... ... сезім
қалыптастырудан бастау алғанда ғана тиімді болмақ.
1.2 Жоғары мектеп студенттеріне патриоттық тәрбие ... ... ... тарихи педагогикалық ерекшеліктері
Қазақ халқының ұлттық тәлімі мен ... ... ... студент
тұлғасын тәрбиелеуде негізге айналуы – ел мүддесі, заман талабы. ... ... бала ... айналысатын қоғамдық орындары болмаса
да өз ұрпағын бесікте жатқан кезнен бастап – ақ ... жыр, ... ... арқылы тәрбиеге баулыған. Қазақ халқы ұрпақ тәрбиесіне өз ... ... мен ... ... ... ... ... дүбірлі, дүрмекті кезеңді бастан ... ... ... ... талап-міндеттеріне сай елі, ... ... ... ... отырған. Ал олардың ерлік істерін ақын жыраулар ел
арасында таратып, жас ... ... ... ... ... сыртқы
басқыншылықтардан қорғауға тәрбиелеуде айрықша мән берген. “Қазақ тәлімдік
ой пікірлер антологиясында” ( ) ... ... ... тәлімдік ой
пікірлер тарихын шартты түрде үш кезеңге бөлген, сонымен бірге ... тағы да бір ... ... ... ... ілкі бұлақ бастаулары, яғни VІ-VІІІ
ғасырдан ... ... ... ... ... ... ортақ қоғамдық
сананың алғаш дүниеге келу кезеңі.(Орхон-Енесей жазу ескерткіштері, Қорқыт
ата тағылымы, т.б.)
ІІ кезең- орта ... ... ... ... ... қоластына кіру
процесі аяқталғанға дейінгі демократиялығы басым тәлімдік ... ... ... ... ой-пікірлердің Кеңес үкіметі жылдарында
дамуы.
ІV кезең- ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... ... ... ... даму үрдісі.
ХV ғасырдан бастап қазақ халқының, оның мемлекет ... ... ... ... патриотизмі" де қалыптаса бастады. Ұлттық
патриоттық тәрбиені қазақ ауыз ... ... ... ... мен ... ... болады.
Таза ғылыми хроникалық заңдылықты басшылыққа ала отырып ... ... ... ... Орхон Енесейден бастап ХХ ғасырға
дейін сипаттап шығу мүмкін еместігін ескере отырып, біз солардың ... ... ... ... нысанасына қарай патриоттық
құндылықтарға байланысты тағылымы мол ... ғана ... ата ... оның жыры мен ... ... мен ... ... бойы барша
түрік жұртының иманы мен сезімін баурап, рухын шыңдап келе жатқаны баршаға
аян. Ол ең ... елді ел етіп ... ... ... ... Ол
батырлықты, бір сөздікті, ел мүддесі жолында жанын беруге даяр ... ... ... ... ... Күлтегін, Білгеқаған, Тоныкөктен бастап, ХVІІІ ғасырдағы
Ақтамберді, Үмбетей, Қожаберген, Жітіқара ... мен ... ... ... ... ... т.б. ... ерліктері ұрпақ
тәрбиесіне берер үлгі өнегелері ... ... ... мына ... ... бай ... ... көп қылдым.
Түркі иелігінен айырылған халықты
Ата-баба мекеніне орнатты…( )
Бұл жазбадан патриотизмнің халықты ... ... ... мақсатында
еңбек ету, ата-баба мекеніне ие болу жолындағы жан аянбай күресу, ерлігі,
діл бірлігін қорғау ... ... қол ... жол ... сөз ... деп айтқан ата-бабаларымыз бойынан осы ... те ... ... куә. ... қазақ халқы елін, жерін
қолдарына қару алып қорғаса, ... ... ... халықтың санасын оятып,
оқу-білімді насихаттап, қазақ елінің мәдениетті елдер қатарына қосылуына ... ... ... ... ыстық сезім, атамекенге деген құрмет пен қадір-
қасиет тұтуды Ұлы дала ... ... ата, ... ... ... ... т.б. ... болатын.
Қорқыт ата кітабындағы тәлім-тәрбиелік ұлағатты сөздерге тоқталсақ:
”Қолына ... ... ... оны ... ... ... қылыш сермеп,
күшіңді сарп етпе. Батыр туған жігіттің садағының оғы да қылыштай ... ... атын ... ақылсыз баланың әке омыртқасынан жаралып, ана
құрсағында шырланып тумағаны жақсы. Ата даңқын шығарып, өзінің тегін қуған
балаға ... ... ... өрге ... ... болғаннан жарық
көріп, өмір сүрмеген көп артық.”( ) ... ... Бұл ... ... ... ... ... атаның атын былғамау туралы ойлар мен шығарманың өн
бойынан ұлы даланың байтақтығын, ... ... бұл әр ... осы ... ... үшін ... ... тудыратанына ешкім күмән
келтірмейтіні даусыз.
Ұлы ойшыл Әл-Фарабидің “Азаматтық саясат”, “Поэзия өнері”, “Бақытқа
жол сілтеу”, ... ... ... т.б. нақыл сөзді
трактаттарында адамгершілік құндылықтармен бірге Отанға деген ... ... Оны ... ... ... жоқ елім ... ... тақ іздеп,
Шықтым жалғыз, жұртым шалғай,
Ғылым атты шам іздеп.
Ақтадым мен ақ сүтіңді,
Келгенінше шамамның
Ассам дағы сексен жастан
Сәбиіңмің ... ... ... ... сағындым,
Өз атыңа, құрметіңе
Қайда жүрсем де табындым.
Ж.Баласағұни бала тәрбиесінде ата-ананың басты парызы баланы ата-баба
аруағын ардақтап, ... ... ... құрметтеп,
адамзаттық құндылықтарды сіңіруге баулу екенін айта ... ... ... ... ... ... сол ... болады,
Ақылды ұғар, білімділер біледі
Түгел болар білімді, есті тілегі ( ) – деп ... ... егер ... ... ғана өз ... жеріңе, отбасыңа пайдаң
тиетіндігін айтқан ... осы ... ... мәселелерінің бірі.
М.Қашқаридің “Отан дәстүр мен ұлттық мәдениеттен тұрады. ... үзу ... ... салтты аттап кетуге жол ... ... ... мен ... ... ... ... қатар,
Жау қамалы алынды
Қызыл байрақ қағылды.
Дұшпан шөптей шабылды,
Құтылмайды қашса да,
Талқандадым ерлерін
Қансыратты шеңгелім,
Алтындарын теңдедім,
Бізден өтер жау бар ма?- деп, ... ... үлгі ... ата-
бабаларымыздың тәуелсіздік жолындағы күресін, батырлардың қуат күшін,
майдан ... ... ... ... ... ... екенін
көрсетеді.
Қазақ даласында өсіп-өнген ақын-жыраулар халыққа өнегелі сөздерімен
ықпал ... ... ... ел, берекелі жұрт болуға шақырады. ... ... ... мен ... ... ... болып,
жорықтарға бірге аттаныыып, ру- тайпаларға басшылық етті, сұрапыл қанды
майдан көріністерін жырға ... ... ... ... болған батырларды
жоқтап, ел қайғысын бірге бөлісті.
Жоңғар шапқыншылығы кезінде халықтың береке ... ат ... ... ... ... ... ... борышы - өз Отанын жаудан қорғау
екендігін Шалкиіз, Бұқар жырау, Шал ақынның өлең ... көре ... ... ... ... ... атақты батырларына (
Қабанбай, Бөгенбай, Наурызбай, Жәнібек, т.б.) бағыштаған толғаулары маңызды
орын алады. Жырау батырлардың ерен ... ... үлгі ету ... туған жерді жаудан қорғауға әзір тұрып, ел үшін жаныңды пида ... ... ... ой ... “Қазақ жеріне дұшпандар аяғын аңдап
бассын, сол үшін де жауыңды аяма, заманның маыржай ... ... ... ... ... ... қарсы тұр, елің үшін қан майданда додаға
түс, өйтпесең олар ... ... тұл ... деп ... ... ... Еділ бол да, ... бол,
Ешкімменен ұрыспа
Жолдасыңа жау тисе,
Жаныңды аяп тұрыспа.
Ердің құны болса ... ... ... соң
Қол қусырып барған соң
Аса кеш те қоя бер
Бұрынғыны қуыспа.
Қазақта батырлық, ерлік дәстүрді дәріптеген туындылардың өзі бекерден-
бекер дүниеге ... Оның ... ой сана ... ... ... ... ықпалы болған. Олай болса, тарихымызға үңілсек,
қазақ патриоттизмінің тамыры тереңде ... ... ... ... ... ... ... текті бол , сонда ғана ... ... орта ... қалыптасады дегенді өсиет етіп кеткен болатын.
Ұлы билердің мұраларындағы тәлім-тәрбиелік шешендік сөздері,
адамгершілік ... ... ... ... ... әлі ... дейін
маңызын жойған жоқ. Олардың бала ... ... ... ... ... орнығып, танымдық тәрбиелік мәнге ие болып, мақал-мәтелге
айналып та ... ... ... қара ... қақ жаратын
әділдігімен көзге түскендіктен ел ... ... ... ... ... : Жаңбыр жаумаса жер жетім,
Басшысы болмаса ер жетім.
Атың жақсы болса,
Ер жігіттің пырағы.
Балаң жақсы болса,
Жан мен тәннің шырағы.,- ... ... Бұл ... ... мәні мәңгі жойылмас асыл сөздер. Ол жастарға қазақ
батырларының ерлігін өнеге етіп ... ... ... ... ... да ... ... дұшпанға, арылмайтын сорың бар.”-дегендей
дұшпанның алдында жалпалақтап, жантық болма, керісінше, оларға ... тұр, ... ... ... ... халқы “жігітті намыс өлтіреді”-деп
-, ұлт намысын ерекше ... ... ... қой ... ... деп, кейбіреулер айтқандай, құлдық психологияға ұрынып,
жалтақтық танытпауымыз қажет.
Орта жүз биі ... ... ... ... ... ... ... ұяң -- Отан ... ... елің қымбат,
Туып-өскен –елің қымбат,
Кіндік кескен- жерің қымбат
Ұят пенен ар қымбат.
Қазыбек бидің он бес жасында қалмақ еліне ... ... ... ... ... ... деген мал баққан елміз, ... ... жәй ... ... ... ... ... деп, жеріміздің
шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз, ешбір дұшпан ... ... сөз ... елміз. Достығымызды сақтай білген елміз.”-
деп жауап береді. Бұл қазақ халқының өзіндік психологиясын дәл ... ... ... Ол қазақ елінің бейбітшілікті ... ... ... ... ел ... ... ... ашық айтады.
Кіші жүздің атақты биі- Әйтекенің тәлімдік пікірі ... ... ... ... ... ағын су, ... ... арқырар
Ақыл деген дария, алдын тоссаң тоқырар –деп, адам ... ... ... сөз ... қара ... ... ... рухта тәрбиелеп,
патриоттизмге баулып, намысын, ар-ожданын, ... ... ... керектігін айтатын жыр жолдардан тұрады.
ХХ-ғасырдағы елім, жерім, ұлтым деп ... ... ... ... т.б.) ... ... ... қатарына
жатқызамыз. Олар тар жол, тайғақ кешулі тарихи өмірде өз бастарын бәйгеге
тігіп, ... сарп ... Ұлт ... ... ... аталы сөз айту, қалың
елдің қамын жеп, олардың мұңын жоқтау-ай мүйізді асыл ... ... ... Демек, арғы ата тегімізде бар ұлтшылдық, елжандылық,
намысшылдық, қайсарлық қасиеттер ... ... өне ... да ... ... ... ұрпақтың сол сезімін оятатындай ... ... ... ... патриотизм- бұл ұлт ішіндегі жеке адамның асыл ... ... -өз ... ... ... қан ... да шыққан тегі,
территориясы, тілі, тұрмыс-тіршілігі, мінез-құлқы, психологиялық ... ... ... тарихи дәстүрі жағынан да әбден
айқын, әрі дербес басқа қасиеттері және ... де ... ... ... ... ... ... мыналардан тұарды: өз
халқына сүйіспеншілік, өз халқының қал-жағдайын сезіну, ... ... ... ... ... ана ... ... мінез-
құлқы, тарихи дәстүрін психологиялық ерекшелігін сақтап, дамытуға, оны өз
ұрпақтарына өткізіп беруге ... ... ... ... отбасынан басталатынын байқауға болады.Бұдан шығатын ... ... ... ... ... ... патриотизмнің
критерийі болып табылады. Тәуелсіз мемлекеттің болашақ ... ... ... ... ... бағыттарын құрауы керек.
Ойымызды нақтылай түссек, Б.Момышұлы айтқан ... ... ... патриоттық сана - сезімін қалыптастыру, ... ... ... ... патриоттық сипат беру, мектептегі оқу-
тәрбие жұмысының өзегі болуы керек
Ел басшымыз Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның болашағы - ... ... - ... еңбегінде «Біздің тағы бір идеологиялық
міндетіміз - Қазақстандық Отан сүйгіштікке тәрбиелеуң –деп атап ... ... ... ... ... болып, қабырғалы жұрт атанып
қанат жайғалы бері жері үшін, елі үшін қан майдан ... ... ... Қазақ деген атаудың көне түркі тілді баламасы «ержүрекң, «еркін
адамдарң деген мағынаны білдіреді. Ал «қазң түбірі «ерң ... сөз. ... ... ... ... ... ... ғалым Ш.Уәлихановтың пікірі
бойынша «ер жүрек батырң, Ә.Диваевтың айтуы бойынша «еркін жүрек адамң,-
деп ... ... ... «өз ... ел ... еркін жүрген
адамң, деп түсіндіреді. Қазақ халқының ... ... ... ... ежелгі тарихи тәрбие тағылымында, ұлттық салт-дәстүрінде. Тарихта
«қазақң деп ... ... ... ... үйсіндер мен ғұндардың жаужүрек
ұрпақтары екнін тарихшы ғалымдар : ... ... ... М.Қозыбаев, М:Ақынжанов, М:Мұқанов, т.б. дәлелдеп
берген болатын.
Осы ... ... ... ... ... анықтамаларға тоқталатын
болсақ:
Қазақ энциклопедиясының 9 томында “патриоттизм“ грек сөзі ... ... ... жер, ... ... сүйіспеншілік, бойындағы
күш қуаты мен білімін Отан ... мен ... ... ... ... ... елінің әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлерін құрмет тұту сияқты патриотизм
элементтері ерте заманнан бастап –ақ қалыптаса бастады, ... ... ... ... ... бірі Б.Момышұлы патриотизмге мынадай
анықтама берген: “Патриотизм дегеніміз- Отанға ... ... ... аман ... ... мемлекеттік қауіпсіздікке тікелей
байланыстылығын сезіну, өзінің мемлекетке туелді екенін, ... ... ... деген ұғымды мойындау, қысқасы патриотизм дегеніміз
мемлекеттік деген ұғымды оның жеке адаммен барлық жағынан өткенімен ... және ... ... білдіреді”.
Ш.Уәлиханов өзінің патриоттық сезімін былай бейнелейді: “Менің патриоттық
сезімім ірбіт сандығындай ( ... ... бір ... ... бір
сандық, оның ішінде тағы бір сандық) мен ең ... өз ... ... ... одан соң ауыл-аймақ, ел-жұртым, руластарымды, одан
соң халқымды, одан соң сібір орыстарын, Ресей жұртын ... ... ... ... ... Отанға сүйіспеншілік деп
аталатын, нақты бір ... ... және ... ... ... ... беретін, балалардың ... ... ... қоғамдық және адамгершілік принципі”.
Б.Т.Лихачевтың анықтауынша: ”социалистік патриотизмге өзінің ... оның ... ... ... ... ... ... деген мақтаныш, өз мемлекетінің экономикалық және саяси қуатын
арттыруға бағытталған әлеуметтк белсенділік, ... оның ... ... ... даяр болу тән”-қасиеттері жатқызылған.
Патриоттық тәрбиенің сипаттамасын ... ... ... ... және әр ... маңызды өмір сүруі үшін патриоттизмге
қызығушылық құлқын ояту мақсатында саралайды.
Патриотизмнің тарихи элементтері ... ... ана ... салт-дәстүріне
сүйіспеншілік түрінде, ықылым заманнан қалыптаса бастаған.
Біздіңше “патриот- Отанын, халқын, жері мен суын ... ... ... үшін бар күш ... қабілетін аямайтын адам”. Яғни, біз
оқушылар ... ... ... ... ... ... қажет екендігіне мән беруіміз тиіс.
Сонымен, өткенге көз жіберіп бағдарлап қарайтын болсақ,қай ... ... ... үшін ... ... ... ақын-жыраулардың
барлығының мақсат мүддесі бір-ол қазақ халқын тек ... ... ... ... ... ... ... адал,
шыншыл, өз Отанының патриоты ... ... ... Бұл ... ел басшысы Н.Назарбаевтың “әр этносты ұлттық сезімін сыйлап,
бірде-бір ұлтпен қарама-қарсылық туғызбау”-деген ... ... ... ... ... ... ұлт өзінің тек экономикалық , әлеуметтік,
даму дәрежесімен ғана емес , ... ... өмір сүру ... , ... ... ... мәдени байлықтарымен , психологиясымен, мінез-құлық
қалыптастыру мәселесінің ... ... ... ... ... ... әлемдік қоғамдастық талаптарына тез бейімделіп, жаңа
сапалық дамуы арқылы озық дамыған елдердің қатарына кешікпей ... ... ... ... ... өзгертті. Қоғамның әлеуметтік
әлеуеті, міне, ендігі ... ... күш – осы. ... ... ... ... ... мәселе шешілмеген, ешқандай жаңалық ашылып
өмірге пайдаланылмаған. Адамдардың әлеуметтік арабайланысынсыз қоғамның
өзінің де өмір ... ... ... ... ... ... тарға жүктелетін
жауаптылық ерекше. Себебі Қазақстан әлемдік қатынастардың - экономикалық,
адамдық, интеллектуалдық, мәдени, ... т.б. ... ... ішіне енуде. Ендігі жерде таза бір мемлекеттік, қазақстандық, тек
осы ел шеңберімен шектелетін құбылыстар шекті, ... ел ... ... ... ... ... ... құбылыстар арта
беретін болады. ... ... ... елдігін, іргесінің тұтастығын
қадағалап, саяси, экономикалық және ... ... ... ... барынша сақтап, қорғап, бекіте түсу қажеттілігі еселеп
артуда.
Қазақтың ... ... ... даму жолдарының ... бар. ...... ойды ... ... ... ... ұлттық ойындардың бірі. Арқан тарту ... , ... ... ... ату ... ... ... Көкпар тарту ат ... ... өзі ... ... ... ... бейімдейді. Қазақ күресі
шымырлыққа, шыдамджыққа керек кезінде тез ... ... ... ...... ... ... тіл. Бұл тұрғыда ағартушы,
реформатор А.Байтұрсынов: «Атадан балаға мирас ... екі -ақ ... ... ... – тіл, ... – байтақ жер»-деген екен. Қазіргі
қоғамда ... ... ... ... ... ... болсақ, қазақ
халқының сол үйдің шаңырақ иесі екендігін мойындауымыз керек. Сондықтан да
қазақ тілінің ... тіл ... ... кездегі игі істің бастауы деп
білеміз.
Бүгінгі жарқын болашаққа көптеген елдер патриоттық сезімді тәрбиелеу
жолымен жетті. ... ... ... ... ... ... Бұл ... ХХ
ғасырдың соңғы жетпіс бес жылы түрік ғасырда болды. Түрік тарихының ... оның ... ... ... тұсы осы ғасыр. Оның ең
бастауы, түп қазығы түрік идеясы мен түрік патриотизімінде дер ... ... ... ... бар ... он екі ... ... болса, бұл
күнде олар алпыс төрт миллионнан асып жығылады.
Қазіргі қазақ қоғамында өмір ...... ... ... ... бұл процестердің субъектісі ретінде әрбір адамның , әлеуметтік,
қауымдастық пен топтардың рөлі артып , ... ... ... ... біздің ортақ үйіміз, біздің өзіміз де, біздің бабаларымызда
т осы жерді мекен ... Егер біз ... ... , ... өмірімізді
сынауды білер болса, осы жасампаздықпен жаңарып, бой көрсеткен әобір
талшыбықты ... ... ... онда біз ... нағыз патриот деп
санай алмас едік» - ... ... ... сөзі ... ... ... жас ұрпақты осы бастан Отанынан, атамекеніне
шын берілгендік рухында тәрбиелеуден артық борыш жоқ ... атап ... аса бай ... ерлік, азаматтық дәстүрлерді жалғастыруды
керек етеді. Жүздеген жылдар бойы ... ата – баба ... , ... ... және ... ... ... жас ұрпаққа ауадай
қажет. Отанын сүйген , өз ... ... ... білікті де білімді
жасмамандар қазіргідей шет елге ... өз ... ... ... ... Отаншылдық, патриоттық тәрбиенің ... ... ... етек ... халқы жеткіншек пен жастарды патриоттық пен ерлікке баулуда бірқатар
құралдарын негізге алған. Біз оларды былайша ... ... ... шығармашылығы (мақал-мәтелдер, аңыз әңгімелер,
эпостық жырлар, ... ... ... ... ... ... ... (діни әдет-ғұрыптар);
б) ұлттық ойындар (халықтық ойындар, ұлтттық спорттық ойындар,
интелектуалдық ойындар);
в) қолданбалы ... ... ... ағаш ... тері илеу);
Оларды әртүрлі әдіс-тәсілдепді, амал-жолдарды пайдалану арқылы жүзеге
асырған: үйрету, көрсету, жаттығу, қайырымды, ілтипатты ... ... ... ... ... беру, моральдық қолдау, үлгі сенім
көрсету, сенім арту, ренжу, ... ... ... еркелетіп кіна
арту, жалған енжарлық көрсету, қолдау, ... ... ... ... ... тапсырма беру, қайрау, алғыс айту, жазғыру, жарыстыру,
жазалау, жанама ықпал жасау, қызықты да ... ... ... бұйыру,
тұспалдап айту, теріс бата беру, т.б.
Осы әдістердің ішінде халық, әсіресе, сенім арту, үлгі ету ... мән ... Бұл ... арқылы баланың патриотизм, ерлік, ұлжандылық,
отансүйгіштік, ... ... ... ... мен ... ... қалыптастырған.
Адамгершілік патриоттық көзқарастағы мінез-құлыққа қажетті дағдыларды
жетілдіру мақсатында әртүлі жұмыс ... ... ... еңбек түрлеріне араластыру (қолөнер еңбегі, ағаш
ұқсату, металл өңдеу, сүйек, тері ... киіз ... ... ... ... мал шаруашылығы, егін шаруашылығы);
2. Атақтаы адамдармен ... ... ... ... зергерлермен, жыршы-жыраулармен, ... ... және ... ... ... қатыстыру (Наурыз, құрбан айт, Биебау, қымыз
– мұрындық және т.б.);
4. Салт дәстүрлер бойынша өткізілетін іс-шараларға қатыстыру;
5. Ұлттық спорт ойындарға ... ... ... ... (аң аулау, құс ату, тұзақ, қақпан
құрру, тазы қосу және т.б.).
Патриоттық -ерлік, адамгершілік тәрбиесін жүзеге ... ... ... назарда ұстаған, олардың өзіндік талпынысын қолдап, тұрмыс-
тіршілікке қажет деген идеяларын жүзеге асыруға көмектесіп отырған. Өзінің
ісіне деген ... ... сын ... баға бере білуге үйреткен.
Жіберген қателіктеріне кешіріммен қарап, оны ... ... ... ауызекі шығармашылығын гуманизм мектебі десе болады.
Өйткені ондағы кшіпейілділік, мейірімділік , қонақ ... ... пен ... имандылық, намыс сияқты гуманистік түсініктер жеке
адамдардың ... ... ... норма ретінде шешуші
қызмет атқару дәрежесіне көтеріледі. Олар адамның ... ... ... күштерге қағидаларға айналады.
Егер «гуманизм» деген ұғымның мағынасына тоқталсақ, гуманизм – атының
«иманды» деген ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы дегенді білдіреді. Толығырақ айтсақ, гуманизм
адамның қадір -қасиетін, ... оның жеке ... ... ... ... ... адамның игілігіне, оның жан-жақты
дамуына жасалатын қолайлы қоғамдық қамқорлықты ... ... ... - ... ... өмір ... мен қоғамдық санасынан,
психологиясынан белгілі деңгейде орын алып отыр.
Гуманизмді патриотизмнен бөліп алуға болмайды. ... олар ... ... -бірі дәрменсіз болып қалады., оларды жеке ... ... ... ... мол ... ... ... шығармаларынан көрініс
тапқан. Оларда қазақтардың гуманистік дүниетанымы, адамдық сипаты ... ... ... мен ... ... ... бейнеленеді.
Халық пуызекі шығармашылығы -халық даналығы деген ұғымды білдіреді.
Тіршілік құбылыстарын ... ой ... ... ... ... ... ... күнделікті тыныс-тіршілігінен , араман-мүддесінен
пайда болып қалыптасқан. Сондықтан ол әр ... өмір ... ... ... ... ... ... негізделген образдық
ойлау тәсілі арқылы жасалаған көркем сөз ... ... бір ... ... ... танымдық, этикалық, гуманистік, тәрбиелік мәні
зор мәдени мұра. Оған халық ауызекі ... ... ... мәселелер мен тақырыптар айғақ бола алады. Енді солардың
кейбіріне тоқтап өтейік.
А) ... ... ... ... ұлттық гуманистік дүниетанымының
ежелгі бастауларының бірі десе де ... Онда адам ... мәні ... ... Бұл ... ... ұлтжандылық,
достық-жолдастық, ағайын-туыстық, сыйластық-ынтымақтастық және т.б.
ұғымдарды қарастырады.
Мақал-мәтелдерде адамзат болмысында ... ... пен ... пен ... ... пен ... ... пен
адалдық, сараңдық пен жомарттық, шындық пен ... ... ... ... «жақсыдан-шарапт, жаманнан-кесепат», «басыңа іс
түссе жақсы көмек етеді, жаман-күліп кетеді», «жақсы-арына құл, ... ... ... қылған жақсылық өміріне тозбайды, ... ... бір ... ... және ... халқы жеткіншектер мен жастарды патриоттық – ерлікке ... ... ... қасиеттерін бала жасынан қалыптастыруға мән берген.
«Батыл болмай – батыр болмас
Ерлікте шек жоқ, жақсыда кек жоқ.
Елдің ерлігі – ... ... ... ... табылар.
Ерлік білекте емес, жүректе»-
деп екінің бірі қауіп-қатерге қарсы тұра алмайтнын айтып, ол үшін ... ... ... ... абзал мұратты азамат болу ... ... ... ... ... ... ... намысы -ел намысы
Намысы жоқ жігіттің намыспенен несі бар.
Ер жігіт елінің құлы»
«Іргесі берік елді жау ала алмас.
Ауызы бір елді дау ала ... пен ... ... ... болмай іс оңбас.
Ынтымақ түбі – игілік.
Тірлік, -тірлік түбі- бірлік». Деу арқылы ынтымақ – бірлікке үндеген.
Елді, жерді қорғау абыройлы іс. Ер ... ... ... ... ... ... сөздері арқылы ескере білген. «ел ... «Ат ... күн туса ... су ... ер басына күн туса,
етігімен су ... «Ер өзі үшін ... елі үшін ... деп, ерді ... төзімді, шыдамды болуға шақырған, мінез-құлқын ширата шыңдай түскен.
Нағыз ерлерді қадірлеген, жастарға үлгі тұтқан. «Асты ... ... ... ... құстырар, ерді қорлама – састырар», «батыр-ел ырысы, жаңбыр-
жер ырысы» деп ой түйіндеген.
Ерлік тақырыбында мақал-мәтелдердің мән-мағынасы ... де ... ... ... отаншылдыққа тәрбиелейтін көкейкестілігі
бүгінгі таңда артпаса кеміген жоқ.
ә) қазақ халқы жастарды ... ... ... ұдайы
пайдаланған.
Ертегіде халытың тыныс – тіршілігі,әдет-ғұрыптары мен дәсүрлері,
бақыт ... ... ... ... ... мен ... ең ... адамагершілік қасиеттері – еңбексүйгіштігі,
ұлтжандылығы, , ... туып ... жері ... және т.б. ... көзқарасы көрініс тапқан.
Қазақ ертегілері жас ұрпаққа патриоттық ... ... ... ... Олар өзінің мазмұндылығымен, шыншылдығымен, тапқыр әжуа-
мысқылымен, ... ... ... ... ... ... қиял-ғажайып, тұрмыс -салт, хайуанаттар және сыншыл
ертегілері ... ... ... ... аңыз ... ... ... жанрға
бөлінеді.
Соның ішінде көптеген ертегілер балаларды өзінің ұлтын, жерін, ... ... ... ... ерлік істеріне еліктіреді, оларды үлгі
тұтуға шақырады. [20,8].
Ертегіде сипатталған кейіпкерлердің батырлық, ержүректік бейнелері,
сондай-ақ адамдардың ... ... ... ... бағалары баланың
патриотизмге деген көзқарсын қалыптастыру құралы болды. ... ... ... ... тапқырлығы, батылдығы, жүріс-тұрысы
ерекше әсерлі суреттеледі. Халық ... ... ішкі ... ... оның ... ойы мен ерлігі, ... ... ... ... ... ... ... моральдық қасиеттерімен
үйлесімді болуын талап етті.Оны «Ер көкше», «Ер қосай», «Қамбар ... ... «Ер ... ... ... ... Мәселен, Ер Қосай
ертегісіндегі Қосайдың түр сипаты, ... өін ... ... ер- ... ... аты ... қана ... ақылдылығы, тапқырлығы,
батылдылығы, тапқырлығы баяндалады. Халықтың ерлік пен батырлықты ... ... ... да, міне ... ... ... ... әсерін, ұнамды қасиеттерін суреттеу арқылы ертекшілер өзінің
тыңдаушыларын батырлардың ерлік істерін дұрыс қабылдауға , ... ... , ... ... ... білуге тәрбиелейді. Ерлік
жайында әңгімелегенде «ерлік білекте ... ... деп ... отыруды
ұмытпаған жөн.
А.В.Сухомлинскийдің айтуы бойынша «...ертегінің әрбір сөзі ... өте ... ... секілді, әрбір сөзде әрбір бейнеде ... ... ... бар. ... -халық мәдениетінің рухани байлығы,
оны талдау арқылы бала ... ... ... ... ... [21,75].
Б) Қазақ халқы патриоттық тәрбиеде ғасырлар бойы сақталып, ауыздан-ауызға
көшіп отырған халқымыздың рухани мұрасының ... бір ...... ... пайдаланған
Алпамыс пен Қобыланды,Ер тарғын мен ... Еділ мен ... ... істерін қайрат пен жігерін үлгі ету арқылы қаһармандарын
елді қорғауға, бірлікке шақырған, шапқыншы жауға қары ... ... ... елін ... ... ... олардың анасы мен
жар- жұбайларын да үлгі ете білген. Оларды батырларды жорыққа дайындаушы,
намысы мен жігеріне дем ... ... мен ... ретінде көрсеткен.
Жастарды елін , жерін қорғауға бір күнде дайындау ... ... ... бойы ... ... ... асады.
Академик В.М.Жимунскийдің сөзімен айтқанда : «Батырлық ... ... және ... үшін ... Оны ... да ... да өзінің тегі
жағынанхалық бұқарасымен біте ... , ... ... ... ... жырынан халықтың ерлік бейнесі , махаббат пен достық, ... ... елге ... ... тақырыбыайқын көрініп тұрады. Батырға
тән қасиеттер – қайтпас қайсарлық, берік махабббат иесі, ізгі ... ... ... ... күш-қуаты келгенде арамза дұшпанды,
түптеп келгенде, жеңіп шығады.
Батырлық жырларда сонымен қатар қазақ жұртының ... ... ... ... сұлу бейнесі, көрікті әсем келбеті табиғаты да көрініс
табады. Батыр тұлғасы әрқашан да Отанын , елін ... , ... ... ... ... ... күресетін асқан патриот , жасылыққа жаны құмар, ізгі
азамат ретінде бейнеленеді.
Халық елі үшін ... ... ... ... ... ... ... олардың ерлігі мен үлгісін жырға қосып, ауыздан- ауызға таралу
арқылы ... ... ... ... ... ... ... ақындар мен жыраулардың шығармаларынан көрініс тауып отырған.
Егер Бұқар жырау Бөгенбай туралы:
Қазақтың қамал қорғаны..
Қиядан қиқу төгілсе,
Аттың басын тартпаған;
Қисапсыз қол ... ... ... ... ... ... даңқынан
Қарсыласқан асыл бір
Қорғасындай балқыған,
ал Ақтамберді жырау:
Уа, қарт Бөгенбай!
Қынаптан қылыш суырмай,
Қарысқан жауға бүле етпес.
Жуылмай қастың қанымен ,
Намысқа тиген кір ... ... ... жалғастырады [23,50].
Батырлардың ерлігін дәріптеп, жастарға үлгі – өнеге етуге ... ... ... да аса мән ... ... ... шөккен жардай,
Қарт қыран Қанжығалы қарт Бөгенбай,
Бөкеннің жас жолбарыс жеткіншегі-
Аузынан жалын шашқан жасаң Жантай,-
деп суреттейді. Ол халқын ... ... [23]. ... бәрі ... ... ... ... беріліп отырғанын
дәлелдейді.
В) Жеткіншектер мен жастарды патриоттық – ерлік тәрбиесінде ... ... ... ... ... ... тыңдарманға ән мен күйлер арқылы жеткізіліп отырады. Музыка
шығармашылығының жанрлары сан алуна ... ... Атап ... әдет-ғұрыптық, еңбек, ... ... ... әндері, эпикалық дастандар мен аңызда, әңгімелер.
Отбасылық – тұрмыстық әндерде ата-ананың балаға деген сүйіспеншілігі,
оның ... ... ... бала болашағы туралы терең ой
толғаныстары ашып көрсетіліп, адал, мейірімді, ... ... ... , ... ... ... ... ең бастысы -бала болсын, мейлі шебер,
мейлі малшы ... адам ... ... деген үлкен үміті, тілегі айтылады.
Жастар мен балалардың отансүйгіштік қабілеті, адамгершілік қабілетін,
адамгершілік негізін дамытуда ... ... рөлі ... ... ... ... арқылы оларды еңбектің түрлерімен, ... ... мен ... ... өміріндегі сан қилы оқиғалармен
таныстырып , халықтан ... ... ... ... үлес ... , ел ... күн туған кездегі толарсақтан саз кешіп ... ... ... тәрбиелеп , әділдік пен адалдыққа үндейді.
Г) жастар мен жеткіншектерді ... ... ... ... ... ойындарының орны ерекше болды.
Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... және .б. Бірқатар еңбектерді атауға болады.
Олардың бірі ұлттық ойындарының өзіндік ерекшеліктерін көрсетсе, екіншісі
оның ... ... ... ... ... оларды жіктемеге
келтіріп, енді біреулері бүгінгі ... ... ... ... ... талдау авторлардың ұлттық ойындарды патриоттық тәрбиеде
пайдалану мақсатында қарастырмағанын көрсетеді.
Қазақ ... ... ... бай және сан ... ... ... жіктмелейді:
1) ойын – сауық, тұрмыс – салт ойындары («Тоғыз аяқ, ... ... ... ... ... ... ... «Белбеу
тастау» және т.б.);
2) дене шынықтыру , ... ... («Ақ ... көк ... ... ... «Орамал тастау», «Мысық пен тышқан»,
«Жаяу ... ... ... ... тарту», «Теңге ілу»,
«Қазақша күрес», «Білектесу» «Бәйге» және т.б.);
3) оймен байланысты ... ... ... ... ... «Санамақ», «Ауызша есептер», және т.б.).
Е. Сағындықовтың бұл жіктемесі ойындар ... ... ... берудегі мүмкіндіктерін көрсетуге өте қолайлы.
Әділдік пен адамгершілік принциптеріне негізделген қазақ ... ... ... ... ... ... байсалдылықты, шапшаңдықты, мінез-құлықты, күш-қуатты, білек-
күшін, дене бітімінің сомдалып шынығуын қажет ... ... ... ... бәйгеге қосатын ат таңдалады. Ол ат
бапталып. Бағымға айналады. Атты ... бір ... күн ... ... ... алады. Бәйгеге шабатын бала күн ... ... ... ... жасы 10-12 ден ... керек). Талаптарды
орындау үін төреші тағайындалады. Бәйгеге әзірліктен өтіп жүрген бала , осы
өнердің сырларын терең меңгереді.
Сондықтан ... ... ... тек ойын - ... ... ғана
маңызды емес, ол- спорт , ол-өнер, ол- шаруашылық, тәжірибелік ... ... ... ... танып білуде бейнелі оймен астасып жататын қазақ ойындарының
қайсысысы болмасын көрерменге қатты әсер етеді.
Мұндай адамагершілік іс- ... ... ... ... жеткіншектердің дене , ақыл-ой ... да ... ... Жолдастық , достық қарым-қатынасты тәрбиелеуде де ... ... ... бір ... – онда өлең ... аралас
келеді. Егер ойын барысында тақпақ, өлең жолдары кездеспесе , оны ... өз ... ... ... Олар ... ... өлең оқып , ... Мақал – мәтелдер мен жұмбақтар, жаңылтпаштар орындалады. Ұлттық
ойындарға үзбей қатынасатын балалар үнемі ізденісте жүреді.
Қазақтың ұлттық ... ... ... егер асық ойындары
адамның нерв жүйелерін шыңдап, ұстамдылыққа дәлдікке, тұрақтылыққа , ... ... ... ... ... әсер ... , ел- жұртын сүю, азаматтық борышын ақтауға арқау болатын
халықтық рухани құндылықтың бірі – ... Бұл ... ... ... күш. Осы ... ... ар- намыс қазақ
халқының бойына туа біткеен ... ...... ... және ол ... елін , ... сүюге отандық ойлау жүйесінің негізі
болмақ. Сондықтан баланың жасынан ар-намысын қалыптастыру үшін ... ... ... ... , үлгі ... ... ... тәрбиелеудің маңызы зор. Дәстүрлі ... ... ... мен
сабақтастығының айқын айғағы ретінде бүгінгі күні де халықтыңжадында
ақталыып, ғасырдан-ғасырға , ұрпақтан- ... асыл мүра ... жет іп ...... ... ... мадақтап жырға қосу арқылы халық жас
ұрпақты ерлікке, өрлікке, ... ... ... ... ... да да ... тигізетін пайдасын халы ертеде – ақ
білген. Бәйге аттың озыып келуін жас жеткіншеті батылдылық пен өжеттілікке,
шапшаңдыққа, ... ... ... ат ... ... ... үшін ертеңгі әскери мектептің бір сынағы іс петті.
1.3 Жоғары ... ... ... ... ... ... беруді қалыптастыру жолдары
Бүгінгі таңда студенттерді оқыту мен тәрбиелеу ... ... қоса ... этнопедагогикасын басшылыққа алып, қазақ халқының
ғасырлар бойғы даналығын, бай тарихын, ... мен ... ... салт – ... ... ... бойына сіңіру.
Демек, дана халық, қазақ халқының мұрасындағы тәрбиелік іс- шараларды
ұрпақ тәрбиесіне пайдалану – жоғары ... ... ... ... ... патриоттық тәрбиесін көтеретін фактор болуға тиіс.Әр
халықтың Отанына, еліне деген патриоттық сезімін ... әр ... ... ... Қазақ этнопедагогикасынының негізінде патриоттық тәрбие
беру, халқымыздың ертеден келе жатқан, ... ... ... болып келген
ұлттық ойындардың да маңызы зор. Мысалға, кейінгі кезде әлем деңгейіне шыға
бастаған қазақ күресі, тоғызқұмалақ, арқан ... ... ату, ... ... ... ... беру туралы» заңында ... ... ... ... пен ... өз ... Қазақстан
Республикасына сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді ... ... ... ... деп атап ... [2].
Патриоттық тәрбие ең алдымен, өз ... ... ... ... ... ... өз халқының , ұлтының ұлылығын , олардың
тіршілік салтының артықшылық- жетістіктерін , ... ... мен ... ... ... ашып ... студент жастарды ерлік-
патриоттыққа тәрбиелеуде ұлттық дәстүрлерді , ... ... ... ... ... ... ... салттарды , шовинизмді ,
вигилизмді және т.б. келеңсіздіктерді дәлелді сынап отыру ... ... ... , ... ... студент жастарымызды
халқымыздың рухани және ұлттық ... ... ... ... ... пайдалануға бағытталуы тиіс. Елбасы Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... адам ... ... ,
оның бай және даңқты тарихына , оның болашағына өзінің сқатысты екенін
мақтанышпен ... ... ... ... ... ... ... да, келешегі де барлық адамға жақын әрі түсінікті болуы тиіс.
..әрбір адам бала ... ... ... ... оның мен үшін ... ... мен де ол үшін ... деген қарапайым ойды бойына сіңіріп
өсетіндей істеген жөн» [26,2].
Сол ... әр ... ... ... осы екі ... ... болу ... тұр. Ол дегеніміз - ... ... ... ... және осы ... ... ... Қазақстан
азаматы, қазақстандық қоғамның құрамды бөлігі ретінде өз қызметі мен мінез-
құлығы арқылы бейнелей алуы. Яғни тек ел ... ... ғана ... мәнсіз ғұмыр кешудің ел мүддесіне берерінен алары, пайдасынан
зияны көп. Ондай адамдар- қоғамның алға ... ... кері ... ... позициясын іштен әлсіретушілер.
Патриоттық тәрбие процесінде идеялық сенімділік, өз ... , ... , ... ... , мәдениеті мен салт- дәстүріне деген сүйіспеншілік
, жалпы ұлтқа мақтаныш , өз халқының тағдыры үшін ... ... ... ... экономикалық, ғылыми, моральдық- ... және ... ... ұмтылыс, оны идеологиялық және саяси жағынан қорғауға
даярлық ... іс ... қосу ... ... мен ... тәрбиеленушінің
жеке сеніміне түпкілікті айналдыру ... ... ... мінез-
құлыққа ұмтылыс , мемлекеттің әскери қуатын дамытуға, Қарулы ... ... , өз ... ... қару алып ... және т.б. даяр ... ... бұл ... бүгінгі күні
студенттерге ... ... және ... ... патриоттық негізде
тәрбиелеудің ерекшеліктерін қарастырған жөн деп ... ... ... де гөрі ... ... ... ететін , азамат қоғамын ... күн тек ... мен ... ... тән ... ... ... өзі жеке мемлекет болып экономикалық және
саяси ... ... ... ... және ... танылып отырғанда ,
енді тәуелсіз еліміз студент жастардың алдына жаңа ... мен ... ... ... ... бірі – ... ... деген азаматтық-
патриоттық сезімін дамыту Ол патриоттық сезімді ... ... ... ... ... педагогика тарихына көз салсақ,
халқымыздың керемет үлгілерін көренміз. Бүгінгі ... ел ... ... , сол ата – ... ... жоқ ... үлгі ... арқасы және .
Қазақ халқы «Отан» ұғымын бала бойына ерте сіңіруге тырысқан., ... жер, ата – ... , ел – жұрт ... ... Қазақ
баласы үшін Отан – ... , ата ... , туып ... ... Бұны ... ... мына ... айқын аңғаруға болады «Малым-
жанымның садағасы , жаным – ... ... ... халық ар – намысты
жоғары қойған. Ұлттық тәрбиенің ең бір биігі – ата – ... , ... т.б. ... ... – отаншылдық, елжандылық ұғымдарына алып
келеді. Мұнда йұғымдар негізінде тәрбиеленген ұрпақта патриоттық ... ... ... ... ... адамзат тарихында ұрпақтан
ұрпаққа жалғасып келе жатқан осыпатриоттық тәрбиені , ... ... жас ... бойны сіңіру бүгінгі күннің ... ... ... ... ... мақсаты – халық педагогикасы негізінде тұлғаның
немесе әлеуметтік топтың патриоттық іс- әрекетке саналы ... ... ... ... ... ... және дене қасиеттерін
қалыптастыру болып табылады.
атриоттық тәрбие педагогика, этнопедагогика, ... , ... ... ... ... ... ... олар жеке адамның патриоттық
тәрбиелілігінің мінсіз үлгісін жәнеоған ... ... ... ... , нысандар мен әдістерді айқындауға мүмкіндік береді.
Патриоттық тәрбиенің құралдары болып халықтың , ... ... және ... күштерінің еңбек , ұлттық дәстүрлері табылады.
Кесте 1
|Мазмұны ... ... ... ... |
| | | | ... ... | | | ... |
|1. ... |1. ... |1. ... ... ... |ауызекі |еңбек |көрсету, ... ... ... ... ... |
|қасиеттер: |ауызекі |(мақал-мәтелде|араластыру ... ... ... |р, |(қол өнер ... ... |(мақал-мәтелде|аңыз-әңгімелер|еңбегі: ағаш |қарым-қатынас |
|ұжымға, |р, |, ... ... ... ... ... ... |металл өңдеу, |адамгершілік |
|көзқарасын |, ... ... ... тері |сезімін ояту, |
|сипаттайтын |жырлар, |жаңылтпаштар, |ұқсату, киіз ... ... ... ... ... ... ... |
|адамның ... ... және ... киім ... |
|моральдық |әндер, күйлер,|т.б.) ... мал ... үлгі ... ... және |2. Салт ... ... үлгі ... |т.б.) ... ... |ету, ... ... |2. Салт ... ... |арту, ренжу, |
|қасиеттер; б) |-дәстүрлер ... |2. ... ... ... ... ... |адамдармен, |білідіру, |
|адамдармен ... ... ... |әлеуметтік-мәд|ен, ... ... ... ... ... ... жалған |
|қасиеттер |әлеуметтік-мәд|салт-дәстүрлер|жыршы-жыраулар|енжарлық |
| |ени |, ... |мен, ... ... |
| ... және|батырлармен, |қолдау, |
| |, ... ... ... ... |
| ... ... ... |және т.б.); |сұрау, |
| ... ... |3. ... ... ... ... |(халықтық |мерекелерге |ету, |
| ... ... ... |мақтау-мадақта|
| ... ... ... |у, ... |
| ... ... ... айт, |беру, қайрау, |
| ... ... ... ... ... |
| ... |интеллектуалды|мұрындық және |жазғыру, |
| |жас және дара |қ ... ... ... |
| ... |т.б.); |4. ... ... |
| ... |4) Қолданбалы |дәстүрлері ... ... |
| ... ... ... |ету, қызықты |
| ... және ... ... |да ... |
| ... ... ... |іс-шараларға |іс-әрекетке |
| ... ... ... |қатыстыру; |баулу, бұйыру,|
| ... ... ... |5. ... |тұспалдап |
| ... ұжым ... тб.). ... |айту, теріс |
| ... | ... ... беру ... ... | ... |т.б. |
| ... | |6. ... | |
| ... | ... | |
| ... | ... | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... ете | | | |
| ... тәрбие | | | |
| ... | | | |
| ... ,| | | |
| ... | | | |
| ... және | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... және | | | |
| |т.б. | | | ... ... | | | | ... ана | | | | ... ... | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | |
|, ... | | | | ... ... | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... іскерлік | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... | | | ... қатысты| | | | ... | | | | ... ... ... ... мен ... ... таңда студент
тұлғасын тәрбиелеуде негізге айналуы – ел мүддесі, заман талабы. Ертеректе
халқымыздың арнайы бала ... ... ... ... ... өз ұрпағын бесікте жатқан кезнен бастап – ақ өлең, жыр, ... ... ... тәрбиеге баулыған. Қазақ халқы ұрпақ тәрбиесіне өз ұлтына
тән қағидалар мен ережелерді ... ... ... ... ... немесе ұлт өзінің тек экономикалық , әлеуметтік,
даму дәрежесімен ғана емес , ... ... өмір сүру ... , тұрмысымен,
тіл дәстүрімен, өзнің мәдени байлықтарымен , психологиясымен, мінез-құлық
қалыптастыру мәселесінің негізгі бастауы халықтық ... ... ... ... ... байыпты
азаматтық ынтымақтастық пен қатыстылық, этносаралық және жеке адамдар
арасындағы ... ... ... ... ... ... алғышарттары мен шаралар жүйесiн ... ... ... адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеудi
тәрбиелеу жөнiнде iс-шаралар кешенiн еткiзу ... ... ... пен ... жеке ... мемлекет пен оның азаматтарының өзара
iс-қимылын қамтамасыз ету; ... ... және ... ... ... мен ... ... жасау;мiнез-
құлықтың жағымды үлгiлерiн қалыптастыру және жастар арасында бүгiнгi заман
қаhарманының бейнесiн танымал ету арқылы патриотизмдi тәрбиелеу ... ... ... ... проблемаларды шешу көп жағдайда азаматтық
қоғамның даму деңгейiне, жоғары патриоттық сананың қалыптасуына, өз ... ... ... Отанының мүдделерiн қорғау ... ... ... ... ... ... ... жүйесi бiлiм беру мекемелерiнiң барлық типтерi мен
түрлеріндегi ... мен ... ... ... ... ... пен патриотизмдi қалыптастыру мен дамытуды;
еңбек ұжымдарында, әскерде, қоғамдық ұйымдарда ... ... ... ... ... құралдарының азаматтарға патриоттық
тәрбие беру тақырыптарын талдауға, зерделеуге және көрсетуге бағытталған
қызметін жүзеге ... ... ... ... Республикасының мемлекеттiк нышандарын
зерделеуге ерекше мән берiледi. ... ... ... және ... пайымдау үшiн жастардың азаматтық мiндеттерi туралы дүниетанымы
кеңейтiледi және тереңдей түседi. ... ... ... тәрбиелеу
мақсатында халықтың көптеген мақсатты топтарында ұлттық рәмiздiң мәнiн
қабылдау мен ... ... ... ... ... болашағы үшiн
жауапкершiлiк сияқты жалпы адамгершiлiк нормалар қалыптастыру жөнiнде
пiкiрсайыстар өткiзiледi. Әлемде ... ... ... ... ... ... Әнұранға, ұлттық мерекелерге патриоттық сезiмдi, оларға
құрметпен қарауды мақсатты түрде қалыптастырып отырған дамыған ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң оң бейнесiн
жасаудың негiзi ретiнде пайдаланылады, ұлттық мақтаныштың ... ... ... ... мен ... танытудың нысанасы ретiнде
пайдаланады. Азаматтардың мақсатты топтарының бойында мiндеттерi байыпты
азаматтық ... пен ... ... және жеке адамдар
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... мен шаралар жүйесiн құру; ... ... адам ... мен ... ... ... ... кешенiн еткiзу кезiнде тұтастай ... пен ... жеке ... ... пен оның ... өзара
iс-қимылын қамтамасыз ету; ... ... ... ... ... мен ... ... жағымды үлгiлерiн қалыптастыру және жастар арасында
бүгiнгi ... ... ... ... ету ... ... ... жұмысқа жәрдемдесу
Ел өмiрiндегi бiрқатар проблемаларды шешу көп ... ... даму ... ... ... ... қалыптасуына, өз елiне
деген мақтаныш сезiмге, Отанының мүдделерiн қорғау жөнiндегi ... ... ... ... ... тәрбие жүйесi бiлiм беру мекемелерiнiң ... ... ... ... мен ... процесiнде әлеуметтiк маңызды
құндылықтарды, азаматтылық пен патриотизмдi ... мен ... ... ... ... ... ... саяси-тәрбие
жұмысын жүргiзудi; бұқаралық ақпарат құралдарының азаматтарға патриоттық
тәрбие беру тақырыптарын талдауға, ... және ... ... ... ... ... ... ... ... орыс
оқулықтарының аудармасы. Олардың көбінде ... ... сай ... ... ... ... ... пен ұлттық ерекшелікке ,
ұлттың тарихына , ... , ... , ... , ... , халықтың ұлттық ... мен ... ... сай
құрастырылған оқулық – ұлттық педагогиканың ықпалы мен әсерінен жасалатын
және дамитыны дүниежүзілік ... ... ... ... мен ... психология тағылымдарын пайдалану
түрлі пәндерде әр тарауларынан өткізілген сабақ түрлері оқушылардың пәнге
қызығушылығын , белсенділігін арттырып , ... ... ... ... материалды толық меңгеруге көмектеседі. Сонымен бірге оқушы ойын
дамытып , ... ... ... ... Оқушыны құрғақ жаттандылықтан
аулақтатып , дербес ойлап , әрекет етуге жетелейді.Халық педагогикасының
тағылымдарын ... ... – оның ... және ... мақсаттарын
жүзеге асырумен қатар халқымыздың салт-дәстүрін қастерлеп , оқушыларды
ұлттық ... ... ... зор мәні ... мектеп студенттеріне қазақ халықтық
тәрбиесінің негізінде патриоттық ... беру ... ... ... ... саналылық, ізгілік, имандылық,
адамгершілік және тағыда басқа қасиеттерін қалыптастыруға аса мән береген.
Осы ... ... ... ... ... тәрбиенің
барлық бағытын қамтиды десе де артық ... ... ... ... ... мынадай қазақы тиымдардың студенттер бойына патриоттық сезімін
ұялатуға ... ... ... ... ... ... жолын кесіп өтпе; бейуақытта жылама; адамға ... ... ерін ... ... ... ... ... жуған қолды
сілікпе, адамға қарап қолды шошайтпа, тыранқты тістеме, үйге ... ... ... ... мен ... әйелге жолаушының алдын кесіп өтуге болмайды,
қыз бала босағаға отырмайды, кір ... ... суын ... аяқ ... болмайды, әйелге шашын жайып жіберуге болмайды, т.б. ... ... ... мен ... ... астан тәбет жоқ болса
да ауыз тию керек, асты сол ... ... оң ... алу ... егер ... әкелсе, ыдысын бос қайтаруға болмайды, ... ... ... ... ... ... ең ... нанды қою керек, өйткені нан-
дәм басы; ас ... ... ... ... болмайды, ол ырысыңның таусылғанын
білдіреді; қолға су құйған адамға жақы тілек айтылады.
в) киімге қатысты ... мен ... ... ... ... жүруге
болмайды; киімнің жағасын басуға болмайды; бас киімді босаға емес, ... ... аяқ ... ... теріс қоюға болмайды.
г) үй тұрмысына қатысты ырымдар мен тыйымдар:біреу келгенде үйді сыпырма;
есіктің босағасына тұрма, күл ... ... ... болмайды; отты шашуға,
аттауға болмайды.
Қазақ халқының сана-сезімі ұлттық рухани ... ... ... тіліне, білімге, ғылымға, салт-дәстүрлерге, ұлттардың өзара
айырмашылығына, ұлтаралық ... ... ... және т.б. ... ... ұлт ... компоненттерінің бірі-сөйлеу этикеті
адамдардың қарым-қатынасында тіл қату, ... ... ... ... ... ... ... білдіру, шақыру, мақтау сияқты сөйлеу мәдениетін
қалыптастырады.
Қазақ халқында ... ... ... бар. ... қолдану
сөйлеушінің жасына,жынысына, қоғамдағы орнына байланысты. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... жасы үлкеннің жолы
бөлек. Қазақ этикетінде үлкендерге «сіз» есімдігі, өз ... ... ... Алыс ... келген жолаушының немесе сол елдің адамының
ауыл ақсақалдарына немесе белгілі бір адамдарға әдейі іздеп ... ... ... ... ... ... мектеп студенттеріне сәлемдесу
этикетін меңгерту негізінде оның адами-патриоттық ... ... ... ... баласы үшін табиғи құбылыстардың ішінде ең
қорқыныштысы да, сескендіретін ... да – ... ... ... тілінде «өлім», «өлді»деген сөздердің орнына сол ... ... ... ... тігісі жатық синонимдер қолданады.
Мысалы, өлді деудің ...... ... көз жұмды, өмірден қайтты, дүние
салды; ұрлады деудің орнына қолды болды», деп ... ... ... ұлттық ойындарының өзіндік даму жолдарының қалыптасу
кезеңдері бар. ...... ойды ... ететін, халық даналығы
қалдырған ұлттық ойындардың бірі. Арқан тарту күштілікке , төзімділікке
намысшылдыққа үйретеді. ... ату ... ... икемділікке
бейімдейді. Көкпар тарту ат ... ... өзі ... ... ... шыдамдылыққа бейімдейді. Қазақ күресі
шымырлыққа, шыдамджыққа керек кезінде тез ... ... ... патриоттық-ерлік тәрбиесінің қайнар көзі -ұлттық құндылық
болып ... ... ... ... патриоттыққа тәрбиелеуде ұлттық
құндылықтарға аса мән берген. Ұлттқ құндылықтар ... ана ... ... өнерді салт – дәстүрлер мен ойын, мерекелерді құрастырған.
Жоғары мектепте патриоттыққа тәрбиелеуде әдеп-ғұрып, ... ... ... ... ... ... ... ... өлең,
Өлеңмен жер ... ... ән мен өлең ... Абай ... ... де ... ... келгенінен бастап, өмірінің соңына дейін қатарласа жүріп
отырған. Олардың мазмұнын былайша жүйелеуге болады:
Бала қуанышына байланысты той-жиындар: құрсақ тойы ... аяғы ... ... ... ... ... ... аталып өтіледі);
шілдеха (баланы қырқынан шыққанда қырық қасық шілде суымен жуындырып, қарын
шашын бір тал кесіп ... ырым ... ... салар тойы (бесікке
жатқызу тойланады), тұсау кесер тойы.т.б.
Үйлену тойы. Қыз бен ... ... отау құру тойы ... ... ... жол- ... жасалаған. Олар былай аталған: жігіттің
қызды таңдауы , қыз ... ... ... жүру, құда болу, киіт кигізу,
бата табақ, сырға тағу, өлі- тірісін беру, рын бағу, есік көру, ... ... ... ... ... ... жерлеу салттары: арыздасу (ауру адам әл ... ... ... ... ... , соңғы арыз- тілегін айтып, арман-
өсиетін тыңдауы), атаукере ішкізу, имандасу, ... ... ... ... адамның денсін жуу, жаназасын шығару, жерлеу, үшін, жетісін, қырқын,
жылын беру ... ... ... оқу, ... ... ... садақа беру, қажылыққа
бару, діни мейрамдар т.б.
Маусымдық халықтық ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт- дәстүрлердің өзіне тән ерекшеліктеріне
қарай ... ... де ... ... ... тұсау кесер
дәстүрін А.Сейдімбек былай суреттейді: «қаз басып жүре ... ... үш ... ... ... ... ... тұқымы өсіп, көптей өнсін
деп, аяғын шөппен тұсап кеседі» [27,232]
Дәстүрдің бұл түрі күні ... ... ... ... ... ... ... сүндетке отырғызу рәсімі де адамгершілік
мәселелерін, оның ішінде ... ... ... ... ... Бұл ... бүгінгі таңда медицинада толық құпталып отыр.
Қазақ халқының он үште отау иесі деп баланы ес білгеннен ... ... ер ... шыр етіп ... ... – ақ он үш ... ... өмірдің
қыр-сырын меңгертуді үйретеді.
Бұл әсіресе Отанды. Елді жерді қорғаушы ретінде үлкен сенім ... ... ... алты асыл қасиетті:
1. зерде -зейінді (тылсым сырды ұғатын);
2. өнер-өрісті (өмірден әперер сыбағасын);
3. тапқырлық, талап, , ерлікті (дұшпанға ... ... ... ... ... ... жыға ... қайрат-қаруды (қиындыққа салынатын);
6. білімді (биікке бастап шыға алатын)
Үш асыл мінезді :
1. туған еліне, дос-жарандарына адал ... ... ... ... ... қара қылды қақ жарған әділетті болуды (әділ болсаң ақ жарма, жақсы
болсаң);
3. ... ... ... ... ... (шыншыл болсаң, қол жетпес,
шаңда өскен шынарсың)дарытуға тырысқан.т.б.
Қазақ халқының дәстүрлерін патриоттық ... ... ... ... отырып, оның елге, ұлтқа деген мақтаныш, ... ... ... ...... іс- ... тәсілдерді меңгеруі
мен білім алуы, іскерлік пен дағдыны ... ... ... осы ... ақпараттық алмасу үлгісінің қарқындығымен
байланысты. Патриоттық білім тұлғаны жан-жақты дамыту, ... сана ... ... ... ретінде қарастырамыз. Қазақстандық патриотизм
өткен заманғы қоғам ... ... ... білім, еңбек, Отан, Жер
бетіндегі бейбітшілік.
Бүгінгі таңда патриоттық тәрбие жекелеген бағыттарға ғана емес, қоғам
құндылықтарына ... ... ... ... ... ... басты
нысаны – Отан, оның мазмұны: туған жер, табиғат, дін, тіл, дәстүр, ... ... Олар жеке ... ... ... ... ... патриоттық сезімнің қайнар көзі болады. Ал Қазақстандық патриотизм
дегеніміз Қазақстанда тұратын ... ұлт ... яғни ... ... ... ... ... Отанды сүю әркімнің
сана-сезіміне байланысты, ... ... «Бұл ... ... әркезеңде,
оянып, кейін кәмлетке келгенде біржола буыны қатып, тәжірибемен, жаспен,
уақытпен, біліммен, қоршаған ортаның ықпалымен, мемлекеттік және ... ... ... ... ,- деп ... Ә.
Қалмырзаев [28, 10].
Отанға деген сүйспеншілік , туған жерге ... ...... ең жоғарғы деңгейді сипаттайтын аса маңызды рухани игіліктерінің
бірі. Ол адамның отан игілігі үшін қызмет етуінен, қажет болса, сол ... ... ... ... ... ... ... баршаға мүмкіндік беретін қоғам : әрбір адамның жеке басы ... ... ... қызмет етуге жағдайы жоқ ... ... ... ... болса да қадірлейтін ана мен баланы
қорғайтын , зейнеткерлерге қамқор ... ... мен ... ... ... ... ... аяқтауға тиіспіз.
Бүгінгі жас ұрпақ – болашақ Қазақстан азаматы. Олар ... ... ... ... ... мәдениетті меңгеріп, өзін сыйлата алатын,
рухани дүниесі бай, интелект деңгейі жоғары, білімі де ... ... сай ... ... ... ... ... ұғымын бала бойына ерте
сіңіруге тырысқан., оны ... жер, ата – ... ел – жұрт ... ... ... үшін Отан – ... , ата ... туып
өскен топырақтан басталады. Бұны қазақ халқының мына мақалынан ... ... ... жанымның садағасы , жаным – ... ... ... ар – ... ... қойған. Ұлттық тәрбиенің ең бір биігі –
ата – анасын , ... ... т.б. ... қабысып – отаншылдық,
елжандылық ұғымдарына алып келеді. ... ... ... ... ... ... қалыптастыратыны анық. Бүгінгі ұрпаққа адамзат
тарихында ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе ... ... ... , ... жас ... бойны сіңіру керек [29,14].
Жоғары мектеп студенттеріне патриоттық тәрбие беруде ұлттық ... ... ... ... ... ... адамаралық және адам мен қоғам арасынадағы
қарым-қатынасты ... ... ... ... ... пен адал
еңбек ету үлгісін сақтауға ықпал етеді [30,55].
Жастарды ата-ана мен Отан ... ... ... , ... ... ... жұмылдырады. Патриотизмді сезіне білу, ... ... ... ... да, ол адамның адамгершілік санасы
, тәртібін бақылап, реттеп отыратын ішкі тетігі ... ... ... ... ретінде қалыптасуының, сипаты халықтың
рухани, адамгершілік, патриоттық құндылықтар, жастар арасындағы ... ... ... Патриотизмге тәрбиелеу арқылы болашақ ел иелерінің
рухани ішкі дүниесіне белсенді ықпал етіп, олардың тұлғалық және ... ... ... игі әсер ... ... ... әдептік,
мәдениет халқымыздың болашақ ұрпағын кішіпейіл, адам сыйлағыш, ақылға
тоқтағыш, еңбек сүйгіш, ... ... ... ... ... ізгі ... сіңіруге аса көңіл бөлген.
Патриоттық тәрбиенің мазмұны Кеңес Одағы тұсында ... ... ... ... сана-сезім" ескерілмеген болатын. Қазіргі
таңда ескі идеялогияның ... ... ... мақсаты, мазмұны
әдіс-тәсілдерін өзгертіп, жаңғыртуды талап етеді. Халқымыз тәуелсіздік
алғалы бері жас ұрпақты ... ... ұмыт бола ... ... ... ... жандандырып, салт-дәстүр, әдет-ғұрып, ұлттық
намысқа халқымыздың тарихынан алар өнегелі-үлгілеріне мән берілуде.
Ұлттық ... сай ... ... ... ... ... тән әдет-ғұрпы, салт-дәстүрлері жазба мұралар ... ... Олай ... ... ... еленіп, ұрпақтан-ұрпаққа
жалғасып келе жатқан жазба мұраларды жинақтап зерделеудің, оның ... мол ... ... ... ... ... қажеттігі
арта түсуде.
Халық мұрасының танымдық, тәрбиелік мәні шексіз, шектеусіз терең дүние.
Және ол тұтастай алғанда жас ұрпақ үшін ғана ... адам ... ... үшін ... адамзаттың рухани қуатының қайнары. Жалпы адал болма,
адамгершілікті болма, қайырымды, ... ... ... болма,
Отаныңды, еліңді, жеріңді сүйме т.т. деп дәріптейтін ұлт жоқ. Керісінше,
адамзаттық моральдық ... ... осы – ... ... ... намысқойлық, кішіпейілділік, еліне-жұртына,
жеріне сүйіспеншілікті, атап айтқанда ұлттық құндылықтарды уағыздаған. Бұл
тізбектелген ұлттық құндылықтарды ұрпақ бойына ... әр ұлт ... ... ... Әр ... ... ... үлгі-өнеге
тұтарлық жақсы, ізгі қасиеттер баршылық, міне, осыны ескере отырып, ұлттық
құндылықтарды дамыту ... іс. ... ... ... ... деп бекер айтпаған. Ал, қанын төгіп, жанын қиған халқымыздың ерен
ұл-қыздары, бір туар ұлы ... ... ... ... ... ... кезде ұлттық патриоттық құндылықтар адамдар ... ... ... тиіс деген ойдамыз. ХХІ ғасырда Қазақстанды өркениетті
экономикасы жетілген елдер қатарына қосу ... ... ... ... сол ұрпақ тәрбиесіндегі патриоттық құндылықтардың алатын орны
ерекше.
Елімізде ... ... ұлт ... ... ынтымақта өмір сүріп жатқан
қазақ халқының ... ... кең ... ақ ... ... ... ... сіңген ақылдылықтың нышаны іспеттес. Қазірде әр ұлттың салт-
дәстүрін ұлттық мәдениеті мен ұлттық сана-сезімін сыйлау, құрметтеу басты
парыз. Сондықтан ... ... ... екі қырын көруге болады:
оған "қазақтың ұлттық патриотизмі" және "қазақстандық патриотизм" ұғымдары
жатады.
Сонымен “Ұлттық патриотизм дегеніміз өз ... ... ... ... қастерлеп, ана тілін, ділін, дінін құрметтеп, жерін
қорғауға ... ... Яғни бұл ... туғаннан ата тегінен қанмен
беріліп, тәлім-тәрбие арқылы жетілетін ұлттық сипаттағы саналы іс-әрекет
пен ... ... ... ... ... жас ... ... өзекті мәселе ұлттық және жалпы ... ... ... негізінде
жасөспірімдердің бойына ізгі қасиеттерді сіңіртіп, ұлттық намысын ... ... және ... ... ... ... ... құндылықтардың негізгі бағыттарына :
– патриоттық сана;
- патриоттық сезім;
- патриоттық іс-әрекет;
- ... ... ... ... Олай ... ұрпақ бойына патриоттық ұлттық сананы,
сезімді сіңіру аса қажет. Ал, ... сана ... ... ... ... сана мен ... ... тығыз байланысты.
Патриоттық сана - өмір шындығының адам психологиясындағы бейнесі және
адамның ... ... ... Қазақ халқының ұлттық патриоттық
сана-сезімі ежелден-ақ қалыптасқан. Оны біздер ... пен ... ... ... ... ... ... ұрпаққа аманат етіп
тапсырған бабалар ерлігінен көреміз. ... ... ... ... ... қаһарман болуын қалаған халық бесік жырынан бастап,
небір эпос жырлары арқылы ата-баба ... паш ... ... ... санасына сіңіре жігерлеп, тәрбиелегендігінен көре аламыз. Қазақ
халқы туғанынан намысшыл, ержүрек, ... ... ... орын ... болу ... адамның өмір сүру барысындағы іс-әрекетінен байқалады.
Осыған байланысты академик М.Қ.Қозыбаевтың "Ұлт намысы - ... ... ... іс"( )- ... тұжырымымен толық келісуге болады.
Отан алдындағы міндет, парыз және борышты өтеуге ... ... ... бірі – ар мен ... ... осы ... ... ескерсек, халқымыздың “жан сақтама, ар сақта” –деген ұлағатты
сөзінде көп мән жатыр. Мысалы ғалым, Б.Қасенов: "Намыс - ұлттық өр рух ... ... өр ... ... өр ... өр ... және ... өр қарапайымдылық, өр төзімділік, құдайға және аталар әруағына
деген өр сенім, қазақтың өзі руы мен ... ... ... ... үшін ... ... дайын дәрежедегі мақтанышы" деген тұжырымынан ... ... ... ... ... көреміз.
Яғни, ар-намыс адамдардың патриотизм рухындағы өз ... ... ... ... ... және ... шыншыл болуға деген
ішкі талпынысы. Бұл адамның ішкі ... ... ... Ар мен ... ... ... патриоттық қызметін атқарудағы іс-
әрекеті мен мінез-құлқын реттейтін қасиет. Ұлттық намыс, ұлттық сана-сезім,
демек халқымыздың ... ... ... құндылықтар жиынтығын
қалыптастырады.
Ғалым, А.Айталы қоғамдағы ... ... ... бере ... ... жан дүниесін сүйеу, ұлттық өгейсуден сақтайтын тірек,
болашаққа сендіретін үміт, ұлт тағдырын таразыға ... ақыл ... ... өтеу ... ... еңбек, қаһарлы күрес. Осы тұрғыдан
қарағанда ұлтшылдық, ... ... ... ... ұғымдары бір
тектес", деп қорытындылайды.
Еліміздегі басқа ұлт өкілдері өзінің ұлттық салт-дәстүрі, мәдениеті
мен ... ... ... өз ... ретінде Қазақстанға деген
сүйіспеншіліктерін арттыруға тиісті. ... 2030 ... ... Ел ... "біз Қазақстанның барлық азаматтарының Отаншылдық
сезімімен өз еліне деген сүйіспеншілігін дамытуға тиіспіз"- деп патриоттық
тәрбиенің ... ... ... ... тек қазақ ұлтына ғана тән емес, сонымен бірге
еліміздегі басқа ұлт өкілдеріне де тиесілі. ... ол – ... ... ... ... ... ... жалпы рухани
құндылықтарына құрмет пен мақтаныш сезімі ... ғана ... ... ... өзін егемен еліміздің рухани дүниесінің құрамдас
бір бөлшегі ретінде сезінгенде оның ... ... ... ... елге
құрметі, өскен ортасын сыйлауы, туған жерін қадірлеуі нығая түседі. Бұл өте
терең рухани құбылыс. Қазақ халқының ауыз әдебиеті, ... ... ... білу, ұғыну жүректен сезіну қазақстандықтарды ... ... ... ... ... ... ... олардың
сана-сезіміне әсер етіп, іс-әрекетін ұйымдастырудан бастау алады. Барлық
бала тәрбиелейтін мекемелердегі ... ... ... ... іске ... жөн. ... ... ұрпақ санасына
мемлекеттік рәміздерді құрметтеу арқылы қалыптастырса, яғни мемлекеттің көк
байрағын, ел ... ... ән ... ... патриоттық сезімі жоғары
болашақ ел иелері тәрбиеленеді.
Рухани болмысымызды ... ... ... ... ... ... және талғамы мен таңдауларын қалыптастыру қажет. Әсіресе,
ғаламдастыру ... ... ... ... ... ... ... үлкенді сыйлау, табиғатқа бас ию, ... ... ... ... патриоттық сезімді, ерлік пен
отансүйгіштікті ... т.б. ... ... ... ... ... ... ұлтсыздық- ұлтсыздық қасиеттерден мықұрым ... ... ... қауіпті.
Елім деп еңіреген, тәңірі мен тағдырынан адаспай, тәубасын ... ел ... ел, жер, тіл, ұлт ... ойлап, арттарына ұлағатты
өсиеттер қалдырды. Сал өсиеттерімен, ғибратты, тәлімді, ... ... ... ... ... ... Елдік, Бірлік идеясын ұран етіп ... ... ... ... ... ... қуат алды, ал бұл мақсаттардың басты
қозғаушы күші-әрине, ұлтжандылық. “Ері жоқ- ел жетім, елі жоқ- жер ... ... ... ... ... жұрт еліне лаық ер, еріне сай ел
қалыптастыруды азаматтық ... деп ... әрі бұл ... ... ... талабы да.
Ұлтжандылық- халықтың тәлім-тәрбиелік дәстүрде жүргізілген ... ... ... тектілікке жеткізер рухани құндылық күші,
адам мен қоғамның алға қойған ортақ мақсаттарына қол ... ... ... адам жан ... ... ұлттық өгейсуден тірек, болашаққа
сендіретін үміт, ұлт тағдырын таразыға салатын ақыл-парасат, перзенттік
парыз өтеу ... ... ... ... күрес. Осы тұрғыдан қарағанда,
ұлтшылдық, ... ... ... ... ... ... жағымды да, жағымсыз қасиеттерден танытатын сана
сезімдер идеологиясы, саясаты.
Ұлтжандылық- ... ... және ... ... ... ... қайраты. Ұлжанды деп- еңбекқор, іскер, ... ... ... ... ... істің иесін айтамыз.
Сана мидың сыртқы дүниені рухани (ойдағы, идеяны) образдар арқылы
бейнелеу қабілеті. Сана ... ғана тән. Сана ...... беру ... сана бір ... ... ... ал екінші жағынан танымдық
процесс. Сана әрқашан да белгілі қоғамның даму деңгейіне ... ... ... ... ... дамудың барысындағы әлеуметтік топтарға,
қоғамдық ... ... ... ... Абылай хан қазақ халқының алдындағы үш бірдей мақсатты белгілеп
берген болатын:
1. Өз алдына ерікті ел ... ... ... Ата ... жайғасып бейбіт еңбек етіп, шаруашылығын молайту.
3. Бір ауызды ынтымақты ел болып, Отанын, елдігін ... ... ... ... алған қазақ елі үшін бұл үш ... де өз ... ... ... ... Ел ... күн ... ұлттық
сана қалыптасады. Халықтың мұң-мұқтажын жоқтап, еркіндікке ұмтылған
азаматтар ... ... ... ... ... ... ... күш-қуат беріп отырды.
Патриотизмнің маңызды өлшемдерінің бірі-тіл. ... ... ... ... ... ... ... роліне ерекше мән
берген. Ол: “Атадан ... ... ... ... ... ... бірі- бай
тілі, екіншісі- байтақ жері.”- деген болатын.( )
Ұлттық идеологияда маңызды орын алатын ... ... ... тіл. Тіл - ... ... бірі ... оның ... мол
қасиеттерін айқындайтын, сонымен бірге, ұлтты -ұлт ... ... ... тіл- ... ... жәй ғана этнос құралы емес, оның
ерекше ... асыл ... ... даналығын қайталанбас
ерекшеліктерін көрсететін фактор.
Ғалым М.Арын “ Бес анық” еңбегінде: ... ... бір ... ... ... жиынтығы, соның бәрін сақтайтын қоймасы сияқты.
Қойма дегенде ойға оралады, сол жинаған рухани байлықты ... ... ... ... әр ... ... ... өмірін жаңадан бастаған
болар еді. Тіл тек қатыныс ... ... ол ... және ... ... Әр ұлттың ішкі өзіне тән рухы бар, сол ... ... ... ... ... ... кезеңде қазақ тілі мемлекеттік тіл деп ресми жарияланғанмен
де, кең мағынасында ... ... ... Әркім патриот болуы үшін өзінің ана
тілінің қадір қасиетін жете сезе білуі керек. Осы ... ... ... ... ... қасиетті талап ету бекершілік. Үлкен мінбелерде
орыс ... ... ... ... ... ... тілін білуге
ынтасының жоқтығы, рухани жұтаңдыққа әкелуі мүмкін. ... ... ... бір ... ... ... ана тіліміздің
қоғамдағы орнын биікке көтеру мүмкін емес. Осы мәселеге байланысты ғалым
К.Меңлібаевтың пікіріне сүйенер ... ... ... сіңген әлеументтік
және рухани құндылықтар рухани табандылықтың, ерлік пен ... ... бола ... Отан алдындағы борыш пен міндетті орындауда
кездескен қиындықтарды батыл ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... жеке басының мүддесі дәрежесінде қабылдануы
керек.”-деп патриотизм мен ұлттық қатынас ... ... ... ... ... қоғамдық мүдде мен жеке мүдде ара салмағына қатысты пікірін
білдіреді.
Ежелден халқымыз өсер ұлдан еліне, жұртына адал ... ... ... ... ... ... Бұл әр адамның азаматтық борышы болады.
Патриоттық тәрбие мектеп оқушыларының жоғары азаматтық ... ... ... ... ... ... процесс болып табылады.
Патриоттық іс-әрекет, оқу-танымдық, қоғамдық-саяси, спорт -қорғаныс, ойын,
еңбек, көркемдік-эстетикалық іс-әрекеттер және ... ... ... ... ... болып табылады.Патриоттық тәрбие
азаматтық тәрбиемен тығыз байланысты ... ... ... ... жүзеге асады. Сондықтан жеке оқушы іштей азаматтық талаптарын
қалыптастыра алуы үшін және оның ... ... ... ... ... кез-келегн, іс-әрекет азаматтылық санасын қалыптастыруға бағытталуы
тиіс.
Оқушының патриоттық іс-әрекетке ... ... оның ... ... ... шеберлігіне көтерілуімен анықталады. Тәрбие принциптерінен
шыға отырып, жоғары ... және ... ... ... ... таба ... өз ... батырлық істерін жалғастыра алатын
адам тәрбиелеу өзекті мақсатттардың бірі.
Патриоттық тәрбиенің негізгі функцияларына мыналарды жатқызамыз:
- тәрбие ... ... және ... ... ... біртұтастық
көзқарасты басшылықққа алып, патриоттық мұратты негіз тұтатын жан-жақты
дамыған жете тұлғаны қалыптастыру;
- ... ... ... ... белгілі жағдайда оның барлық жақтарын
үйлестіру қажеттілігін жақындата түсу;
- оқу-тәрбие процесінің әр ... ... ... ... ... мен ... ... интегралды білім беру
тұрғысындағы патриоттық іс-әрекеттердің ықпалын күшейту.
Патриоттық ... ... ... ... ... ... араласып,
оның санасы қалыптасқан және мыңдаған күрделі психологиялық құбылыс. Бұл
процесс жеке ... ... және ... ... әсерін тигізеді.
Оның дамуы барысында әлем танушылық, сенім, дағды мен іскерлік ... ... ... ... патриоттық іс-әрекетте
қолданылатын ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі- дүниеге көзқарас, идеологиялық
сенімділік, ниет ... ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының мектептегі пән сабақтарында
беріледі. Оқушылардың мектептегі әрбір іске белсене қатысуы ... ... ... ары ... ... ... ... тәрбиенің
түрлі формалары мен әдістерін пайдалану барлық жұмысты ... ... ... ... біріктіруге мүмкіндік береді.
Патриоттық тәрбие ерекшеліктері:
- өткен уақыттағы ерлік, революциялық, әскери және ... , ... ... ... жұмысында негіз бола отырып, олардың негізінде ... ... ... қатыстыруға болатын оқу-тәрбие процесін
жасауға болады;
- патриоттық тәрбие өзінің мақсаты мен ... ... ... оқу , ... және ... да құнды іс-әрекеттер мен шұғылдануына
жан-жақты әсер етуге және ... Отан ... ... ... ... жолдары мен әдістері бүгінгі күні өзіндік
ерекшелікке ие ... ... ... ... ... ... берудегі халықтық дәстүрлерді
анықтау барысында төмендегідей модель беруді ұйғардық:
|Студенттерге патриоттық тәрбие беру жолдары ... ... | ... ... санасына|
|бойында патриоттық | ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| | | |
| | | ... | | ... ... ... | ... ... ... ... ... |
|ференция | ... ... ... бойында патриоттық құндылықтарды қалыптастырудың моделі
|Рет ... | ... ... ... | |
|1 | | |
| ... ... ... ... ... ... құштарлығы; |
| |ретінде ... ... ... ... ... |-ұлттық тәрбие құндылықтарының маңыздылығын |
|цилық |мен ұлттық ... ... |
| ... ... ... ... |
| |еп, оң ... мен ... |
| ... | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... патриоттық құндылықтары туралы |
|ық |құндылықтар туралы |білімі мен ... |
| ... ... |-қазақ патриоттар өмірі мен өнегесін туралы |
| | ... |
| | ... ... ... тарихы |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... |
|Іс-әре|Қазақ халқының ... ... ... ... ... мәнін түсінуі және |
|ік |құндылықтарын |оны ... ... |
| ... және оны ... рәміздерге құрметпен қарауы; |
| ... ... ... қалыптастыратын |
| | ... үлгі ... |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... қалыптастыратын және денсаулығына бағыт-
бағдар беретін ... ... мен ... ... ... ... әдістерін алып қарастырсақ, олардың ... ... ... ... ... қалыптастыруға, іс-әрекетті жігерлендіруге және мінез-құлықты
ынталандыруға, бақылауға, өзін-өзі бағалауға және тәрбиеге ... кең өріс ... Бұл ... ... әртүрлі
модификациясында барлық педагогикалық оқулықтарда көрсетілген.Бастапқыда ол
бағыттылық мәселесін ... ... ... ... ... ( )
Осы орайда Д.С.Раев пайымдағандай, ұлттық ... ... ... ... ... ... орныққан құндылықтар қатарына
“Отан”, “атамекен”, “ел-жұрт”, ... ... ... ... ... ... ... “ қанағатшылдық пен жомарттық” т.б. ұғымдарды
жатқызуға ... көзі ... ... деп ... ... ... ... келелі сөз құрметтеуге тәрбиелеу проблемасы.
“Отан оттан да ыстық”, “Отансыз ер ... ... ...... елде ... ,өз ... ... бол” деген нақылдарда ел-жұртқа деген ... ... баға ... ... ... ... өлшеу ұстанымдары жатады.
Демек, атамекен –дәстүрлі дала ... ... ... ... ... ... ... сүру ортасы. Қазақ үшін атамекен елжанды
пенде ретінде өмір ... ... ... да ... өз ... ... өз тілін, салт-дәстүрін жүрекпен сүйе білген, әрі ұрпағын да
соған баулыған.Әркімге өзінің туып өскен атамекені ... Әр ... ... ... қастерлеуі де содан болса керек, яғни жер Отан,
атамекен мен ел- ... ... ... жоқ. Осы идея ... ... ой болып, өзінше патриоттық парадига желісін тартқан. “Ер ... ... ... жерге туың тік” деген. Демек, қазақ ... ... әр адам өз ... , ... қадірлі дегенді меңзейді.
Сондықтан, “Ел іші ... ... ... ... ер оңбайды” дейтін
ұстанымдар халық арасына орныққан. ... ... ... өзін Отанын, туған
жер, мал мен жанның ырыздық ... қаны ... ... ... ... саналған.
Отан адамның өмір сүру мүмкіндігі, кеңістігі. Отан ... ... ... ... ... шарты, обьективті негізі.(3)
Патроитизмге тәрбиелеуде сүйенетін екі ұғым “ ұлттық патриотизм” ... ... Ұғым ... ... мен ... ... белгілердің жиынтығы негізінде ой ... ... ... ... ... ... мен ... Бұл жерде “ұлттық патриотизм” және “қазақстандық патриотизм”
ұғымдары арқылы Отан, туған жер, ел, ... ... ... ... халық
туралы нақты түсініктер мәнін ұғыну керек. Сөйтіп, “ ... ... ... ... ... ... ... олардың мазмұнын
құрайтын Отансүйгіштікк сезімін дамыту, ұлттық ... ... ... ... ... қалыптастыру секілді, т.б. тәлім-тәрбиелік
мүмкіндіктермен кеңейте түседі.
Б.Момышұлының “соғыс технолнгиясы” еңбегінің орны ерекше. ... ... және оған ... ... ... ... бар. ... туралы ойлаудан бұрын оның келіп шығу тегіне үңіледі, ... ...... бір ұлт ... ... ... … өз ұлтын
сыйламаса немесе оны мақтан ... ол ... ... ... Отансыз
қаңғыбас” дей келе , ұлттық рух ... ... ие, ... ... ... өз ... бауырластығы алдындағы өз ... де ... ... ... тақырыбына ғылыми-зетттеу жұмысын жүргізген
Л.Ахметова ақпарат құралдарының халық санасына тигізетін ... ... ... ... ... белгілеріне азаматтардың құқықтық
еркіндігі, басқа ұлттардың қазақ халқының дәстүрін сыйлауы, ... ... сүйе ... ... тіл, діні, ділімізді сақтауға
кедергі жасамай қолдау көрсетуді айтады. ”Патриотизм ұғымын ... келе ... ... ... әуел ... ... жерін, ана тілін, елінің ... мен ... ... ... Бұл патриоттық сезім ерте
заманнан-ақ қалыптасқан. Мұның терең мағынасында ... ... ... ... ... ... ... жаңа көзқарас қалыптасу
мәселесі туып отыр.Оның айтуынша Қазақстан ... ... ... ... әрбір азамат өзінің шама шарқын келгенінше
үлес қосуын сана- сезімнің іс-әрекет түріндегі көрінісі деп тұжырымдайды.
Қазақстандық ... ... аса бір ... жолы ... ... ... ... туыңды іліп қою”, ән ұранын
білу, елтаңбаның мән ... ... ел ... ... ... ... ... бағытталған деп түсіну, ғалымның пікірінше патриоттық
сезімнің іс-жүзіндегі нақты ... ... ... патриоттар алаш азаматтары Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов,
М.Жұмабаев, т.б., Ұлы Отан ... ... ... батырлары Б.Момышұлы,
М.Ғабдуллин, Р.Қошқарбаев, Әлия мен ... т.б. 1986 ... ... ... ... ... ... т.б. Демек,
мектепте жүргізілетін іс-шаралары осы нағыз патриоттар өмірбаянынан ... ... ... аса ... ... үғымын педагогика ғылымының докторы,
профессор А.Құсайынов былай береді: “Қазақ елін шексіз сүю деп ... келе , ... сүю ... ... ... үшін күресуден, ол үшін аянбай
еңбек етуден етене қабысып жатқан сезім, қазақтың келешегі үшін ақ ... ... ... ... ... өз шама ... келгенше аянбай еңбек
етуді мен қазақ ... ... ... ... дер ... Ол ... ... ең кемеліне жеткен сатысы патриотизм
болып, ол іс-әрекет түрінде байқалады дей отырып, ... ... ... ... ... енді ұлтын сүю ұлтылдыққа ... ... ... болатын ұлтжандылықтың бейнелі сипаты болып, ол ұлттық
намыспен ... ... Ал ... ... ... ұлттың барлық жақсы
қасиеттерін ардақ тұту, ... ... ... ... ... ... ... яғни адамдардың әртүрлі
өмірлік құбылыстары мен жағдайларынан, ұлттық мүдделерді өзінше ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие алу
арқылы ата-ананы сыйлап, өз еліне ... ... ... ... ... ... оны сыртқы жаудан қорғау,
халықтың салт-дәстүрін сақтап, ұрпағына табыс ету ... ... ... ... айтқанда , өзінің мағыналық аясына ақыл-ой, сезім,
ерік, ар-ождан, әділдік, шындық, сүйіспеншілік ... ... ... адам ... қайшы құбылыстарға қарама-қарсы қоятын ... ... ... ... ... ... ... алдында
тайсалмай, Отан үшін ақтық демі біткенше қызмет етуге әзір болу ... ( )-деп ... ... ... ... ... елім деп ... қанын төгетін
жастар жоқтың қасы. Сондықтанда патриоттық тәрбиенің ... ашу ... ... бірі. Өз елін, жерін, халқын, ұлтын, тілін, дінін
сүю - ұлтшылдық ... ... ... ... деп ... ... нағыз елінің патриоты болған. Сондықтан да солардың мұраларымен,
үлгі-өнегелерімен жас ... ... ... ... адамның тікелей
борышы десек артық айтпаған болармыз.Патриот тұлғалардың сом ... жас ... ... ... тәрбие құндылықтарын қалыптастыруға
және дамытуға болады.
Біздер өзіндік тұрғыдан ... ... ... құндылықтарды
қалыптастырудың ғылыми –теориялық негіздерін айқындауға талпыныс жасау
барысында, ... ... ... беру ... ілкі бастауларын
анықтап, мазмұнын аштық. Сонымен бірге бірінші тарау бойынша төмендегідей
қорытынды ... ... ... ... ... адамзаттық құндылықтар дүниесіне жатады
және педагогика ғылымында түпкілікті орын алады.
2. ... ... ... ретінде патриоттық құндылықтар қоғамның
талаптарын, оны сақтаудың мақсатқа лайықтылығын көрсететін ... ... ... ... ... ретінде
белгілі қасиеттердің тұтас жиынтығы арқылы ашылады: мағыналық,
пайдалылық, ... ... ... ... –ол ... ... ... жағдайда өзінің
ойлары мен іс-әрекеттерін Отан игілігі үшін бағыттай алуында.
4. Құндылық обьективті баға болып табылады.
5. ... ... ... ... ... тарау Студенттер бойында патриоттық құндылықтарды қалыптастырудың тиімді
жолдары.
ІІ.1. Аудиториядан тыс тәрбие жұмысындағы ... ... ... ... ... ... ... кездегі тәрбие жұмысы "қазақ патриотизмі" негізінде
ұйымдастырылуы тиіс. ... бұл ... ... ... ... тұрғыдан
іске асырылуда. Мысалы патриоттық ... ... ... ... ... дөңгелек үстелдер, кездесулер ұйымдастырылып
өткізілуде және кейбір оқу орындарында ән ұран айту ... ... ... бәрі ... ... біздіңше әлі де болса аздық ... ... да ... ... үшін ең ... патриоттық
құндылықтарды қалыптастырудың тиімді жолдары мен әдістерін толықтырып отыру
керек. Өйткені бұл тұрғыдан ... ... ... сұхбаттасу,
әңгімелесу барысында олардың патриоттық құндылықтар туралы білімдерінің
аздығы байқалды. Халық тарихындағы ұлы ... ... ... ерлік
істерін, ұрпаққа үлгі ете отырып, болашақ ұрпақтың патриоттық санасын
қалыптастырып, ... ... ... ... іс-әрекетін
ұйымдастыруға болады.
Патриоттық тәрбиеде қолданылатын іс-әрекет түрлері тәрбие процесінің ... ... ... ... ... ... біз ... еңбек, азаматтылық, мәдениет, прогрестік дәстүр, батырлық жайлы
жаңартылған тәжірибелер мен ... ... ... ... іс ... ... ... барысындағы іс-тәжірибелерді
басшылыққа ала отырып, біз өз тарапымыздан ... ... ... ... ... ... ҚазҰУ-ң философия және
саясаттану факультеті алынды. Негізінен ... ... ... «Дін тану», «Саясаттану» мамандықтарының студенттері тартылды.
Эксперименттің алғашқы кезеңінде студенттермен әңгіме, сұхбат, сауалнама
жүргізіліп , ... ... ... ... ... ... және
патриоттық құндылықтар туралы білімдері айқындалды. Бұл мамандықтар бойынша
барлығы 110 ... ... ... үш ... бөліп жүргіздім.
1 кезең- анықтау кезеңінде эксперименттік және бақылау топтарына ... ... ... ... ... өлшемдер ретінде таңдап алынған бірнеше
бөліктерден тұратын сабақтас сапа. Олай ... осы ... ... ... сүйене отырып, зерттелінетін мәселенің мынадай
өлшемдері анықталды.
1. Өзін өз ... ... ... ... ... өміріндегі өз ролін түйсінуі,
ә) Отанына сүйіспеншілік сезімі.
2. ... ... мен ... қастерлеу.
а) мемлекеттік рәміздер мен халықтың дәстүрлерін білу,
ә) қазақ халқының дәстүрлерін сақтауға ықылас.
3. ... ... ... ... көзқарас.
а) қазақ халқының тарихын білу қажеттілігі,
ә) қазақ халқының ... ... және ... ... Қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрлерін түсінуі.
а) қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрлерін зерделеу қажеттілігі,
ә) қазақ халқының әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерін сақтай ... ... ... ... ... ... және ... белгіледім.
Патриоттық тәлім қалыптасуының жоғары деңгейінде ... ... ... ... ... ... Отанға сүйіспеншілік сезімі
терең болады. Мемлекеттік рәміздер мен дәстүрлерді толық және терең біледі,
қазақ халқының ... ... ... ынталы. Ол қазақ халқының мәдениетін,
ұлттық ерекшіліктерін, дәстүрлері мен ... ... ... танытады.
Орташа деңгейдегі студент өзінің мемлекет өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... қатынасады. Ол
мемлекеттік рәміздер мен дәстүрлерді терең және толық білмейді. ... ... ... ынта ... ... ... ... әдет-ғұрыптарын білуге үнемі ұмтыла бермейді.
Төмен деңгейдегі студенттер өз ... ... ... бірге,
мемлекет өміріне белсенді қатынасуға ұмтылмайды. Оқушы мемлекеттік ... ... ... ... Қазақ халқының тарихын жүйелі ... ... ... ... ... ... Ол ... халқының мәдени
мұрасына, әдет-ғұрыптарына көңіл бөлмейтіндер ... ...... ... орта ... – пайызды, төменгі
деңгейдегілер – пайызды құрады. Өзіміз көріп отырғандай жоғары пайызды өте
аз пайыз ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер.
|өлшемде|Көрсетк|Эксперименттік топтары |Бақылау топтары ... ... |% |% |
| | ... ... ... ... ... |Жоғары |
| 1. | а) |42,8 | 37,0 |20,2 | 45,5 | 33,2 | 21,3 |
| | ә) | 61,5 | 24,5 | 15,0 | 55,1 | 32,5 | 12,4 |
| 2. | а) | 49,2 | 22,8 | 28,0 | 52,3 | 28,3 | 19,4 |
| | ә) | 51,2 | 23,4 | 25,4 | 66,2 | 21,5 | 12,3 |
| 3. | а) | 45,5 | 31,2 | 23,3 | 51,1 | 29,5 | 19,4 |
| | ә) | 66,1 | 15,3 | 18,6 | 69,2 | 20,3 | 10,5 |
| 4. | а) | 47,2 | 31,3 | 21,5 | 42,5 | 39,6 | 17,9 |
| | ә) | 54,6 | 21,2 | 24,2 | 61,5 | 18,5 | 20,0 ... орта және ... ... ... ... ... ... жүргізілді.
“Үшінші мыңжылдық патриоттары қандай болу ... ... ... ... ... ... оған жоғары мектептің
студенттері қатысты. Дөңгелек үстелдің мақсаты:
Студенттерге патриоттық құндылықтарды санасына ... өне ... ... ... атамекенге деген сезімін ояту.
Конференция барысында қамтылған мазмұн:
1. Абылай дәуіріндегі- патриоттар.
2. “Елім, жерім “деп жар салған алаш азаматтары.
3. Екінші ... ... ... патриоттары.
4. ХХІ ғасыр патриоты -бүгінгі оқушы.
Әдістер: бандау, сұрақ-жауап, көрнекіліктер.
Көрнекіліктер: қабырға газеті, қанатты сөздер, көркем бейнелі альбом.
Қамтылған сұрақтар:
1. ... адам ... ... ... ?
2. Өзіңді патриот санайсың ба ?
3. Отанға қосқан үлесің қандай?
4. Патриот тұлға сені қалақ қызықтырады?
5. Болашақта қандай мамандық иесі ... да, ... ... ... ... деп ... ба ... соңында мұғалім қорытындылады.
1. Студенттердің патриотизм туралы білім деңгейлері жоғарылап, олардың ата-
баба тарихына қызығушылығы ... ... ... ... ... патриот ата-баба тұлғаларының
өнегелі өмірлерінен үлгі алып, өз идеалдарына теңеді.
3. Еркін түрде ойларын ... ... ашық ... ... ... ... ... “Патриотизмді қалай түсінесіз?”.
Мақсаты: Отанымызда қазақ ... ... ... ... ұлт, ... ... ... түрлерін ажыратып, студенттерге “қазақ
патриотизмі” құндылықтарын қалыптастыру.
Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру.
Көрнекіліктер: ... ... ... ... ... ... мазмұны:
1. Патриотизм ұғымын қалай түсінесіз ?
2. “Қазақстандық патриотизм” мен “қазақ патриотизмінің” ұқсастықтары ... ... ... ... ... ... ... .1. Студенттер патриоттық ұғымның қыры мен ... ... ... ... ... ... өркендеп, дамуына еліміздегі екі патриотизмнің
де мүддесі ... айта ... ... ... ... ... ... пікір-таласып, өз ойларын қорғап, өздерін бағалауға
дағдылынды.
Жүргізілген тәрбиелік іс-шаралардың ... ... ... менің
-Қазақстан” тақырыбыда кеш өткізілді. Кештің жоспары төмендегідей:
Мақсаты: 1. Студенттердің ... ... ... ... ... ... кеңейту.
2.Отанды сүюге, байлығын қорғауға, болашақта Қазақстанды өркендетуге
білімді адамдар керек екендігін түсіндіру.
3.Туған жеріне, еліне ... ... ... ... ... сақтап, әрі қарай жалғастыруға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер: Кең байтақ Қазақстаным альбомы, еліміздің
рәміздері, қанатты сөздер: “Ер тірегі – ... ... ... ... оқу мен ... ... ... елдің қызы-мінезді,
ұлы- өнерлі келеді”,т.б.
Қолданылытын әдіс:
Әңгімелесу, сұрақ-жауап, ... ... ... ... ... тура ... Құрметті қонақтар,жиналған қауым ! Хош ... ... ... ... -әз ... ... инемен құдық қазғандар.
Құшақ жая қарсы аламыз сіздерді
Би ,биленіп, ән де бүгін ... өн ... ... жан ... ... ... ірге тасын білімнің
Хош келіпсіздер –дүниеге сыйлы адам.
Сіздердің жақсы көңіл күйде болып, демалуларыңызға тілектеспіз.
1-бастаушы: Ойда ортақ, той да ... ... ... назарларыңызға
тәуелсіздік күніне арналған тәрбие сағатымызды ұсынамыз.
2-бастаушы: ХХІ ... ... ... ... алға ... мақсатымыз, өткенімізді білетін, ... ... ... ... азамат болу.
2-бастаушы: Енді бар бақытымыз тәуелсіздіктің шежіресіне ой ... ... ... ... 1991 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан ... ... ... ... ... жыр бүгін,
Ғасыр бойы аңсай да күткен бұл ... бер, жаса ... аса ... әкеп ... ... бұлбұлым
Тәуелсіз Қазақстаным!
1991 жылы 10 қазан Қазақ халқының тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіров
ғарышқа самғады.
2- ... ... жылы ... ... ... Ұлттар ұйымына мүше болды. Маусым
айында ... ... ел ... ... ... ... ... байрағы,
Елтаңбасы елімнің. Әні мен өлеңін жазғандар-Садық Құланбаев, ... ... ... 1993 ... 15-і күні ... Республикасының Ұлттық ақшасы –теңге
айналымға енді.
4- студент: 1994 жыл.
Қазақстанның жаңа ордендері мен ... ... ... қазақ ғарышкері Талғат Мұсабаев Союз ТМ6 ... ... ... студент: Тамыздың 30-ында референдумға ... жаңа Ата ... ... ... 1996 ... Қазақстан Республикасы Парламентінің 1-сессиясы болды.
7- студент: 1997 ... ... еске алу жылы ... ... ... ... ата-анам,
Сенен өсіп, сенен ғана нәр алам.
Саяң ыстық, сен мәуелі бәйтерек
Тамырланып, сан тарапқа ... ... ... ... мен ... ... жылы деп жарияланды. Елбасымыз
Н.Ә.назарбаевтың ... 2030 Даму ... ... ... ел ... ... қаласына көшті.
Осал жерге
Ортаймас бақ қона ма?
Ер көңілі толмаса тақ қона ма?
Атар таңдар бере гөр, құт-береке
Елдің төрі -қасиетті Астанаға!
9- студент: 1999 ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев жеті жыл мерзімге
Қазақстан Республикасының Президенті болып сайланды.
1999 жыл ... ... ... жылы ... ... Осы ... заңы қабылданды.
10- студент 2000 жыл.
Мәдениетті қолдау жылы.
Шежірелі Түркістанның 1500 жылдығы тойланды.
11- студент: 2001 жыл.
Тәуелсіз Қазақстан халқы ғаламат ... ХХІ ... зор ... қарсы
алды.
Аман бол, жаңа ғасыр –жарқын заман,
Аманба? Жаңаша күн жарқыраған.
Азат күн ... ... ... паш ... ... ел екенін.
Ақпан айының алғашқы ... ... ... 10 ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев атамыздың тәуелсіздігіміздің
келешегі жолында жүзеге асырып жатқан жұмыстарын толық қолдаймыз.
Тәуелсіз ел ... ... ... ... ... Үш ... дүлдүлім, сақтаған ел бірлігін! Қазақта қара қылды
қақ бөлген Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билердің сөз ... зер ... ... ... ... мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай
жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, ... ... ... деп, ... үкі ... ... ... дұшпан басынбаған елміз,
басымыздан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген ... ... ... ... би: ... аға!
Биікке шықсаң көзің ашылады,
Жақсымен жолдас болсаң көңілің ашылады, деген
Менің ... ... ... ағын су, ... ашсаң арқырар,
Ақыл деген дария, алдын тоссаң торқырар.
Төле би: Уа, Халқым, сөз ... ... ... жер ... ... ел ... шабар жерің бар!
Тау көтерген елің бар,
Қол бастайтын елің бар,
Атадан қалған сара жолың ... ... ... Абай ... ... ... алар
Әсем ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар
Әнді сүйсең , менше сүй,-деген.
1. Ән “Атамекен”
2. Ән “Қазақстан”
3. Ырғақты би.
4. Ән ... Ән ... Би ... ... сөзі: Бүгінгі білім – ертеңгі байлығымыз.
Хор: “Өссін ұрпақ, өссін жаңа ... ... , ... ... түсінесіз?” тақырыбында пікір-талас,
“Үшінші мыңжылдықтың патриоттары қандай болуы тиіс” тақырыбына конференция
ұйымдастырылып өткізілді. Жұмыс нәтижесі төмендегідей сипатта болды.
Мақсатты да ... ... ... ... ... бойында
патриоттық тәрбиенің құндылықтарын қалыптастыру өз нәтижесін беретініне көз
жеткіздік. Тәлім тәрбиелік ... ... ... , ішкі ... ... әсер ... ... қуаныш әкелгенін байқадық
3-Қорытындылау кезеңінде эксперименттік және ... ... ... ... ... ... ... беріліп, алынған
жауаптар нәтижесін саралап жүйелегенде, бастапқы ... ... ... ... артып, төменгі деңгейдің көрсеткішінің кемігендігін
көрдім.
|өлшемде|Көрсетк|Эксперименттік топтар |Бақылау топтары ... ... |% |% |
| | ... ... |Жоғары |Төмен |Орташа |Жоғары |
| 1. | а) | 20,2 | 37,0 |42,8 | 25,5 | 43,2 | 31,3 |
| | ә) | 15,0 | 24,5 | 61,5 | 21,1 | 32,5 | 46,4 |
| 2. | а) | 39,2 | 22,8 | 38,0 | 42,3 | 28,3 | 29,4 |
| | ә) | 41,2 | 23,4 | 35,4 | 46,2 | 31,5 | 22,3 |
| 3. | а) | 25,5 | 31,2 | 43,3 | 31,2 | 39,5 | 29,4 |
| | ә) | 66,1 | 15,3 | 18,6 | 69,2 | 20,3 | 10,5 |
| 4. | а) | 17,2 | 31,3 | 51,5 | 22,5 | 39,6 | 37,9 |
| | ә) | 54,6 | 11,2 | 34,2 | 61,5 | 18,5 | 20,0 ... ... ... барысында біз жоғары мектеп
студенттерінің патриоттық тәрбиенің ... жағы ... ... ... туған мемлекетінің мүдделерін қорғауға, оның тарихын,
мәдениетін, тұрмысын, дәстүрлерін білуге ұмтылады. Олар ... ... мен ... біршама біледі және олар туралы әңгімелей
алады. Алайда патриоттық мәдениетті тәрбиелеу ... және ... ... ... ... Оны ... барлығы бірдей туған мемлекетінің,
өлкенің, тарихын, мемлекеттік рәміздерді жақсы ұғына ... ... Оған ... ... ... мен ... дәлел.
Әсіресе, жанға бататыны ұлты қазақ жаст арымыз мемлекеттік тілді ... ... Ал ана ... ... мәдениетіне қол жеткізудің кілті,
сананы, жеке тұлғаның ... ... ... ... ... тәрбие жұмыстарын ұйымдастыруда ұлттық тәрбие негізге
алынуы керек. “Мектепте алған тәрбиесінің әсерлі, күшті, сіңімді болуы, қай
халықтың мектебінде ... да оқу ... ана ... өз ... һәм ... жазылып, баяндап оқытудың асыл мақсұтына, муафик
үйретуден, осылай біліп, баяндап оқытқанда, балқыған жас ... ... ... ұлт рухы ... ана ... анық үйреніп, керекті мағлұмат
алып шығады. Мұндай балалар бастауыш мектепті ... ... ... ... ... ... да, қай ... арасында жүрсе де,
сүйегіне сіңген ұлт рухы жасымайды. Қайда ... да ... ... ... көрсе де, ұлт ұлы болып қалады.”- деп М.Дулатов ... ... ... Демек, патриоттық тәрбиенің құндылықтарын ... ... ... олардың санасына әсер етіп, сезімін оятатып,
жігерін шыңдасақ, онда біздер ... ... ... арылар едік.
2. Студенттерге патриотизмге тәрбиелеу барысында ұлттық құндылықтар
қалыптастырудың педагогикалық шарттары.
Жұмыс бойынша ... ... ... ... ... мысалы:
Патриот, құндылық, педагогикалық шарттар, қалыптастыру.
Патриот- өз елінің, халқының, ұлтының ... мен ... ... болжай отырып, ел тағдырына, ұлт мәселесіне ... ... ... ... қосып, керек болса жанын құрбан ететін тұлға.
Құндылық- тарихи айқындалған қоғамның немесе топтың адамдарына ... жіне ... ... ... ... ... қасиеттердің
табиғат пен қоғамның құбылыстарының түйіні.
Қалыптастыру- баланың ... ... өмір ... ... ... өзі үкім ете білуін және өз мінез-құлқын жөнге сала білуін,
сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... ... бойында патриоттық құндылықтарды
қалыптастырудың жағдайы және ... ... ... нақты педагогикалық
іс-шаралардың ұйымдастырылған жұмыс түрлері.
Теориялық білімді практикада іске асыруға байланысты бірнеше тәрбие іс-
шараларын ... ... ... ... ... ... мәселесімен
тікелей айналысушы мұғалімдерге 20 ... ... ... курс
бағдарламасын беруді жөн көрдік. атты ар
“Оқушыларда патриоттық тәрбие құндылықтарын қалыптастыру”
арнайы курс бағдарламасы.
Курстың мақсаты: ... ... ... ... ... бағытталған теориялық білімдері және ... ... ... процесінде тиімді пайдалана білу іскерлігімен
қаруландыру .
Міндеттері :
1.Патриоттық құндылықтар студенттер бойында ... ... ізгі ... ... ... ... Ұстаздардың студенттер бойына патриоттық құндылықтарды қалыптастыруын
терең және ... ... ... ... ету.
2. Оларға патриоттық тәрбиенің асыл құндылықтарына жағымсыз құндылықтарды
салыстыра отырып, ара-жігін айыра түсіндіріп, ... ... , ... ... ... ... ... саны |
| ... ... ... ... мазмұны. |2 | ... ... ... ... ... | | ... ... патриотизм” ұғымдарының |2 |2 ... ... және жеке ... қалыптасуындағы | | ... | | ... ... патриоттық құндылықтардың |2 | ... ... ... ... | | ... ... ... ұл-қыздары- патриоттық |2 |2 ... ... ... ретінде. | | ... ... ... ... ... |4 |2 ... ... ... ... | | ... асыл ... ... ойлар.| | ... ... ... қалыптастырудың жолдары | |2 ... ... | | ... |12 |8 ... ... ... патриоттық құндылықтардың адам өміріндегі
атқаратын ролі” тақырыбындағы сабақтың мазмұнын былай беруге ... ... ... ... Патриоттық құндылықтар -ұлттық құндылықта.
3. Жеке тұлғаны қалыптастырудағы құндылықтың алатын орны.
Сабақтың мақсаты:
Ғылымдағы ... ... ... ... ... патриоттық құндылықтардың маңыздылығын ұқтыру, арқылы оларды
ұлтжандылыққа, Отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Реферат тақырыптары:
1.Аңыз-ертегілердегі басты кейіпкер ... ... ... ... ... ... патриоттық ой-пікірлері.
3.”Қазақстандық патриотизм” мен “ұлттық ... ... мен ... ... ... ... өмірі мен өнегесі.
Студенттерде патриоттық құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... елінің рәміздері болуы керек. Үнемі ”үйімізде,
төрімізде…” Елтаңбасы ілініп, Туы ... ... ... ... керек.
2. Әр пәндік бөлмелерде өзіне сай патриоттық тәрбие құндылықтарының исі
шығып тұруы ... ... ... ... ... ... тарихының
кезеңдері бейнеленген қабырға суреттері, география пәнінен ... ... ... ... ... мен байлығы,
химияда- еліміздің кен орындары ,т.б.
3. “Қазақ патриотизмі”-үйірмесі құрылуы қажет.
4. Сыныптан тыс жұмыстар. ... ... ... ... ... ұлттық ойандар)
5. Аудиториядан тыс жұмыстар. (табиғатқа, ... ... ... ... қалыптастыру бүгінгі жас буынның
ұлттық тәрбиеден нәр алып, ... ... ... құндылықтары
қалыптасқан жеке тұлғаны қалыптастыру мәселелері үкіметтің ... ... ... орын ... алып еңсемізді көтеріп, тәуелсіздік алып тәубемізге келіп,
жаңа мемлекет құрып еліміздің ... ... ... жаңа ... ... ... ... бәріне ие болатын дүниежүзілік
өркениеттің талабына сай ұрпақ тәрбиелеу-негізгі міндет.
Соңғы кездегі елімізде орын алып отырған, жан ... ... ... те аз ... қоғамдағы келеңсіз жағдай, ақшаға бәрін сатып алатын
қалталы ... ісі, ... ... діни ... ... ... адамзат апаты- СПИД, жетім үйіндегі тастанды балалар, “қиын”
балалар, ... ... ... ұрлыққа бару; жастардың рухани азуы,
арсыздыққа, нәсіпқұмарлыққа ... ... ... ... ... ... көбеюі, жұмыссыздықтың салдарынан халақ
жағдайының төмендеуі, жасөспірімдер ... ... ... көбеюіне
әкеліп отыр.
Аталып кеткен қайғы-қасіреттің алдын алу жолдарының бірі- мектепте,
жоғары мектепте оқу-тәрбие жұмысы халықтық педагогикаға ... ... беру ... ... ... мектептерде студенттерге оқушыларға
тәлім-тәрбие беруде кемшіліктер баршылық. Оларға:
1. Қазақ халқының педагогикалық негіздері-ауыз әдебиеті, ... ... мен ... ... табылады. Оны жүзеге асыратын тәрбиеші-
ұстаз. Сондықтан ұсынылып отырған бағдарлама курсының мақсаты-( ұстаздарға
көмекші құрал ретінде беріліп ... ) ... ... ... ертеңгі
күнгі азаматы екендігін ұғындыру арқылы олардың бойына ... ... ... көрсетілген
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан жағдайында жастарға білім және ... ... оқу ... ... ... ... ... ойлайтын қасиетті азамат қалыптастыру. Студенттердің сана – сезімін
ұлттық патриотизмін ояту қазір қоғамдағы тәрбиенің алға ... ... ... ... ... ... құндылықтарды студенттердің бойына
сіңіріп тәрбиелеу екендігінде ешқандай күмән жоқ.
Халықтық педагогиканың негізгі ... ... бай ... ... ... ... ұрпақты еңбекке, өнер –білім машықтарын
меңгеруге, отбасы, ауыл-аймақтың, Отанын сүюге, ар-намысын қорғауға ... ізгі ... ... баулу.
Халықтық педагогика мен халықтық психология ... ... ... әр ... өткізілген сабақ түрлері студенттердің
пәнге қызығушылығын , белсенділігін арттырып , тарауды ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге
студент ойын дамытып , өзіндік пікір айтуға үйретеді. Студентті құрғақ
жаттандылықтан ... , ... ... , ... етуге жетелейді.Халық
педагогикасының тағылымдарын сабақтарда қолдану – оның білімдік және
тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мақтаныш рухында тәрбиелеуде зор мәні бар.
Елбасы ... ... ... ... ... ... рәсімінде сөйлеген сөзінде әрбір түйінді ойының орамын “Қымбатты
отандастар!” “Қадірлі отандастар!” “Қымбатты ... деп ... өмір ... ... ... “жолдастар” деп келетін қаратпа
сөздердей ... ... ... сөз ... рәсімді салтанаттандырып,
Елбасының лебізіне киелі сипат дарытып, ... ... ... [17]. ... “Отан” сөзін өзінің барша мән-мазмұнымен еркін айта
алу, түптеп келгенде, елдің ... мен ... ... нышандық айғағы деген сөз. Біз “менің Отаным” деген сөзді ...... ... ... ... қорғалақтап өскен ұрпақпыз.
Тарихқа кеткен есеміздің орнын толтырудың ең бір жанды тетігі – ... ... ... ... отаншылдық сезімін орнықтыру болса керек. Бұл
ретте отаншылық – ең алдымен білім мен ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбиелеу процесінде халықтық
дәстүрлерге қоса ... ... ... алып, қазақ халқының
ғасырлар бойғы даналығын, бай тарихын, әдебиеті мен ... ... салт – ... ... ... ... сіңіру.
Демек, дана халық, қазақ халқының мұрасындағы тәрбиелік іс- ... ... ... – жоғары мектеп студенттерінің рухани байлығын,
кәсіптік мәртебесін, патриоттық тәрбиесін көтеретін ... ... ... ... ... деген патриоттық сезімін тәрбиелеу әр алуан болуы
заңды ... ... ... ... патриоттық тәрбие
беру, халқымыздың ертеден келе жатқан, атадан балаға мирас ... ... ... да ... зор. ... ... кезде әлем деңгейіне шыға
бастаған қазақ күресі, тоғызқұмалақ, арқан тарту, жамбы ату, ... ... ... ойындарының өзіндік даму ... ... бар. ...... ойды талап ететін, халық даналығы
қалдырған ұлттық ойындардың ... ... ... ... , төзімділікке
намысшылдыққа үйретеді. Жамбы ату ... ... ... Көкпар тарту ат ... ... өзі ... ... ... шыдамдылыққа бейімдейді. Қазақ күресі
шымырлыққа, ... ... ... тез ... ... үйретеді.
Студенттердің патриоттық-ерлік тәрбиесінің қайнар көзі -ұлттық
құндылық ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде
ұлттық құндылықтарға аса мән берген. Ұлттқ құндылықтар аясына ана ... ... ... салт – ... мен ... мерекелерді
құрастырған.
Патриоттық тәрбие ең алдымен, өз Отанының құндылықтарын танудан
басталады. Тәрбие жұмысы барысында өз ... , ... ... , ... ... артықшылық- жетістіктерін , халық саясаты мен жауынгерлер
қызметінің прогресшілдігін терең ашып көрсету, ... ... ... тәрбиелеуде ұлттық дәстүрлерді , халықтың Отанын қорғау
туралы ілімін ... , ... ... ... , ... ,
вигилизмді және т.б. келеңсіздіктерді дәлелді ... ... ... ... ... сұранысын қойып отырған талап тұрғысынан
қарастырғанда, патриоттық ... беру ... ... ... ... ол қоғамда білімнің тез және шапшаң қарқынмен дамуына
байланысты туындауда. ... ... ... ... ... шектеліп қалуына болмайды.
Әр студент білімді өздігінше ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Бұл
патриоттық білім үрдісін студант тұлғасын қалыптастыруға бағыттау ... ... тыс ... бағыты қазақ салт-дәстүріне,
тәлім-тәрбиесіне негізделі тиіс. Себебі еліміздің болашақ ұрпақтарының
бойында ... ... ... ... елге, жерге деген
сүйіспеншілікті ұялатып, ата-ананы ... ... ... ... ... ... қасиеттері қалыптасқан тұлғаны
тәрбиелеп шығару міндеті жүктелген. Олай болса, қазақтың бала тәрбисіндегі
ұраны ”Баланы беске ... ... ... бестен он беске дейін құлыңдай
жұмса, он бестен ары ... ... ... еске тұта ... жас
ерекшеліктеріне қарай тәрбие іс-шараларын ... ... ... ... танымдық көзқарастары мен білім деңгейлері
көтерілді. Олардың ... ... ... өз ... ... салып, өз
ұсыныстары мен бірге тұжырымдап бекітуге машықтары ... ... ... өз мемлекетінің мүдделерін қорғауға,
оның тарихын, мәдениетін, тұрмысын, дәстүрін ... ... ... ... бойында патриоттық құндылықтарды қалыптастыру жолында
мақсатты, ... ... ... тыс ... ... ... ... құндылықтарды қалыптастыру мәселесін ... ... ... студенттердің білім деңгейлерінің төмендігі
байқалып, соңғы кезеңде едәуір дәрежеге ... ... ... ... ... ... ... заңында “…жеке тұлғаның ұлттық
және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика ... ... ... және ... ... ... үшін ... қажеттілігі айтылады.
Біздің алдымызда тұрған күрделі мәселе- ұлттық, рухани-мәдени, діліміз
бен дінімізге, ... ... ... сай ... ... ... Ал, ... идеология өзінің көкейтесті міндетін шешу
барысында ... ... ... ... тұтады.
Адамға қатысты және оған пайда әкелетін, адам ... ... ... және жеке ... толық жетілуіне себептерінің бәрі - ... ... ... ... өз халқына, ... ... ... ... ... ... ... “Отан”, “атамекен”, “жер”, “тілі”, ар-намыс”,
“азаматтық борыш”, “азаматтық парыз”, адалдық пен әділдік”, т.т. жатады.
Олай болса, осы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде ең алдымен ... ... ... яғни ... ... сүйене отырып,
олардың ішкі жан дүниесі—-ой-санасы мен сезімін дамытып, ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың “Қазақтың ұлттық сана-сезімін дамыту, “қазақ”
деп аталатын таңғажайып, әрі бай ... және ... ... өз ... ... ... ... отырған пікірімізді қуаттай түседі.
Зерттеу жұмысызға байланысты төмендегідей ұсыныстар мен қорытындылар
жасалды:
- патриоттық құндылықтардың тарихы мен даму ... ... ... патриотизм” мен “қазақ патриотизмі” ұғымдарына сипаттама
берілді;
- патриоттық құндылықтардың қайнар көзі анықталды;
- оқушыларда патриоттық ... ... ... ... ... патриоттық құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіріп, отансүйгіштік сезімін
оятып, жерін, ділін, ... ... ... ... салт-
дәстүрлерді құрметтеуінің маңызы зор.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ел Президентінің
Жолдауы.-Алматы., Білім, 1998
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы заңы» // Егеменді Қазақстан, ... ... ... мектебі, №3, 2001.17б.
4. Момышұлы Б. Шығармалар. 1,2 том.Алматы, Жазушы, 1968-318б.
5. Бес ғасыр жырлайды 1 ... 1989 жыл ... ... даласының ойшылдары (ІХ-ХІІғ.ғ) Алматы, Ана тілі1991.-288б.
7. Назарбаев Н.Ә. Заманның сыншысы да, ... да ... ... ... 2001. 3 ... ... Ә. ... арқауы-қазақстандық патриотизм./ Қазақ батыры,
№4,1998.-2б.
9. Педагогическая энциклопедия ... ... ... ... Қазақстан жастары және патриотизм// Ішкі саясат, 2005. ... ... ... ... ... .- М., Л., 1959, ... словарь /Ред. И.Т.Фролов -М., 1986.-358с.
13.Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы.-Алматы, 2005.т.7- 218б.
14.Қазақстан энциклопедиясы. Алматы, 2004.т.3-158б.
15.Ә.Қалмырзаев «Біз,Қазақ, ... ... ... 2030,
Алматы, 1998
16. Иманбаева С.Т. Оқушыларды ұлттық жауынгерлік дәстүр арқылы баулудың
педагогикалық негіздері: 13.00.01-Жалпы ... ... және ... , ... . Пед. Ғыл. ... - ... ... Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен ... ... 2003 ... ... Н.Ә. ... ... ... Табылдиев А. Методика преподования эпический произведений в ... ... ... пед. наук ... ... ... Жастар тәрбиесіндегі -патриоттық тәрбиенің қоғамдағы алатын
орны// Білім 2005 №3 8б.
21. Сухомлинский В.А. Дума о человеке.-М., ... ... ... ... ... ... Бес ... жырлайды 2-ші кітап 1989.
24. Қазақтың тәлімгерлік ой- пікір ... ... ... Алматы: Рауан, 1994 32-44б.
25. Ұзақбаева С.А., Мұқанова Б. Қазақ ... ... // ... ... 2005№6 ... ... Н.Ә. ... сыншысы да, тарихы да бүгінгі жастар. «Егеменді
Қазақстан», 2001. 3 ақпан,-Б.1-2.
27. ... С.А. ... ... ... ... ... ... Заман-Қазақстан 9 шілде, №13, 1993.
29.Агаев А. Патриотизм и интернацинализм советского человека.-М.,1985.
-14с.
30. ТөлеубековаР.К. Бастауыш ... ... ... ... озық ... ... ... Дисс. Автореф.
Алматы,1994.-55б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогикалық зерттеулер әдістемесі» электронды оқулығын жетілдіру92 бет
Қазақстанның жоғары білім беру саласы және оны мемлекеттік реттеу жүйесінің қазіргі жағдайын талдау100 бет
Кембридж бағдарламасы бойынша мектепте өзгерістерді қалай енгізетін боламыз6 бет
Қазақстандағы жоғары мектептің жағдайы және дамуы15 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
12-жылдық білім берудегі компьютерлік графиканын мүмкіншіліктері13 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
«Жоғарғы температураның үй қояндарының ph көрсеткішіне әсері»44 бет
«Интернет технологиялар» пәнінен барлық мамандық студенттеріне арналған әдістемелік нұсқау22 бет
І. Есенберлин романдарының халықтық сипаты50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь