Қаратау жотасындағы фосфорит кен орындарының геологиялық зерттелуі және олардың өңделуі

КІРІСПЕ

І. ҚАРАТАУ ЖОТАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
1.1. Ауданның геологиялық зерттелу тарихы
1.2. Фосфориттің халық шаруашылығындағы маңызы
1.3. Қаратау фосфориттерінің қалыптасуының геологиялық жағдайы

ІІ. ЗЕРТТЕЛУ АУДАНЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒАСЫ
2.1 Физикалық.географиялық орны мен жер бедері
2.2. Климат ерекшеліктері
2.3. Жер беті мен жер асты сулары
2.3. Топырақ және өсімдік жамылғысы
2.3. Ауданның экономикалық сипаттамасы.

ІІІ. ҚАРАТАУ ЖОТАСЫНЫҢ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ТЕКТОНИКАСЫ
3.1. Палеозойға дейінгі және палеозой жыныстары
3.2. Мезозой жыныстары
3.3. Кайназой жыныстары
3.4. Бедердің тектоникалық құрылымы

IV. ФОСФОРИТ КЕН ОРЫНДАРЫНЫҢ ӨҢДЕЛУІ ЖӘНЕ ОНЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒАЛАУ
4.1 Фосфорит кен орындарының өңделуі
4.2 Фосфорит кен орындарына жалпы сипаттама
4.3 Фосфорит кен орындарының қазіргі кездегі жағдайы және экономикалық бағалау
4.4. Фосфорит кен орындарының қоршаған ортаға тигізетін әсері



ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қаратау жотасы қазақ жерінің оңтүстігіндегі таулы жота, яғни Тянь- Шань таулы жүйесінің батысындағы Талас Алатауының солтүстік беткейінен Шақпақ асуы арқылы бөлініп, солтүстік батысқа қарай 420 шақырымға созылып, Тұран ойпатына ішкері орналасқан.
Жұмыстың мақсаты: Қаратау жотасының фосфорит кен орындарының геологиялық зерттелуін анықтап, оның халықшаруашылығындағы маңызын түсіну.
Қаратау жотасында өткізілетін геологиялық-геоморфологиялық зерттеулердің негізгі ғылыми мақсаты- кен орындарын іздестірумен тығыз байланысты.
Қаратау жотасы қатарласа орналасқан екі жотадан тұрады: солтүстік – шығысы Кіші Қаратау, оңтүстік – батысы Үлкен Қаратау. Қаратау жотасына геологиялық қызығушылық осы аймақтағы фосфорит кен орындарының ашылуынан кейін басталды. Кіші Қаратауда фосфориттің бар екендігі алғаш рет 1936 жылы белгілі болды. Оны геолог И.И.Машкара тапты.
Қаратау фосфорит алабының ұзындығы 100-120 км, ені 25-30 км. 1937-46 жж П.Л.Безруков, Б.М.Гиммельфарб, А.С.Соколов және т.б. осы өңірдің әртүрлі 40-тан аса үлкенді-кішілі кен орындары мен кен білінімдерін анықтады.
Кен орны қорының жоғарғы сапалылығымен (24-26% Р2О5) ерекшеленеді. Жаңатас, Көксу және Көкжон фосфорит кен орындары ерекше сапалы болып келеді.
Фосфорит органикалық өмірде өте маңызды. Фосфориттің негізгі тұтынушысы-ауыршаруашылығы яғни, олар дүниежүзілік өндірілген фосфориттің 95% алып отырады. Сондықтан фосфориттердің негізгі маңыздылығы- өсімдіктердің қалыпты өсуі үшін фосфор тыңайтқыш ретінде халықшаруашылығында қолданылады.
Қазіргі уақытта Қаратау жотасында Қ.И.Сәтпаев атындағы геологиялық ғылыми зерттеу институтының қызметкерлері геологияның платформалық қабаты мен геоморфологиялық мәліметтерін ескере отырып металдарды кешендік зерттеу жұмыстарын өткізуде.
Жұмыс көптеген кітапхана қорындағы ғылыми әдебиеттерді пайдалана отырып, оған талдау барысында жазылды.
Зерттеу жұмыстары 2004-2006 жылдары жазылды. Осы жұмысты жазу барысында дұрыс ғылыми бағыт – бағдар берген «геоморфология және картография» және «әлеуметтік және экономикалық» география кафедраларының оқытушыларына алғысымды айтамын.
1. Табылдиев К.Т., Киперман Ю.А., Тимченко А.И. Каратауский фосфоритоносный бассейн, Алма-Ата, 1970
2. Набиев М.Н., Вишнякова А.А. Аммонизированный суперфосфат из фосфоритов Каратау, Ташкент, 1953
3. Ершова В.А. Электротермическая переработка фосфоритов Каратау, Ленинград, 1972
4. Фосфориты Каратау, Алма-Ата, 1948
5. Гиммельфарб Б.М. Закономерности размещения месторождений фосфоритов СССР и их генетическая классификация, Москва, 1965
6. Сагимбаев Г.К. Экология и экономика, Алматы, 1997
7. Галицкий В.В. К изучению четвертичных отложений и геоморфологии хребта Каратау //изв.ГО. 1933.Т.15.6
8. Галицский В.В. Роль молодой тектоники в формирований хребта Каратау //изв.Анг Каз ССР. сер.геол.1956 Вып.
9. Вислогузова А.В. Геоморфологический и геологический возраст древнего палеолита хребта Каратау. //изв Анг Каз ССР сер. геол. 1973 4
10. Қазақстандағы ауылдың дамуы.Атлас. Алматы. 2003
        
        РЕФЕРАТ
Жұмыстың тақырыбы «Қаратау жотасындағы фосфорит кен орындарының
геологиялық зерттелуі және олардың өңделуі».
Жұмыс көптеген ғылыми әдебиеттер мен статистикалық материалдарды
пайдалану арқылы жазылды. ... ... ... ... түсіру тәсілдері қолданды.
Зерттеу объектісі – Қаратау жотасындағы фосфорит кен орындарының
геологиялық ... және ... ... ... ... Р2О5, ... ... өңдеу, өндіру жер бедерінің қалыптасуындағы факторлар.
Жұмыстың негізгі мақсаты: Қаратау жотасы фосфорит бассейнінің
геологиялық құрылысын зерттеу және олардың ... ... ... ... ... халықшаруашылығындағы маңызын анықтау.
Талдау барысында орографиялық, экономикалық, геологиялық,
геоморфологиялық, тектоникалық карталар сонымен ... ... ... ... ... төрт тараудан, қорытындыдан
және қолданылған ғылыми ... ... ... ... ... КЕН ... ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕЛУІ
ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ӨҢДЕЛУІ
М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ
І. ... ... ... ... ... геологиялық зерттелу тарихы
1.2. Фосфориттің халық шаруашылығындағы ... ... ... қалыптасуының геологиялық жағдайы
ІІ. ЗЕРТТЕЛУ АУДАНЫНЫҢ ... ... ... ... ... орны мен жер ... Климат ерекшеліктері
1. Жер беті мен жер асты сулары
2. Топырақ және ... ... ... ... ... ҚАРАТАУ ЖОТАСЫНЫҢ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ТЕКТОНИКАСЫ
3.1. Палеозойға дейінгі және палеозой жыныстары
2. Мезозой жыныстары
3. Кайназой жыныстары
4. Бедердің ... ... ... КЕН ... ... ЖӘНЕ ОНЫ ... БАҒАЛАУ
1. Фосфорит кен орындарының өңделуі
2. Фосфорит кен орындарына ... ... ... кен орындарының қазіргі кездегі жағдайы ... ... ... кен ... ... ортаға тигізетін әсері
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
К І Р І С П Е
Қаратау жотасы қазақ жерінің оңтүстігіндегі таулы жота, яғни ... ... ... ... ... ... солтүстік беткейінен
Шақпақ асуы арқылы бөлініп, солтүстік ... ... 420 ... ... ... ... ... мақсаты: Қаратау жотасының фосфорит кен орындарының
геологиялық ... ... оның ... ... ... ... өткізілетін геологиялық-геоморфологиялық
зерттеулердің негізгі ғылыми мақсаты- кен ... ... ... ... ... ... екі ... тұрады:
солтүстік – шығысы Кіші Қаратау, оңтүстік – ... ... ... ... ... ... осы аймақтағы фосфорит кен ... ... ... Кіші ... ... бар екендігі алғаш рет
1936 жылы белгілі болды. Оны геолог И.И.Машкара тапты.
Қаратау фосфорит алабының ұзындығы 100-120 км, ені 25-30 км. ... ... ... А.С.Соколов және т.б. осы өңірдің әртүрлі
40-тан аса үлкенді-кішілі кен ... мен кен ... ... орны ... ... ... (24-26% Р2О5) ерекшеленеді.
Жаңатас, Көксу және ... ... кен ... ... ... ... ... өмірде өте маңызды. Фосфориттің негізгі
тұтынушысы-ауыршаруашылығы яғни, олар дүниежүзілік өндірілген ... алып ... ... ... негізгі маңыздылығы-
өсімдіктердің қалыпты өсуі үшін ... ... ... ... ... ... ... Қ.И.Сәтпаев атындағы геологиялық
ғылыми зерттеу институтының қызметкерлері геологияның платформалық ... ... ... ескере отырып металдарды кешендік
зерттеу жұмыстарын өткізуде.
Жұмыс көптеген кітапхана ... ... ... пайдалана
отырып, оған талдау барысында жазылды.
Зерттеу жұмыстары 2004-2006 ... ... Осы ... ... ... ... бағыт – бағдар берген «геоморфология ... және ... және ... ... ... алғысымды айтамын.
І. ҚАРАТАУ ЖОТАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
1. Ауданның геологиялық зерттелу тарихы
Қаратаудың ... ... ... да ... 1864 ... Сырдария және Шу аңғарларын зерттей келе өзінің Қаратау жотасы
туралы алғашқы геологиялық абрисін құрастырады. 1874-1881 жылдар аралығында
Г.Д.Романовский және ... ... ... ... ... үшін бұл ... тоқтаусыз келіп отырды.
Кейінгі геологиялық зерттеулер В.Н.Вебердің атымен байланысты. Ол
Қаратауды 1904-1925 жылдар ... ... ... ... ... ... негізі мен аймақтың тектоникалық картасын жасап
шығарды. Сонымен қатар, 10 ... ... ... ... ... бұл ... ... қамтиды.
Кейінірек Қаратауда Д.Н.Тарасов, В.В.Галицкий, ... ... ... ... зерттеулер жүргізді. Онда
стратиграфия, тектоника, геоморфология, ... кен ... ... ... болды.
Қаратау жотасына геологиялық қызығушылық осы аймақтағы фосфорит кен
орындарының ашылуынан кейін болды. Қаратауды ... жаңа ... ... ... ... ... ... басталды.
Кіші Қаратауда фосфориттің бар екендігі алғаш рет 1936 жылы ... Оны ... ... өзені бассейнін зерттеу барысында сұр-
күлгін әктастарды елестететін өздігінен қалыптасқан жыныстарды тауып алды.
Сол ... Кіші ... ... бар екендігі анықталды. Келесі жылы-
ақ фосфориттерді іздеу ... ... ... басталды.
Нәтижесінде Көксу және Үшбас өзендері ... ... ... ... жылы Көксу кен ... ... ... ... ... ... Ал бір жылдан соң фосфориттердің
тағы бірқатар ірі кен ... ... Олар ... ... бар
Шолақтау, Жаңатас, Ақсай кен орындары еді.
Кейінгі зерттеулер Кіші Қаратауда үлкен фосфорит ... ... ... 100 км-ге созылып жатқан 40 астам кен орны болды ... жаңа кен ... ... ... ... ... назар
темір жолға жақын жатқан Шолақтау кен орнына ауды.
1941 жылы ... кен ... ... қоры ... ... ... «Қаратау» тау-химия комбинатының құрылысы басталды.
1946 жылы комбинат алғаш рет фосфорит рудасын берді
1949 жылы жаңарған геологиялық зерттеулер әлі күнге ... ... ... ... ... фосфорит кен орны бассейндерін жан- жақты
зерттеу және ... ... ... ... ... ... Осы
уақытқа дейін «Орта Азия геохимиялық ... және ... ... ... Шолақтау, Ақсай, Тесіктас, Жаңатас, Көкжон ... кен ... ... ... ... ... Кіші Қаратау территориясында Оңтүстік
Қазақстан геологиялық басшылығы Қазақ ... ... ... ұйымдасып Г.Ц.Медоев пен П.А.Ярмактың басшылығымен 1:50
000 ... ... ... түсірілім жүргізді.
Осы зерттеулердің нәтижесінде бассейннің стратиграфиясы ... ... ... жаңа ... ... Осыған
орай, жоғарғы кембрий және ордовик шөгінділерін ярус ... ... ... ... оның даму ... мен ... ... үшін С.Г.Ангиновичтің Солтүстік ... ... ... ... ... мәліметтер
көмектесті.
Мемлекеттік тау-химиясы шикізаты ... ... ... А.М.Тушин және А.И.Смирновтардың
жетекшілігімен ... ... ... ... ... ... Жаңатас, Көксу және Көкжон кен орны бассейндеріндегі
фосфориттердің құрамы туралы түсінік берілді.
Үлкен ғылыми және ... ... ... ... ... ... А.П.Гапеваның зерттеуі және К.Т.Табылдиевтің геологиялық
құрылымы, оның қалыптасу ... және ... ... геохимиялық
зерттуімен болды.
В.Н.Холодовтың еңбектері ғылыми ... ... ... микроэлементтер геохимиясын, ... ... ... эпигенетикалық өзгерістерін
зерттеді.
Қаратау бассейнін әлі ... ... өте ірі ... ... ... ... ... көлемі өте үлкен болса да, жыл ... ... ... ... ... ғана руда өндіріліп тұрады. 1963 жылға
дейін Шолақтау және Ақсай кен орындарынан 16 жыл ішінде небәрі 6 млн. ... ... ... ... программасында (1963 ж) Қаратау- ірі
фосфат шикізат көзі болып танылды.
Осыдан бастап ... тау- ... ... дамуы өте қарқынды
жүрді. Аз уақыттың ішінде байыту фабрикасының құрылысы бітіп, жер ... ... ... ... ... ... кен ... өндірістік
карьерасының жобасын жасады, Жаңатас кен орны бассейнін игере бастады.
1968 жылы «Қаратау» ... ... ... жаңа ... ... ... ірі ... көзі етуде геологиялық-өндірістік баға беруде
(А.М.Тушина, Ю.А.Киперман, М.А.Мұхтаров, Г.В.Страхов, ... ... ... ... ... ... И.П.Кошелев,
О.Д.Халдеев), гидрология және өнеркәсіпті сумен жабдықтауда ... ... ... ... ... ... ... физикалық-географиялық зерттеулер ертеден
жүргізілгені белгілі. ... ... орыс ... ... ... ... Ал ... өңірін алғаш зерттегендердің ішінде Иван ... ... орны ... Ол ... ... ... ... батысындағы ежелгі Қаратау жотасын, сонымен қатар, Боралдай,
Арыс, ... ... мен ... ... ... зерттеулерінің
нәтижесінде ол 1886 жылы Қазақстан мен Орта Азияның ... ... ... ... ... атты ... жарыққа шығарды.
Оңтүстік өңірдің және Аралдың табиғатын зерттеуді одан әрә ... ... ... ... (1902) ... көлемді еңбегінде барлық
зерттеулерін қорытындылап жазды. Бұл еңбек ... ... ... Оңтүстік
өңіріне ең бағалы және құнды ... ... ... ... ... кен ... ... минералды қорларын зерттеуге,
пайдалы қазбаларын болжап әсіресе ванадий кеншіштерін ашуда ... ... ... ... бірегей тұлғасы Қаныш Имантайұлы
Сәтбаевтың Қаратауды зерттеуге арналған жұмысын атап өту керек.
Мұндағы, мырыш және ... ... ... ... ... орта карбонда өтті деп санап жүрген ... ... ... ... ... ... Мырғалымсай,
Ащысай, Түйетас сияқты формацияға бөлді.
Қаратаудың ландшафтын зерттеген келесі ... ... ... ... В.В., Анучина Д.Н., Воейков А.И., Краснова
А.И., Берг А.С., Борзова А.А., т.б. еңбектеріне ... ... ... ... бірі деп атайды. Ол ланшафтты ... ... ... ... ... ... ... екі негізгі
бағыттарын анықтайды: типологиялық түсінікке байланысты, ланшафт бұл
(жергілікті жер) ... ... ... ... тип тармағы,
түрі және т.б. Ол кешенді физикалық немесе ланшафтық географиялық топырақ,
,геоморфологиядағы жер ... ... ... ... ... бағытынан белгілі сипатты, олардың аумақтарын құрайтын аймақтық және
жергілікті жер ... ... Ірі ... ... орта ... ... ... класқа дейінгі әртүрлі топта бөлінген фациялар
ланшафттарын картаға түсірді. ... осы ... ... ... жарыққа шығарған ғалымдар: Камелин Р.В. Сырдария Қаратауының
флорасын, ал ... Н.В. ... және ... ... ... (каучук)
флорасын зерттеген.
Мұндағы Арал теңіз бассейндерін (Қаратаудың өзен жүйесі кіреді)
И.Муравин, ... тағы ... ... ... қарапайым түсірілімдер
жасады. Оның нәтижесінде, бір жағынан Қазақстанның жеке аудандарының,
түңғыш ірі масштабты ... ... ... ... сол ... ... ... де алынды. /12/
Арал және оңтүстік өңірдің «Ботаникалық және ... ... ... ... Ғылым академиясы И.Г.Борщов пен
Н.А.Северцовтың экспедициясын ... Екі ... ... ... ... мен жануарлары кең көлемде анықталды.
Олардың ішінде ... ... ... ... ... ... мен
жануарлардың көптеген түрлері кездесті.
Аймақтың табиғи элементтерінің ішінде, әсіресе, оның ... мен ... ... ... ... ... ... геологтар жүргізген 1987 жылғы
зерттеулерінде орта кембрий мен ордовик кезеңінде Кіші ... ... ... су астындағы ... ... ... ... ... ... ... Т.М.Дембо)
пікірлері бойынша Қаратау женттастары тектоникалық процестердің ... ... Ал ... ... ... бір ... шөгінділердің
шайылуынан болды деген. Ал қазба кен ... ... ... да ... ... қазіргі таңда игілігімізге асырудамыз. Мысалы, ... кен ... ... 1904 жылы орыс ... В.Н.Вебер мен
М.М.Баранниковтың мәліметтерінен белгілі болған. Олар осы аймақты зерттеп,
геологиялық барлау ... 1930 жылы ... ... қорғасын кенінің
геологиялық құрылымына ... тау ... ... Литология-
петрографиялық құрылымына қызыл түсті құмтас, ұсақ малта тасты ... ... ... және ... шөгінділер кездеседі. Негізгі
кен денелері шоғырланған конгломерат, құмтас пен әктастан тұратын ... 200-250 м. Кен ... ... ... горизонттарда 340 м,
тереңдеген сайын 150 ... ... ... ... 0,5-3 м. Кей жерлер 11
метрге дейін жетеді деп бәрін айқындап кеткен. Байжансай қорғасын ... ... ... ... көзі болған.
Ал, Мырғалымсай қорғасын-мырыш-барит кенін алғаш 1928 ... ... ... Н.Л. Бубличенко, Л.И.Балавинский, Д.Н.Малечник,
Е.С.Зориндер зерттеген. Кен алаңы 8 тілімге ... ... ... Батыс, Солтүстік, Мұхамбет, Беріксай) бөлінеді. Тарамды-сеппелі,
әр текті бірнеше ... ... ... ... кенді қабат буданың
төменгі жартысын қамтиды. Оңтүстік-батыс құлау бұрышы 300 ... ... ... 3 басты иірімі бар.
Олардың ұзындығы -6,3-10,9 км, ... м ... ... ... ... ... доламит, кальцит ал қосымша минералды
сфалерит, пирит, гематит, аргентит. т.б. Кен ... ... ... 1,01%, ... 96%, ... 11,6% және ... 23 г/т. ... белдемінің
тереңдігі 30-40, кейде 150-200м. Барит пен қорғасынның қоры ... ... кені ірі кен ... ... ... қорғасын-мырыш кенін алғаш 1866 жылы орыс ... ... ... ... Қазіргі таңда Ащысай полиметалл
комбинаты Қазақстан түсті металлургия саласындағы ірі кәсіпорындардың бірі.
Ол Оңтүстік ... ... ... ... ... қорғасын-мырыш
кені негізіндеқұрылған. Бұл кен орны ХVI ... ... ... тек XIX ... 60 ... ... пайдаланыла бастады.
1917 жылғы төңкеріске дейінгі 50 жыл ішінде мұнда небәрі 500 т ... ... ... төңкерістен кейін өрістей түсті. 1935 жылы Ащысай
кеніші салынып, пайдалануға берілді. 1941 жылы ... кен ... Ұлы Отан ... ... Одақ ... ... ... астамын берді. Комбинат негізінде Западная ... (1963) ... ... ... ... ... мырыш зауыты
іске қосылды. Ащысай полиметалл комбинатының ... ... ... ... кен ... ... ... жүзінің рекордын жасаған.
Геологиялық және геоморфологиялық іздену жұмыстарының нәтижесінде
аймақ ... ... бай ... ... Қолданбалы мақсаттағы
тапсырмаларды орындау үшін айтарлықтай нақты зерттеулер қажет болды.
1932 жылы Қаратаудың 1:200 000 ... ... ... құру
үшін кең көлемдегі түсірілімдер жүргізіле ... Бұл ... ... ... ... қатар, тау жыныстарында кен
орындарының ... ... өте ... ... ... ... 1937 жылы Кіші ... қоры бойынша әлемдегі алғашқы ... ... орта ... ... сапалы, геосинклинальді типті фосфор кен
орындары табылды. Арнайы ... ... ... түсірілімдер үстіртін жүргізіліп отырды. Ауданның орографиясын
анықтаумен қатар топырағына, өсімдік жамылғысына, әскери географиясына
зерттеулер ... ... жер ... ... ... мен
геоморфологиясына аздаған жеке мақалалар шыға бастады. 1949 ... ... ... ... ... он ... ... бірге жүргізді. Мезозой
–кайнозой шөгінділерімен қатар геоморфологиясымен Т.А ... ... және тағы ... ал, ... карстық
үрдістерді зерттеумен айналысты. Ал жер бедерінің даму ... ... ... ... 1956 жылдан бастап бірнеше жылдар
ішінде ... ... ... ... ... ... геологиялық басқармасы Кіші Қаратауда ірі масштабты
түсірілімдер өткізді.
Қаратау жотасының рельефі мен жаңа тектоникалық қозғалыстарын ... бойы ... ... Ол ... ... рельефінің
элементтері әр түрлі жаста екенін, яғни ежелгі тегістелу беттер (жазықтар),
эрозиялық рельефке байланысын көрсетеді деп ... ... ... ... ... ... ... төрттік
тілімденулермен байланыстырып, жаңа тектоникалық қозғалыстардың араласуын
үлгі түрінде көрсетіп, оған сипаттама бере ... ... ... В.В.Галицкий көп мәліметтерді жинақтай келе 1: ... ... ... ... ... құрастырды.
Қаратаудың стратиграфиялық төрттік шөгінділерін ... ... ... ... ... ... үшінші террассада орналасқан
саздақтарда палеолитті ескерткіштердің сақталуына байланысты зерттеген.
1960-62 жылдар аралығында А.В.Вислогузова стратиграфиялық ... ... ... ... ... Кіші ... ... картасын құрастырып, ауданның жер бедерінің даму ... ... ... жасы туралы жаңа мәліметтер ... ... ... ... ... кең ... және рельефтің
тілімденуіне байланысты әртүрлі гипсометриялық деңгейге жиналған деп
есептейді.
Геоэкологиялық және ... ... ... ... ... ... жұмыстары 60-жылдардың аяғында басталды.
Қанжуған, Мойынқұм, ... ... ... ... Буденов кен
орындарында 60-80 ж.ж. жүргізілген уранды барлау процесі барысында кен
қорларының ... ... жер асты ... ... ... ... Сонымен қатар урандық радионуклидтерде үш қана элемент бар уран,
радий және радон. Ал ... ... ... ... ... ... ... жер асты суларының құрамында жоғарғы радиациялық және
химиялық ластану ... ... осы ... дейін белгісіз болып отырды.
Қазіргі уақытта Қаратау жотасында Қ.И.Сәтпаев атындағы геологиялық
ғылыми зерттеу институтының қызметкерлері ... ... ... геоморфологиялық мәліметтерін ескере ... ... ... ... ... ... ... маңызы
Фосфор- (грек тілінде «фос»-жарық, «феро»-әкелемін), Р- Менделеевтің
периодты системасының V тобындағы химиялық элемент.
Оның негізгі ... ... ... пен ... ... ... аздап Ақтөбе маңында кездеседі. ... ... ... ... болады, бірақ өте тотыққыш болғандықтан
дербес күйінде кездеспейді. ... ... ... ... оның ... ... қышқылының кальций тұзы Са3(Pо4)2. Фосфорит әр
жерлерде кен түрінде кездеседі. Фосфор өте ... ... ... ... де, ... да белоктарының құрамына ... ... қан, ми және нерв ... ... болады. Сонымен қатар, сүйек және тістің құрамында
кальций тұзы ретінде кездеседі.
Жер бетінің жоғарғы қабатында фосфордың көлемі, ... ... ... пікірлері бойынша, 0,10-0,12% шамамен 0,25% Р2О5 құрайды.
Фосфор органикалық дүниеде өте ... ... ... фосфорға өте бай, онда фосфор ... ... 60% ... 70% ал ... ... 90% дейін фосфор тұзы ... ... адам ... 1,6% Р2О5 ... ... ... ... элементтің бірі. Сонымен
қатар, өсімдіктерде де фосфор маңызды рөл атқарады. Фосфорды өсімдіктер
топырақ ... ... алып ... ... ... ... қосып отыру өсімдіктер үшін өте пайдалы.
Фосфор қышқылы өсімдіктердің дәнінде өте көп. ... ... ... 30-60% ... ... мен ... органикалық өмірінде фосфор ... ... ... саналады.
Тау жыныстарында фосфор өте кең таралған элемент. Оның қарапайым түрі-
апатит ... ... ... екі ... түрі бар: ақ және қара ... ... ... күлгін, қызыл түрлері де кездеседі. Фосфор көп
мөлшерде шырпы ... ... Ақ ... ... ... ... ақ ... түзіледі. Сондықтан оны «түтін ... ... ... ... ... ... жәндіктерге қарсы дәрі жасауға
фосфор органикалық препараттар жасауға қолданады.
Фосфор ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың
маңызы зор екендігі қазірде жұрттың бәріне мәлім. Өсімдік өскенде жерден
түрлі еріген заттарды (тұздарды) тамыры ... ... ... ... етеді,
егінді жинағанда жерден алынған заттар бірге кетеді, мысалы, ... ... ... ... ... мөлшерде фосфорды алып кетеді:
картоп-3 кг, жаздық ... кг, қара ... кг. Жер ... жыл сайын
ондаған млн. т фосфорды (Р2О5 есебінен) егін өзімен ... алып ... ... ... нәрі ... құнарсызданады. Жаратылыстың өзінде
мұның орнын толтыратын үрдістер жоққа жақын, сондықтан ... ... ... ... қарсы әрекет ретінде, адам ... ... ... жерге сеуіп, топырақты қайтадан құнарландырады; бір ... ... (Р2О5 ... ... ... ... 5-6т, ... 8-9т, картоп 40-45т арттырады.
Тыңайтқыш түрінде өсімдікке берілетін үш элементтің (фосфор, ... ... ... орны ... ... ... дәніне жиналады.
Фосфор да азот сияқты протоплазманың ... ... ... ... ... қатынасатын түрлі органикалық заттардың құрамында
болады, тіршілік үрдістерінде үлкен әсер ... ... ... құрамына кіреді.
Сондықтан фосфор тыңайтқыштары ... ... ... ... ... жақсартады (қызылшаның қантын, картоптың крахмалын,
мақтаның талшығының ... ... ... 150 жыл ... ... ғана ... оның
өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы зор екендігі анықталды.
1760ж кальций фосфаты- сүйектің негізгі бөлімі екендігі анықталды.
1840ж Либих ... ... ... ... ... кальций
фосфатын өсімдіктерге сіңімді түрде айналдырып, оны тыңайтқыш ... ... осы ... ... өнеркәсібінің алғаш қадамы болды.
Фосфордың жаратылыста көп мөлшерде кездесетін қосылыстары фосфорит пен
апатит, екеуінде де фосфор кальций фосфаты Са3(РО4)2 ... ... ... ... тұз, демек бұл күйінде өсімдікке ... ... ... оны бұл ... ... үшін ... қышқыл
тұздардың біреуіне айналдыру керек.
Фосфор тыңайтқыштарын өндіру үшін фосфор ұнын ... ... ... ... ... ... өнеркәсібінің аса ірі кәсіпорны
болып саналады. Таразда суперфосфат зауыттары жұмыс істейді. Шымкент пен
Таразда ... ... ... ... ал ... зауыттарында
суперфосфат дайындауға қажетті күкірт қышқылын өндіретін цехтар бар.
Алу жолы. ... бос ... алу үшін ... құм және ... ... ... 15000 –қа дейін қыздырады.
Себебі фосфориттің ерімталдығы нашар болғандықтан, олар «фосфорит ұны»
деген атпен ұнтақ зат түрінде қышқылдығы жоғары ... ... ... әр ... әдістермен өңдеу арқылы топырақтың
барлығында жақсы еритін жасанды тыңайтқыштарды өндіру химия ... ... ... Аса ... ... ... тыңайтқыштарына жай
суперфосфат, қоссуперфосфат, преципитат, ... ... ... немесе кристалдық түрдегі кальций фосфаттарынан
құралған шөгінді тау ... ... ... ... ... карбонапатит (подалит), гидроклилапатит. Қоспа ретінде
құрамында кварц, ... ... ... ... ... заттар
болады. Фосфориттер геосинклинальдық, платформалық жағдайларда қалыптасады.
Геосинклинальдық фосфорит ... ... 5-20 м, ... ... ... кремнийлі жыныстар, әктастар, доломиттер арасынан орын
алады. Р2 О5 ... 35%-ке ... ... ... (құм, ... ... ... 1-2 мм-дей фосфат түйірлері) және қабатты (фосфатты,
кремнийлі, карбонатты ірілігі 0,05-0,3 мм цементтелген фосфат түйіршіктері
мен оолиттері) ... Ірі ... ... Таулы Шория фосфоритті
бассейндері), Солтүстік Америкада ( Сеңгір ... ... ... бассейні), Қытайда (Юннань). Платформалық фосфорит
қабаттарының қалыңдығы 0,25-0,75 ... ... зор ... және құм, ... ... ... орын ... Р2 О5 мөлшері 5-
12%. Ірі кендері КСРО-ның Европа ... ... ... ... фосфоритті бассейні) табылды. Фосфорит барлық геологиялық жүйелерде
(докембрий-антропоген) тараған. ... ... ... ... ... тыңайтқыштар (фосфор ұны, суперфосфат, аммофос,
преципитат) ... ... ... қоры ... ... ... ... орында , 130-дан астам кен мен фосфор белгілері бар.
Фосфориттер фосфор, фосфор қышқылын және әртүрлі ... ... ... ... шикізат болып табылады. Оларды химия, қант, тамақ
өнеркәсіптерінде, металлургияда, медицинада т.б. ... да ... ... ... ... ... яғни, олар
дүниежүзілік өндірілген фосфориттің 95% алып ... ... ... ... ... ... өсуі үшін фосфор
тыңайтқыштарын, сонымен қатар, азот және ... ... беру ... ... ... әртүрлі фосфор тыңайтқыштарын алуда
негізгі агрономиялық руда болып ... ... ... ... ... ... бар: механикалық, химиялық, термикалық
және т.б.
Фосфор айналамы. Бұл элемент протоплазманың ең негізгі және керекті
элементі. Ол ақырын ... ... ... ... ... тыңайтқыш болады. Фосфордың сақтау орны отмесфера емес, ... ... ... тау жыныстары немесе тағы басқа ... ... Бұл ... әрдайым эрозияғк түсіп отырады, көбінде олар
теңіздерге ... ... ... отырады. Сондықтан адамзат құрамында фосфоры
бар рудаларды өндіріп, оларды тыңайтқыш ретінде егістікке шығаруға, яғни
пайдалануға мәжбүр болып ... Ал ... иісі өте ... ... келеді.
2. ЗЕРТТЕЛУ АУДАНЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН
ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒАСЫ
2.1.Физикалық-географиялық орны мен жер бедері
Қаратау жотасы қазақ жерінің оңтүстігіндегі таулы ... яғни ... ... батысындағы Талас Алатауының солтүстік беткейінен Шақпақ асуы
арқылы бөлініп ... ... 420 ... ... ... ішкері орналасқан.
Орографиялық жоспарда Қаратау жотасы солтүстік-батыстан ... ... күрт ... ... Шу құмдарымен Шу-Сарысу ескі
өзендері) Дәуітке дейін барады. ... ... ... мен ... ... ... ... жүйесі алғашқы меридиональді
көтерілім ауданы болып табылады. Солтүстік-батысы мен Орталық Қаратау биік
төбелі, адырлы-төбелі беткейлермен сипатталады.
Орта ... және оның ... ... –жазықты, аздап
таубөктеріне ауысады. Ал солтүстік-шығыс беткейі-тар және тік ... ... ... ... ... ... қарай суайрық
пен көлденең аңғар арасымен бірте-бірте Арыстанды өзен аңғарына дейін
төмендейді, ал ... бұл ... 510 м. ... ... ... бастауы
негізгі суайрық Қаратаудан қайта біртіндеп өседі және ... ... ... м, ал ... ... ... 2176 м орналасқан. Мұнда
солтүстік және оңтүстік макробеткейлері ... ... мен ... ... ... 2 ... ... және Ақтау қыраттары. Олар бір-бірінен және Қаратаудан кең
жалпақты төмендеуімен өзгешеленіп, пролювиальді қиыршық тастармен ... ... ... ... ... ... көтеріледі,
Қырғыз Алатауының батыс аласа таулар жүйесінен Талас ... ... ... ... м. Қаратау маңының қалған бөлігіндегі өзен
жазықтары Билікөл деп аталады да, ұсақ ... ... ... ... ... ұсақ ... ... құрғақ аңғарлар мен бірде адырлы-жазықты ... тән ... ... ... құрғақтығы және сорлылығымен сонымен
қатар үлкенді-кішілі өзендерімен ерекшеленеді.
Оңтүстік Қаратау негізінен оңтүстік-шығыс және ... ... және ... ... ... ... Аласа тауларға
бұл жерде негізінен Бурный ауыл аймағындағы қолайлы жазық тән. Бұл қазірде
Жуалы ... деп ... ... теңіз деңгейінен 950-1200 м жуалы аласа
тауы ... ... ... ... Ал оның ... биіктігі-
4000 м. Қаратаудың оңтүстік-батысы Боралдай қыратымен ... Оның ... шыңы ... ... м. ... Құлантау қыраты 1400-1800 м
биіктікте, шығысында осындай Күйіктау ... ... м ... ... ... ... ... сілемдері, олардың ішіндегі
Даубаба жотасының (Машаттау) биіктігі-1800 м. Ол ... 380 ... 25-45 км ... ... және Шу ... ... дейін жетеді.
Жотаның солтүстік-батысы Дәуіт тауымен аяқталып, шөлді Дариялы-Тақыр
жазығымен ұштасқан. Ал ... ... ... тауларымен
аяқталады. Боралдай аласа төбелермен ... ... ... ... ... ... қарай биіктей береді. Ең биік ... ... (1809 ... ... ... көлбеу жазықты болып келеді.
Қаратау ... ... ... ... ұштасып, Арыс өзен аңғары мен
Шоқпақ өтпелін бөліп тұр. ... ... ... ... ... Кіші ... Көкжота үстірті бөліп тұрады.
Жотаның оңтүстік-батыс беткейі ... ... ... өзен ... ... созылған.
Қарастырылып отырған ауданның жер бедері орташа таудан аласа тауға,
одан ұсақ шоқыларға ... ... ... ... ... өзен
аңғарларымен тілімденген. Бұдан көптеген өзендер ағып шығады. ... ... тік, ... ... келеді. Тек оңтүстігіне қарай шығыс бөлігі
созылыңқырап, күрделі тау қыратын түзеді. Солтүстік-батысқа қарай ... ... да, ... ... ... ұласады. Негізгі
суайрықтар беттерді өтпел ретінде бөліп тұрады. Биікте орналасқан ірі өзен
аңғарларына Ақсүмбе 600 м, ... 1050 м, ... 947 м және тағы ... ... ... өткен осы өтпелдердің бойымен оңтүстік-батыс пен
солтүстік-шығыс беткейлердегі елді ... ... ... ... ... ... ... өзендер Сырдария
өзенінің салалары болып табылады. Оларға негізінен ... ... ... ... ... Майдантал, Бесарық, Ақұйық, Жиделі өзендері
жатады. Өзен аңғарлары жотаға перпендикуляр ... ... ... Шу өзен ... жатады. Талас, Аса өзендер беткейге
көлденең ... Өзен ... ... аралас: наурыз-маусым айларында
еріген қар суымен қоректенеді. Өзеннің орташа жылдық шығыны 1 м/сек-тан ... ... ... ... жер бедерінің ерекшелігіне байланысты екі
жотадан тұрады. Солтүстік-шығысы Кіші ... ... ... Бұл екі жота ... ... ... Гипсометриялық
белгілері бойынша Кіші Қаратау Үлкен Қаратаудан кіші. Ең биік жері 1625 м.
Үлкен Қаратау ... ... ... ... Оңтүстік
бөлігі биік шыңдармен ерекшеленеді. Мысалы, ... тауы 1745 м, ... ... м. ... және ... ... өзінің созылған жалпақ сызықты
депрессиясымен бөлінген.
Гипсометриялық, геоморфологиялық және геологиялық карталарда Қаратау
бөліктері өте ... ... ... әркелкі болуы экзогендік және жер бедеріне әсер ... да ... ... ... ... ... жер ... ерекшелігіне,
биіктігіне байланысты бірнеше топқа бөліп сипаттауға болады: орташа таулар,
аласа ... тау алды ... тау ... ... таулар. Эрозиялық – тектоникалық орташа таулар ... өте аз ... алып ... ... Кіші ... ... ... батыс беткейі (Ақтау және Арал таулары) орын алған. Абсолюттік биіктігі
200 – 2100 метр. Таудың оңтүстік – батысы Монтев ... ... (300 – ... тіке кертпештермен шектелген. Осы кертпештер орташа таудың оңтүстік
шекарасы ретінде бөліп тұрады. Таудың жоғарғы ... сол ... тән ... ... ... беткейі күрделі тілімденген, яғни қатпарлы
таулы ... ... ... ... типтің түрі тек Оңтүстік Қаратаудағы Боралдай мен Құлан жотасында
дамыған. Көптеген жерлерде су айрықтар ... ... ... ... ... ... беткейде тік жартастар мен құздар ... /19/. ... ... ұсақ ... ... ... қапталған.
Аласа таулар.Аласа таулардың абсолюттік биіктігі 2000 ... ... ... ... Қаратау жотасының солтүстік – ... ... ... биіктігі орташа шамамен 600 – 800 метр.
/19/. Қаратау жотасы аласа таулардың жер бедері ерекшелігіне байланысты
төмендегідей типтерге ... ... ... ... ... рельеф. Бұл релдьеф типі Үлкен
Қаратаудың солтүстігі мен орталығында, Кіші ... ...... ... ... ... бөлігінің шамалы аймақтары мен
оңтүстік Қаратауда, Боралдай өзенінің орта ағысында Байжансай аудандарында
орта палеозойдың ... ... ... ... Бұл ... ... 2000 метрге дейін, орталық Қаратаудағы Бессаз
ауданының биіктігі 1600 ... ал ... ... Боралдай ауданының
биіктігі 600 – 700 метрге дейін жетеді. Су аңғарлары түзу беткейде терең
конус тәрізді шатқалдар мен үлкен арналардың ... ... ... ... бұл ... ... жартасты, негізінен, делювий шөгінділерін
бөліп тұрады.
ә). Метаморфты және кристалл сілемді ... ... ... шоқы ... ... таулы рельеф. Рельефтің бұл типі интрузивті
жыныстардан, үгілген метаморфты ... ... ... ... ...... ... дамыған. Бұл аймақта ағаш тәрізді өзен торабы
орналасқан. Абсолюттік биіктігі шамамен 700 – 1200 метр.
Аңғарлар мейлінше енсіз, ал ... ... ... су ... ... жаңаруынан аңғарлардың тальвегке жақын беткейлерінен
жартастардың қыртыстануын жиі ... ... Жай ... ... таулы рельеф. Салыстырмалы биіктігі 500 метрге
дейін. Бұл рельеф типі солтүстік Қаратаудың ...... және ... ... ... жеке ... ... ордовик және Түлкібастың девон қабатынан құм тастары кездесетін
барлық жер бетінде ... Бұл ... типі ... ... ... ... ... беткейлері біртіндеп су айрық беткейлерге
ауысады. Аңғар бастаулары кең сайлардың ашылуын түзеді. Соның нәтижесінен
Қаратаудағы бұл ... ... ... сары ... ... ... ... жыныстармен көмкерілген.
в). Беті тегістелген аласа таулар. Қаратауда рельефтің бұл түрі кең
тараған немесе жоғары көтерілген ... ... және ... ... ... ... ... барлық су айрық
аймақтарында қалыптасқан. Тегістелу беттердің генетикалық негізі – ... ... ... ... борлы абразиядан тұрады. Төрттік
кезеңде жер беті кайнозой шөгінділерінің әсерінен бірқалыпты көтерілмеген
және қатпарлардың ... ... ... ... ... әртүрлі
абсолюттік биіктіктерден тұрады (400 – 1200 ... ... беті ... ... ... ... ... тегіс көрінеді. Жотаның
оңтүстігіндегі тегіс жерлер абсолюттік белгілерімен жіктеледі. Бұл аймақта
палеозой ... ... ... ... ... ... жоны, Балсу , Дегерес, Тұрлан), оңтүстік Қаратаудың шатқалға жақын
Боралдай өзенінде және ... ... ... ... жотадарында)
карстық морфопішін кеңінен тараған.
Өзен арасындағы және қатты тілімденген аңғар ... ... ... жынысты аласа таулы рельеф.
Салыстырмалы биіктігі 200 – 300 метрге дейін. Рельефтің бұл түршесі
Кіші ... ...... ... өзен ... ... ... протерозойдың көкжота қабатындағы құмтастарда қалыптасқан. ... бұл ... ... оңтүстік және солтүстік – шығыс шекарасындағы су
айрықтарда дамыған. Су айрықтар қатты қалың борпылдақ ұсақ тастармен, сары
топырақты саздақтармен көмкерілген.
Өзен ... ... ... маңындағы аумақтағы қалың борпылдақ
жынысты аласа таулы рельеф.
Рельеф Кіші және Оңтүстік Батыс Қаратау арасында юра ... ... ... юра ... ... ... борпылдақ болып келеді. Су айрықтар қалың ... ... ... ... ... ... беткейлері біршама тік 25 –
300 – қа ... ... ... ... ... ... ... айрық беткейлері аңғар беткейлеріне бірден ... ... 300 ... дейін.
Бұл рельеф типі Боралдай тауының оңтүстік – батыс тау алды бөлігінде
тараған. ... ... ... ... ежелгі аккумулятивті
жазықтардың қабатының қалыңдығы 80 – 120 ... ... ... ... ... жыныстарымен қатар дала әктасты қабаттармен жабылған
және Арыс өзені аңғарының оң ... ... ... батыс
бөлігінің жартысы шығысына қарағанда терең тілімденген және ... ... ... ... бөктерлері. Тау алды – тау жүйелерінің ... ... ... жатқан жазықтарға өтетін төбелі немесе ... ... ... ... ... ... биіктігі 500 – 600 метр ... ... ... байланысты төмендегідей типтерге бөлінеді.
а). Шоқылар және жон ... жер ... Бұл ... типі Кіші
Қаратаудың солтүстік – ... ... ... ... метаморфты
жеткілікті борпылдақ және төменгі тас көмір кезеңіндегі аз ... ... ... ... ... ... ... Аудан негізінен қырлы тау жұрнағымен салыстырмалы биіктігі 30-
50 метр болатын тік – беткейлігімен, ... ... ... ... ... ... ... Жонды – аңғарлы рельеф. Салыстырмалы биіктігі 50 метр. Оңтүстік
Қаратаудың оңтүстік – батыс беткейіндегі тау бөктерінде, орталық ... ... ...... ... Кіші ... аздаған
ішкі жерлерінде, сондай – ақ Бұғын – Боралдай – Арыс өзендері су
айрықтарында тараған. Бұл рельеф оңтүстік – батыс беткейінде борлы ... ... ... Кіші ... бұл рельеф типі палеозой
жыныстарымен көмкерілген жон тәрізді тілімденген денудациялық қазан -
шұңқырлармен ... ... ... ... ... тау ... перпендикуляр, ал негізгі аңғарға параллель
созылып жатыр. Су айрықтардағы жон сызықтары тау ... ... ... ... – шығыс беткейінің шығу тегі – ежелгі
төрттік шөгінділерден тұратын жон ... ... ... ... ... Денудациялық жазықтар. Қаратаудың бұл типіне беткейлілігі шамалы,
аз тілімденген борлы, үштік ... ... ... ... және ... оңтүстік – батыс бөктерінде дамыған. Түпкі ... аз, сары ... ... ... ... ... көрінеді. Солтүстік -–шығыс беткейінде бұл тип ... ... ... ... Бұл ... қазіргі кезде
жазықтық шайылу басым өріс алған.
Тау алды ... ... тау алды ... ... ... дейін болатын беткейлік кең алап /22/. Жер бедерінің ерекшелігіне
байланысты ... ... ... ... ... тау ... еңкіш жазықтар. Бұл тип Талас
Аалатауының солтүстік бөктерінде, Боралдай тауының солтүстік – ... Арыс ... сол жақ ... және ... қазан –
шұңқырларында тараған. Алғашқы екеуінің құлау бұрышы тау маңында 6 – 100,
ал орташа ... 40-қа ... Арыс ... сол жақ ... Жабағылы
өзенінде бұл тип ассимметриялы конус тәрізді, беті өте тік. Темір жолдың
солтүстігі Шымкент қазан – ... ... тип өте ... ... бетінде материалдың жаңа түрі ... ... ... ... ... әсер ... ... пайда болған. Бұл
рельеф типінің кішкентай жолағын солтүстік Қаратаудың солтүстік – шығыс
беткейінен көруге болады.
ә). Тау ... ... ... ... аз ... ... Бұл
жазықтар солтүстік және орталық Қаратаудың солтүстік –шығыс беткейлерінде
дамыған. Олардың құлау бұрышы 2 – 40. Олар ... мен ... ... жыныстарымен тілімденген пласты жазықтар, аллювийлі – пролювийлі
жазықтар мен өзен ... ...... ... ... тек Қаратау жотасына ғана тән карстық
рельеф пішіндері кеңінен тараған. Олар протерозойдың, кембрийдің, девонның
және ... ... ... ... ... ... ... жарықшақтарда, сонымен қатар, ... ... ... ойыстар. Қаратаудың тауаралық ойыстары қалың қабатты юра
шөгінділерімен толтырылған. Ойыстар тек қана ұсақ ... ... ... ... ... өтіп, Кіші Қаратаудың депрессиясы ... ... ... ... шектелген. Бұлтық, Ақтау жоталары сияқты байқалады.
Сонымен Қаратау ... ... ... ... ... жағдайына байланысты сол жерге ғана тән ... ... ... ... Климат ерекшеліктері
Аймақтың климаты төрттік кезеңнің басында далалық әктасты шөгінділер
дәуірінде үлкен ылғалдылығымен ... ... ... ... ... өзені мен Антоновка ауылының бойында ірі ... ... ... ... ... шұғыл континенталды, мұхит-теңіздерден
қашықтығына байланысты ... тән. ... ... ... ... ... ... жылу ресурстары мен күн
көзі қызуының молдылығына байланысты жазы-қапырық, ұзақ, ... ... ... ... қысқа, қар жамылғысы аз, қар тұрмайды, тәуліктік
температура 0-ден жоғары.
Таулы аудандарда ... ... ... маңы ... ... ... жазығына қарағанда қыс пен жаздың күн мен түннің арасындағы
айырмашылық аз. Қыста ... ... ... таулы жазықтарда
біршама суық, қар жамылғысы 1 ... ... ... ... ... ... ... аудандарда салқындау болып келеді. Қаратауда орташа
жылдық температура 8-9 С-тан, 140-ге дейін.
Қаңтар жылдың ең суық айы. ... ... С, ... С. ... мін ... әр жылда -300 -350С, ал ... ... -380С. ... ең ... айы. Биік аймақтарында ауа
температурасы 29-30С.
Қаратау ... ... ... ... Жауын-шашын мөлшері
шамамен 120-150 мм-ден 400-700 мм, ал биіктігі теңіз ... 1000 ... 750-900 мм. ... 300-400 ... ... мм.
Таулы аудандардың жер бедері, температура режиміне, биіктігіне ... әсер ... ... ... ... ... болып
келеді.
Қаратаудың қазіргі кездегі климаты аридті. Барлық биік ... ... ... солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай
өседі. ... ... ... мөлшері Ащысай метеостанциясында
475 мм, Түлкібас метеостанциясында 725 мм. Екі станция да солтүстік-батыс
беткейдегі суайрықтарға жақын ... және ... ... ... аудандарында суайрық кеңістігінде
қар жамылғысының қалыңдығы аз, оны желдер ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі аңғар дөңбек тастарынан
байырғы төрттік жұмыртасты дөңбектастар үлкенірек болған. Соған ... ... ... көп мөлшерде түсіп, өте ылғалды ... ... ... ... ... экспозициясының беткейлерінде қар жамылғысының қалың болуына
байланысты еру процесі ұзақ және біркелкі жүреді. Соның себебінен солтүстік
беткейлерде құздар аз ... ... және ... ... ... сонымен
қатар оңтүстік-батыс бағыттағы желдер басым. Созақ ... ... ... ... желі бар. ... желі деп аталатын жергілікті бұл ... ... ... ... температураны өте төмендетіп жібереді
де, -35 С-тан төмен аяз ... Ал ... ... ... болады.
Қаратау желі негізінен батыстан шығысқа қарай еседі. Қаратауда ... ... 250-300 мм ... ғана ... Осы ... да әсерін тигізеді. ... ... ... ... мен ... өте ұқсастық бар. Осы аудандарда
Арыстанды Қарабас желі Қаратаудан басталып оңтүстік-батысқа қарай ... жел ... ... өте ... ... ... бұл желдің ай бойы
тұрып тұратын кездері жиі болады.
Оңтүстік-батыстан соғатын Иран ... ... ауа ... ... ... аса ... «Керімсал» желі тұрады, ол жердегі ... ... ... ... ал ерте көктемде Арктикадан келетін ауа
массалары да ауылшаруашылығына зиянын ... ... ... ... ... шығыстан есетін «Шақпақ»
-Боранды деп аталатын елді мекенмен асу арқылы асып келетін ... ... ... өте ... болып келеді. Секундына 25-30 м жылдамдықпен жылжи
алады. Қыста қатты суық, жазда өте ... ... ... Түлкібас
ауданындағы «Қарақшы» деген желі тұрады. Қазығұрт, Сарыағаш аудандарында
шығыстан есетін «Шыршық» желі үстемдік етеді.
Сондай-ақ ... ... ... ауданы территориясында
климатты сипаттау үшін ... ... ... орналасқан Шаян және
аудан шекарасынан 25 км қашықтықта солтүстік-шығыста орналасқан ... ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді. Оңтүстік-батыс шөлді-далалы ал оған
қарағанда атмосфералық жауын-шашын ... көп ... ... ... Бұл жер ... ... ұзақ ... жазымен сипатталады. Ауаның
орташа жылдық температурасы Шаян ст. +12 С, ... ст. +9,8 С. ... және ... суық ... ... ... ... және алғашқы суық күндері
| ... ... ... алғашқы |Аяссыз кезең |
|Шаян ст. |12/IV |8/X |178 ... ст. |12/IV |20/IX | ... ст. -40,9 С, ... -35,5С. ... ең ... ... ... шілде айында +40,9 С, солтүстік-шығыс бөлікте
төмендеу. Мұнда +36,5 С. Тау ... ... ... ... абсолютті минимум шамамен 4,6 жоғары. Бұл ауданның оңтүстік-батыс
бөлігінің күрт континентальдығымен түсіндіріледі. ... ... 238 және 229 күн. ... мөлшері бақылау станцияларының
мәліметтері бойынша анықталды.
Жауын-шашынның түсу ... және ... ... мөлшері (мм) |
|аттары | ... ст |311 ... ст |471 ... ... |527 ... метеопункті |407 ... ... ... бөлігі келтірілген мәліметтерден
көріп тұрғандай атмосфералық жауын-шашынның аз мөлшері екендігі тек ... ... ... ... қар ... ... бөлікте оңтүстік-батыс аймаққа қарағанда екі есе жоғары. ... қар ... ... және ... ... наурыз айында қар
жамылғысының тереңдігі азаяды. Желдің орташа жылдық жылдамдығы: Шаян ст.
бойынша 3,7 ... ст. ... 3,2 ... және ... ... желдер үлкен күшімен
ерекшеленеді және олар әсіресе жаз кезеңінде үздіксіз үш ... ... елді ... көп ... бойы ... жел әсерінен үй
төбелерінен шатырларды жұлып кетіп отырады.
Қаратауда ... және ... құм ... бағыт бойынша
соғатын желдердің болуына байланысты атмосфераның тазалығымен және
ондағы ... аз ... ... ... тау ... ... ... сияқты ауыл маңайынан шаң-тозаңдар байқалады. Өйткені
мұнда шөп жамылғысы адам әрекетінің ... ... Тау ... ... да адам ... байланысты.
Сонымен қарастырылып отырған ауданның климаттық жағдайы жер
бедеріне әсер етуші негізгі ... ... ... ... беті және жер асты сулары
Аймақтың өзен жүйесінде маусымдық ... ... ... ... ... Бұл ... континенттігі және құрғақтығымен байланысты. Маусымдық
өзендер қар еріген кезде суға толады да, кейіннен тартылып ... ... ... ... ... өзен ... көбірек тараған, ал кей жерлерінде беткі
ағысы мүлдем болмайды. Ал ... өзен ... ... ... ... ... олардың суы аз, өзен жүйесі бір-бірінен бөлек
жатады (өзендердің салалары бас өзенге жетпей қалады), құмға, ... ... ... ... ... ... көлдерге барып жоқ болып кететін
өзендер де бар. ... ... ... ... т.б. ... ... ... жүйесі Арал теңізі бассейініне жатады. Кей өзендер Арал
теңізіне жетпей жатып құмға, сорға ... ... ... ... ... ... өзен ... атмосфералық жауын-шашын мен
температураға байланысты. Кей кездері ... аз ... ... өте ыстық болуы өзендердің жоғалып кетуіне әкеп соқтырады.
Өзендер негізінен орташа тауларда көп шоғырланған. ... ... ... ... ... қоректенетін өзендер жоқ.
Олардың көпшілігі аралас қоректенеді. Қар суымен қоректеніп, жаз айларында
суы ... ... өзен ... қар ... ... наурыз және сәуір
айларында өзен сулары арнасынан тасиды. Сулардың ... ... ... ... өзен ... жерді суландыру және суғару мақсатында су
шаруашылығында маңызды. Аймақта ... аз. Ал ... ... ... ... Аудандағы егістікке пайдаланылатын су көздері: Арыс, Талас, Асса т.б.
өзендері мен салалары болып табылады.
Қаратаудың су жүйесі негізінен- Арал ... ішкі ... ... өзен тізбегі Сырдария өзен алабына бөлінеді. Ал ... –Шу ... ... ... ... ең ірі өзеннің бірі- Арыс
өзені (ұзындығы-378 м) ... ... оң жақ ... ... Арыс ... жоғарғы бөлігінде орналасқан. Ол бастауын Шақпақ шатқалы,
Құлбастау бұлағынан алады. ... ... ... ... ... өзені аңғарында көптеген топырақ асты (грунт) суы ... Бұл ... ... асты ... ... ... молдылығымен
байланысты. Оның жағасы жайылымды және де қалың қамысты болып ... сол ... биік және ... ... ... ... жазықтарға
ауысады. өзен аңғар бойы күшті меандрланған (ирелеңдеген), беткейлері
үздіксіз құлама жазықтарға ұласады.
Мұндағы Арыс ... мен ... ... ... 1100 млн м3 ... ... Сырдария өзенінің оң жақ саласы. Өзен суының мол кезі-
наурыз, сәуір айында, ал қазан, ... ... суы ... ... ... пайдаланатын су көздері: Арыс өзені мен салалары.
Оларға: Бөген, Бала Бөген, Үлкен Бөген, Қошқарата, Шаян, Арыстанды, ... ... ... ... т.б. ... ... және Бұғын өзендері.
Бүл өзендер тауалды өзендерге жатады. Судың мөлшері ... ... ... ал қаңтар, ақпан айларында су өте аз жиналады.
Бұл су көздерінен ... да, ... ... ... ұсақ ... Олар қар ... және жаңбырмен толығып отырады. Мұнда ауасы ... ... ... аз ... өзендері көп емес кішігірім өзендер
суы тартылып кетеді. Ол өзен суларында булануға және жер суаруға кетеді ... жете ... ... ... 1972 жылы ... су ... ... Алғабас, Жамбыл ауылдарының 4250 гектардан астам ... ... ... ... ... каналына су жіберіп тұратын су қоймасы
салынды. Канал жер суаруға арналған. Жалпы ұзындығы 200 км, ол ... ... ... Арыс ... Арыс ... ... су
бөгетінен басталып, Бөген су қоймасына құяды. Ұзындығы 60 км, ... 15 м3 су ... ... ... ... су қоймасынан
басталады. Ұзындығы 140 км, жалпы 70 мың гектардан астам жерін суарады.
2.3. Топырақ және ... ... жер ... ... мен ... , климат жағдайларына
байланысты өзгеріп, топырақтың әр ... ... әсер ... ... ... ... ... тараған. Аймақ тауалды және аласа таулы,
шөлді-далалы белдеуге ... Бұл ... ... сұр, ... өтетін
жерінде ашық сұр, ал тауалды бөктерінде қоңыр және сұр қоңыр ... ... ... қара ... ... және ... ... аласа
таулы далалық белдеудің жоғарғы бөлігінде (900-ден 1500 метрге ... ... боз және ... шөптер, бұталар өседі. Қарашірінді
қабатының қалыңдығы -50-70см, қарашірінді мөлшері -6-8% ... ... ... (25-40 ... ... түйір кесекшелі;50-80 см
тереңдіктен корбанаттар бөлінеді. Таулы жердің өзге топырақтары сияқты бұл
жердің қара топырағы ... ... ... беткейлердің тегіс
жерлері бақ отырғызуға, ... ... ... ... жерде
егіндік егуге пайдаланылады Ал бұған қолайсыз үлескілер ... үшін ... ... ... су эрозиясын болдырмайтын агротехникалық шараларды
қолдану қажет.
Таулы жердің сілтісізденген, қарашіріндісі көп қара ... ... ... ... ... м) ... жағында кездеседі және астық
тұқымдас түрлі шөптер, ... ... ... ... ... жерде өсетін
шөптер, жабайы жеміс ағаштары (алма, өрік) бұталар өседі. Таулы жердің қара
топырағында 8-13% қарашірінді болады. Бұл жер ... ... ... ... ... көк ... ... шабындық ретінде
пайдаланылады. Таулы жердің орманды-далалы сұр топырағы ... ... ... және ол ... ... қайың, шетен (жеміс ағашы),
мойыл және басқа жабайы жеміс ... ... ... қою боз ... ... бөктерлерінде (теңіз деңгейінен 400-800 м) жусанды-
раңды өсімдіктер өсетін жерде пайда болады. ... А+В ... 30-60 ... ... ... ... А (10 ... сұр, тозаңды- кесекті
түйіртпекттер кездеседі; В қабаты (35 см) сұрлау күрең, ... ... ... 0.13 ...0.6%. Бұл ... тау ... ... пайдаланылады.
Боралдай жоталарының орта бөлігінде қысқа рең ... ... ... жерде дамыған. Шірінділігі А+В қабатының қалыңдығы 55…65 см; ... (20 см) сұр, құба ... 5 см ... ... ашық ... төмен кесекті түйіртпекті, В қабаты құба сұрлау, карбонаттардың
талшықтары бар, ... ... ... ... байқалады. Бетпақдалада
Қаратаудың сырт бөліктеріндегі жазық ... ... ... ... ... дамыған шірінді А+В қабатының қалыңдығы 30…60 см; А қабаты
(0…6 см) ашық сұр ... ... ... ... дағы бар, кесекті жаңғақты. Топырақтағы
гумустың мөлшері 1-2%. Сондай-ақ мұнда ашық-сұр, күңгірт сұр сілтіленген
сұр, ... сұр, ... ... ... сұр ... жатады. Бұл
топырақтардың салыстырмалы түрде қалың (35-60 см) қарашірік ... ... ... ... тереңдігін шектемейді. Суландырылған қарапайым сұр,
ашық сұр, шалғынды суландырылатын сұр топырақтар елді мекендерге ... ... Бұл ... богорлы түрден келесі белгілері арқылы
ажырытылады: жер жырту қабатының қарашіріндісінің ... ... ... орта есеппен 58-65 см дейін ал богорлы жерлерде ... 55-60 см. ... ... тереңде жатуы кескін бойынша қоректендіру
элементтері және гумустың біркелкі таралуы. Айтылып өткен ... ... ... тән, ... ... топырағының ең ... ... ... ... бөлігінде богорлы емес ашық ... сұр ... ... Бұл ... ... сұр ... сұр ... айырмашылықтары бар. Беткі горизонттың ашық түсі 10
см-ге дейін аз шымды ... ... ... аз ... ... Бұл
топырақтар богормен қамтамасыз етілмейтін жауын-шашынның жылдық ... ... жуық ... орналасқан. Бірақ бұған қарамастан бұл ... ... ... және көп ... ... мол өнім ... ... сұр топырақтар жылғалар мен өзен жайылымдарында
жеткілікті ... ... ... Бұл ... ... тығыз
шымды сұр және қоңыр сұрлы түс жұмарланған ... ... ... ... ... айқын көрінеді. Шымды Қарашірік горизонт ашық түсті болып,
көптеген тамырлар және өсімдіктер ... ... ... ... ... шығу тегі аллювилі-пролювилді. ... ... 60-63 см. ... ... жылға және өзен
жайылымдарымен ұштасады. Топырақтар қарашірікке бай, жоғарғы қабатта 35 %
дейін ... ... ... қышқылды сұр қоңыр тау орманды Жарықбас
ауылының солтүстік шығыста 3 ... ашық ... ... ішке
тау баурайының төменгі тік (300) бөлігінде, абсолюттік биіктігі 900 м Бөген
және Машабір ... ... ... байқалған. Карбонатты сұр қызыл
топырақ, Бәйдібек ауданы Шаян ауылының солтүстік шығысында 25 км қашықтықта
әлсіз көтерілген бөктер суайрығында ... ... ... 500 ... ... 1.5-2 см. ... бесінші тобына мелиоративтік
шараларды қажет ететін әлсіз шайылған сұр ... ... ... Бұлар
көлбеу беткейлерде қалыптасқан. Олардың құрамында ... ... ... ... ... қарағанда өнімділігі төмен. Бұл топырақтар су эрозиясымен
күресетін мелиоративті шараларды қажет етеді. Сортаңды қарапайым сұр және
жайылымды сұр. ... ... ... ... тез ... тұзы бар топырақ.
Оның жоғарғы қабаты құрылымсыз өте ... ... ... жеке ... ... ... ... қабат тән. Сортаң дала зонасының оңтүстігінде,
шөлейтте және ... ... Бұл ... ... горизонты
тұзданбаған, 60 см тереңдіктен бастап тез еритін тұздар ... ... күрт ... де, 1% ... ... ... Бұл ... қарсы күресте жеңіл мелиоративтік шаралар қолдануды қажет етеді.
Сортаңды ашық сұр және сортаңды жайылымды сұр топырақтар. Сормен ... ... асты ... ... 30 см ... ... 1% ... ал тереңдеген сайын ол күрт өседі. Бұл топырақтар
тұздануға қарсы ... қиын ... ... ... ... ... ... түрде қарашірік қабатына қарамастан грунт суларының
жоғарылағанына байланысты. Қазіргі кезеңде жыртылмайды. Бұларға ... ... ... ... топ ... ... топ. Оларға әлсіз
қалыңдықты сұр қоңыр, әлсіз дамыған сұр қоңыр, ұсақталған тасты сұр ... ... ... сұр, ... және шайылмаған сүр топырақтар
жатады. Аталған топырақтардың ... ... ... ... және ... нашар қалыңдықты, аз қарашіріктілігі, ... ... су- ... ... нашарлығы.
Бесарық. Ақтөбе, Баялдыр өзен аңғарларында шалғынды сұр, сортаңды
топырақтар тараған. Олардың кешендерінің құрамы саздақтардан, ауыр ... мен ... ... ... ... ... ... бөлігі сұр топырақты дала. Оның құрамында шірінді тіптен аз 1.0-1.2%
ғана кездеседі. Бірақ сұр ... ... ... ... бай
болғандықтан, суарса және тыңайтқыштар қолданса мақтадан, бидайдан, бау-
бақшадан көп өнім алуға болады.
Қаратау ... ... ... дала ... ... ... жамылғысы үлкен ала-құлалығымен ерекшеленеді. Ал аймақта
шөл зонасына ... ... дала ... ... ... ... Бұл ... тапшы болуынан. Шөлді жерлерде өсімдік алдымен құм
төбелердің арасындағы беткейлерде өседі. Көбіне шөл, ... және ... ... дамыған бір жылдық өсімдіктер ... ... ... ... ... өсімді дәуірі. Топырақтың көктемде,
күзде қалдық жаңбырлы кезеңінде ылғалды ... ... ... ... даму ... қуаңшылық түспей аяқтап, тұқым шашады. Бұл ... ... ... ... ... ... тұқымы көктемде өніп, өсімдік 1.5-2.5 айда даму ... ... ... ... күзде өнеді де, дамуы кәдәмгәлерге
қарағанда ұзағырық. Солтүстік аймақтарында жер тоған түрінде қар ... ... ... ... ... аймақтарда көп жылдық шөптесін өсімдіктердің экологиялық
тобы (эфемероид) олардың жылдық өнімділігі қысқа жолдың аз бөлігінде ... ... ... ... ... өмір сүреді. Сондай-ақ мұнда
эндемикті және ксерофитті бұталы өсімдіктер ... жер ... ... ... ... ... ... физ-географиялық жағдайын көрсетеді. Аймақтың табиғи жағдайына және
шаруашылықта пайдалануына байланысты үш табиғи зоналарға бөлуге болады:
1.Шөлді жазықты
2.Қаратау тау ... ... зона ... ... ... ... ... жамылғысы
жусанмен, жусанды-эфемерлі ассоциациамен сипатталады.
Екінші зона ... ... ... ... және солтүстік-
батыста Қаратау тау алдына дейін созылады. Өсімдік жамылғысы шөлді ... ... ... ... ... дәндә-жусанды болып
келеді. Мұнда даланың әрі шөлдің ... ... ... ... ... жусан, түймедақ, боздан ал өзен жағаларында бұталар
кездеседі. Тау беткейлерінде шоқ ормандар, ... ... ... ... ... ... төзімді өсімдіктер өседі. Көктемде өлең шөп,
бозжусан, ... ... ... ... ... қызғалдақ, сарғалдақ
жақсы өседі. Жазда барлығы күн ыстығына шыдамай қурап ... ... ... ... ... Сасық өзендерінде бұталар, қара
талдар, сәмбі талдар ... Бұл ... ... ... жағдайына бейімделіп өседі. Ылғалды аз пайдалану үшін жапырақтары
тікенді қабыршаққа айналған немесе буланудан ... ... ... ... ... бұл ... құм ... теріскен сияқты бұталар
да өседі. Бұл ... онша биік ... және ... да сирек, аз
болып келеді. Сонымен ... өзен ... суға ... жерлерде қамыс, қоға
өседі. Өзен арнасынан қашықта биік бұталар, шеңгел, тал, ... ... Осы ... тән өсімдіктердің ерекшеліктеріне тоқталсақ;
Шеңгел- тікенекті, бұршақ тұқымдас бұта. Оның гүлі хош иісті, ... ... ... ... сопақша болып келеді. Шеңгел қурай
бастағанда, оның тұқымы балалардың сылдырмағы сияқты сыңғырлайды. ... ... ... ... кездестіруге болады: жыңғыл
бұтасы, баялыш, жіңішке жапырақты-боз, бетеге.
Сондай-ақ мұнда дүниежүзінде тек осы аймаққа тән дәрілік ... ... ... ... ... ... дірі-дәрмек жасалынып жүрген жусан,
жантақ, адыраспан және шашыратқы кикіоты өсімдіктері өседі. ... да ... ... ... ... ... ... жететін көп жылдық жартылай бұталы
өсімдік. Тамыры жуан, көптеген қосымша тамырлары бар. ... көп ... ... көптеген майдагүл себеттерінде жиналып шоғырланып тұрады.
Гүл себеттерінің сыртқы орамы 10-20 қабыршықтардан тұрады, ал ... ... ... ... бар. Тамыз, қыркүйек айларында гүлдейді, құрамында
сантонин майлары, ащы ... эфир ... бар. ... құрамындағы
сантонин организмдегі жұмыр құрттарды түсіреді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... алынып, «Қызыл кітапқа» енгізген. Бұдан басқа да тау бөктерлерінде
қызғалдақтар, шөлейт жерлерінде сексеуілдер өседі.
Сонымен Қаратау жотасының өсімдігі әр ... ... ... ... ... ... қаласы (1963 жылдан) Жамбыл облысындағы Талас ауданының
орталығы. Облыстың оңтүстік бөлігінде, Тараз ... ... ... 82 км ... ... тауының солтүстік батыс сілемі- Шолақтау
баурайында, Жетімшоқы және ... ... ... бұта аралас боз
жусан, сұлыбас, баялыш, бетеге, т.б. астық тұқымдас шөптесін ... ... ... ... ... ... 28,2 мың адам (2001). ... Шолақтау кенті болып қаланған. Қала өмірі Қаратау фосфоритті
алабымен тығыз байланысты. Қаратау ... ... ... 1946 жылы ... бере ... 1963 жылы флотациялық әдіспен байыту фабрикасы
іске қосылды. Қаратау ХХ ... 60-90 ... КСРО және ... дамуына елеулі үлес қосты. Осы жылдары ауылшаруашылығына
қажет фосфорлы минералды тыңайтқыштарға ... ... Бұл ... ... қарқынды дамытуға жағдай туғызды. Оның негізінде Қаратау
кен- химия ... ... 1965-85 ... ... ... құрылыс ұйымдарының салааралық кәсіпорындары жұмыс істеді.
Қалада ... ... оның ... ... жедел өсірді.
«Жартас» бөгені салынды (1944 ж, сыйымдылығы 6 млн м3). 1948 жылы ... ... ... ... ... балалар кітапханасы, спорт
ғимараттары бой көтерді. 1964 ж ... ... ... (қазіргі
Қ.И.Сәтпаев атындағы Ұлттық техникалық университет) бөлімшесі ашылды. 1966
ж құрылыс техникумы, кәсіби техникалық училище құрылды ... ... ... ... ... ... бұрынғы КСРО аумағындағы
экономикалық байланыстардың жаппай ... ... ... тоқырауына
әкелді, қала өмірінің ырғақты дамуы тежелді. Қаратау фосфорит кентасын
пайдаланатын Самара, Волгоград, ... ... ... ... ... химиялық кәсіпорындар фосфор шикізатын сатып алуды тоқтатты.
Тек ... ... ғана ... ... қалпына келе бастады.
1990 жылға дейін Қаратауда 40-тан астам өндіріс орындары болды. ... ... ... ... ... біріктірілді. Сонымен бірге
қалада химия, құрылыс материалдары, тұрмыс қажетін өтеу комбинаттары, ет,
нан, сүт заттары т.б. кәсіпорындары бар. ... ... ... ... пошта торабы, аудандық электрлендіру жүйесінің
мекемесі, Ақкөл су шаруашылық жүйесінің басқармасы, «Сарытас», «Қаратау»
кен ... ... ... қоғамдары, «Мәрмәртас» кен орны,
Сүлейменсай тері өңдеу фабрикасы, «Қаратаунан», «Құрылыс-жанар», «Жолаушы
автокөлік ... ... ... 2 жол жөндеу басқармасы, т.б.
кәсіпорындары жұмыс ... ... ... ... ... мектептер,
музыкалық, спорт мектептері, кәсіптік техникалық мектеп, Қаратау кен
құрылысы колледжі, 2 ... ... ... сарайы, стадион, кітапхана,
мешіт т.б. мекемелер бар. Қаланың орталық алаңының өзіндік архитектуралық
ансамблі ... ... ... ... ... ... ... орны (Тамдыкент немесе Пергант) сақталған.
3. ҚАРАТАУ ЖОТАСЫНЫҢ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ТЕКТОНИКАСЫ
Соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... мен
құрылымына, жыныстардың жасын анықтауға едәуір көмегін тигізді.
Қаратау жотасының екі жағында шаруашылыққа пайдаланылған Сырдария және
Талас өзен ... ... жас ... ... ... ұштасқан.
Қаратау жотасы кембрийге дейін қалыптасқан. Осы уақыттта пайда болған
солтүстік –батыс бағыттағы қатпарлы құрылым ... ... ... ... уақытта ежелгі кембрийге дейінгі бұл ... ... ... ядро ... ... ... ... бөлігі
протерозой қатабындағы тақта тастардан және құмтастардан тұрады /1 сурет/.
Солтүстік Қаратауда ... ... ... ... ... ... ... жабылған. Кіші Қаратаудың оңтүстік – шығыс
беткейіндегі Көкжота тақта тастарының ... ... ... ... ... ... ... /14/. Төменгі палеозой кезеңінде оңтүстік –
батыс, орталық және солтүстік Қаратау қатты қалың ... ... ... ... ... ... ... қатар кейбір
жерлерде тек ордовик кезеңінің фаунасы ғана ... ал ... ... ... деп ... мен ... теңіздің пайда болу режимі ерекше болған.
Бұрынғы Кеңес ғалымдары мен Америка геологтары ... 1987 ... орта ... мен ерте ордовик кезеңінде Кіші ... ірі ... су ... ... Айша – Бибі тауы ... ... Кіші ... аудандарының оңтүстік – ... ... ... ... ... (жарылулар)
жерлер каледон кезеңінде қатпарланды /15/.
Каледон ... ... ...... ... ... ... такон фазаларында теңіздік режим біртіндеп құрғақшылыққа
ауысып, силурдың ... ... ... ... қалыптасты. Қарқынды тау
жарылу туфты ... ... ... ... тау жынысы)
жыныстар суға шайылды. Кіші ... ...... кен ... ... аймақтарда каледон граниттері тараған.
Оңтүстік және солтүстік Қаратаудың каледон құрылымында беті ... мен ... ... ... Түлкібас қабатында әртүрлі
жанартаулық шөгінділер тараған. Шығу тегі ... ол ... ... ұқсас. Олар каледон жыныстары тараған аймақтарда,
әсіресе, ... ... мен ... ... анық байқалады. Түлкібас
қабатындағы түйіршікке ұқсас шөгінділер солтүстік – шығыстан оңтүстік –
батысқа ... ... ... ... ... ... өзені аңғарларында
орналасқан Мойынқұм құмдарымен жабылағн.
Қаратауда ... мен ... ... ... антиклинорийінің орталық
бөлігінен басқа жерлерде қайтадан теңіз трансгрессиясы қалыптасты.
Каледон антиклинорийі оңтүстік – ... ірі ...... ... ... оның төмендеген оңтүстік батыс бөлігі
бір қалыпты емес теңіз трансгрессиясына ұшыраған.
Орта карбон уақытында тау жаралу үрдісі қарқынды ... Осы ... ... ... ... ... режим жалғасты.
Шайылу мен аймақтың төмендеу үрдістерінің нәтижесінен ... ... ... басы мен ... ... емес ... ... қалыптасқан. Кіші Қаратаудың солтүстік - шығыс беткейінде
трансгрессия болмаған, бірақ ... ... ... ... ... ... тастардан құралып, саздақты материалдармен қатты ... және ... ... ... ... бірнеше рет карбонатты
тақта тасты саздақтармен ... ... ... ... тас ... да сақталды. Ұсақ теңіздер Қаратаудың шығыс және оңтүстік батыс
беткейлерінің барлығын трансгрессияға ұшыратты. ... ... ... ... ... ... өте таза болды. Төменгі турне ... ... бір ... ... Бірақ осы кезеңнің басы мен соңында
фациялар біршама әртүрлі болды. Жеке аймақтарда теңіздің түбі әр ... ... ... ... ... ... Сөйтіп субариалды шөгінділер
пайда болды: женттас шөгінділері, ... ... ... ... ... ... ... қабатты жұмыртастарға ауысады; оңтүстік Қаратауда
қалыңдығы 100 метрге жеткен қатты ізбес ... ... ... ... ... ... ... литологиясы ұқсас шөгінділер
қалыптасқан.
Фациялардың ауысуынан Қаратауда төменгі тас ... ... ... бұл уақытта Бетпақ даланы, Шу – Іле ойпаттары мен ... ... ... ... болып Мойынқұм құмдары жапқан. Қаратауда пермь
мен ... және ... тас ... ... ... болған /16/.
Бұл уақытта Қаратау ... бари ... ... ... ... өзгертті. Қатпарлану жер бедерінің ... ... ... ... ... болып табылады. Солтүстік, ... және ... орта ... ... ... тән ... қатпарлануымен
сипатталады. Жалпы Қаратау белдемі 3100 – қа созылған және бір – ... мен ... ... ... ... әсерінен бұзылған.
Зерттеулердің мәліметтері бойынша ірі қатпарлы кешенді қабат, олардың
бір – бірімен байланысы және қатпарлы ... ... ... ... ... ... ... аймағының ұлғаюына әсер
етті.
Сонымен қатар Қаратаудың жер бетіндегі жамылғылардың ... ... ... ... солтүстік – батыстан оңтүстік –
шығысқа қозғалған. Түлкібас қабатындағы ... ... ... ... ... қаусырма шөгінділермен және тік ... ... ... ... – батыстағы ысырылмалар оңтүстік – шығыс
бөлігіндегі ысырылмалармен араласқан.
Өкінішке орай, Қаратау жотасы төменгі палеозой мен ... ... ал ... осы уақытқа дейін белгісіз.
Қаратаудың жекелеген бөліктерінде төменгі юра кезеңіндегі жұмыртастар
тұтастай төменгі тас ... және ... ... ... ... ... 3000 ... дейін көтерілген.
Кембрийлік кезеңдегі қатпарлану Қаратауда ... ... және юра ... ... ... ... ... /17/. Сондықтан аймақтың көтерілуі ... ... ... онша биік ... сонымен қатар жеке учаскелердің төмендеуі де
болған.
Төменгі бор кезеңінде қызыл түсті жыныстар кең ... және ... әрі ... болып, варисс Қаратауының барлық ауданы, яғни Боралдай
тауы жеке пенепленге айналған.
Жоғарғы бор уақытында Қаратауда ... ... ... ... ... ...... Боралдай өзенінің солтүстік
аңғарынан басқа орталық және солтүстік Қаратау, оңтүстік Қаратауда Боралдай
тауының оңтүстік – ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің көтерілуінен теңіздің құрылықты басуы)
ұшырады. Ежелгі жер бедерін теңіз суының басуынан едәуір жерлерде базальтты
жұмыртастар пайда болды. Жоғарғы бор ... тек қана ең биік ... ... абразионды жазықтарда ғана тараған.
Қаратаудың оңтүстік – батыс беткейіндегі тауалды жазықтықтар жоғарғы
бор жыныстарымен ... ... ... олар ... ... және ... ала
түсті құмды саздақты болып кездеседі. Бор кезеңінің соңында Қаратау ауданы
айтарлықтай едәуір ... ... ... ... жерде жоғарғы бор
шөгінділері тарап, абразиялы ... ... ... жазықтықтар
шайылды. Ал бор кезеңіндегі трансгрессия болған аудандар мен ... яғни ... ... – батыс және солтүстік – шығысында
палеоген теңіз шөгінділері тараған. Тау алды оңтүстік – батыс беткейлерде
палеогенді әктастар, ... гипс ... ... ... мен ... ... саздақтар дамыған.
Неоген шөгінділері Қаратауда аздап көтеріліп, шайылу үрдістері жақсы
жүрді. Сртатиграфиялық ... ... ... және ... ... ... жоқ, тек шамамен төрттік шөгінділерге
кіретін далалық ізбес тастардың ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Қаратаудың қазіргі жер бедеріне ... су ... ... жоғарғы борлы абразиялық жазықтарда ... ... ... ... бұл ... ... /18/. ... ізбес
тастар сонымен қатар Боралдай тауларында, Жабағылы және Талас Алатауларымен
абослюттік ... биік ... тау ... ... ... ғана
кездеседі.
Қазіргі далалы әктастар әртүрлі биіктіктерде орналасқан. Бұл
шөгінділер ... ... ... дерлік тегіс емес, әр түрлі
жылдамдықпен көтерілген. Боралдай ... ... ... әр ... ... және ұсақ ... әсерінен ойпат ... ... ... тек ... тауы ғана ... ... ... оңтүстік – батыс беткейінде тау алды ... ... ... ... ... ... ... олар жасы бойынша далалы әктастартан жас. Қазіргі аллювийлі
шөгінділер ... ... ... ... Тау алды ...... бор және үштік шөгінділермен жабылған ... ... ... аллювийлі - пролювийлі шөгінділерден тұратын ... ... ...... ... ... шөгінділер тау
алды аңғарларда пролювийлі ... ... кең ... тау ... ... ... Палеозойға дейінгі және палеозой жыныстары.
Палоезойға дейінгі тау жыныстарына ... және ... ... ... ... (Рt1) ... жотаның солтүстік – шығыс
беткейіндегі тау етегінде тараған. Қалың ... ... ... ... шөгінділерімен қоршалып, орта девонның (D2) бұрыштары
үйлесімсіз қызыл түсті шөгінділермен жабылған.
И.М.Салов (1940 жылы) төменгі ... ... ... ... деп ... ... шөгінділердің құрамы әртүрлі жыныстардан:
амфиболитті гнейстер мен ... ... ... актинолитті тақта тастар
мен роговиктерден, туфтар мен туфты құмдақтардан тұрады.
Метаморфты жыныстардың ... ... ...... – батысқа созылған жоғарғы протерозой жыныстарынан анық білінеді.
Сонымен қатар метаморфты қабатттардың құрамы ... ... ... ... ... тұрады. Жыныстардың қалыңдығы 1000 метрден
жоғары.
Жоғарғы протерозой (Рt2) ... ...... ... ... ... метаморфты жыныстардың жарылымдарда таралуымен ерекшеленеді.
Жоғарғы протерозой қабаттары эффузивті ... ... ... орта және ... (диабазальтты, порфиритті) құрамды
туфтардан, туфты женттастардан, күлгін туфтардан, туф тәрізді ... ... ... ... ... ... ... 2400 метрден жоғары. Палеозой жыныстарының тобына төменгі, орта
және жоғарғы палеозой жыныстары кіреді.
Төменгі ... өз ... орта (Cm2) және ... ... ... (О1), орта (О2), жоғарғы ордовик (О3), болып бөлінетін кембрий және
ордовик жүйелері ... ... орта ... шөгінділері жотаның
солтүстік беткейлерінде және Алмалы – ... өзен ... ... ... ... құрамынан жұмыртастар, протерозойдың кесекті
жынысты жұмыртастары, гравелиттері, құмтастар мен құмайттастары шығады.
Қабатттар ... ... ... ... (Cm2-3) ... ... ... – шығыс
беткейлерінде орналасқан. Олар төменде жатқан орта карбонның ... ... ... қабаттар, сутекті ізбес тастар және доломиттермен
көмкерілген. Төменгі бөлігі қабаттасқан ... ... ... ... ... ... ... мен құмтастардан құралған.
Жоғарғы кремний шөгінділері 60 метрден 250 метрге ... ... ... ... 1956 жылы В.В.Эзом Арпа өзенінің жоғарғы бөлігінен
анықтады. Олар ... ... ... ... ... ... кейбір жыныстары жоғарғы кембрий жыныстарына сәйкес келмейді.
Төменгі ордовикте (О1) қалыптасқан жыныстар ... ... ... таулы аудандарында кездеседі.
Жоғарғы кембрий шөгінділері біртіндеп өтпелі зонаға ауысады. Ордовик
қабаттарының құрылысы тақта ... ... ...... ... – хлоритті тақта тастардан тұрады. Мысалы, Қарасу өзені
маңайында:
1. жолақты кремнийлі тақта тастардың ...... Яшма ... ... ... ... – 12 ... Яшма тәрізді, бірақ қатты темірге айналған
тақта тастардың -–20-30 м;
4. Ақшыл – көк, ...... ... тасты
шөгінділердің – 0-20 м.
Барлық шөгінділердің (О1) қалыңдығы – 60 – 100 метр. Орта ... ... ... ... және ... жоғарғы бөлігінде
тараған. Олар қабатталған құмтастар мен құмайттастардан тұратын ...... ... ... ... ... (О2) 200 – 400 метр.
Жоғарғы ордовик (О3) жыныстары қарастырылып отырған ауданның солтүстік
– батыс бөлігін қамтыған. Оларды үш қабатқа бөліп қарастыруға ... ... ... ... ... ... ... қалыңдығы 2000 –
2300 метр. Мысалы, Суындық өзенінің тілімденген жерлерінде:
1. Орта және ұсақ ... ... 6 – 7 ... Ұсақ ... құмтастар мен бір қалыпты, кезекпен
кремнийлі тақта тастарға өтпелі шөгінділер - 900 метр;
1. ... – 20 ... ... ірі ... ... ... мен тақта тастар – 10-25 метр;
1. Жоғарғы ... ... ... ... -–400 метр;
1. Жұмыртастар – 10 метр;
1. Орта және ұсақ түйіршікті қабатталған құмтастардың
ішінде құмайттастар кездеседі – 10 ... ... (О3) ... өзен ... ... Олар ... яғни ... бөлігінде қара – сұр ... ал ... ... ... ... ... қара ... құмдақты қабатталған құмайттастардан тұрады. Қабаттардың қалыңдығы 1200
метр.
Жоғарғы қабат (О4) ... ... ... ... сұр қиғаш
қабатталған ірі және орта түйіршікті ... ... мен ... ... ... қалыңдығы 5000 метр.
Бессаз, Қызылата, Қарабұлақ антиклинальдарындағы әртүрлі биіктіктегі
қатты қабатты жыныстар тілімденген. Орта және ... ... бір ... яғни ... ... ... ... орта девон (D2-3) және жоғарғы девонды (D3) екі
ярустан тұратын девон жүйесі ... ... (D2-3) ... ... протерозой жыныстары шайылуға
ұшырап, ... ... ... ... және ... жерлерінде
көтерілген герциндік құрылым қалыптасқан. Мысалы, Қошқарата өзенінде:
1. Созылған құмтасты белдеулердің ауысуына байланысты
пайда болған қызыл күрең ... ... – 200 ... Қабатталған құмайттастар мен ... ...... ...... ... боялған
шұбар – ала қабат туфтардан құрылған. Олар ... және ... ... ... ... ... ... ізбес тастар мен ... – 200 – 300 ... Орта ... ... ... – 0 – 0750 ... органикалық қалдықтар да кездеседі.
1955 жылы Біресек өзенінен қатпарлы ... ... ... ... ... ярусты (D2-3) орта девон ... ... ... ... әр ... ... ... ізбес тастар,
мергелдер, доломиттер, кремнийлер, құмтастар мен саздақты ізбес ... ... ... ... ... ... қалыңдығы 50 метрден 2500 метрге дейін
аралықта ауытқып отырады.
Соңғы 30 жыл ішінде Қаратау жотасында ... ... ... мамандары женттастарға көп көңіл бөліп, қалыптасуы туралы әртүрлі
пікірлер айтқан еді. Тіпті геологиялық ... ... ... олар «Қаратау женттастары» деген жеке атқа да ие болған еді.
Үлкен ... ... ... ... осы ... байланысты.
Женттастар тектоникалық құбылыстар болған жерлерде ... және ... ... ... ... көбінесе ірі түйіршікті, орта түйіршікті
карбонатты жыныстардан, ал кесекті жыныстар доломиттреден, ашық ... ... ... ... ... ... Н.Л.Бубличенко, Т.М.Дембо)
пікірлері бойынша Қаратау жентттастары тектоникалық үрдістердің әсерінен
болады деген, ал кейбір ғалымдар ... бір ... ... ... ... ... ... жасаған /18/.
Жоғарғы палеозойға төменгі (С1) және орта (С2) болып бөлінетін тас
көмір жүйесі жатады.
Төменгі бөлік ... ... ... девон қабатының бетінде
орналасқан. Ол ... ... мен ... ... ... ... ... алуға болады:
1. Негізінен ашық сұр және сұр қабатты ізбес тастардан,
қабатталған қара ... ... ... ... ... барлық жерде қалыңдығы 2 метрден 8 метрге
жететін карбонатты ... ... ... ... – 30 - 50 ... Жылтыраған қара доломиттердің қалыңдығы – 50 – 70 метр;
1. Ашық сұр ... ... ... ... – 80 ... ... жұқалау қара сұр ізбес тасты байлам (рудалы байлам)
– 140 метр;
1. Қалың қабатты ізбестастар – 400 ... ... қара ... және ... ... байлам. Жыныстар
созылып карбонатты женттасты қабатқа ауысады – 40 – 50 ... ... ашық ... жасыл және қызғылт түске боялған ізбес
тасты және саздақты ізбес тасты байламмен аяқталады – 100 ... ... ... (С2) ... отырған ауданға жататын Тұрлан
өзенінің биік аймақтары ... Орта тас ... ... ... ... ... қабатттасқан ашық түсті әктастардың
қалыңдығы 5 метрден 11 метрге дейін. Туфты ... мен ... ... ... және ... жіктеледі. Сонымен қатар мұнда сұр, қызыл,
қара – сұр орта тас көмір шөгінділерінің қалыңдығы 85 метр.
3.2. ... ... ... ... бор (Сr1) және орта бор (Сr2) болып бөлінетін
бор жүйесі кіреді.
Төменгі бор саздары мен құмайттастары оңтүстік тау алды жазықтарда ... ... ... орта палеозой жыныстарында қалыптасқан. Тауда
олар барлық жерде, әсіресе, ... жер ... және ... су ... ... ... бор шөгінділері бір – ... ... үш ... ... ... ... қарай:
1. Кескін сұр – қоңыр, сазды қызыл дақты кесекті және шайылған
ізбес тасты қабаттардан тұрады – 0 – 20 ... Орта ... ... ... ... және қызғылт –
жасыл гипстелген саздар дамыған. ... ... ... мергелді саздар мен жұмыртастардан тұрады – 15 – 30
метр;
3. Жұқа қабатталған саздар мен слюдалы ... ... ... және қызғылт – ақ түсті қабатты құмдармен, қоңыр ізбес
тастармен астасқан. ... кей ... ... тасты ізбес
тастармен кремнийлі жыныстардан құралған ... ...... 30 ... бор ... бор мен палеозойда шайылып астасқан. Қаратау
жотасының оңтүстік – ... ... кең ... ... құмдармен
құмтастардан, қабатталған саз бен ұсақ қиыршық тасты жұмыртастардан тұрады.
Қабаттар ... ... ... ... типтерімен ерекшеленеді.
1952 жыл И.П.Златогур Қотырбұлақ құмтасты кен шығаратын орындарынан
(карьерлерден) ... ... ... ... ... ... сонымен қатар платон флораларын
(В.А.Вахромееваның анықтамасы бойынша) тапқан /19/. Осы ... ... ... жұмыртасты қабаттың жасы тұран – сенон
кезеңі екені анықталды. Қалыңдығы 20 ... 100 ... ... Кайнозой жыныстары.
Кайнозой жыныстарына палеоген, неогенді – төрттік және төрттік жүйелер
кіреді.
Палеоген жүйесі өз алдына төменгі ... (Р1) ... және ... (Р2) ... ... ... ... оңтүстік – батыс беткейлік тау алды жолақтарында
дамыған. Бор шөгінділерінде олар ... ... ал ... өзен
бассейнінің шығысында олар стратиграфиялық ... ... ... ... Олар ... ... мен қабатталған гипсті
сазды ізбес тастардан құралған. Доломиттер ашық жасыл – қоңыр және ... ... ... ... қабатталған тақталы құрылым түрінде кездеседі. Саздар ... ... сұр ... және ... гипспен жалғасқан. Карбонатты
жыныстарда қабатталған ұлу тастар кездеседі. Қабаттың қалыңдығы 15 метрден
20 ... ... ... ... ... ... әртүрлі жастағы
жыныстар жатады. Олар жотаның солтүстік және оңтүстік тау алды жазықтық
маңы мен ... тау ... ... ... су ... кездеседі.
Шөгінділер құмдармен қабатталған құмтастардан, қара – сұр ... саз ... ... ...... өзен кескіндерінде құмтастар
түгелдей жасыл – сұр кей кездері мергелитті саздармен араласады. Қалыңдығы
300 ... 100 ... ... ... ... жасына байланысты төрт бөлімді жүйеге бөлінеді (N2
– Q1, Q2, Q3, Q4). ... ... ...... ... (N2 ... орта төрттік ( Q2), орта жоғарғы төрттік (Q3), ... ... ... –Q4) және ... ... (Q4) болып бөлінеді.
Плиоцен – төменгі төрттік шөгінділер деп ежелгі ... ... Олар ... ... ... ... ... жиналған. Бұл
шөгінділердің құрамы қиыршық тастар мен ... ... ... тұрады. Жұмыртасты аудандарда бір метрден үш метрге созылған,
қалыңдығы екі метрдей болатын ... ... ... ... линзалар
байқалады.
Төменгі төрттік шөгінділер Қаратау жотасында төменгі төрттік аллювийлі
конгломераттар төрттік жайылма үстіндегі террасаларда ... ... ... ... ... ... Ұсақ ... тастармен қой тастар
өзен алаптарында жиналған төрттік ... ... ... Арыстанды
өзені алабында төменгі төрттік конгломераттардың ұсақ өте жақсы жұмырланған
кремнийлі ... ... ... Айтарлықтай өте қатты ... ... мен қой ... (30 ... дейін) әртүрлі палеозой және
кембрийге дейінгі жыныстарға жатады. Сынған материалдар тегіс тарамаған,
қиыршық тастардың шашырап ... аз, олар ... ... ... ... Сонымен қатар, қабатталған қиыршық тастар мен ірі түйіршікті –
құмтасты ... жиі ... және ... шель ... шель – ... кремнийлі конгломераттар да тараған. (Алпысбаев, ... ... ... 7 – 9 метрге жетеді, ал оларды жапқан
лесстің қалыңдығы 5 метрге ... ... ... 30 ... төрттік шөгінділер Қаратау ... тау алды ... ... ... жүйенің орта бөліміне (Q2) қиыршық тастар және биіктігі 16 ... ... ... ... 30 – 50 метр ... ... орта ... террассалардағы жұмыртастар енеді. Қалыңдықтары 10 ... ... ... ... 20 – 25 ... ... кремний
кен орны табылған. В.И.Громованың пікірі бойынша кремнийдің бір ... бір ... ... ... ... және жоғарғы (Q2-3) бөлімдер жіктелмейді, өйткені геологиялық
картада біріккен шөгінділер орта – төменгі ... ... ... ... ... ... ... шөгінділерден, жұмыртастардан
және құрғақ атыраулы саздақтардан тұрады.
Төрттік жүйенің жоғарғы бөліміне шартты түрде ... ... ... шөгінделер жатады. Олар тау аралық және тау алды
жазықтарда кеңінен тараған. Тау аралық ... ... ... ... ... ... ... ярусқа биіктігі оңтүстік беткейлерде 12 – 15
метр, оңтүстік жазықтарда 10 – 12 метр ... ... ... ... ... тасты саздақтар мен кесек тастардан құралған. Солтүстікте
жұмыртастар мен қиыршық тастар кең ... ... бір ... 10 – ... ... ярусқа биіктігі оңтүстік беткейлерде 6 - 8 метр, оңтүстік
жазықтарда 5 – 7 ... ... ... 5 – 6 метр ... ... ... Олар лесс тәрізді саздақтармен қабатталған
қиыршық тастар және ... ... ... ... ... ... ... метрден 18 метрге дейін.
Төменгі ярусқа биіктігі оңтүстік беткейлерде 2 – 5 ... ... 3 – 4 ... ... ... 2 – 4 ... ... 1,5 – 2,5 метр болатын аккумулятивті ... ... ... ... ... ... ізбесті құмайт тастардан,
жұмыртастардан құралған. Солтүстік беткей аңғарларында көбінесе ... ... ... ... орын ... ... 3 ... 5 метрге дейін.
Жоғарғы қазіргі тілімденбеген (Q3 –Q4) бөлім. Литологиялық құрамы
қиыршық тастардан, ... ... ... саздақтардан құралған.
Қазіргі бөлім (Q4) қиыршық тастардан, дөңбек тастардан, ... ... ... ... және арналық аллювийлерден тұрады.
Төрттік шөгінділер (Q) тау аңғарларында және тау алды ... Олар ... ... делювийлі, эолды және гравитациялық
шөгінділерден тұрады.
Сонымен Қаратау жотасының геологиялық даму ... ... типі ... ... ... құрылысына жасы мен құрамы
бойынша протерозойдан ... ... ... ... ... ... ... тараған /19/.
5. Бедердің тектоникалық құрылымы
Қаратау фосфоритті ауданының тектоникасы ... ... ... ерекшеленеді. Ол үздіксіз тектоникалық ... ұзақ ... ... ... ... құрылымы туралы екі қарама - қарсы көзқарас пайда
болды: біріншісі – құрылым ... ... ... ... – қатпарлы
– үйінді. Осы аймақты зерттеген ғалымдардың тұжырымдары бойынша жамылғы –
ысырылмалы ... ... ... ... ерекшеліктер
В.В.Галицкийдің зерттелерінде көрсетілген. ... ... ... яғни оның ... неогенде толығымен дамуын аяқтаған. Талас
– Ферғана жарылымының солтүстік – батыс жалғасы Қаратаудың ... ... ... ... Қаратау жарылымының сол жақ ысырылмалылығының
дамуы ұзаққа созылатынын көрсетеді ... ... ... ... ... ... Қаратауды үлкен және кіші құрылымға бөледі. Үлкен
Қаратаудың қатпарлы және жарылу зонасы Басты Қаратау ... ... /20/. ... ... ... ... дейінгі ерте және
кейінгі байкал, каледон, герцин және әлпі ... ... ... ... ... ... қатпарлықтай тараған, дегенмен, едәуір аймақты
герцин қатпарлығы алып жатыр.
Байкал қабаты. Шөгінділердің қаттылығы мен ... ... ... ... ... ... екенін байқауға болады.
Каледон қабаты. Оған соңғы байкал да жатады, сөйтіп ... бір ... Бұл ... ... нашарлығымен және платформалы әртүрлі
фациялардың жақындығымен сипатталады. ... ... ... ... және ... бір қалыпты ... ... жиі ... ... ... ... ... Қаратау жарылымының солтүстік – батыс
беткейінің көтерілуінен және ...... ... ... ... ... болды. Бұл уақытта вертикальды ауысулар ... ... ... пенеплендерді бұзбаған. Трансгрессивті астасуы. Басты
жарылымның оңтүстік – батыс жағы қызыл түстен басталып, жоғарылаған ... ... және ... карбонатты шөгінділерге ауысқанын анық
көруге болады. Үлкен Қаратауда герциндік қабаттың қалыптасуының аяқталуы
орта карбонда болған ... ... ... қабаты жамылғылығымен және
ысырылмалы құрылымымен ерекшеленеді. Үш түрлі жастағы жиналған кешенді
қабаттардың аумағы мен қаттылығының ... ... ... ... ... ... тектоникалық үрдістің айқын
дислокациялануы тек қана тереңдікте емес, сонымен қатар беткі ... ... ... Тектоникалық үрдістердің әсерінен кешендердің механикалық
құрамы өзгерді. Шектелген беттерден құламалығы мен ... ... ... үш ... қабаттардан құралған құрылымдар Басты Қаратау
жарылымына қарай ... ... ... ... ... ... ... қатпарланумен сипатталады. (Галицкий 1936, Захаров 1969). Қатты
линзалы фран жыныстары ... ... ... және ... пішіндері кең және жазық, пласты (шөгінді жыныстардың қалың тығыз
қабаты) құмтастардың құлау ... 20 – 300, ... 500 - қа ... ... ... ... дейін созылға. Сынбайтын фармен
кешені енсіз изоклинальды ... ... Олар ... ... ... ... зонасының Бессаз және Қызылата
брахиантиклинальдары мен ... ... ... ... ... ... ... тараған. Герциндік қабатта
қатпарланудың қаусырма жамылғысы, каледон қабатындағы қатпарлану кейінгі
синхрон ... ... ... пайда болды. Кіші Қаратаудағы
геологиялық құрылымдық қабат ... ... ... ... соңғы
протерозой геосинклинальының дамуымен байланысты Көкжота сериясына ... ... ... ... ... яғни ... ... соңғы
геосинклинальды формациялармен орогенді кезеңде жабылған. Төменгі палеозой
қабаты кембрий мен ... ... аз ... ... Олардың дамуы каледон қатпарлануындағы басты фазаға байланысты.
Ерте герциндік қабат локальды түрде және ... ... ... ... ... сонымен қатар, ерте герцин жалпы инверсиядан кейін
және геосинклиналды ... ... ... ... ... ... яғни орогенді эпиплатформалы қозғалыстар аз ... ... ... ... блогы Қаратау антиклинориінің ортаңғы ... ... ... және ... қабаты антиклинальдық блоктарға бөлінген
шығысында тараған. Ерте грециндік қабаттағы Көкжота блогы ежелгі қалың
қабаттармен ... Олар ... ... ... ... оның шығысы
Шу ойпатына ауысады.
Көкжота блогы оңтүстік – ... ... ... ... ал ... – шығысында Үлкен Қараой жарылымымен ... ерте ... және ... ерте герцин қабаттағы жыныстардан құралған.
Көкжота блогының орталық бөлігі қатты қысыңқы, ал ...... ... – батысқа қарай біртіндеп кеңейеді. Метаморфтық жыныстар
блоктың ... ... ... Олар ... – батысқа, одан біртіндеп
батыстан оңтүстік – батысқа созылған. Көбінесе оңтүстік – батысы ... ІІ, ІІІ ... биік ... ... ... ... ... әртүрлі. Көкжота блогының орқаш таулары ...... ... ... дамыған, құлау бұрышы 50- 750,
өзендердің ... 30 – 850 – қа ... ... ...... синклинальдың негізгі бөлігі Басты ... ... және ІІІ – ІV ... ... ... ...
батыс жағында тараған. Құлау бұрышы 15 – 450. ... ... ... ... Тік және ... өзендер Кіші Қаратаудың
шығысындағы антиклинорийлер соңғы байкал және ... ... ... жынсытарынан тұрады. Солтүстік – шығыс блоктар оңтүстік – ... ... ... ... бұл ... ... блоктар кездеседі.
Олардың ең ірілері ( оңтүстік – батыс пен оңтүстік – ... ... ... Кіші Қарарой, Ақсай және Үшбұлақ. Оңтүстік – батыс бөліктегі
әрбір бірінші – ... ... ... ... ... астасқан.
Солтүстік – шығысқа қарай кембрийден ордовикке ауысады, ал Үшбұлақ блогында
Қараой жыныстары сақталған.
Үлкен Қараой блогы. Оңтүстік – ... ... ... ...
шығыста Кіші Қараой жарылымдарымен шектелген. Қараой қабатының жыныстары
Үлкен Қараой жыныстарына ұқсас және ірі атиклинальдар жиналған, ... ... ... ... ... ... мен доломиттер орын алған.
Кіші Қараой блогы. Кіші Қараой блогында Қараой және Тамды жыныстарының
қалдықтары жиналып солтүстік – шығыс ... ... ... ... да ... ... ... мен жарылулар кездеседі.
Кіші Қаратаудың басты жарылымдарының бағыты меридиан бағытымен ... және ...... ... ... ... ... бұлақ
ысырылмалары пайда болған. Кіші Қаратауда ығысулар солтүстік – ... ... ... ...... бөлікке созылған. Ығысу мен
ысырылмалар каледон дәуірінде қалыптасқан. Алдымен ығысу орта ордовиктен
кейін және ... ... де, ... кейін ысырылмалар төменгі тас көмір
дәуірінде пайда болған.
Әлпілік құрылымда аумақ көтерілген ... ... ... ... Шу, ... ... ... ойыстар дамыған. Жоғарғы ... ... ... ... таулы өзен су айрықтарында сақталған /21/.
Қаратау ... ... ... ... ... ... – бағытқа созылған. Оңтүстік – батысқа созылған беткейінің құлау
бұрышы 240-қа еңістеу келеді. Олар бір ... ... мен ... ... тұрады. Енсіз ірі солтүстік жағы 300 – қа ... ... ең ... ... ... 1,5 ...... жағындағы антиклиназалар біртіндеп солтүстік – шығыс
жағындағы Сырдария синеклизасына ауысады. Олардың жалғасқан ... мен ... ... ... және фундаментінде жақпар тастардың
араласып қалыптасқандығын көруге болады. Оңтүстік – ... ... ... ... ... ... айтарлықтай үлкен
аудандарда платформалық жыныстардың астасуымен ерекшеленеді. Қаратау
антиклизасының солтүстік – шығыс ... Шу ... ... ... ... маңы ... ... қалыптасқан үштік шөгінділермен
көмкерілген. Солтүстік және солтүстік – шығыс ... ... ... ... /22/ ... ... солтүстік – шығысқа
созылған ежелгі фундаментінде үштік және төрттік шөгінділермен жабылған ... ... ... ... ... ... ірі опырылым
қалыптасқан. Оның беттері солтүстік – батысқа ... жас ... ... ...... жағы ... ... Басқа ірі
жарылым Қара үзік – Дарбұт өзендерінің арасынан өтіп Қаратау ... ... ... ... Шу ... ...... беткейі көтеріліп,
жарылулармен күрделенген, ал солтүсітк – шығыс бөлігі төмен түскен.
Орталық ... ... ... мен ... тұратын,
күрделі қалыптасқан Қаратау мегантиклинорийінің бір бөлігі болып табылады.
Негізгі құрылымдық элемент деп Басты ... ... ... ... ... әртүрлі әртүрлі жастағы ... ... ... ұшырауымен ерекшеленеді. Жарылыстардың бір бөлігі ладен уақытында
қалыптасты және қозғалыстар әсерінен жаңа жарылысттардың пайда ... ... ... ... ... ... ... екі аймаққа бөледі. Жарылымның оңтүстік –
шығысында кембрийге дейінгі және каледондық қатпарланған аудан орналасқан -
Кіші ... ... ... ... көп бөлігі платформалық
тыстармен жабылған. Едәуір көтерілген ... ... ... ... ... Жоғарғы және төменгі палеозой жыныстары
қатты тығыздалып солтүстік – ... ... ... ... ... ... аудандарындағы шарнир антиклинориясы солтүстік және оңтүстік
жарылымдармен шектескен, бетіндегі төменгі ... ... ... тау
түрінде қалыптасқан. Күрделі қалыптасқан бұл ... ... ... ...... ... Ол Үлкен Қаратаудың басым
бөлігін қамтып, каледон – герциндік ... ... ... ... екі ірі ... құрылымнан, яғни солтүстік Қаратау
антиклинориийі мен орталық Қаратау синклинорийінен ... ... ... ... ... ...
батысқа созылған енсіз сызықты қатпарларда жиналған ... пен ... ... ... ... ... Қаратау антиклинорийінің
оңтүстік – батысын бойлай ... ... ... ... орта және ... ... жиналған.
Орталық Қаратауды зерттеумен айналысатын зерттеушілер горизонгтальды,
ірілігімен көзге түсетін амплитудасы 78 км- ге ... ... ... рет ... ... сипаттаған В.В.Галицкий.
Табиғи ортада қаусырмалардың пайда болу жолдары әртүрлі. Көптеген
геологтар ... ... ... ... ... деп
тұжырымдаған.
Жаңа тектоникалық қозғалыстар – палеогеннің соңында теңіздік жағдай
құрғақшылыққа ауысуынан қалыптасты.
Үштік және ... ... ... ... ... ірі
кесекті материалдар жиналып қатпарланды. Неогеннің соңында қатпарлы
қозғалыстар жарылымдармен ... ... ... бойынша
неогеннің соңы мен төрттік уақыттың басында көтерілген жерлердегі лессті
шөгінділер ... Жаңа ... ... ... және ... тегістелген, синклинальдар – тау аралық ойпаттардан тұрады.
Қаратау аккумуляциялық далалы ізбес тастардан кейін, төрттік уақыттан
бастап көтерілді.
Жаңа тектоникалық ... ... ... ... ... жүрді.
Жаңа тектоникалық қозғалыстар – қазіргі кезде рельефтің құрылуына ең
басты себеп болып ... Бұл ...... ... орын ... Осыны дәлелдеу үшін бұрынғы КСРО-ның гипсометриялық картасымен
және жаңа тектоникалық қозғалыстар картасын салыстыруға болады ... ... ... әсерінен ең алдымен жер қыртысының
топографиялық беті өзгеріп деформацияға ұшырайды және әртүрлі оң, ... ... ... құрылымдардың жер бетінде бейнеленуі жаңа ... ... ... ... тау ... литологиялық
құрамына және нақты физгеографиялық жағдайларға байланысты. ... ... қаз – ... қайталанса, екінші өңірлерде қарама ... ... ... ... дамиды, ал үшіші жағдайда қаз – қалпында
көрініс берген рельефтің қарама – қарсы бейнелі рельефке ... ... ... ... пен ... ... өзара байланысы
түрліше болуы әдетте шағын құрылымдарға ғана тиесілі, ал ірі ... ... қаз – ... қайталанады.
IV. ФОСФОРИТ КЕН ОРЫНДАРЫНЫҢ ӨҢДЕЛУІ ЖӘНЕ ОНЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
БАҒАЛАУ
4.1. Фосфорит кен орындарының өңделуі
Жамбыл мен ... ... ... ... фосфорит кендері
шоғырланған өңір. Тараз қаласының солтүстік-батысында 100-км-ден басталатын
Қаратау фосфорит алабының ұзындығы 100-120 км, ал ені 25-30 км. 1936 ... И. И. ... Кіші ... ... ... ... ұсақ ... төменгі кембрийлік фосфорит қабаттарын ашты. Ал 1937-
46 жж П. Л. Безруков, Б. М. ... А. С. ... және тағы ... ... әр ... ... аса ... кен орындары мен кен
білінімдерін ... Бұл ... ... ... қоры 2 ... ... ... 1946 ж алаптың алғашқы кен орнын игеру басталып, Шолақтау
кенті ... ... ... салынды. Шолақтауда фосфорит жер ... ... ... ... кен орны ... ... кен-химия
комбинаты іске қосылды. Осы комбинатқа қарайтын Жаңатас, Ақсай, Шолақтау,
Көксу, Түйесай кендері пайдалануда. Қаратау фосфориттері кембрий ... ... ... ... ... ... ... Бұл свитаның
фосфорлы шөгінділері төменнен жоғары қарай мынадай стратиграфиялық кезекпен
қабаттасады: доломиттер, кремнийлі және ... ... Ұсақ ... ... ... ... ... 6-8 м. Кремнийлі
қабаттың қалыңдығы 15-25 м, құрамында 70-90 % кремнийлі минералдары ... ... ... ... ... және фосфорлы-әктасты-
кремнийлі қабаттардан тұрады, оның жалпы қалыңдығы 60м, ал ... ... 30-35 м. ... ... алабы фосфориттерді фосфорит
түйірлері мен оолиттерден құралған. Түйірлердің ірілігі 0,07-0,3 ... 0,05-0,4 мм ... ... ... ... негізінен
фторапатиттен тұрады. Қоры мен сапасы ... ... ... ... ... ... орын алады. Мұндағы фосфор ангидридінің (Р2О5)
мөлшері 27-37 % құрайды. 1960-80 жж ... ... ... ... ие ... оны ... ... үшін Жаңатас геологиялық барлау
экспедициясы ұйымдастырылған. Фосфоритті горизонт ашылған жолақтың ішінде
49 жеке кен орны ... ... кен ... ... ... ... 5
топқа бөлінеді. Бірінші топтың кен орындарына ірі Шолақтау фосфорит ... ... ... ... Арбатас, Сүлейменсай, Насынқұл, Шолақтау-ІІ,
Қотырбұлақ, Жетімшоқы-І және ІІ кен орындары кіреді. ... ... ... және ІІ кен ... ... мәні төмен. Осы
аталғандардың ең ірісі- Шолақтау кен орны болып ... Оның ... ... ресурсының 3,5 % құрайды. Екінші топтың ... ... ... ... ... фосфорит кені және қоры шағын: Көктал,
Тесіктас, Шилібұлақ, ... кен ... ... Бұл топ кен
орындарының қоры жалпы бассейн ресурсының шамамен 12 % ... ... ... мәні ... бірқатар ұсақ (Жетімтал, Бүркітті, Ақтас, Қарашат
т.б.) кен ... ... Олар ... және ... кен ... ... ... фосфорит пласты өте үлкен емес және ... оның қоры ... ... ... шамамен 4 % ғана құрайды.
Төртінші топ бірнеше өндірістік және ұсақ кен ... ... ... ... ... ... ... т.б. Бұл топқа ... ... ... ... ... болып саналады. Олардың қоры
бүкіл барланған қорлардың ... ... ... (24 %) ... ... топқа
өндірістік Көкжон фосфорит кені, Жаңатас, Гиммельфарб кендері және ... ... ... ... және ... ... кен ... фосфоритті
ашық әдіспен өндіреді. Қаратау фосфориттері Қазақстанның және шет елдердің
көптеген ... ... ... ... Олардан минералдық
тыңайтқыштар, элементтік фосфор, т.б. ... ... ... ... Бұл кен ... қоры ... фосфорит бассейн қорларының 56
% құрайды. Олардың өнеркәсіптік маңызы өте жоғары.
Дүниежүзінің ... ... ... Қаратау фосфоритіне қазіргі
таңда қайта сұраныс болып отыр. Таулы ... ... ... үстінде. Жаңатаста «Көктал» денсаулық сақтау кешені және ... осы ... ... ... үшін ... фосфорит бассейні фосфордың қоры жөнінен Кольск түбіндегі
аппатиттен кейін екінші орынды алады. Мұнда 40-тан астам ... ... бар ... анықталды. Қаратау рудниктеріндегі фосфорлы ангидридтің
құрамы орта есеппен 26 %-ке дейін жетеді. Бұл оны АҚШ-тағы, ... ... аса ірі ... кен ... бір қатарға қойып отыр.
Қаратаудағы фосфордың жалпы қоры тек 400 метр ... ... ... 1,3 ... тоннадан асып түседі.
Қазіргі уақытта Қаратау фосфориттерінде Жамбыл суперфосфат заводы және
Самарқандтағы, Қоқанд пен Чарджолдағы шағын ... ғана ... ... ... ... кен орнының орасан зор өндірістік көлеміне тіпті де
сай келмейді. Оны халық ... ... ... ... бас жоспары болуы талап етіледі.
Қазақстанда фосфор тыңайтқыштарын өндіру үшін іс жүзінде сарқылмайтын
шикізат қорлары бар. Бұл- ең ... ... ... жатқан
Қаратаудың аса бай фосфориттері: Қаратау бассейні шикізат қоры мен сапасы
жөнінен дүние жүзіндегі аса ірі фосфорит кен ... ... ... ... қоры 1,3 млрд ... асады. Қазір мұндағы мәлім болған 45
кен орнының екеуі ғана- Шолақтау және Ақсай кен ... ... ... ... жыл ... 3,6 млн ... рудасын өндіруге болады.
Фосфориттердің орналасу жағдайы мен ... ... ... ... ... да ... керекті мөлшерге жеткізіп, арттыруға мүмкіндік
береді.
Қаратау ауданында сонымен бірге фосфат тыңайтқыштарын сапалы ете түсу
үшін ... ... ... ... да бар. ... марганец рудаларын байытудан ... ... ... ... ауыл ... ... өнімін қосымша
арттырып жүргені мәлім.
Өңдеу технологиясы тұрғысынан алғанда Қаратау фосфиттерінің өзіндік
ерекшеліктері бар. Бұл фосфиттерде әсіресе магний мен ... ... ... Егер Кольск түбіндегі апатит концентратында магний іс жүзінде
жоқ болса, еліміздегі басқа кен орындарындағы ... ... ... 0,2%-тен 0,8% аралығында болып отырса, ал Қаратау фосфориттерінде
магний тотығының мөлшері 2,5-5%-ке жетеді. Суперфосфат ... ... ... карбонаттарының мол болуы күкірт қышқылын көбірек жұмсауды
қажет ... ... ... ... ... ... қасиеттері нашар
болады. Мұндай өнім тым дымқылданғыш келеді, нығыздалып ... ... ... ... мен ... ... қиындайды. Сонымен бірге
Қаратаудың фосфориттері байыту үшін де онша жарамды емес. ... ... ... ... ... ... өңдеген бәрінен
де тиімді болады. Бұл арада әңгіме мынада болып отыр: ... ... ... ... ... одан соң оны ... ... одан барып концентратты минерал тыңайтқыштарын өндіру немесе
фосфориттерді циклон ... ... ... ... ... алу ... ... электротермикалық әдіспен өндіру агрохимиялық
қасиеттері өте жақсы күрделі және концентратты тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... заводтарға арнаулы күрделі
құрал-жабдықтар, оның ішінде электр пештері, трансформаторлар, қуатты
электр ... ... ... ленталы пештер, ... ... ... ... насостары керек. Мұнымен қатар бір тонна
электротермикалық фосфор айырып алу үшін 17 мың киловатт-сағаттай ... ... ... ... ... заводтар суды да көп қажет етеді.
Қаратау ауданында су қорының ... ... ... ... ... көптеп өндіру ісін ұйымдастыруды қиындатады.
Фосфориттерді циклонды әдіспен өңдеудің бірқатар артықшылықтары бар.
Бұл жұмыс күкірт қышқылын қолданбайынша атқарылады және ... ... ... ... ... етілмейді. Циклондық әдіс
электротермикалық фосфор өндіргендегідей ... аса көп ... ... ... бұл әдісті қолданғанда қалдық буды ... ... ... ... ... ... Циклонды әдісті қолданғанда
әдеттегі суперфосфатпен ... ... ... ... ... 1,6 есе мол ... өнімінің балқытып алынатынының да
елеулі маңызы бар. Мұндай ... ... ... ... және ... ... қатып қалмайды. Қаратау фосфориттерінің құрамында болатын
магний мен ... ... ... ... ... ... ... былай тұрсын, тіпті мұның
керісінше, ... өзі ... ... және ... ... ... үшін өте
пайдалы қоспалар болып табылады. Циклонды әдіс сонымен бірге балқыту
процесінде ... ... ауыл ... ... өсуі ... ... ... болатын марганецті, ... және ... ... ... ... береді.
Циклонды әдісті қолданып фосфаттар өндіруге арналған құрал- жабдықтар
онша қиын емес және оны біздің ... ... ... ... ... ... ... біршама оңай болуының
нәтижесінде балқытылған фторсыз фосфаттарды ... ... ... ... үшін ... мүмкіндіктер бар.
Статистикалық мәліметтер бойынша республика бойынша 1999ж- 6476т,
2000ж- 15429т, 2001ж- 34790т, 2002ж- 45330т ... ... Ол тек ... ... фосфорит бассейнінің есебімен.
4.2. Фосфорит кен орындарына жалпы сипаттама.
Қаратау бассейнінің қоры ... ... (24-26% ... ... ... және ... ... кен орындары ерекше
сапалы болып келеді.
Бассейннің шикізат ресурсы тек фосфорит рудасының қорымен шектелмейді.
Бес ірі ... жер ... 254 млн. т. ... ... 295 млн. ... ... және 370 млн. ... дейін фосфатталған кремний
кездеседі. Балансты руда ... ... ... ... 30 % ... ... «Қаратау» комбинаты Шолақтау, Ақсай және Жаңатас кен
орындарын эксплуатация жасайды.
Қазіргі уақытта Қаратау ... ... ... тек 8-10% ғана ... ... кен орындарының үшеуіне барлау жұмыстары жасалған. (Көксу,
Ақсай және Шолақтау). ... көбі ... және ... ... ... ... ... кен орындарына қысқаша
түсініктеме беріледі.
Аймақтың солтүстік батыс бөлігінің фосфорит кен орындары
Жаңатас. Жаңатас фосфорит кен орны ... ең ірі ... ... болып табылады. Ол 1939 жылы ашылған. Оны 1940-1941 жылдары ... ... Ол ... ... ... батысқа 21км-ге дейін
созылып жатыр. Тараз қаласынан кен орнының оңтүстік шығысына дейін 180 км,
Көксу кен ... ... ... ... ... 11 км. Кен орны
автотранспортқа жарамды 2 ... ... ... кен орны ... ... жыныстарымен қалыптасқан біркелкі кең
үстірттен тұрады. Олар бірнеше терең емес жыралармен тілімденіп жатыр. ... ... ... абсолютті биіктігі 650-720 метр аралығында
тербліп тұрады. Жақын маңдағы су көздері- ... және ... және ... ... ... ... тамды доломиттерінің және әктастарының арасынан фосфориттердің
шығуы- Жаңатастың төмен түсуімен тығыз байланысты. Бұл төмен түсу ... ... ... ... осы ... түсу бұрышы солтүстік
шығыста-65-850.
Фосфоритті қабаттың негізінде қара, сұр ал кй жерлерінде ақ ... ... ... ... 25-30м ... Олардың құрамында Р2О5 0,5-
1,0% болып келеді.
Жалпы өте жоғарғы сортты (сұрыпты) фосфорит қабатының қалыңдығы 11,30-
30,39м аралығында, ал орташа мәні-21,9м.
Фосфоритті ... ... ... ... аралығында, ал
орташа мәні 29,78% тең. өнімді горизонт шегінде алдымен аз фосфатталған
(бірнеше метр) ал ... соң таза ... ... ... ... және өте ... ... бар.
Жаңатас фосфорит кен орнындағы фосфорит қоры 200м тереңдікте. ... ... ... кен орны ... ... кен ... және қоры жөнінен басып озады. Оның өнеркәсіптік маңызы өте күшті.
Көкжон. Бұл кен орны 1939ж ашылған. 1940-1941жж онда ... ... ... ... кен орны өзімн ... ... ... ... 38км ... ... ... Кен орнының
оңтүстік шығысынан Тараз қаласына дейін ... ... ... кен ... ... ... су көздері – Үшбас, Бүркітті және Қарашат
өзендері. Кен орны автотранспортқа жарамды екі жол торыбымен қиылысады. Кен
орны ... ... ... ... оны ... ... 4 бөлген:
Аралтөбе, Аққұм, Кесіктөбе және Кистас.
Бүкіл кен орнында қуаттылығы 5-тен 15,5 м ... ... ... ... ... ... қабатында тек фосфориттер ғана
бар: тек Аралтөбе және Кесіктөбе жерлерінде қуаттылығы 2,0 ... ... ақ және қара ... ... ... ... ... қуаттылығы 2-20м аралығында өзгеріп отырады.
Бүкіл кен орны бойынша фосфорит қабатының орташа қуаттылығы 7,65м ... ... 30,63%. ... байланысты Көкжон фосфорит кен орны Қаратаудың
басқа да ірі кен орындарынан фосфоритінің сапалылығының озып түседі.
Аққұм учаскесіндегі фосфориттер ... ... 2 ... ... ... саздақтармен көмкерілген.
Көкжон фосфорит кен орны сапасы жағынан басқа кен орындарын басып
озатын ірі фосфорит кен орны ... ... Бұл кен ... кемшіліктері-
ол темір жолдан қашық жатыр, жаяу жүру өте ... ... ... аз , ... ... оны ... өте қолайсыз.
Герес. Кен орны 1937 жылы ашылған, ал 1941 жылы оны қайтадан зерттеуге
берілді. Ол ... кен ... ... солтүстікке қарай 1 шаршы шақырым
қашықтықта орналасқан. Кен орны- 6 шаршы ... ... ... . ... кен ... ... ... жалғасы іспетті.
Кен орнынан Таразға дейін 220км. Аталған кен орнында төменгі доломитте
қалыптасқан ірі фосфорит қабаты бар.
Фосфориттердің ... ... ... Ол ... қуаттылығы-9,07м. ал Р2О5- 26,94%.
Үшбас. Үшбас кен орны Көксу кен орнының солтүстік ... ... ... ... ... ... тек ... түрде ғана). Ол 1937
жылы ашылған. Үшбас өзені оны екіге бөліп тұрады- Үшбас І және ... ... кен ... ... оң жақ ... ... ... созылып
жатқан, қуаттылығы шамамен 8м болатын 2 фосфорит қабаты бар. Ондағы Р2О5
шамамен 26%. Фосфориттермен қатар ... ... де ... ... ... ... кварц та тараған. Фосфориттер солтүстік батысқа 45-
600 бұрышпен құлайды.
Үшбас ІІ кен ... ... 8 ... ... олар ... ... тақта таспен бөлінген, олардың орташа қуаттылығы шамамен
25метрге созылып, жалпы 4км-ді алып ... ... Р2О5 ... Жыныстар солтүстік шығысқа 45-600 бұрышпен құлайды.
Ақжар. Ақжар кен орны Көксу және Жаңатас кен орындарының ... Ол 1937 жылы ... және ... кен орындарына қарағанда азырақ
зерттелген. Оның ұзындығы- 5км. ... ... ... ... ... және ... ... сонымен қатар фосфатты- ... ... ... 2- 5м ... ... иемденетін
негізгі фосфоритті қабаттың саны 3-5 аралығында. Олардың ... 15 ... кем ... Әр ... ... ... Р2О5 ... солтүстік шығысқа 350 бұрышпен құлап жатыр. Кен орны
көптеген көлденең ... ... ... ... ірі кен ... ... ... Ақжар кен орнының
солтүстік батысында ... ... жоқ ... кішігірім кен орындары
бар.
Кіші Қараой аңғары және Ақтау ... ... кен ... Қараойда фосфоритті қабат Арбатас өзенінен Бүркітті өзеніне дейін
75км қашықтықта солтүстік шығыс ... ... ... кен ... ... ... ... солтүстік батысқа қарай): Арбатас,
Тамды, Көктал, ... І, ІІ, ІІІ және ... ... ... ... ІІ ... ... Дегерес. Жеке кен орындары арасында фосфориттер әлсіз
кездеседі. Ақтау жотасының ішінде фосфориттер ... ... ... ... кен ... 1937 жылы ал, ... ... фосфорит кен орындары- 1938- 1940 жылдары зерттелген.
Арбатас, Тамды, Көктал. Бұл үш кен ... ... ... болып келеді (0,10- 1,5м, ал орташа 0,4-0,6м), олар ... ... кей ... (Көкталда) Қараой тақта тастарымен көмкерілген. Онда
жоғары сапалы фосфориттермен ... ... ... және ... сонымен қатар, фосфоритті конгломераттар және ... ... ... жыныстар жоқ десе де болады. Фосфориттерде
Р2О5 22-38% аралығында. Арбатаста фосфорит қабаты ... ... ... бұрышпен ал, басқа кен орындарында вертикальды құлап жатыр. Бұл кен
орындарының өнеркәсіптік ... ... І. Бұл кен орны ... 135км ... жатыр. Фосфоритті
қабаттың қуаттылығы 1,0-4,5м аралығында ал, орташа мәні- 2м болып табылады.
Фосфориттердің ... орта ... 25% Р2О5 бар. ... ... ... бұрышпен құлайды. Кен орнының өнеркәсіптік маңызы бар.
Қыршабақты ІІ және ІІІ. Кен ... ... І кен ... ... қарай 5 және12км-ге созылып жатыр, бірақ өте ұзын ... ... ... ... ... аллювиімен көмкеріліп
жатыр. Қабаттың жоғарғы жағын Қараой ... ... аз ... ... және төменгі доломиттер алып жатыр. Қабаттың ... ... ... ... әртүрлілігімен ерекшеленеді: онда
кремнилі және карбонатты кей жерлерінде пизолитті түрлер кездеседі. ... ... ... 22-25%. ... ... ... қарай 80-850 бұрышпен
құлайды. Бұл кен орындарының өнеркәсіптік маңызы жоқ.
Жетімтал. Кен орны солтүстік ... ... ... ... ... созылып, Кіші Қараой баурайының солтүстік шығысын қиындататын екі
кішігірім синклинальға ұласып жатыр. Мұнда фосфорит қабатының ... ... ... емес: қуаттылығы 0,10-2мал орташа мәні 0,80м аралығында.
Р2О5-тің орташа ... 25%. ... 45-650 ... ... Кен орнының
өнеркәсіптік маңызы жоқ.
Қарашат. Кен орны Қарашат өзенінің екі жағында да ... ... 4км. Ал ... ... қарай фосфориттер табылмаған. Тараз
қаласынан 160км ... ... ... доломитте қалыптасқан
негізгі фосфорит қабатының кей жерлерінде фосфатты- кремнилі- ... Оның ... ... ал ... мәні 1,5м ... Р2О5
орташа 29-30%. Темір- марганец және фосфатты- кремнилі доломиттермен қатар
мұнда бірнеше жұқа фосфоритті ... ... ... ... 25-350 ... ... Өнеркәсіптік маңызы жақсы емес.
Бүркітті ІІ және І және Дегерес. ... ... ... ... кен ... ... мұнда төменгі доломит және
фосфориттерде қара массалық кремнидің күшті бөлігі кездеседі.
Бүркітті ІІ кен ... ... ... ... 1м, ал Р2О5 ... Ал ... І және Дегерес кен орындарының фосфорит қабаты кей
жерлерінде екі ... ... ... ... жиынтық қуаттылығы- 3,15м,
Р2О5 26% құрайды. Фосфориттер 25-400 ... ... Кен ... ... бар.
Түйесай І және ІІ. Түйесай кен орны ... 135км, Кіші ... 0,5-1,0 км ... ... ... ... ... табылады.
Оның ұзындығы 3км-ге созылып жатыр. Оған солтүстік шығыста ... ... кен орны ... ... Ол ... ... жатыр. Екі кен орнында да
фосфоритті қабат төменгі доломитте жатыр. Түйесай І кен ... ... ... 5м ал, Р2О5 27% ... Ал Түйесай ІІ кен ... ... 10м, ал Р2О5 27,5% ... Кен орындарының өнеркәсіптік
маңызы бар.
Жылан. Кен орны 5км-ге созылып жатыр. Кен ... ... ... ... фосфоритті қабат төменгі доломитте. Негізгі қабаттың қуаттылығы 1,3-
2,5 ал, орташа мәні 3м тең. Р2О5 орташа ... 29% ... ... ... ... ... ... содан соң жоғарыға
қарай тамды доломиттеріне өтетін кремнилі доломиттелген әктастар ... ... 20-450 ... ... Кен ... ... бар.
Сонымен, аталған кен орындарының ішінде Түйесай І, ... ... ... Дегерес кен орындары максимальды фосфорит жиналған зонада жатыр.
Осыған орай, бұл топтарға қызығушылық ... ... ... бөлігінің фосфорит кен орындары (батырбай
және ақсай құрылымдары)
Ақсай құрылымында фосфориттер 20 км-ден байқалады, оның ең ірі ... ... ... ... ... ... ... 33 км-ге тең. Оған мына кен
орындары жатады: Ақсай І, Алажар, Ақтас, Батырбай ІІ, Батырбай І ... ... Бұл кен ... барлығы 1937-1938 жж зерттелген.
Олар төмен қуаттылығымен, ... ... ... ... ... шығуы 3км-де. Фосфоритті қабаттың
қуаттылығы 4м, Р2О5 27% ... ... ... ... ... ... шығысқа 65-850 бұрышпен құлайды. Кен
орнында көптеген ... бар және олар аз ... Кен ... ... белгісіз.
Ақсай ІІ. Кен орны 8км-ге ... ... ... ... 3м құрайтын, 1-2 қабат түзеді. Р2О5 25% құрайды. Фосфориттер
солтүстік шығысқа қарай 80-900 ... ... Кен орны ... Ақсай кен
орнының қосымшасы болып табылады.
Ақсай І. Бұл кен орны зерттелмеген. ... 5,5км, ... 2м, Р2О5 ... 25% ... ... ... шығысқа 650
бұрышпен құлайды. Кен орнының өнеркәсіптік маңызы белгісіз.
Алажар және ... Кен ... ... құрылымының Қыршабақты және
Шабақты өзендерімен қиылысқан аймағында ... ... ... ... ... 0,4-2м ... Р2О5 25-26% ... Ең
төменде темір- марганец рудалары (0,1-2м), ал жоғары ... аз ... ... кездеседі. Жыныстар солтүстік шығысқа 65-850 ... ... Кен ... ... маңызы аз.
Батырбай ІІ және І. Кен орындарының жалпы ... ... ... ... 1,5м, Р2О5 26% ... Жыныстардың құлау бұрышы
солтүстік шығысқа қарай 50-600. Кен орындарының өнеркәсіптік маңызы ... ... ... ... ... ... ... қабаттың қуаттылығы 2м, Р2О5 26% құрайды. Кен ... ... ... ... шығыс бөлігінің метаморфоздалған фосфориттері және
апатитті жыныстар кен орындары.
Бұл топқа ірі Шолақтау кен орнынан басқа ... ... ... кіреді. Олар аймақтың оңтүстік шығысында Ақтау жотасынан ... ... ... Бұл кен ... ... І және ... ... ІІ, Насынқол, Сүлейменсай және Тесіктас. Олардың
негізгі екрекшеліктері фосфатты жыныстарының метаморфизмі.
Жетімшоқы І. Тараз қаласына ... ... кен орны (75 км). ... аттас таудың оңтүстік батыс баурайынан екі км қашықтықтан шығады. Олар
негізінен қара, аз ... ... ... ... орташа
қуаттылығы 0,85м, Р2О5 25% құрайды. Фосфориттер ... ... ... 80-
850 бұрышпен құлайды. Кен орнының өнеркәсіптік маңызы жоқ.
Жетімшоқы ІІ. Жетімшоқы кен орны ... ... кен ... ... ... ... 0,5 км ... жатыр. Ол 0,2 км-ге
созылып жатыр. ... ... ... ... ... ... фосфориттер. Оның қуаттылығы 5м-ге дейін, Р2О5 ... ... ... ... ... 80-850. кен ... ... жоқ.
Қотырбұлақ. Кен орны өзімен аттас бұлаққа ... ... ... І кен ... ... шығысынан 5 км қашықтықта. Фосфориттердің
шығуы қара, аз матаморфоздалған болып ... және ол бір ... ... Қара ... бар ... ... орташа қуаттылығы 1,3м. онда
Р2О5 25%. Ең төменде темір-марганец рудалары (1,5м-ге дейін), ал жоғарырақ
әктастар ... ... ... ... ... 800. Кен орнының
өнеркәсіптікмаңызы жоқ.
Насынқол. Кен орны ... 85 км және ... кен ... ... 3 км, ... ... ... алатын Тамды өзеніне жақын жатыр. Ол
бір км-ге созылады. Кен орнында сары ... ... кей ... ... жұқа ... кездеседі. Апатитті жыныстардың
қуаттылығы 1,1-7,75м, ал орташа мәні 5м. Р2О5 27%. Жыныстардың құлау ... ... ... 60-870. Кен ... өнеркәсіптік маңызы жоқ.
Сүлейменсай. Кен орны Ақтау жотасының солтүстік шығыс баурайында Тамды
және Көктал өзендерінің ортасында орналасқан. Ол ... 100 км ... ... 550 м. ... да ... ... апатитті жыныстар
тараған. Олардың орташа қуаттылығы бір метр, Р2О5 30%. Ең ... одан соң ... ... (0,65м) және аз ... ... ... оңтүстік батысқа қарай 60-650 бұрышпен құлайды.
Кен орнының өнеркәсіптік маңызы жоқ.
Тесіктас. Кен орны ... ... ... ... ... ... ... қарай орналасқан. Тараздан 115 км қашықтықта
жатыр. Фосфоритті ... ... 4,4 км, ... 1,6 км ... ... ... ... орташа есеппен 2,7 м. Р2О5 27%. ... ... ... ... қара кремнилер, одан
жоғарырақ темір-марганец рудаларының қабаттары (1м-ге ... ... ... ... ... ... ... бұрышы кейде солтүстік
шығысқа қарай, кейде оңтүстік ... ... 65-900. Кен ... маңызы жоқ.
Шолақтау кен орнының геологиясы және пайдалы қазбалары. Осы жоғарыда
аталған кен орындарының ішінде геология-экономикалық бағасына қарап ... кен ... ... кен ... ... атап өтсе болады.
Шолақтау кен орнының ерекшеліктері мыналар: 1) бұл кен орны ... ... ... 2) ... ... ол темір жолдың дәр өндіру
территориясына келе ... 3) ... ... өте ... ал, ... 4) ол кен орнының тау-геологиялық ерекшелігі- онда фосфорит өте
сапалы және жер асты өндірумен, кен ... ... ... өндіруді ашық
әдіспен жасаса да болады.
Шолақтау кен орнынан солтүстікке қарай ең ... ... су көзі ... ... ... ... су ... жыл бойында өте қатты тербеліп
тұрады.
Ал сапа жағынан бұл өзеннің суы техникалық-тұрмыстық ... ... ... өте ... ... ... ... өте аз. Жақын жатқан метеостанция
мәліметтері бойынша ... ... ... 140-300 ... ... ғана жауын-
шашын түседі. Жауын-шашын мөлшері солтүстік батыс және солтүстік ... ... азая ... ... кен ... ... ... тигізетін әсері
Елімізде соңғы жылдары табиғатты қорғау жұмыстары толығырақ қолға
алына бастады. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... әрі ... жетілдіру көзделуде. Бұл мақсатты
жүзеге асыруда ... ... ... ... ... рөл ... Келешекте табиғатқа тек тұтынушылық жағынан ғана қарап
қоймай, оның сақталуына және молая түсуіне нақтылы ... ... ... ... табылады.
Халық шаруашылығы бізді қоршаған табиғи ортаға бүкіл технологиялық
тізімі бойынша ... ... ... және оны ... ... ... соң, ... өнімді пайдаланып, одан қалған қалдықтарды орналастыруға
дейін әсер етеді. Өнеркәсіп өндірісінің технологиялық үрдісінің нәтижесінде
шаруашылықтың барлық салаларында ... газ ... ... және ... ... ... түрде жоспарланады және олар қоршаған ортаға
әртүрлі дәрежеде әсер етеді. Кейбір қалдықтар және өнеркәсіп өнімдері ... олар ... және ... ... ... ... зардап әкелуі
мүмкін.
Фосфориттерді өңдеу және ... ... ... ... кері
әсерлер тиеді. Құрамында фосфоры бар ...... ... ағындар әрдайым суайрықтарға келіп жиналып отырады. ... ... ... болса, онда фосфорды қайтып қайтадан айналымға жіберу
жайлы ойлануымыз керек. Қазір фосфорды жер беті өсімдіктеріне ағын ... ... ... балшық сулармен өткізу арқылы ... ... ... ... Оның ... ... бұл ... өзендерге
жібермеу үшін.
Өнеркәсіптің нақтылы салаларында немесе жеке ... ... ... ... ... Олардың біреуі топыраққа көп
әсер етсе, мысалы, бұл ... ... ... Мырғалымсай, Байжансай
және Боялдыр полиметалл рудаларының кен ... ... ... ... ... ... қолданылмауынан топырақ
радияциялық заттармен ластануда. ... ... ... ... ... ... саздақ, саз) өндіретін көптеген карьерлер бар.
Карьерлер аудандарында фосфориттер мен әктастарды өндіру үшін ... ... ... ... ... және ... шөгіп қалады. Соның салдарынан топырақтың биологиялық өнімділігін
төмендетеді.
Ал, екіншісі әртүрлі ... ... ... алып келеді. Мұнда
суармалы егін шаруашылығы жақсы ... егіс ... ... ... ... ... ... суларды ластауда
пестицидтердің зиянды әсері көп болып отырады. Мысалы, ... ... ... ... ... минерализациясы -948,8 мг/л, соның ішінде
таза фосфор-0,005 мг/л, фосфат-330,4 мг/л, фтор-1,2 мг/л, мұнай өнімдері-
0,07 мг/л. Сонымен ... ... ... ... ПДК (ШРШ) ... ... есе, ... фосфат-50 есе, фтор-2 есе артық. Гидрохимиялық институт
пен гидромет бюро мәліметтері бойынша Бадам өзенінің жер беті ... ... асып ... ... ... ... ... мұнай
өнімдерімен ластанған. Сонымен қатар фосфор өндірісі кезінде пайда болатын-
молибден, ванадий, фтор, мыс мөлшері өте жоғары. ... ... ... ... ... ... ластануына көбірек әсер етеді. Ауаны негізінен
өндіріс ... ... қуат ... ... ... ластайды.
Шымкент, Тараз қалаларының ауасы басқа жерлерге қарағанда бірнеше есе көп
ластанған. Оның басты себебі- осы ... ... ... ... ... ... фосфор зауытында 10 пеш, ал Тараздың фосфор
зауытында 13 пеш жұмыс істейді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... кені, Шымкент қорғасын зауыттары жұмыс істейді.
Олардан ұшқан ... ... ... тау ... қайтадан
қышқыл жаңбыр болып жауады. «Фосфор» Шымкент өндірістік бірлестігі Шымкент
өнеркәсіп ауданының оңтүстік ... ... ... ... ШӨБ
жұмысы кезінде атмосфераға фосфорлық қосылыстар шығады. Кейде технологиялық
регламентті сақтамау салдарынан зиянды заттардың дүркін-дүркін шығарылуы
орын ... ... ... ... маңда жатқан жерлердегі алма ағаштары
және ... ... ... төмендеді. Ал «Шымкент шина» ... ... өнім ... ... ... ... мырыш
фосфиді, синтетикалық жуғыш заттар. Бірлестіктің ... ... сары ... ... 170 мың т., ... ... жылына 387
мың т. өндіреді. Бұл бірлестіктен атмосфераға жыл сайын ... ... ... ... ... ... ангидриді, азот қышқылы, күкірт
қышқылы, фтор ... және т.б. ... ... ... 0,5-2 км
қашықтықта топырақ жамылғысы фтор (370-29-640 мг/кг) және фосфорлы ангидрид
(33-280 мг/кг) ... ... ... бір ... ... ... ауаны ластайтын заттар
тікелей атмосферада химиялық реакцияға ұшырайды. Соның нәтижесінде өзінің
қасиеттері жағынан ... ... ... жаңа ... түзіледі.
Сөйтіп, тікелей атмосферада өтетін мұндай химиялық ... ... ... ... алып ... ауа қозғалысы, ағымы жоқ тау қазан-шұңқырларында орналасқан
Қаратау аймағында бұл ... ... ... ... ... физика-
географиялық жағдайлар бар.
Жеке өндірістер мен өнеркәсіптердің тағы көптеген салалары табиғи
ортаның бәріне-гидросфера, литосфера, ... ... ... ... ... ... ... мен көптеген ауруларды тудыра отырып,
геоэкологиялық ... ... ... ... ... ... ... ауданына кіретін-Ақсай фосфорит кені мен ... ... ірі ... бірі-Ащысай полиметалл
комбинатын жатқызуымызға болады.
Сонымен табиғатқа жанашыр болу- ... ... оның ... ... ... табылады. Осыған орай, Қаратаудың табиғатын қорғау,
табиғи ресурсын тиімді пайдалану үшін ... ... ... ... пеш ... ... ... ендіру керек;
-пеш газдарының электрсүзгілерін жаңарту;
-шаң-тозаңнан және газдардан тазартатын ... ... ... сүзгілерді қазіргі заманға сай жаңа сүзгілерге ауыстыру;
-өзендерді қорғау схемаларын ... ... ... ... алу ... ... ... күресу;
-улы химикаттар мен тыңайтқыштарды технологиялық карталар арқылы
белгілі бір мөлшермен ған қолдану;
-дегредацияланған және ... ... ... және шөлді
жайылымдық жерлерді қалпына келтіру ... ... ... үшін ... ... ... мен ... жасау;
-ағаш отырғызу орындарын қолға алу керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Магистрлік бітіру жұмысты қорытындылай келе төмендегідей тұжырымдарға
тоқтала кеткім келеді:
0. Қаратау жотасында өткізілетін ...... ... ... ... – кен орындарын іздестірумен
тығыз байланысты;
1. Морфоқұрылымның пайда ... ... ... қатар басқа да
факторлардың тығыз себеп-салды әсерімен дамыды. Эндогенді
факторларға жеке-жеке ... ... ... ... ... ... мен ... даму тарихына әсер етуші
факторлардың салдарынан аймақта шығу тегі мен жасы әртүрлі жыныстар
кеңінен өріс алған. ... ... ... ... және кайнозой жыныстары да дамыған.
3. Аймақтың морфоқұрылымын жер ... ... ... ... ... топқа бөліп, оларға сипаттама
берілді;
4. Морфоқұрылым палеозойға ... ... ... ... ... алуан түрлі сыртқы және ішкі үрдістерден
төмендегідей рельеф пішіндері мен ... ... ... ... ... ... ... – жонды тау алды рельеф пішіндері ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Табылдиев К.Т., Киперман Ю.А., ... А.И. ... ... Алма-Ата, 1970
2. Набиев М.Н., Вишнякова А.А. ... ... ... ... ... ... Ершова В.А. Электротермическая переработка ... ... ... Фосфориты Каратау, Алма-Ата, 1948
5. Гиммельфарб Б.М. Закономерности размещения ... ... и их ... ... Москва, 1965
6. Сагимбаев Г.К. Экология и экономика, Алматы, 1997
7. Галицкий В.В. К ... ... ... и ... ... ... ... Галицский В.В. Роль молодой тектоники в формирований хребта Каратау
//изв.Анг Каз ССР. сер.геол.1956 Вып.
9. Вислогузова А.В. ... и ... ... ... ... Каратау. //изв Анг Каз ССР сер. геол. 1973 4
10. ... ... ... Алматы. 2003

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаратау жотасының географиялық кешендерінің динамикасы мен дамуы43 бет
Қаратау жоталарының палеолит ескерткіштері103 бет
Қаратау фосфорит алабы туралы11 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы мен зерттелуі27 бет
«Қапшағай қаласына іргелес оңтүстік телімне құрылыс салу мәселесімен инженерлік геологиялық жұмыстар жобасы»79 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь