Оңтүстік Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың қалыптасуы мен дамуының экономикалық-географиялық ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНДАҒЫ ТАРИХИ ҚАЛАЛАРДЫҢ МӘДЕНИЕТІ МЕН ШАРУАШЫЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Оңтүстік Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың қалыптасып дамуының экономикалық.географиялық ерекшеліктері (б.з. VI.XVIII ғғ.) ... .5
1.2 Ұлы Жібек Жолы бойындағы мәдениет пен сауданың даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
1.3 Қазіргі Оңтүстік Қазақстан аймағындағы басты тарихи қалалар ... ... ... ..32
2 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН БОЛАШАҚ ДАМУ ҰСТАНЫМДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
2.1 Оңтүстік Қазақстан аймағының экономикалық.географиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
2.2 Оңтүстік Қазақстан аймағындағы шаруашылықтың даму ерекшеліктері.53
3 РЕСПУБЛИКА ЭКОНОМИКАСЫН ДАМЫТУДАҒЫ ТАРИХИ ҚАЛАЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
3.1 Тарихи қалалардың экономиканы дамытудағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... 72
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...79
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...81
ҚОСЫМШАЛАР
Оңтүстік Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың дамуы ең бірінші отырықшы қалалық мәдениеті дамыған Орта Азия қалалары мен солтүстігінде көшпелі далалық мәдениеттің аралығында қолайлы экономикалық-географиялық орналасуы және бұл аймақта ежелден Батыс пен Шығысты байланыстыруда транзиттік рөл атқарған Ұлы Жібек жолының кесіп өтуі. Жерінің табиғи - климаттық жағдайы мен егіншіліктің дамуына Сырдария, Талас, Шу, Іле өзендерінің ықпалы. Ірі өзендер мен сауда керуен жолдарының бойында қалыптасқан қалалардың ірі саяси, экономикалық, діни орталықтар ретінде дамуы. Оңтүстік аймақтағы ірі қалалар Отырар (Фараб), Сайрам (Испиджаб), Сығанақ, Тараз, Түркістан (Яссы), Алматы, Талғар (Талхир), Суяб, Сауран, Созақ, Женд тағыда басқа қалалар ірі егіншілік пен қолөнер, сауда-саттықтың ғана емес, өнер мен ғылымның орталығы бола білді. Осы өлкеден шыққан Әбу-Насыр әл-Фараби Аристотельден кейінгі шығыстан шыққан екінші ұстаз атанды. Қожа Ахмет Яссауи, Қорқыт ата, Жүсіп Баласағұни секілді ірі ғұламалар өз шығармаларын дүниеге әкелді. Ал Орта ғасырларда тұрғызылған Қожа Ахмет Яссауи кесенесі, Айша бибі, Бабаджа Хатун, Қарахан, Арыстан баб, тағыда басқа кесенелері ұрпақтан ұрпаққа мұра болып келеді.
Осындай тарихи-мәдени потенциалы бар Оңтүстік Қазақстан аймағында туризмді инфрақұрылымын дамыту. Туристік өнімнің саны мен сапасына көңіл бөлу. Өйткені, әлемдік шаруашылықтың постиндустриялдық кезеңінде яғни экономикалық сала, қызмет көрсету сферасына туризм жатады. Әлемде машина жасау мен мұнай өндіруден кейінгі үшінші орында тұрған туризм саласы. Міне, тарихи қалалардағы мәдени-архитектуралық т.б ескерткіштерді туристік өнімге айналдыру арқылы, ел экономикасының дамуына ықпал ете аламыз. Мысалы Қытай өзінің ұлттық символы (Дракон) Айдаһар мүсінін жасап әлем туристерін өз елдеріне тартуы, Египет пирамидаларының макетін
1. Байпаков К.М. Средневековая городская культура Южного Қазахстана и Семиречья (ҮІ-нач.ХІІІ б.б.).- Алматы: Наука, 1986.-254 с.
2. Қазақстан тарихы (Очерктер). – Алматы: Дәуір, 1994.-95 б.
3. Волин С.Л. Сведения арабских источников ІХ-ХҮІ в.в. О долине реки Талас и смежных районах. // Новые материалы по древней и средневековой истории Казахстана. ТИИ АЭАН КазССР // Алматы, 1960. – т.8
4. Баласағұн Жүсіп. Құтты білік. – Алматы, 1986. – 320 б.
5. Жолдасбайұлы С. Ежелгі және ортағасырлық Қазақстан. – Алматы: Ана тілі, 1995.- 176 б.
6. Байпаков К.М. Краткая история археологии Казахстана. Научные достижения // Институт археологии им. А.Х.Маргулана. – Алматы: Ғылым, 1989. – 320 с.
7 Ақышев К.А. Перспектива изучения позднее средневековых городов Казахстана // средневековая городская культура Казахстана и Средней Азии. – Алматы, 1983. – 250 с.
8 Волин С.Л. Сведения арабских источников ІХ-ХҮІ в.в. – Алматы, 1960.- т.8
9 Грошев В.А. Ирригация Южного Казахстана в средние века. – Алматы: Наука, 1985.- 156 с.
10 Пищулина К.А. Присырдаринские города и их значения в истории казахских ханств в ХҮ-ХҮІІ вв. – Алматы, 1969. – 171 с.
11.Археологиялық зерттеу жайлы есеп // 2004-2006 «Мәдени мұра»// Алматы-2005, 4-5 бет
12 Байпаков К. Қазақстанның ежелгі қалалары. – Алматы: Аруна ltd, 2005.- 316 б.
13. www.almaty.kz/pade, Айқын. У.Шәлекенов. Алматы шежіресі
14. www.almaty.kz/pade. Алматының тарихы
15. Бартольд В.В. К истории о решении Туркестана. соч. Т.Ш. – Москва, 1965.- 223 с.
16. Нұсқабайұлы Ж., Жәнібеков Ө. Ежелгі Отырар. – Алматы: Рауан, 1997. – 176 б.
17. Қазақстан тарихы туралы Қытай деректемелері. Ауд. Сұңғатай С. – Алматы: Дайк-Пресс, 2005. – 300 б№
18. httр: // azretsultan kz / intex Түркістан
19. Берденова К.А. Түркістан аймағындағы қалалардың даму барысы (ХІҮ-ХҮІІ ғғ.). // Вестник университета «Кайнар».- Алматы, 2004.- №1
20. http: // www. muftyat.kz/ islam
Қазақстан тарихы (жоғарғы оқу орындарына түсушілерге арналған оқулыұ тесті).- Алматы: Шың, 2006.- 251 б.
21. Жолдасбайұлы С., Нұрқанов Б., Садықов Ж., Өтеген Ж., Қыдырбай Е. Орта ғасырдағы Сығанақ қаласы. // Қазақ тарихы. – Алматы, 2004.- №7
22 Ержанов Ж.Е. Сунақтар және Сунақ қаласы. – Алматы: Ғылым, 1996.- 306 б.
23. Құрышжанов, Әбіләсан Ә.,СЫғанақ немесе қасиеттеі қорған туралы. Түркістан газеті, 2006, 28 желтоқсан
24. Байпақов К., Смағұлов Е. Сауран орта ғасырлық қуатты қала. 2004. Абай журналы, №1, 4 бет
25.Казахстанская правда. 2007, 28 февраль, стр.2
26. Ахметов Е., Увалиев Т.О., Ахметов Қ. Дүниежүзінің экономикалық және әлеуметтік геогарфиясы. /10 сынып/. Алматы, Мектеп, 2006, 99 бет.
27. Насыров Р.Р. «Велакая Шелковая путь». Простор. 1996. №7, стр.116-121
28. Байпаков К. О локализации средневековых городов Южного Казахстана. //Археологияческая исследования в Отраре// Алматы, 1977, стр.81-91
29. Абсаттар хаджы Дербисали. Мечети и медресе Казахстана. Простор, 2006, №9-10.
30. Қазақстанның өңірлері: /ҚР статистикалық агенттігі. Алматы, 2006, 300 бет.
31.Бигалиев Ж. , Жамалбелбеков Е., білдебаева Р. Қазақстан топырағы және оның экологиясы. А., Санат, 1995, 128 бет.
32.htt:// www.zambyl kz // main. Жамбыл
33. Қазақстан тәуелсіздік жылдарында /ҚР статистика агенттігі./ Алматы, 2006, 380 бет
34. htt:// www.UKO.zain/land.kaz. Оңтүстік Қазақстан облысы
35. htt:// kyzylorda. kz// .Қызылорда облысы.
36. Сырбойы газеты. Ванадий элементі, Нұрбек Әлиша , 2007, 8 ақпан
37. Сырбойы. Құмкөл қараалтын аймағы . 2007, 4 сәуір, 3 бет
38. Сырбойы. Құмкөл қараалтын аймағы . 2007, 18 сәуір, 3 бет
39. Суюмбаева С.Т. Социально-экономическая география в таблицах и схемах. Алматы, 2005, 148 бет.
40. Егемен Қазақстан. Төлепберген М, Сәттібайұлы М. 2007, 27 сәуір, 1 бет
41. Егенмен Қазақстан. Серік Пірназар. 2007, 20 қаңтар, 1 бет
42. Жамбыл облысы әкімінің 2004-2006 жылғы есеп беруі. Индустриалды инновациялық даму бағдарламасы.
43. Статистическое обозрение Казахстана. Журнал №2, март, 2005, -80 стр.
44. Сырбойы. Ғылым көмекке келеді. Т.Қарлыханов. 2007, 5 сәуір, 2-3 бет.
45. Серікұлы Б. Мақта кластерінің негізі шаруа қожалықтарын қолдау. Қаржы-Қаражат.№7, 2007 ж.
46. Егемен Қазақстан. Күмісжан Б. 2007, 17 қаңтар, 1 бет
47. Мазбаев О.Б., Атейбеков Б.Н., Асубаев Б.К. Туризм және өлкетану негіздері. /оқу құралы/, 2006, 74 бет.
48. Археологиялық зерттеулер жайлы есеп. Алматы, 2005, 5-7 беттер
49. Қазақстан Республикасының «Туризмды дамыту тұжырымдамасы», Астана, 2001
50. Қазақстанның мәдени мұрасы. // Байпақов К. Халықаралық конференция материалдары//, Алмаыт, 2005, 46-49 беттер
51. Мұхамедов М.Б. Кеңестік толталитарлық жүйедегі Қазақстанның сыртқы байланыстары (1946-1991 жж.), Алматы, Санат, 1998, 108 бет
52. «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи және мәдени қорық мұражайының 2002 жылғы жұмыс есебі. 27 бет
53. «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи және мәдени қорық мұражайының 2004 жылғы жұмыс есебі. 23 бет
54. «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи және мәдени қорық мұражайының 2005 жылғы жұмыс есебі. 32 бет
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Елтану және әлеуметтік география кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯНЫҢ ТАҚЫРЫБЫ:
Оңтүстік Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың ... мен ... ... ... ... ... ж. ... ... ... ... Қ.
Каймулдинова К.Д.
Бақылаушы ... 2 курс ... ...... Н.М. ... ... 2007
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.....................................3
1 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНДАҒЫ ТАРИХИ ҚАЛАЛАРДЫҢ МӘДЕНИЕТІ МЕН ШАРУАШЫЛЫҚ
ДАМУЫНЫҢ ... ... ... Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың қалыптасып ... ... (б.з. VI-XVIII ғғ.) ... Ұлы ... Жолы ... мәдениет пен сауданың даму
тарихы......................................................................
...............................................21
1.3 Қазіргі ... ... ... ... тарихи қалалар
..............32
2 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
МЕН ... ДАМУ ... ... Қазақстан аймағының экономикалық-географиялық сипаттамасы
............................................................................
..............................47
2.2 Оңтүстік Қазақстан аймағындағы ... даму ... ... ... ... ТАРИХИ ҚАЛАЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫ
............................................................................
..72
3.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... дамуы ең бірінші
отырықшы қалалық мәдениеті дамыған Орта Азия қалалары мен ... ... ... ... қолайлы экономикалық-географиялық
орналасуы және бұл аймақта ежелден Батыс пен ... ... рөл ... Ұлы ... ... кесіп өтуі. Жерінің табиғи -
климаттық жағдайы мен егіншіліктің дамуына Сырдария, ... Шу, ... ... Ірі ... мен сауда керуен жолдарының бойында
қалыптасқан қалалардың ірі ... ... діни ... ... ... ... ірі қалалар Отырар (Фараб), Сайрам (Испиджаб),
Сығанақ, ... ... ... ... ... ... ... Сауран,
Созақ, Женд тағыда басқа қалалар ірі егіншілік пен қолөнер, сауда-саттықтың
ғана емес, өнер мен ... ... бола ... Осы ... ... ... әл-Фараби Аристотельден кейінгі шығыстан шыққан екінші ұстаз атанды.
Қожа Ахмет ... ... ата, ... ... ... ірі ... өз
шығармаларын дүниеге әкелді. Ал Орта ғасырларда тұрғызылған Қожа Ахмет
Яссауи кесенесі, Айша бибі, Бабаджа ... ... ... баб, ... ... ... ұрпаққа мұра болып келеді.
Осындай тарихи-мәдени потенциалы бар Оңтүстік Қазақстан аймағында
туризмді инфрақұрылымын ... ... ... саны мен ... ... ... әлемдік шаруашылықтың постиндустриялдық кезеңінде яғни
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... машина
жасау мен мұнай өндіруден кейінгі үшінші орында тұрған туризм саласы. Міне,
тарихи қалалардағы мәдени-архитектуралық т.б ескерткіштерді ... ... ... ел ... дамуына ықпал ете аламыз. Мысалы Қытай
өзінің ... ... ... ... ... жасап әлем туристерін өз
елдеріне тартуы, Египет ... ... ... бір ... ... ... ... 1907 жылы қалпына келтірілген Арыстан баб
кесенесіне бүгінде жылына 300000 турист келуі, жергілікті бюджетке қомақты
қаржы ... ... да ... ... Н.Ә. Назарбаевтың 1998
жылы 27 ақпандағы «Жібек жолы тарихи-орталықтарын ... ... ... мәдениетін сақтау мен өркендету, туризмнің инфрақұрылымын
құру» Қазақстан ... ... ... бекіту туралы
жарлыққа қол қоюы және биылғы Елбасының халыққа жолдауында ел экономикасын
дамытуда ... емес ... баса ... ... ... бір ... диссертациялық жұмыстың көкейкестілігі: Оңтүстік Қазақстан аймағындағы
тарихи қалалардың құндылығын бүгінгі нарықтық экономикалық жағдайда ұтымды
пайдалануды ұсыну.
Диссертациялық ... ... ... ... аймағындағы
тарихи қалалардың қалыптасуы, географиялық орны мен экономикалық дамуын
ашып көрсету.
Зерттеудің міндеттері:
- Оңтүстік Қазақстан аймағында ... ... ... ... ... орналасуы, олардың шаруашылығының дамуына қолайлылығын
анықтау;
- Оңтүстік Қазақстан аймағындағы, сол ... ... ... ... ... ... анықтау;
- Қазіргі нарықтық қатынастар жағдайында, осы ... ... ... ... ... ... пайдалану жолдарын қарастыру;
- Оңтүстік Қазақстан аймағының қазіргі таңдағы экономикалық даму
болашағын ашып қөрсету;
Диссертациялық жұмыстың ... 81 ... ... ... Жұмыс кіріспеден, 3 тараудан, 6
тараушадан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен ... ... ... ... ... ҚАЛАЛАРДЫҢ МӘДЕНИЕТІ МЕН ШАРУАШЫЛЫҚ
ДАМУЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Оңтүстік Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың ... ... ... (б.з. VI-XVIII ... кең ... жеріндегі отырықшы және қала мәдениеті дамуының
ірі-ірі ... ... ... ... ... Солардың бірі
Оңтүстік Қазақстан аймағы (Алматы, ... ... ... ... ... Бұл аймақты көптеген зерттеуші географтар, тарихшы-
археологтар және этнографтар (Чупахин, ... ... ... ... географиялық ерекшеліктеріне қарай үш ауданға бөлген:
1. Оңтүстік Қазақстан (Сырдария аңғары);
2. Оңтүстік-Батыс Жетісу (Талас, Шу өзендерінің аралығы);
3. Солтүстік-Шығыс Жетісу (Іле ... ... ... ... ... ... ... саны ХІ-ХІІІ
ғасырлар аралығында 150 мың – 160 ... ... Бұл ... ... мен ірі ... ... 10000-ға дейін адам тұрған. ХІ ғасырда
Оңтүстік Қазақстанның астанасы ... ... ... бұл ... ең көп ... қала (40 мың адам) болып есептелген. Отырарда
16000 адам, орташа ... ... ... қалаларда 1500-ге жуық адам
мекендеген. Ал Оңтүстік-Батыс Жетісуды (Шу мен ... ... жүз мың адам ... Ірі ... ... он мың ... Суябты
11685 адам, Навакетті 21250 адам, Баласағұнды 6000 мың адам, Нүзкет пен
Текабкетті төрт-бес мың ... кіші ... 1500 ... адам қоныс
еткен. ХІ-ХІІІ ғасыр аралығында Солтүстік Шығыс Жетісуды (Іле аңғары) 35000
мың адам ... [1, ... ... 25 қала ... ғ.ғ), ... ... 27 ... Жетісудің Солтүстік-Шығысында 12 қала [2, 95] ... Ал Х ... осы ... болған араб географтары Әл-Истахри
мен Әл-Макдиси Сырдария өзенінің орта және төменгі ағысында 20 қала, ... 34 қала [3] ... ... ... бұл ... 52 қала ... ... айтқан Сырдария аңғарында 20 қала, бүгінгі ғалымдардың
есебі бойынша ... саны отыз ... ... ... Ал Жүсіп Баласағұн
өзінің «Құтты білік» еңбегінде Солтүстік-Шығыс Жетісуда (ХІ ғ.) 70 қала [4]
болған деп ... Яғни ... саны ... ... әр ... Сондай-ақ
Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу жерінде аты белгісіз болып ... ... ... саны 300-ден [5, 27] асады. Алайда, олардың ... ... ... ... ол ... ... да жатпайды. Ең бастысы,
Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу ... ... ... ... ... пен ... егін ... өркендей бастағанын ғылыми
тұрғыдан көрсету.
Қазақстан жерінде археологиялық ... ... ... ... жеріндегі ұлы өзендер – Сырдария, Талас, Шу және ... ... ... және көне ... ... ... асқан тарихы бар. Алғашқы тарихи қазбалар мен археологиялық заттарды
қорытындылау П.И.Лерх, ... т.б. ... ... ... ... ... ... С.П.Толстов, А.Н.Бернштан, М.П.Грязнов,
Л.Р.Кызласов, А.Х.Марғұлан т.б. ғалымдар дамытты. Олар ірі ... көне ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл
бөлді [6]. Қазіргі таңда қалалық мәдениеттің дамуын зерттеуші орта буын
К.А.Ақышев, Л.Б.Ерзакович, К.М.Байпаков, ... ... ... т.б. ... ... ... жаңа
проблемаларды көреміз. Өйткені, қазіргі таңда қалалық мәдениеттің даму
процесіне жаңа ... ... ... ... зерттеулердің
өзіндік орны бар. Бұл археолог К.Ақышевтың ... ... ... ... және ... ... ... қалалар
дамуына, көшпенді тайпалардың мәдени және экономикалық дамуына - ... ... ... ... мәдениетінің дамуындағы көшпенділер мен
отырықшы тайпалар мәдениеттерінің көрінісінің сақталуы, бүтін Оңтүстік
Қазақатан және ... ... ... этникалық бірлестігін көрсететін
аймақты ... ... ... археологиясының өзекті мәселелері
екендігінен айқын көрінеді» [7].
Оңтүстік Қазақстан аймағындағы ... ... ... ... пен Орта Азия ... Шаш, ... ... аралығында қолайлы
географиялық орналасуы қалалардың әлеуметтік-экономикалық дамуына ықпал
етті. Қалалардың халық санының артуына ... ... ... ... түрін шығаруға маманданды. Мысалы, Әл-Макдиси жазуы бойынша: «Испиджаб
базарына Шаштан сапалы ер ... оқ ... ... мен ... Тері ... әкелініп иленді. Ал, Перғана мен Испиджабтан ақ
мата мен қару-жарақтар, мыс пен темір бұйымдары сыртқа шығарылды. ... ... ... ... Түркістаннан бұл жерлерге жылқы мен қашар
әкелінді» [8, 82-83]. Қала ... ... мен қала ... көп ... мал мен мал ... ... дақылдар мен жеміс,
көкөністер алынып, оларға қажетті қолөнер бұйымдарымен (керамика, шыны,
зергерлік бұйымдар т.б.) ... етіп ... [1, ... ғасырдың өзінде аса көрнекті түрік ақыны Ж.Баласағұн: ... ... әлі де бар. ... өнері тамған саусақтары асырап
отыр. Дүние сұлулығының тізгінін ұстап тұрған да ... ... ... бәрі ... ... нәтижесі деп жазады» [4, 15].
Тігін өндірісі ... ... ... белгісіз. Бірақ, Әл-
Макдиси Испиджабтан құлдармен бірге «ақ маталар» тасылғанын сипаттайды [1].
Яғни, ... ... ... өркендегені күдік келтірмейді.
Қол өнердің керамика өндірісі ХІ ғасырда Отырар, ... ... ... ... ... одан әрі ... ХІІ ... шыны
өндірісінің Отырар, Тараз, Түркістан қалаларында дамуына алып келді.
Сонымен қатар, қолөнердің басқа да ...... мыс, ... ... тас ... бұл аймақта дамыған [1, 126-179].
Сауда. Қалалар дамуындағы негізгі ... бірі – ол ... ... үш түрі ... ... 1) ... ... 2) Қала
мен оның төңірегіндегі сауда; 3) Қала мен дала арасындағы ... ... ... Батыс пен Шығысты байланыстырушы Ұлы
Жібек Жолы үлкен рөл ... ... ІІ ғ. – б.з. ХҮ ғ.). Ұлы ... ... ... Жолы ІХ-ХІІ ғғ. ерекше жанданды. Бұл жол ... ... ... ... Шу, Іле ... ... ... арқылы
өтті.
Жібек Жолының Қазақстандық бөлігі (Қазығұрт) Газгирдтен басталып
Испиджаб-Тараз-Құлан-Навакет, Баласағұн және Бедель мен Ақсу асуы ... ... ... ... ... пен ... асулары арқылы Ферғана
аңғары арқылы өткен. Яғни, Испиджабтан шығысқа қарай Тянь-Шандық ... ... ... ... қарай Сырдариялық бағыт, қаладан ... ... Орта ... Усбаникетке келеді. Одан ... ... ... –Сауран - Сығанақ-Янгикент арқылы ... ... Ұлы ... ... ... ... ... тоқталамыз [1, 174-175].
Оңтүстік Қазақстандағы ірі сауда орталықтары – Испиджаб, Кедер,
Отырар мен ... ... ... ... Жетісуда – Тараз бен
Баласағұн; Солтүстік Шығыс Жетісуда – ... мен ... ... ... ... пен мал шаруашылық географиясы. Отырар жазирасы ірі
егіншілік орталығы болған. Халқының ... ... ... ... суармалы жер өңдеумен айналысқандығын көрсететін, оның ... ... ... ... және ... ... арық, алтын
арық, саңғыл арық (ХІХ ғ. жататын) деп ... ... ... ... Сырдария өзендерінен тоған- онан тартып суармалы жер
шаруашылығымен айналысқанын дәлелдейді.
Отырар қаласының тарихи тұрғындары ... ... бола ... ... ... жер ... төрт кезеңін басынан өткізген.
1) Су тасығанда өзен жағасынан сыртта ... суды ... ... ... ... ... ... (саңғыл арық) жер суландыру (ҮІІ-ІХ
ғғ.);
3) Арыс ... Оман ... ... (Х-ХҮ ғ.ғ.); 4) ... жер суландыру (ХҮІІІ ғ.) – жер суландырудың бұл тәсілдері қала
тұрғындарының ғасырлар ... ... ... ... ... барысында бидайдың, тары, жүзім, ал жеміс ... ... ... ... Көк ... ... ... қарбыз дәндері
кездседі, мақта өсірумен де айналысады [9, ... ... ірі ... орталығы болған, қала халқының басым
бөлігі егіншілікпен айналысқан. ... ... ... қала
қазынасының қомақты бөлігін егіншілерден түскен жер салығы (харадж) құраған
[10].
Оңтүстік Қазақстан аймағы ... ... мал ... ... ... кең ... мал шаруашылығының үш түрі
қалыптасты. Олар: Көшпелі; Жартылай ... ... ... негізгі
түлегі – қой, жылқы, түйе, ірі қара аз ... ... ... аймақтарда
өсірілді. Оңтүстік Қазақстан аймағында негізінен Сырдария, Шу, Талас, Арыс
өзендерінің жағалауында ... ал ... ... ... көшпелі мал шаруашылығы басым болды.
Сонымен Орта ғасырлық қалалардың қалыптасып дамуы,
- ірі су алқаптарының бойында;
- ірі ... ... ... бай феодалдардың ордалары мен бекіністерінің жанында пайда болды.
Тарихи қалалардың атқаратын функциялары болып негізінен: әкімшілік
басқару орталығы, ... ... және ірі ... ... ... ... дін мен ғылымның орталығы бола білді.
Отырар – Қазақстанның Орта ғасырлық қалаларының ішінде айрықша орын
алады. Бұл қала Арыс ... ... құяр ... ... Көне
Отырар қаласының жұрты Темір станциясынан батысқа қарай 10 км. ... ... ... ... ... ... бірнеше ғасырлардан бері қазақ халқының саяси, мәдени,
экономикалық және сауда-саттықтың өркендеген орталығы саналады. Бұл ... ... жері ... ... Іле ... ... теңіз деңгейінен 700-900 метр биікте, Үлкен және Кіші Алматы
өзендерінің ... алып ... ... – Сақ, ... ... ... біздің заманымыздан бұрынғы ІІ-І ғасырларда Ұлы Жібек
жолының бойындағы ірі қалалардың бірі де бірегейі. ... ол осы ... ... желісінің үстінде орналасқан ... ... ... Ұлы Жібек жолы басталып, Шығыс Түркістандағы Дунь-хуан қаласына
келіп, ол ... және ... ... ... ... Оның ... Қашқар, Жаркент қалалары арқылы Қойлық, Алматы, Қаскелең, Ұзынағаш,
Қаракестек қаласы және асуы арқылы Шу, ... ... ... ... Самарқанд, Бухара шаһарлары арқылы осы ... Мерв ... ... Ұлы ... ... екі ... қосылып,
бір тармақ болып Византияға жетіп жығылған. Б.з. ... ғғ. ... ... ... - орта ғасыр кезеңі. Бұл қала ... ... ... жер ... мен ... ... ... аумағында
көптеген қалалық қоныстардың пайда болу кезеңі. Қазба ... ... ... және сүйек бұйымдары табылған. Ал, 10-14
ғасырларда ... ... ... ... Ұлы ... жолы бойындағы сауда
байланысына ілінді. Алматы сауда, қолөнер және ауыл шаруашылық орталығының
біріне айналды. Бұған дәлел – осы ... 13 ... 2 ... ... Бұл ... ... рет қала аты аталынады - Алматы [11] ХҮ-ХҮІІІ
ғғ. Ұлы Жібек жолының ыдырауына байланысты қала ... ... ... ... ... мен ... ... тарихына әсер еткен саяси
үрдістерге толы болды. Мұнда ... ... ... ... қалыптасуы жүрді. Алматы аумағына қатысы бар аудандарда қазақ
мемлекеттігінің құрылуы басталды. Бұл жер ... ... мен ... үшін ... қазақ батырларының оқиғасына бай. Өмір сүруге,
тіршілік ... өте ... ... ... түрік бабаларымыз тұрақты,
елді мекендер мен қалалар салып, отырықшылықтың, ... ... ... Х-ІХ ғғ. қола ... ... қала ... ... жер
өңдеушілер мен малшылардың қонысы болды. Бұған ... – ерте ... мен ... ... ... Бұл жерлерде керамика, тастан
жасалған қарулар, темір мен сүйектен жасалған бұйымдар табылған. Б.з.д. ҮІІ
ғ. – ІІІ ғасырларда сақ ... ... ... ... үйсіндердің
тұрғылықты жері болған. Мәселен, Алматы шаһарының орналасқан ... ... қола мен ... ... қалған ескерткіштерді ашты.
Қаланың осы күнгі «Горный гигант» деп аталатын жерінен ... ... ІІІ ... ... ... ... [12]. Қаламен шектесіп
жатқан ортағасырлық Талғар қаласы, Ыссық өзенінің бойынан Сақ дәуірінің
Ыссық обасы, оның қасынан сол ... ... орны ... ... ... ... жері ... шаһар болғаны анық және ... өмір ... ... заттай және рухани естеліктерінің
шоғырланған жерінің бірі болған. ... ... ... ... ... Есік ... ... «Алтын адам», Жуалы
қазынасы, Қарғалы диадемасы, жетісулық «көркемдік қоласы»- ... ... ... ... ... жылы 4 ақпанда қаланың жаңа тарихы Іле Алатауының ... ... ... қамалы Верный қаланған кезеңінен басталады. Сол
жылдары қалаға келген ... ... ... «ол шағын
қалашық, шахмат тақтасы тәрізді құрылған жобосында төрт бұрышты ... деп ... [14]. ... деректерге қарағанда, бұл – қалаға ат басын
тіреген үлкен ... ... ... ... Оған ... ... келіп тұрған. Қазақ халқының көрнекті ... ... та ... ... рет ат ... 1856 ... ... саяхаты кезінде бұл қалаға келген. ... ... ... етіп ... мынадай: Орыстар келгенге дейін ұлы жолдың
үстіндегі дүниеге белгілі Алматы қаласының ... және бұл ... ... ... Қытайға бара жатқан саудагерлерді және ... ... ... өзі Алматының сол кезде-ақ белгілі сауда
орталықтарының бірі ... ... ... ... ... ... ішінде Алматы, Қойлық, Алмалық қалалары мен Таңбалы ... ... ... түсірген, бірқанша теңгелер тапқан. 1867
жылы 11 ... ... ... атауы өзгертіліп, Алматинск қаласы
аталады. Бірақ сол жылы «Дала комиссиясының» баяндамасы бойынша бұл ... ... ... қаласы аталады. Верный Вернинск уезі мен Жетісу
ауданының орталығына айналады. Ал 1909 жылы «Россия Полное географическое
описание нашего ... атты ... ... қаласы былай суреттеледі:
Верныйда Жетісу ауданының барлық мекемелері және ... мен ... ... бар. Қала ... саны 37000 адам (26 мыңы ... ... донған, сарт, татар, қырғыз өкілдері), мұнда 2100 тұрғын
үй, 9 ... 4 ... 18 оқу ... ... ... музей, 313 жұмысшы
істейтін 66 зауыт пен фабрика бар. Қала кірісі 119515 сом, ... ... ... 1921 жылы ... ... ... деп өзгертілді [14]. 1929-
1930 жылдары екі ірі ... ... яғни ... мен Қазақстанды
қосатын Түркісіб теміржолы ашылды.
Бұл қаланың Алматы аталуы тегін емес, яғни алмалы жер. ... ... ... 1916 ... ... «Алматы» мақаласында «Алматы -
қырғыз сөзі және орыс ... ... ... жер» ... ... [14]. Бұл атаумен Верный қаласы аумағын ... ... ... жабайы алманың таралуымен өзгешеленеді. Мұнда кең ... ... ... Көпшілік оңтүстік астана – Алматыны апорт
алмасымен байланыстырады.
Отандық тарихшылардың ... ... ... ... жасы 2000 ... ... – Қазақстанның ең ежелгі қалаларының бірі. Оның жасын жазба
деректерге қарап 2000 жыл деп ... ... ... ... ... ... ... Юстиниан ІІ-ң түркілер қағаны Дизабулға
жіберген ... ... ... хабарламасынан білеміз [11, 45-46 бет].
Сонымен қатар, бұл қала ... ... ... ... «Таластың
аумағы 8-9 ли. Бұл арада көптеген елдердің саудагерлері ... ... ... ... - деп ... Х ... араб ... Ибн Хаукаль
да қаланы дәл осылай сипаттайды, ... ... - ... түркілермен
сауда жасайтын қаласы», - деп суреттейді. Ал, ... ... - ... ... ... ... ... сыртында терең орлар қазылған, төрт
қақпасы бар. Халқы рабатта (қала ... ... ... ... алдында үлкен өзен ағып жатыр, қаланың бір бөлігі сол өзеннің
келесі жағасында орналасқан. Өзен арқылы жол ... ... ... ... ... - деп ... [12]. Тараз қаласындағы Х-ХІІ ғғ. жататын
монша және оған ... ... су ... ... өз ... мәдениеттілігін көрсетеді. Жазба деректерде қаланың гүлденген
дәуірі Х-ХІІ ғғ. Оны ... ... ... ... ... ... кезінде қалада түргеш, қарлұқ дәуіріне жататын монеталардың
және ... ... Орта ... әкелінген әртүрлі заттардың табылуы,
сауда жұмысының дамыған кезін білдіреді.
Сайрам ... Арыс ... ... ... мен ... ... ... Қаланың ескі аты – Испиджаб. Ол ... ... ... ... ... ... ... 12-14 км. жерде. Жазба
деректер мен археологиялық зерттеулер қалада өмір оты ІХ-Х ғғ. ... ... ғғ. ... қала ... ... ... ІХ-
ХІІ ғғ. халық ең көп қоныстанған қала – ... ... ... мың ... 160] ... Қала ... ... өзі сауда жұмысының қолайлы жерде
орналасуына ... қала тез өсіп ... Қала ... ... ... ... ... Дешті Қыпшақпен, Солтүстік Шығыс ... ... ... ... ... (Х-ХІІІ ғ.ғ.) Сырдария
бойындағы Кедер, Сығанақ, Солтүстігіндегі Баладж мен Берукей ... ... ... ... (Мерке), Суяб қалаларын қамтыды [12, 50].
Х ғасырдың географы Ибн Хаукаль былай жазады. «Испиджаб – ... ... ... тең ... Ол Мединадан (орталықтан), қамал ... ... ... ... ... ал ... мен Рабадта
тұрғындар тұрады, Медина дуалдармен қоршалған Рабадты да ұзындығы ... дуал ... орап ... Мединаның төрт қақпасы – Нудкет қақпасы,
Фархан қақпасы, ... ... және ... ... бар. Оның ... мен ... ал ... үйі, абақты мен бас мешіт мединаға
орналасқан. Бұл адам ... ... ... ... Хорасан мен
Мавреннахрды осы Испиджабтан басқа Харадж (салық) төлемейтін ... жоқ» [12]. ... ... Орта Азия мен Шығыс шығарған және
Испиджабтың ... ... ... ... ... ... - ... саудагерлерінің қазба байлықтарының қайнар көзі»,
бұл қаладан басқан жерлерге ақ ... ... ... мыс ... ... тұрды [1, 179]. Қала құл саудасының ірі орталығы ретінде
бүкіл Шығысқа танымал болған. Керуен ... ... ... ... ... ... болған, Оңтүстік Қазақстандағы қалалар үш
ауданнан тұрған. ... ... (Арк, ... – қала билеушісі тұратын
әкімшілік аудан; Шахристан – бай-шонжарлар, дін ... ... ... ... аудан; Рабад – қолөнршілер, саудагерлер,
егіншілер тұратын ... ... [16, 5]. ... ... ... ... ұлғайды. Әл-Макдисидің деректеріне қарағанда, Испиджабта ... ғ.) 1700 ... ... ... ... туған қаласы (ХІІ ғ.).
Ал Испиджаб жазба деректерде ҮІІ ғасырдың бас ... ... ... ... ел «Ақ ... ... ... атаумен еске алынған. Ал
ХІ ғасырда Махмұд Қашқаридың «Сайрам – деп жазады ол, - Испиджаб ... ақ ... ... ал ... ... ... атауы соғды
тілінде «Ақсу» мағынасын береді» [17]. Ал ... ... ... ... ... ... ... Әмудариямен Сырдария
өзендерінің аралығына қатысты айтылады, қала ХҮ ғ. ... ... ... ... және экономикалық дамудың орталығы болып табылады.
Археологиялық зерттеулер мен жазба деректер Сайрам ... ... жер ... ... ... ... ... ғасырдың
екінші жартысында Сайрамда өмір өзегі құлдырай бастайды, оған себеп ... ... ... ... ... ... ХІІІ ғасырда Шауғар өлкесі атауымен елгілі болған.
ІХ-ХІІ ғ.ғ. Саманидтер мен Қараханидтер ... ... ... ... ... және ...... орталық болғандығы
белгілі. Ол қазіргі Түркістаннан Оңтүстік Шығысында 8 км. жерде орналасқан.
ҮІІ ғасырдың басына ... Исы да ... ... ... ... бастан кешті. ҮІ-ҮІІІ ... ... ... ... ... ҮІІІ ... ... жорығын бастан кешті. ІХ-Х ғасырдарда
саманидтерге (Иран), қарлұқтарға, оғыздарға бағынышты болды. ... ... ... қарамағында өтті. ХІІ ғ. Басында селжұқтар мен
қарақытайлардың ... ... ол ҮІІ ғ. ... Хорезмшоқтар
мемлекетінің құрамында болды. ҮІІІ ғасырдың онжылдығының басында Мұхаммед
Ибн ... дәл осы ... ақша ... Яссы ... гүлдену кезеңі (ҮІІ-
ХҮ ғ.ғ.) есептеледі, ол да өзі аттас ... ... ... ... орталығы болған. ХІІ ғ. бастап қала Иассы деп аталады. Бұл ат біз
жоғарыда айтқан ... ... ... ... ... ... хабарына қарағанда, ақын әрі Ислам дінінің атақты өкілдерінің
бірі. Ахмет Яссауи қалада ХІІ ғ. өмір ... ... ... ... темір
әулиеге бағыштап Түркістан қаласындағы атақты Қожа Ахмет Яссауи (ХІҮ ғ.)
мавзолейін тұрғызды. ... ... ... ішінде Түркістан
қаласының Қазақстан халқының экононмикалық дамуына ... ... ... Ү ... ІІ ... бастап қала Түркістан атанады. ХҮІ-ХІХ ғ.ғ.
аралығында қазақ хандығының резиденциясы болды [18].
Қаланың Түркістан ... ... ... ғ.ғ. жазбаша
деректемелерінде Муин ад-дих Натанзидің «Муид ахаб-ат-Тауарих- и- Муини»,
Шарафаддин Иаздидің «Зафар ... ... ис ... ... ... Заин ад-дин Басифидің «Бадай -әл-Вакон» деген еңбектерінде
Оңтүстік Қазақстанды Түркістан деп ... Бұл ... - ... ... деректемелерінде Мәуереннахр мен Шығыс Дешті Қыпшақ арасында
жатқан Орта ... ... ... ... яғни ... Оңтүстік
Шығыс маңында Бадам мен Шыршық өзендерімен, ал бұл өлкенің ... ... ... жотасымен шектеледі. Тарихтағы белгілі қалалар – Сығанақ
(Рузбихан осы қаланы Түркістан өлкесінің ... ... ең ... деп ... ... Яссы, Отырар, Испиджаб (Сайрам) осы өлкеде
орналасқан. Бұл өлкенің Оңтүстік пен Солтүстігінде ... ... ... ... жатқызылады [19, 4]. Міне, ХҮІ ғасырда Түркістан қазақ хандарының
қолына көшті де, аймақтың атын шығару үшін Яссы ... ... ... ірі ... орталығы болған. Ибн Рузбихан бұл жерде
Орта Азияның, Қытайдың ... ... ... деп ... өзбек (қазақ) жерлерінен Андижанға жүретін жолдарменен
Қытайдың шегарасына дейін... Яссыға заттар мен сирек ... ... олар ... түседі, бұл әр түрлі елдердің саудагерлері мен
жолаушыларының ... ... ... ... ... аймақтың
орталығы болған; Құқықтық куәліктерде Ходжа-Тумасы ... ... ... Садай-Бұлақ, Ақ-тепе, Үржар, Мыш, Ақ-Зұлқия және т.б.
арықтар айналасында суармалы жерлер ... [10, ... ... ... ... ... мен діни ... Оған дәлел ХҮІ ғасыр басындағы Бұхара тарихшысы Ибн Рузбихан
Түркістанды «Түркістан ... ... деп ... Қазақ хандары
жергілікті дәни адамдардың қолдауына сүйене ... ... ... ... ... мұсылмандық рухани өмірдің орталығы ретінде
нығайтуға күш салған. Қазіргі ... ... ... ... ... Яссы қаласында көтерілген Хожа Ахмет Яссауидің мешіті. Қазақ
хандығы кезінде мешіт ... және ... да ... ... ... ... Бұл жерже ұлы ... ... ... ... ... ... да ... жерленген [18].
Мұнда Есімханның «Ескі жолы», Әз Тәукенің «Жеті жарғы» - заңдар
жинағы дүниеге келген ... ... ... облысының Жаңақорған ауданы, Жаңақорған
кентінен Батыс жағында 40 км. жерде. Сунақ ата ... ... ... Қала ... ... – Қызылорда тас жолы өтеді. Бұл ... ... ... ... ... өзінің 2000 жылға жуық тарихында Қыпшақ хандығының (ХІ-ХІІ
ғ.ғ.), Ақорданың (ХІІІ-ХҮІ ғ.ғ.), ... ... (ХҮ ғ.) және ... (ХҮІ ғ.) ... ... ірі ... орталық болумен қатар, ... дін ... ... ... ... ... дәлел бола алады. Алтын
Орданың ханы Орыс хан (1360-1880 ж.ж.) кезінде ... ... ... «жаңа Сығанақ» деген жазуы бар теңгесі шығады. Оның екі данасы
Эрмитажда сақтаулы тұр. Ақ ... ханы ... ... ... ... 1379-1380, 1381-1382 жылдары арасында өз теңгесін
шығарды.
Ислам ... ... Шахы баба ... Хусай ад-дин әл-Хусейн ас-
Сығанақи сияқты т.б. ғұламалар дүниеге ... ХІҮ ... ... ... және ... ... ... өмір сүрген. Құтыб өзінің «Хұсрау мен
Шырын» дастанын осы қалада жазған. Бұл ... ... ... Париж
ұлттық кітапханасында 312 нөмірмен сақтаулы [21].
Сығанақ қаласы ХҮ-ХҮІІ ғ.ғ. ... да ... ... ... Ибн Рузбихан Сығанақ қаласының базарына 500 түйе ... ... ... кешке дейін бір түйе де қалмай өтіп кететіні жазылады.
Сығанақ қаласы Дешті Қыпшақтың ... ... деп ... Көзімен
көрген адам ретінде ол: «Сығанақы Дешті Қыпшақтан тауарлар Сығанақ базарына
түсіп, басқа аймаққа ... Ал ... ... ... ... келетін тауарлар Сығанақ рыногы арқылы Дешті Қыпшаққа тараған»
[10, 17]. Бұл қала ірі ... ... ... археологиялық және жазба
деректер бірін-бірі дәлелдеуі, мәселен, Төмен арық, Бозғыл-Ұзақ орталықтары
Сырдариядан қаланың оңтүстік шығыс мен ... ... Ал, ... ... Мыңбұлақ, Келте –Шолғай, Арыстанды, Қызылтал арықтары қаланың
Солтүстік және Солтүстік Батысын суландырған. Мұнда дәнді ... ... ... ... жүзім, ал жеміс ағаштарынан алма, өрік қалдықтарын
тапқан. Көкөністердің түрлерінен: қауын, қарбық дәндері кездеседі [22].
Сығанақ ... ... ... ... ... ... Бартольд,
Каллаур, Кастанье, Чулошюлков, Якубовский сияқты атақты ... ... ... Олар тек ... ... қулап жатқан көрінісі жайлы ғана
жазады. Қазіргі таңда Сығанақ қаласын белгілі археолог Селден ... ... Ал ... ... Х ... ... географтарының
деректемелеінде Сунақ деген қала таы кездесетіндігін А.Якубовский келтірген
[20]. ХІ ғасырда қаланың Сығанақ ... аты ... ... ... сөздігі» деген атақты еңбегінде жазылған.
Сығанақ атауын топонимика ... ... ... ... ... ... ... сөз
деп айтады [23].
Сауран қаласы. Түркістаннан Солтүстік Шығысында 40 ... ... ... жақсы сақталған Ортағасырлық қалалар қатарында. Х ғасырдағы
араб географы Әл-Макдиси қалаға қысқаша сипаттама берген: «Сауран- ... бірі бар жеті ... ... ... да ... жұма мешіті
ішкі қалада. Ол ғұндар мен қыпшақтардың ... ... ... бекініс».
Сауран қаласының жасы 2000 жылға жуықтайды. Қазіргі Сауран ... ... мен ... ... және ... жол ... ... қала жанынан өтетін Ұлы Жібек Жолымен шаруашылықты
жүргізуге ... жер асты суын ... ... рөл ... Бұл ... ... тәжік жазушысы Васифи тұрған. Оның сипаттауынша, ... асты ... мен ... ... ... ... етілу жайы.
Сауран қаласының орны туралы қазіргі тарихшы ғалмдарда екі ... ол ... ... орны туралы ҮІ-ХІІ ғ.ғ. ... ... ... ... ... қала орнына назар аударуда. Қала топографиясында
Қамал, ... ... ... Ал ... ғғ. ... ... өз ... отырған жерде дамыған деген пікірге саяды. ХІІІ ... ... ... рәсімімен аттанған армян патшасы Гетумнің жол бойы басып
өткен қалалары тізімінде Сайрам, Сығанақ, Харшуқ, Асон (Яссы) бар. ... ... жаңа ... қала ... Жошы ... ... тұсында Сауран астана қала дәрежесіне
көтерілді. Мұнда 1320-шы жылы қайтыс болған Сасы Бұқа хан ... ... ... ... сияқтыәйгілі ірі құрылыстары Ерзен хан
тұсында тұрғызылған.
Қазақ хандығы тұсында Сауран (Сабран) ірі, сәулетті, ... ... ... дами ... ХҮ ... 80-ші жылдары қаланы Жиренше –сұлтан
басқарған. 1509 жылдың наурыз айында Сауранды өз ... ... ... оны ... ... қала» дейді. «Ол ашық, жазық далада
салынған. Ол өте көңілді, жарқын, санаға ... пен күш ... ... ... аймағында түрлі ағаштар өсіп, көрініп тұр. Қаланың өзі ... ... ... ... ор» деп ... ... әйгілі тәжік жазушысы Васифи Сауранда тұрған.
Саурандағы медресе, оның екі ... ... ... ... ... ... айуанының иығына аса биік және үйлесімді екі мұнара
қойылған» дейді.
Кәріздер құрылысында 200 ... құл ... ... ... ... (6-7 км.) ... ... 200 м. құдық қазылған екен. 50 кезі
суға дейін, ал құдықтағы судың тереңдігі тағы 150 кез ... Суды ... ... ... ... су ... ... Сауранның жер
астындағы кәзір құбырлары туралы Васифи: «оларға ұқсас нәрсені ... мен ... ... ... ... ... емес» деп таңданады.
Кәрізбен суландыру жүйелерін зертеушілер ... ... ... ... барлау жұмыстары кезінде қазір
қалдықтары Сауранның Солтүстік шетінде және ... ... ... ... 5 м. ... 12-15 м. ... көзінің үстіндегі бекініс сол
Міртөбеде болса керек. Бұл жер Уәсифи көрсеткендей, Саураннан бір фарсах ... км.) ... ... ... ... бекіністің ені 45м. Салынған ... ... ... ... ... 1598 жылы Тәуекел ханның қоластына өткен соң, 1725 жылы жоңғар
шапқыншылығына дейін қазақ хандығының қоластына қараған. ... ғ. ... ... қалаға ие болған. Абылай хан мен Тобольск әскербасы
Куракин арасында сауда-саттық туралы сөз болған.
1.2 Ұлы ... Жолы ... ... пен ... даму тарихы
Оңтүстік Қазақстан көне замандардан бері Қазақстан және Орта ... үшін аса ... роль ... ... ... дейінгі екінші
ғасырдан бастап Орта Азия және Қазақстанның үлкен аумағы бойынша Ұлы Жібек
жолы болып аталатын сауда керуен жолы ... ... ... ... ... жолы – Шығыс пен Батысты байланыстырып, Жерорта теңізінен
Қытайға дейінгі Еуразияны қақ жарып ... ... ... ... ... мың ... ... болған. Ал, «Ұлы Жібек жолы» деген ұғым ежелден
келе ... ат ... Бұл атау ... тек 1877 жылы ... ... Оны неміс
геогрофы Фердинанд Фон Рихтгофен қалыптастырады [12.37 бет]. Бұл жолмен сол
кезеңдегі ... ... мен діни ... ... ... ... ... қазіргі күнгі INTERNEТ-тің ролін
атқарған десе де болады. Аймақтағы тарихи ... ... ... мен ... ... ... Ұлы ... жолының ролі өте
маңызды болады. Оның мемлекеттер арасында дипломатиялық және экономикалық
қатынастарды ... ролі ... ... ... ... ... мен басқалардың еңбектерінде көрініс
тапқан.
Жібек жолы тек ... ІІ-ғ орта ... ... қана тұрақты
дипломатия мен сауданың күре тамырына айналады. Ал осының бәрі ... ... ... ... ... қытайлық князь Чжань Цзянь
бастаған елші керуеннің Хань астанасынан 138 жылы ... ... ... ... ... шет ... жетіп, Қытайдың ішкі аудандарынан
Орталық Азияға дейін, тура жол мен тұңғыш рет жүріп ... ... ... ... ... Батысқа соның ізімен аттанып, Қытайға Жер ... Таяу және Орта ... Орта ... тауарлар алып қайытқан.
Бұл жол Орта Азия мен Қазақстан территориялары ... өтіп ... ... ... Жеке атап ... ... ... жолы – Бадахшань
тауы – Иран – Местопотамия – Мысыр – Сирия – Қытайға; Нефрит жолы – ... ... ... ағысынан Нефрит кені ... ... ...... Түркістан – Қытай; Дала жолы –
(б.з.б.1-ның жылдықтың ортасы) Қара теңіз ... – Дон – ... Орал ... ...... көлі. Бұл жол жайында грек ғалымы Геродоттың
еңбектерінде ... ... ... ... сауда жолы Сирия-Иран-Орта Азия-
Оңтүстік ... ... ... ... жанданған. Бұл жолдың бір тармағы Византиядан
Дербент арқылы шығып, ... ... ... ... өтіп, жоғарыда аталған негізгі жолға келіп қосылады.
Батыс түрік қағанаты Византиямен ... ... одақ ... кезеңде
геосаяси жағдай өзгеріп, оларға қарсылас Сасанидтік ... ... ... бұл жол ІХ-ХІІ ғ.Орта Азия, Орта және Таяу Шығыс Кіші Азия арқылы
Сирияға, Египетпен Византияға баратын жолға ... бұл жол ... ҮІ ғ. ... ... ... мен Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... аумағы). Бұл кезеңде Кореядан
Қара теңізіне ... ... алып ... ірі мемлекет-Түрік қағанаты
құрамына кіреді. Қағанат VI ғ-да ... ... және ... ... ... ... бөлінеді. Соңғысының орталығы Жетісу, ал астанасы-Суяб ... ... жолы орта ... ... ... ... зор үлес ... Жібек жолының солтүстік сілемі Солтустік Шыңжан
(Қытай) арқылы Қорғастан (Хоргос) өтіп, Талғарды басып Қаракестек ... Шу ... Суяб ... ... Ол ... ... ... жағалап Баласағұнға (Қырғызстан), Меркені, Құланды, Шауғарды
(Түркістан), Манкентті, Исфиджабты басып өтіп ... ... ... ... ... Қазақстанды Хорезім және Еділ ... ... Ал ... ... жол ... (Яссы, Түркістан),
Сауран, Сығанақ қалалары арқылы жүретін болған. Талғардан (Талхиз) ... екі ... ... ... ... Есік пен ... Шелек
үстімен жүріп Іленің Борохдзир маңындағы өткелінен өтіп, оның оң жағалауын
қуалап, Қорғас арқылы Алмалыққа жетеді де, ... ... ... жол
Түрген, Лауар тармағына қосылады. Жолдың осы бөлігінен археологтар Есік,
Түрген, Шелек ... ... ... ... Іле ... ... қазіргі Көктал мен Жаркент арасында Ілебалық қаласының орны
табылған. Талғардан басталатын солтүстік жол ... ... ... ... Қапшағай шатқалы маңындағы өткеліне ... ... әрі ... ... Алтын емел асуынан өтіп, қазіргі Дунгановка селосы орнында
болған Екі оғыз ... ... Бұл қала ... саяхатшы В.Рубруктің
(1253жылы)айтуынша «Сарациндер» (Иран көпестері) яғни сауда-саттық базары
болған. Рубрик бұл ... ... ... Ал, Екі оғыздан қарлұқ
жабғуларының астанасы-Қаялыққа барады. Бұл қала базарларымен даңқы ... ... ... мен ... ... мен ... болғанын
В.Рубрук хабарлайды. Қаялық ... ... ғ-да Іле ... орда ... ... болған. Ол Қаратал өзенінің алқабындағы
Антоновка ... ... ... Одан әрі ... ... ... ... өтіп, Жоңғар қақпасы арқылы Шихо алқабына бағытталады, содан соң ол
жерден ... ... ... және ішкі ... ... ... ... керуен жолға келетін болсақ ол
Арыстың орта ағысындағы Арсубаникетке ... одан ары ... құяр ... ... қаласына барады. Одан ... ... оң ... ... ... (Түркістан оазисіндегі VIII ғ-
дағы қала) келеді. Отырар Керуен жолдың ... ... ... ... ... ... бір ... Шавғарға бағытталса, екінші тармағы
Сырдария өткелінен өтіп ... ... ... өрлеп Сүткентке, Шашқа, ал
(Васидж қаласынан) төмен қарай Жент қаласына баратын балған. Ал ... ... ... мен ... қаражол тартылып, одан әрі Еділ ... ... асып ... ... ... ... осы ... XIII ғасырда
өзгеше гүлденген, мұнда Жент, Сарайшық Сарай-Бату, Каффу сияқты қалалардың
үстімен ... ... ... ... жол ... асуы ... ... жоталарына шығып, Сырдарияны қуалай кететін жолмен
параллель жүрген. Ол жол ... ... ... қатты жанданады.
Аралдың солтүстік жағалауынан Монғолияға бет алған армян патшасы Гетум мен
сопы Рубрук осы ... ... Бұл ... ... ... ... ... қалалары жатты. Ол Таластың төменгі ағысына жетіп ... ... ... немесе Билікөлдің батыс жағалауын бойлап, Бүркіт-Паркент,
Хутучин арқылы Таразға апаратын.
Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... ... жолы Орталық және
Шығыс Қазақстанды басып өтіп ... ... мен ... және ... Бұл ... ... ... мекендеген. Мұндағы Сарысу, Кеңгір,
Жезді өзендері жағалауларында және ... ... мен ... ... орта ... ... мәдениет дамиды. Оның үстіне
мыс, қалайы, қорғасын, күміске бай сонау қола дәуірінен игере бастады, ... ... осы ... ... ... ... мысшылар мен
күміс бұйым шеберлерінің ... бой ... Мал, жүн, ... ... ... қорына бай Орталық Қазақстан аудандары сауда-саттық
жүйесіне, оның ішінде халықаралық байланысқа тартылады және көптеген ... қоса ... жолы ... ... Тағы бір ... ... яғни
бұл жол Тараздан шығып Талас өзенінен төмен қарай ... ... ... ... ... Атасуға бағытталады.
Жалпы алғанда кез келген географиялық ортада өмір сүрген қалалар мен
мемлекеттердің өткен тарихы мен ... ... ... ... дұрыс болжам жасай аламыз. Халықаралық сауда жолдарының қалалар
мен елдердің ... ... ... маңызды рөл
ойнайтындығын, өткен тарихы арқылы ... ... ... сөзіне құлақ түретін болсақ, «Кез келген мемлекеттің ... ... ... ... тәуелді»деген еді. Қазіргі танда Ұлы Жібек
жолын жандандыру. Қазақстан Республикасының 2006-2012 жылдар аралығындағы
автожолдарды ... ... ... Ол ... пен ... ... қатар Батыс Қытай мен Еуропаны байланыстырады. Бұл жол
еліміздің ... ... ... ... алмастыруда Батыс Қытай,
Ресей, Еуропа үшін қысқа да тиімді жол болып табылады. 2006 жылдан Ақтөбе-
Қарабұлақ жолдарын ... ... ал 2007 ... ... ... ... ... жөнделуде. Бұл жобаны ... ... ... ... ортағасырлық қағанаттар Византия, Иран, Орта Азия, Кавказ,
Алтай, шығыс Түркістан, Сібірмен сауда байланыстарын жасады. Саудада ... ... ... маңызы зор болды. Отырар, Суяб, Таразда соғылған
қаңлы, Түргеш, Тухус теңгелері ... ... ... ... ... ... болжамы бойынша, алғашқы түркеш теңгелері
Суябта соғылған (ҮІІІ ғ). Ол ҮІІІ-Х ғасырға дейін қолданылған.
Кейін Исфиджаб, ... ... ... ... ... ... ғасырларда Қазақстан жерінде Саманилар (Иран) әулетінің күміс
дирхемдері, алтын динарлары, мыс ... ... ... ... ... валюта ретінде қолданылды. ХІ ғ. Исфиджаб пен Тараздағы теңге
сарайларында күміс дирхемдер ... Ал ХІІІ ... ... ... ... ... құйып, сыртына күміс жалатқан. ХІҮ
ғасырдың басында Алтын Орданың ханы Орыс ... ... ... ... ... жылдары «Жаңа Сығанақ» деген жазуы бар теңгесі шығарады.
Жібек жол бойында халықаралық экономикалық байланыстардың ... ең ... түрі ... ... ... Ал, халықаралық сауда-
дүниежүзілік шаруашылықтың ең көне ... ... ... ... ... ... ... табысы сыртқы саудасына байланысты.
Қандай да болмасын бір ел дүниежүзілік экономикалық ... ... ... құра алмайды» деген пікірге тоқталған [3]. Ұлы Жібек
жолымен ... ... ... ... ... ... ... етті.
Сонымен қатар бұл жолмен Рим, Византия, Индия, Иран, Араб ... ... ... мен Рустень өндірілген тауарлар да тасмалданған. Олардың
ішінде ... ... ... суы мен амбра, зынжабыл мен жұпар ... мен ... өті, ... мен маталар, бояғыш және ... ... мен асыл ... ... мен ... ... мен ... азулары» да, күміс пен алтын құймалары, аң терілері мен
теңгелер, садақтар мен жебелер де, алдаспан қылыштар мен ... да ... тағы ... бар еді.
Жібек жолымен Ферғананың «қызу қанды» арғымақтары, ... ... мен ... ... ... мен арыстандар,
қабыландар мен еліктер, қаршығалар мен ... ... мен тоты ... түйеқұстар да сатылып жатты. Жүзім, шабдалы, қауын, дәндеуіштер мен
қант, көкөністер мен жидектер, көк ... ... ... ... де осы
жібек жолы арқылы кең тарады.
Отырардан табылған күміс көмбе халықаралық сауданы зерттеу үшін ... мәні ... өте ... ... ... жатады.Өзінің құрамы
жағынан олар ақшалай-заттай нәрселер. Отырардан табылған көмбеде сондай-ақ,
линзалар және сопақ қайрақтар түріндегі күміс кесектер. Олар ақша ... ете ... ... тікелей жазба мәліметтерде көрсетеді. Сонымен,
Флоренциялық көпес Франческо Бодуччи Пеголотти: «Еуропадан ... ... ... ... ... ... алу керек,оларды Үргеншіге сатып,
сол жерде сомдар (күміс кесектер) жинау керек ... ... [27]. ... ... мазарлары кешенін қазған кезде бейіттің бірінен б.з.д І-ІҮ
ғ.ғ. жататын Қытайдың жеті «У шу» ... ... Бұл ... ... ... Чжань Цзяньның Батысқа, оның ішінде қаңлы мемлекетінің
орталығы ... ... орта ... ... сапар шеккен Қытайдың
сауда керуенімен байланысты екені даусыз.
Тальхиз (Талғар) қаласына Қытайдан ... ғ.ғ. ... ... ... бар ... ... оның ... табылған. Тараз
қаласының орнынан бір ... ... ... мен ... ұстаған
император, екінші бетінде-қолына крес ұстаған Жеңіс әйел ... ... 1 ... ... құйма теңгесі табылған. Отырарды қазған кезде ХШ-
ХІҮғ.ғ. жататын қола айналар табылған. Олар ... жолы ... ... ... ... ... тап ... айналардан түсіріп алған үлгілері бойынша
құйылған. Мәселен, сыртқы жағында ... ... ... мен он ... жылдарын көрсететін хайуандар мен малдың бейнелері салынған ... ... ... ... ... ... ... Отырардан
әдемі шыны ыдыс, шыны құмыралар табылған, бұл шыны ... ... ... ... ... әйнек бұйымдарының дәстүрлі орталығы Сирияда
ХІІ-ХІІІ ғ.ғ. ... ... ... ... әйнек бұйымдар Батыс
Еуропадан, Кавказ бен Повольжеден де, Орта Азия мен ... да ... ... Оңтүстік Қазақстан аймағында халықаралық сауданың болғанын
дәлелдейді. Дегенмен, Жібек жолының басты сауда заты ... ... ... ... ... мен ... халықаралық өлшемпұлы,ол падишалар мен
елшілерге сыйға тартылды. Жалдамалы әскерлердің жалақысы мен мемлекеттік
борыштары жібекпен ... ... ... ... өзін қалай қабылдағанын
сипаттай отырып, Сюань-Цзянь түрік зиялыларының салтанатты жібек киімдердің
молдығын бірнеше қайтара ... ... ... ... ... ... ... ішінде: «Қызыл түсті жылтыр шыттан тігілген неше алуан киімдер
санатын және елу ... ... ... ... ... Ұлы ... ... бойымен әртүрлі діндер мен діни ағымдар таралған.
Буддизм - Үндістаннан Орта Азия мен ... ... ... және ... кең тарады. Буддизмді таратуда соғдылар үлкен рөл
атқарды (б.з. ... ... ... жақын жерден жер асты храмы (ҮІІ-
ҮШ ғ.ғ.), Ақбешімнен екі будда храмдары (ҮІІ-ҮШ ғ.ғ.) табылды.
Христиан діні - ... ... ... келіп, Қазақстанда бұл діннің
несториандық бағыты тарады (ҮІІ-ҮІІІ ғ.).
Қарлұқ ... ... ... ... ... ... Меркеде
христиан шіркеулері салынған (ҮІП-ІХ ғ.ғ.).
Манихейлік дінді соғдылықтар таратты. Бұл дін ... «Екі ... ... жазылған. Манихейлік ғимараттар Баласағұн мен
Шілікбалықтан табылды. Тараздан ... көк ... ... ... ... мен ай ... салынған қола медальон табылды (ай -манихейлік
жүлдыз сәулелі құдайдын символы).
Зороастризм діннің белгісі - от мұнарасы (Қостөбе мен ... ... ... ... ... ошақтар табылды.
Ислам діні ҮІІІ-ІХ ғасырларда Оңтүстік Қазақстанда кең тарады. Ислам
діні алғаш рет қарлұқтар арасында таралған (760 ж.) ... 960 ... ... дін ретінде жариялады, ХІ-ХІІ ғасырларда бұл дін
қыпшақтар ... кең ... ... ... ... ... енгізіліп, мұсылмандық
сипат пайда болды.
Ең алғашқы ... ... ... (ІХ-Х ғ.ғ.), ... ... (X ғ ) ... Х-ХІІІ ғасырларда исламның таралуымен мешіттер,
кесенелер тұрғызу басталды. Ең алғашқы ... ... мен ... ... ... аймағындағы мешіт құрылысы туралы ... ... ... ... ... ...... Кедер;
Түркістан маңайында – Шауғар, ... ... ... ... ...... Аркөк, Өзкент, Баршынкент, Жент; Қаратаудың
Солтүстік беткейінде – Созақ, ... ... ... ... ... (Сайрам) маңында – Манкент, Жумишлагу, ... ...... ... ... Адахкет, Барысханнан төмен орналасқан,
Бехлу, Шелджі, Құлан, Мерке, Аспара, Баласағұн, Суяб; Алатаудың бекеністі
қалаларында – ... ... ... ... ... қалаларында
сақталған [28].
Мәселен Х-ХІІІ ғасырларда Араб саяхатшылары Ибн Хордарбек («Китаб
аль–масалик уа–л ... - ... мен ... ... ... («Китаб
аль–Масалик уа-л мамалик» - Мемлекеттер мен жолдар кітабы), Аль–Макдиси
(«Ахсон ат–таксим уа магрифат ... - ... сана үшін ең ... тағы да ... жазбаларында мәселен, шығыстанушы В.В.
Бартольд зерттеулері қазіргі Оңтүстік ... ... ... ... Ол жазған Х-ХІ ғасырларда Исфиджабқа ... алыс ... ... ... ... оның ... рухани оянуына алып
келетінін жазады. «Фараб мешіті ... ... ... [29. ... ... қалалардағы жаңа құрылыстың бірі – Шығыс моншасы (Тараз,
Отырар, Яасы моншалары).
Ежелгі кесенелер: Тараз қаласындағы Бабаджа Хатун (Х-ХІ ғғ), ... ... ғғ.), ... кесенелері. Сырдарияның төменгі ағысындағы Сырлы
Тан кесенесі (ХІІ ғ), Түркістан қаласындағы Ахмет ... ... ... Отырар қалашағының жанандағы Арыстанбаб кесенелері.
ХҮІ ғасырдағы Бұхаралық Ибн Рузбихан Ахмет ... ... ... ... ... ... ең ірі ... бірі, кесене де
адамзаттың сәулет өнеріндегі жетістіктері таңғажайып дәрежеде берілген». Ал
ғалым М.Е.Массон «Жасалған ... ... ... ... да, ... ой
жағынан да Орта Азияда ұқсасы жоқ. Ол бірегей». ХҮІ ғ. бастап жекелеген
бөлмелерінде әйгілі адамдар ... ... ... хан, ... ... ... ... Абылай хан, Қаз дауысты Қазбек би, Жәнібек
батыр т.б. Бұл кесенемен ... ... ... ... (ХҮ ғ) ... Кесене Әбілхайыр Шайбанидің әйелі Рабиға Сұлтан безімге арнап
салынған, Сығанақ ... ... ... ... ... ... кешені салынған. Көк кесенеде Әбілхайыр хан жерленген. ... ... ... ...... пен қол ... ... болу
мен қатар әдебиетпен ғылымның орталығы болған.
Баласағұн қаласынан шыққан Жүсіп Баласағұни ХІ ғ. ... ... ... 30 ... ... 1 ... ... жазып шыққан (1069 ж).
Бұл кітабында бақытты болу негізі – білім деп ... ... ... ... 1072 -74 ... жазылған «Диуани Лұғат ат - түрік» (Түркі тілдерінің
сөздігі) атты еңбегі тілтану ... ... үлес ... Ахмет Йссауи ХІІ Сайрамда дүниеге келіп, Йассыда өмір ... ... ... ... ... ... ... уағыздаушы сопы болған,
«Диуани Хикмет» («Даналық кітабы»), «Мират Ул - Кулуб» («Көңіл ... ... ... ... ... ... ХІІ (Хакім ата). Ахмет Йссауидің шәкірті, Йыссыда
1104 жылы ... ... Оның ... ... ... ... ... Ахмет
Жүгенекй (Югнаки). ХІІ ғ. Йассы маңындағы ... ... ... дүниеге
келген, «Хибат ул - хакайк» («Шындық ... ... ... ... ... әл – Фараби ІХ-Х (870-95 жж) Фараби (Отырар) маңындағы
Весиджде дүниеке келіп, ... мен ... ... білім алған. Өмірінің
соңғы жылдарын Дамаскіде ... ... ... ... ... 50-ге тарта трактаттар жазды. ... ... ... ... қала ... ... ... бойынша болжаулар», «Вакум туралы трактат» т.б.
Орта ғасырлық Ұлы Жібек жолының маңызы:
- Отырықшы-қалалық және көшпелі-далалық ... ... ... бірін-бірі байытты.
- Қалалар көбейді.
- Сыртқы байланыс дамыды.
- Сауда өркендеді.
1.3 Қазіргі Оңтүстік Қазақстан аймағындағы басты тарихи қалалар
Алматы қаласы 2006 жылдың 1 ... қала ... 0, 3 мың ... ... тең. ...... ... 1929 жылдан 1997 жылдың 20
қазанына дейінгі астанасы. Қала 1854 жылы ... деп ... ... тереңде жатқанын қазіргі тарихшылар дәлелдеуде. Алматы ... ... ... ... ... тармағы, Іле
Алатауының солтүстік ... ... ... және Кіші ... шығу ... Қазақстан Республикасының оңтүстік-
шығысында орналасқан. Алматы қаласымен бір ... ... ... ... орналасқан. Бұл қаланың Алматы аталуы тегін емес, яғни
алмалы жер. Бау-бақша технигі С. ... ... 1916 жылы ... «Алматы»
мақаласында «Алматы-қырғыз сөзі және орыс ... ... ... жер»
деген мағынаны білдіреді [14]. Бұл атаумен Верный ... ... ... ... ... жерлер жабайы алманың таралуымен
өзгешеленеді. Алматы әдеттегідей емес ... ... ... ... аздаған қалалардың бірі. Алматының солтүстіктегі ең биік ... ... 670 метр ... ... ... ең биік ... деңгейінен 970 метрде. Оңтүстікте аппақ қардай – Талғар (5017м),
Комсомол (4376м), Үлкен Алматы (3684 м) тау ... ... бар. ... метр ... ... мұз ... бар, ол Медеу шатқалында орналасқан.
Қаланың климаты ауыспалы, температурасы жыл мезгіліне қарамастан күн ... ... ... ... және ... оңтүстік табиғи аймақтарының
тоғысуында орналасқан. Қала жасыл желекті, оның аумағының 8 мың ... ... ... ... және бау-бақшалар алып жатыр. Тау
баурайларындағы ... ... ... ... алма ... мен ... алмасып отырады. Биіктігі 1300 метрге жететін Көктөбенің шолу
алаңында ... ... ... сәулетті көрінісі ашылды. Таудың оңтүстік
шығысы баурайында-ерекше конструкциядағы ... ... ... ... 25 қабатты «Қазақстан» қонақ үйі қаланың басқа ... ... ... сүйікті демалыс орындарының бірі – Орталық
мәдениет және демалыс ... бар. ... дәл ... 28 ...
Панфиловшылар атындағы парк ... ... ... ... ... әкімшілігі, Телеорталық үйі және
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мұражай мен Ә.Кастеев атындағы бейнелеу өнері мұражайы
үлкен коллекцияларымен тартымды. Мұражайда Алтын және ... ... ... ... тарихы ұсынылған. Қала халқының саны 1247,9
мың адам (2006 жылдың 1 қаңтарынан). ... қала ... ... 1
шаршы шақырымға 4159,6 адам. Қалада негізінен қазақтар (47%), ... ... (5,8%), ... (0,5%) ... ... ... өкілдері
құрайды. 2005 жылғы статистика мәліметтері бойынша ... ... ... үлес ... 62,8%, оның ... 91,6%, ал ... 8,4%,
орташа айлық жалақылары 49201 мың теңгені құраған.[30].
Демографиялық ... ... 2020 ... ... ... ... ... бөліктерінің өзара әрекетімен анықталады. Бұларға
бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі, сол ... ... ... өсіп келе ... ... ... ... жаңа факторлар
жатады. Алматы қаласының демографиялық даму ... ... ... және
миграциялық қозғалысымен анықталады. Олардың ауқымы мен бағыты төмендегідей
әлеуметтік-экономикалық өзгерістер нәтижелеріне байланысты:
- қаланың экономикалық әлеуетінің дамуы;
- ... үй ... ... ... ... мен еңбекақы деңгейі;
- мемлекеттік және жергілікті әлеуметтік саясат және басқалары.
Тұрғындардың ... ... ... ... бала туудың кезеңдік
төмендеуі мен артуы болжамы (1000 ... ... 7,8-ге ... ... ... өсуі мен қысқаруы (1000 тұрғынға 11,8-ден 12,4-ке дейін ... ... ... ... өсуі мен ... өсім ескеріле
отырып есептелген. Миграцияның оң сальдосына 1998-2000 жылдардың өзінде қол
жетті. Енді болжамды кезеңнің ... ... ... ... ... деп
болжануда.
Алматы халқының 2020 жылға дейінгі кезеңге болжамды саны Алматыдағы,
Алматы облысындағы және ... ... ... ... ... және ... ... Бұның ішінде барынша
тұрақтысы Алматы халқының жиынтық санының болжамы болып табылады. Бұған
Алматы қаласының ... ... ... және ... ... ... ... жиынтық халқының болашақ саны барынша ... ... ... 1500 мың ... ... оның ішінде тұрақты халық – 1300
мың ... ... ... 200 мың ... ... қамтылу құрылымының есептік көрсеткіштері 2020
жылға қарай тұрғындардың қаланы ... ... 189,5 ... 327,6 мың ... ... көрсетуші топтар экономиканың салалары ... ... ... ... 354,1 ... ... ... жетеді деп
болжануда.
Алматы қаласының өндірген ... ... ... 236,4 ... ... ... соның ішінде: 588,7 млн. кВт. Сағат электр
энергиясы, 412,0 мың ... ... ... ... ... 19,9 млн. ... метр мақтаматалар, 43,0 мың ... ... майы ... 2005 жылы ... ... ... көлемі 2004 жылмен салыстырғанда 11,9%-ға өсті. 2004
жылы жалпы аймақтық өнім 984,6 млрд. Теңге, ал 2005 ... ... ... 1135,3 ... ... ... /2/.
2005ж. 1 қаңтардағы мәлімет бойынша, қала ... ... ... ... Олардың 168 - ірі және орта ... 50 ... ... ... өндіріс көлеміндегі үлесі - 77,7%. Жалпы
алғанда, қала бойынша ірі және орта ... өнім ... 2004 ... жылға қарағанда 10,2% ұлғайтты.2004 жылы қалада 169563,2 млн.
теңгеге ... ... ... 2003 ... 113,4 % ... ал ... сектор бойынша 168274,7 млн. теңге- 113,4 ... ... қала ... өсуін өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындары қамтамасыз
етеді.
Осы сала бойынша өндірілген ... ... есеп беру ... млн. ... ... физикалық көлемінің индексі 116,6% құрады, ал
өндірілген өнімнің жалпы салмағынан ... 92,2% ... Тау – ... ... ал ... қуатын өндіру мен үйлестіру, газ және
су үлесі -7,7%.Өңдеу өнеркәсібінде өнім ... аз ... ... ... ... целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп және баспа ісі-10,3%;
• кен өнеркәсібі-10,3%;
• құрылыс заттарын өндіру-7,6%.
Жалпы қала бойынша өнімнің 63,7% азық-түлік саласына, ... ... және ... ісі мен ... ... ... келеді. 2004
ж. өнеркәсіп орындарындағы жұмысшылардың саны 48750 адам ... Орта ... 2003 ... ... 19,9% ... 36,1 мың ... ... 2004
жылы қаланың өнеркәсіп орындарында өндірістің дамуына, негізінен, жаңа
құрал-жабдық, жаңа ... алу үшін және ... жаңа ... ... млрд. теңге инвестиция салынды. 2004 жылы полиграфилық өнім, темірден,
ағаштан және ... ... ... ... ... ... және т.б. бойынша 44 жаңа өндірісі енгізілді. 35 кәсіпорындарында
жаңа технология бағыттары енгізілді және өнімнің жаңа ... ... ... 2004 жылы 2837 жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік ... да ... ... ішкі ... ... нарығында
жетістігін қамтамасыз етудегі негізгі әдіс ИСО 9000 және т.б. сапасындағы
менеджмент жүйесін енгізу болып ... ... күні 54 ... өндіру жүйелеріне сапа ... ... ... ... ... тұрақты өсуде, бұған Алматы қаласындағы
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыру ықпал ... ... ... ... 19 ... ... 22 жобасы жүзеге
асырылуда. Олардың ішінде: соя майының концентраттарын, соя белогын, шпрот
шығаратын ... ... ... ... (“ Vita )” ... ... ... қайта өңдейтін жаңа зауытты пайдалануға беру, мұның өзі
тәулігіне 200 тоннаға дейін жоғары сапалы ... өнім ... ... ... ЖШС); ... газ өндіретін жабдыққа арналған вентилдер
корпустарын шығаруды ... ... БК АҚ); ... алмастыратын
“Нобел” дәрілерін өндіру (“Алматы фармацевтикалық фабрикасы” АҚ); ... ... ... жаңа ... көптеп шығару (“Сайман”
ЖШС); құрғақ ашытқыларды өндірудің, ораудың технологияларын жетілдіру
(“Ашытқы ... АҚ). Жаңа ... ... ... үнемдейтін технологияларды жасауға және дамытуға, эклологиялық
жағынан таза азық-түлік тағамдарын және т.б. өндіруге ... 35 ... ... ... ... ... және таяуда
қаржыландырылады. Осы уақытқа дейін ... ... 72 ... ... халықаралық сапа жүйесіне сәйкестік сертификаттарын алды. 1998 жылдың
1 ... ... ... мәртебесі туралы жаңа заң қабылданды. Бұл заң
бойынша Алматы ғылыми, мәдени, ... ... және ... ... ...... ... орта, кәсіптік- техникалық оқу
орындарының ... кең ... ... ең ірі ... ... көптеген ғылыми зерттеу мекемелері бүгінгі ... ... ... ... ... ... 1946 жылы құрылған Ұлттық
ғылым академиясы ... ... ... ...... 66 оқу ... мың ... 243 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (ондағы
оқушылар саны 183,4 мың), 58 ... (54,5 мың ... және 154 – ... ... ... ... ... мәдени - ағарту мекемелерінің кең
желілері – театрлар, концерт залдары, ... ... ... ... ... ... ең ірісі 1931 жылы құрылған Қазақстан
Республикасының Ұлттық кітапханасы, оның жинағында 5 ... ... ... //. Осы саладағы негізгі міндет Елбасының атаған инновациялық
экономиканы құру ... ... ... ... ... жүзеге асыру
болып табылады.Жыл сайын осы саланы қаржыландыру көлемі арта түсуде.
Жоғары оқу орындары студенттері мен орта ... ... ... ... екі ... ... жоғарылатылды. Жалпы мемлекеттік
қолдау бойынша студенттерді әлеуметтік қорғау жөніндегі үлкен ... ... ... ... ... жатақханаларды жөндеу, көлік
шығындарының орнын өтеу және басқалар болып табылады. Алғыр ... ... ... ... ... жағдай жасалған. Қалалық бюджет есебінен
жетім балалар мен табысы төмен отбасы ... ... оқу ... 24 ... бөлінген. Ерекше назар қала сыртындағы ... ... дем ... ... 2005 жылы ... ... 58,5 ... бөлінген, өткен жылға қарағанда өсімі 13,5 млн. теңге. Сондай-ақ 2005
жылы жаңа “Екпе ... ... ... ... ... ... ... экологиялық жобалармен 4 мың бала шұғылданды. ... ... ... ... ... ... ... барлық мектептерінде
экологиялық патрулдер құрылған олардың мақсаты қаланы көріктендіру мен
экологиялық ... ... ... ... ... ... тапшылығын
болдырмау жолында, жеке құрылыс ... ... ... ... ... ... ... шағын аудандарында, Бостандық ауданында
№159 мектептің қосымша құрылысы жүзеге асуда. ... беру ... ... ... ... ... ... заман
талабына сай компьютерлік техникалар мен Интернетке қосылған. Алматы қаласы
Әкімдігінің ... 120 ... үй ... ... түлектерінің
уақытша тұруларына берілді.
Алматы – ... ... ... және ... жерінде
орналасып, Ұлы Жібек Жолының транзиттік пункті болып табылады. Сонымен
қатар қаламызға ... әрі ... ... мен ... үлкен мүмкіндіктер
бар. Осында Қазақстанның 713 тіркелген ... 470 ... ... 3000 ... адам қызымет істейді. 2003 жылы олар 100250 адамға
қызмет көрсетті. Туризм саласы дамуы арқасында шет ел ... ... Егер 2000 жылы ... ... 20700 - жуық ... ... ... туристер саны – 42000, ал ішкі маршруттардағы қызымет
көрсетілген туристер саны 2000 ... ... 36000 – ден 20000 – ға ... ... айтуы бойынша, қала 300000 астам туристерді қабылдай
алады [14].
Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... бар. ... 34 банк болатын болса, оның 28 ... ... ...... оңтүстiгiндегi ежелгi қалалардың
бiрi, Оңтүстiк Қазақстан облысының әкiмшiлiк орталығы (1932). Тұрғыны ... адам ... ... ... 300 км2 (облыс жерiнiң 0,3 (-ын құрайды).
Облыстың шығысында, Өгем (Угам) жотасының тау алды жазығымен ағатын ... ... ... аралығында, теңiз деңгейiнен 506 м биiктiкте
орналасқан. Шымкент — Қазақстандағы ... ... ... және
мәдени маңызы жағынан Алматы, Астана, Қарағанды ... ... ... ... ... ... ... қойнау және иранша
“кент”— елдi мекен) — ”Жасыл ... ... ... ... 12 ... ... ... Орта Азия, Жетiсу мен Қытайға ... ... (Ұлы ... ... ... тоғысында қыстақ болып қаланған.
Шымкент туралы ... ... ... ... ... 1365 — 1366 ж. ... туралы жазылған парсы тарихшысы Шараф ад-дин Әли Йоздидiң (1415
ж) “Зафар наме” ... ... ... ... ... Қоқан
хандығы, моңғолдар мен жоңғарлардың шапқыншылығына жиi ұшырап отырды. 1864
ж патшалы Ресей қарамағына өттi. Қала 1914 — 21 ж. ... (1914 ... ... 50 жылдығына орыс генералы Черняевтiң есiмi берiлдi)
аталды. 19 ... аяғы мен 20 ... ... ... ... ... ... мақта тазалау, сыра қайнату кәсiпорындары болды.
Шымкент қаласының экономикасы тез қарқынмен өсiп, iрi өнеркәсiп ... ... — Сiбiр ... жол ... ... шоғырланған
қорғасын-мырыш (полиметалл) кендерiнiң игерiлуi, облыстағы ... ... әсер еттi. Қала ... ... ... қоңыржай континенттiк.
Жазы ыстық, қысы бiршама жылы. ... ... ... шiлдеде 24( —
26(С, қаңтарда —4( — 6С(. Аязсыз ... ... 187 ... ... жылдық орташа мөлшерi — 400 — 500 мм. Қар ... ... 20 см. ... тау ... аймағындағы қуаң, сұр топырақты
агроклиматтық белдемде ... ... ... ... ... 11
елдi мекен, 1 кенттiк, 10 ... ... ... Тұрлан кентi,
Бозарық, Қайтпас — 1, ... — 2, ... ... ... ... ... ... ауылдары. Шымкент — көп ұлтты халық ... ... ... жуық ұлт ... тұрады. Халықтың негiзгi ... (54,5(), ... (21,6(), ... (14,5(), ... (2,3(),
әзербайжандар (1,9(), украиндар (1,3(), кәрiстер (1,3() құрайды( 19 ұлттық
— мәдени орталықтар бар. Қаладағы ... саны — 92,2 (-ды ... ... ... 1 ... ... 1710,3 адамнан келедi. Жарты миллион
тұрғыны бар Шымкентте 40-тан астам өнеркәсiп орындары жұмыс iстейдi. Тұстi
метталлургия, ... ... ... ... ... және ... тамақ
өнеркәсiптерi жақсы дамыған. Мұнай — химия өнеркәсiбiнiң iрi кәсiпорындары:
“Петро-Казахстан Ойл Продакшн” АҚ (бұрынғы ШНОС) — ... ... ... АҚ — ... жүк, ауыл ... ... ... шиналардың импорт алмастырушы үлгiлерiн шығарады. “Химфарм”
АҚ — жаңа технологиялармен жабдықталған( 160 түрлi дәрi-дәрмек ... АҚ — ... ... мен ... өңдеу технологиясын
меңгерген, нәтижесiнде металл, мырыш өндiру iске ... ... ... СМС цехы — ... ... ... қосу-үйлестiру жұмыстарын жүргiзедi. Машина жасау өндiрiсiнде
“Карданвал” АҚ — Қазақстан мен Орта Азиядағы УАЗ, ВАЗ, РАФ, ... ... ... ... үшiн ... бiлiктерi мен
айқастырғыштар , т.б. ... ... ... ... ... ... ... машиналарын, қосалқы бөлшектер мен жабдықтар
шығарады. “Электроаппарат” АҚ — жоғарғы ... ... т.б. ... ... ... Жеңiл өнеркәсiп орындарынан жетекшi орын
алатындар: “Восход”АФ АҚ — жүн және ... ... ... мен әйелдер сырт
киiмдерi, әскери – күш ... үшiн ... ... ... кәсiпорын
қызметкерлерiне арнаулы киiмдер тiгедi. АҚ ... ... және ... және ЮГ” ЖШС ... ... ... ... тоқумен айналысады)
ұйымдастырылған. “Эластик және К0” АҚ — мақта-мата, жартылай жүн, махрадан
шұлық шығаратын кәсiпорын. ... ... ... АҚ
(“портлэнд” маркалы цемент) және т.б. ұсақ кәсiпорындар шығарады. “Шымкент
май” АҚ — ... ... ... стеарин (пальма майы), кiрсабын
шығарады. “Шымкент сыра” АҚ — шетел шикiзаты негiзiнде жоғары ... ... ... АҚ — ... ... ... макарон фабрикасы” АҚ — әр
түрлi ұн, макарон өнiмдерiн бередi. “Терiден аяқ киiм тiгу зауыты” ЖШС ... ... ... ... ... ... дамып келе жатқан
кәсiпорын. Қала шаруашылықтарының түрлi ... ... да орта және ... ... ... Қала ... аумағында ғы ауыл шаруашылық
өнiмдерiн өндiрудi 33 ӨК, ЖШС және 21 шаруа ... ... ... Қалада жалпы бiлiм беретiн 77 мектеп бар: 65 ... 7 ... ... 5 ... ... техникалық мектеп, 9 жеке меншiк мектеп, 48
мектепке дейiнгi ... ... ... жас ... ... оқушылар
үйi, 2 оқу — өндiрiстiк комбинаты бар. Шымкентте 3 ... (М. ... ... ... мемлекеттiк университетi, Оңтүстiк Қазақстан
мемлекеттiк медицина академиясы, М.Сапарбаев атындағы Оңтүстiк Қазақстан
гуманитарлық ... 8 ... емес ... оқу ... 6 ... бiлiм беру оқу орны — ... (экономика, құқық, медициналық,
политехникалық, көркемөнер-музыкалық және аграрлықымкенттехникалық) бiлiм
бередi. Денсаулық сақтау мекемелерiнен 10 емхана, 7 ...... 2 ... босанатын үй, диспансер, жедел дәрiгерлiк жәрдем
көрсету диагностикалық орталықтар т.б. қызмет көрсетедi. ... және ... Ж. ... ... ... драма театры, орыс драма театры, Ш.
Қалдаяқов атындағы ... ... 3 ... үйi, С. ... ... ... үйi, 3 кинотеатр, 28 кiтапхана, т.б. демалыс
орындары (хайуанаттар саябағы, ... ... ... ... этнографиялық саябағы, балалар темiр жолы) ... ... 100 ... ... 7 ... 5 жүзу ... 3 ... кешенi,
4 балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерi бар. Қаладағы Байтұрсынов
көшесiнде 3 ... ... (б. з. б. 1 —2 ғ.) ... Ескi ...... алаңынан бастап, 1-шi және 2-базар көшелерi ... ... ... ... 12 — 18 ... ... орны бар. ... Дулати (бұрынғы К.Маркс) көшесiнiң қиылысында 16 — 19 ғасырғы Керуен
сарай сақталған. Шымкент iрi әуе, ... жол, ... ... iрi жол ... бiрi. Қала ... ......
Алматы газ құбыры өтедi. Омбыдан Омбы — Павлодар — ... ... ... ... ... ... дейiнгi арақашықтық 1458 ...... ... ежелден келе жатқан қала, Жамбыл
облысының әкімшілік орталығы. Тараз – ... ... ... ... ... ... ... сол жағалауында орналасқан.
Талас өзенінің батыс жағындағы Талас-Аса жазығында аса үлкен ... ... ... ... және оңтүстік-батыс жағында 10-20 шақырым жерде ... ... ... тау ... ал ... шығысында 15 шақырым
жерде ... ... ... Солтүстігімен шығысында Мойынқұм құмы
жатыр. Жалпы Тараз теңізден 490-700 метр биіктікте ... қысы ... жазы ... ... Ең суық айы – қаңтардағы
орташа температура 5,1 С. Ең төменгі ... – 3,6 С-қа ... ... ... шілде айында 47 С- дейін жетеді. Жауын-шашынның жылдық
орташа мөлшері 353 мм. ... ... су ... ... ... ... ... және Үшкентай тау өзендерінің бірігуі ... ... ... ... ... едәуір бөлігі ауыл шаруашылық егістіктерді
суару үшін пайдаланылады. ГРЭС-тің маңайында қолдан жасалынған көлшік бар.
Қала үшін екінші бір ... өзен – Аса қар ... тек ... ... ... саны 336,1 мың адам (2005). Халықтың қала бойынша
тығыздығы 1 шаршы шақырымға 3361 ... ... ... негізінен қазақтар
(57%), орыстар (26%), өзбектер (5,6 %), кәрістер (3,2 %), ... ... т.б. ұлт ... ... 2005 жылы ... ... бойынша қаладағы экономикалық белсенді халық үлесі 46,4 %, ... ... ... 85,5 %, ал ... 14,3 %, орташа ... 24472 мың ... ... 50-ден астам ірі ... ... ... ... ... ... «Тараз» т.б. жұмыс істейді.
2005 жылы қала өнеркәсіптеріндегі өнім өндірудің көлемі 51341,4 млн.
Теңге, ал нақты ... ... 108, 4 % ... /30/ . ... ... ... ... өткен жылмен салыстырғанда өнім өндіру
көлемі 4,9%-ға өсті. «Қазфосфат» ЖШС-і фосфор тыңайтқышын ... - ... азот ... ... - ... сары фосфор өндіруді 118,7%-ға
өсірді.
Бюджеттік 729,0 млн. теңге ... ... ... үй ... асыруға, бюджеттік мекемелер мен қаланы көріктендіруге ... жылы 32,9 мың ... метр ... үй пайдалануға берілді. Бұл өткен
жылдың деңгейінен 28,5 %-ға ... ... үй ... ... ... шеңберінде жалпы көлемі 19,5 мың шаршы метр 5 тұрғын үй ... Оның ...... ал үшеуі ипотекалық үйлер.
Сондай-ақ, автобус парктерін жаңарту жұмыстары да өз жалғасын
табуды. Қала автокөлік ... ПАЗ ... 33 ... және 31 ... ... алды.
«Өндіріс – экономика өлшемі» десек, 2005 жылы химия кәсіпорындары,
жылу-энергетика кешендері, ... ... ... жасау мен
металл өңдеу жұмыстарының қалыпты жағдайға түсуі өнеркәсіп ... ... ... ... 2005 жылы қала ... ... ... өнеркәсіп өнімдерін шығарып, нақты көлем индексі 108,4 %-ды
құраған. Химия ... ... ... ... өнім ... ... өсті. «Қазфосфат» ЖШС-і фосфор тыңайтқыштарын өндіруді – 130,1 %-ға
сары фосфор өндіруді – 118, 7%-ға өсірді.
2006 жылдң 1 ... ... қала ... ... ... ... тіркелсе, олардың бүгінгі таңда 67,5%-жұмыс істеп тұр. Олар жыл
басынан 11261 млн. Теңгенің өнімдерін өндірген.
Қалада 2 ... ... оқу ... 4 ... ... білім
беретін мектептер (50), 25 балабақша, 11 аурухана, емханалар, санаторийлер
(7), стадиондар (3) және спорт залдары (81), ... (7), ... ... астам), мәдениет үйлері мен театрлар (2), саябақтар бар. ... ... ... ... тыс қалмаған. Бюджеттен бөлінген
41,3 млн. Теңгеге компьютерлер, 1,8 млн. ... ... ... ... ... 2006 ... негізгі міндеттері барлық экономика
салаларының тұрақты жағдай жасау, базаларды ... ... ... ... ... ... және халықтың әл-ауқатын
жақсартға, тұрғын үй құрылысы бағдарламаларын одан әрі іске асыру.
Қызылорда қаласы. Қызылорда облысының ... ... ... ... ... 1817 жылы ... ... ретінде
қалыптасты, 1853 жылы Ақмешіт аты өзгеріп, ... ... 1925 ... ... ... ... 1929 ... дейін республиканың астанасы
болды. Халықтың саны 200,9 мың адам, ... ... 32,5% ... ... ... жұмыспен қамтылғандардың 90,4 мың адам, жұмыссыздар саны
8,0 мың ... ... Ал ... ... ... 38472 теңгені құраған
(2005). Қалада жеңіл және тамақ өнеркәсібінің салалары – былғары, аяқ ... сыра ... ет және сүт ... ... тазалайтын
кәсіпорындары орналасқан. Сондай-ақ күріш сабаны мен ... ... ... пайдаланып, целлюлоза, дефискартон комбинаты құрылған.
Қазіргі Қызылорда қаласы қарқынды дамуда. Мұнда ... ... ... ... мен өткізуді «Петро Қазақстан Құмкөл Рососиз» ЖАҚ,
«Торғай Петролиум» ЖШС, «Қазгермұнай» ЖШС БК, «Қуат ... ... ЖШС ... Компаниялар зор үлес қосуда.
Облыс бойынша өнеркәсіп өнімінің 96,8 % ... (328, 7 ... ... ... есеп ... ... аумағы тарихи құндылықтарға бай. 504
архетиктуралық, археологиялық және ... ... бар. Оның ... ... ... ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
МЕН БОЛАШАҚ ДАМУ ҰСТАНЫМДАРЫ
2.1 Оңтүстік Қазақстан аймағының ... ... ... ... ... экономикалық
аудандарының бірі. Бұл ауданның жер көлемі 712,2 мың шаршы шақырым, ... саны 6,6 ... ... (2006 жылдың 1 қаңтарынан). Оңтүстік
Қазақстан эконом-географиялық ауданының құрамына төрт облыс кіреді. ... ... ... ... Қызылорда облыстары. (1 кесте)
2006- жылдың 1-қаңтарына ҚР-ның әкімшілік аумақтық ... ... ... ... ... |Елді |
| |дар | ... ... ... |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ... ... |
| | |ғы |тық |дық |
| | | ... |
| | | |бар |бар ... ... |449030 |50078 |15429 |83444 ... ... және ... |646,9 |53,9 |16,4 |19,7 ... тонна | | | | ... ... ... ... | |45284 |14007 |17130 ... өнімдерін ішкі рынокта да, сыртқы рынокта да сұранысқа ... ... ... ... ... германия минералды тыңайтқыш түрлерін (азот-фосфорлы
тыңайтқыш нитро-аммофос жасау) жасау жоспарлануда, бұл ауыл ... ... ... тауарөндірушілердің қажеттілігін қамтамасыз
етеді. Бұл мәселе бойынша 2005 жылдың соңында Қытай Халық Республикасымен
жобаны (1200 ... ... ... ... ... ... асыру
және мекеме құру хаттамасына қол қойылды.
Шымкенттегі «Химфарм» АҚ ... – жаңа ... 160 ... ... ... ... SANTO 24
фармокологиялық дәрілік препараттар шығаратын толық циклді кәсіпорын. Оның
ассортиментінде ... және ... ... 200-дің үстінде
атаулары бар. Олардың 100-ден астамы Қазақстан республикасының ... ... ... ... маңызы бар негізгі дәрі-дәрмектер
тізіміне ... ... ... ... ... дәрі ... 65
пайызы келеді. Компания экспортының көлнмі 47 пайызға өсіп, қазіргі SANTO
препараттары көптеген елдерде – ... ... ... ... ... сатылуда. Қазақстанның фармацевтика саласында бірінші
болып 2004 жылы ISO 9001 Халықаралық сапа менеджмент жүйесінің ... ... және ... ... ... батысында орналасқан Қызылорда
облысынан бастайтын болсақ, бұл өңірдің даму бағытының бір ... ... ... ... Көмірсутегі шикізатын өндіретін ... ... ... ... Құмкөл, Қоныс кен орындарымен көрсетілген.
Оларды өндірумен және ... ... ... ... ... ... ... ЖШС, “Қазгермұнай” ЖШС БК, “ҚұатАмлонМұнай” ЖШС БК, “Ай-
Дан-Мұнай” ЖШС және ... МК ЖАҚ ... ... магистралдық
мұнайқұбыры мұнай құятын терминалымен салынды. ... ... ... жылына 8,5 млн. тонна. Бұл Қазақстандағы бірден-бір 100
атмосферада ... ... ... құбыры. Оның ең бастысы - көмірсутегі
шикізаты. ... ... ... Ресорсиз» оның 2005 жылы Қытай ірі
компаниясы, Канадалық компанияның пакетін ... ... ... 33% ... ... ... ие болса, қалғанын қытайлар
иеленіп отыр. «Петро Қазақстан» барлау және өндіру қызметін Оңтүстік ... 80 мың км ... ... ... ... мен ... 12 кеніште жұмыс істейді. Бұл кендерде жалпы қоры 83,13 млн
тонна мұнай, 3 триллион текше метр-ға жуық ... газ қоры бары ... жылы 70 жаңа ... ... Осы жылы ... ... петролеум» біріккен кәсіпорнын қоса есептегенде барлығы 6,834 млн
тонна мұнай ... ... ... 1450 25,8 ... ... ... Торғай иінін айтарлықтай зерттелгеніне қарамастан, жаңа
технологиялардың ... ... өз ... ... ... ... компания
16 мың км лицензияланған барлау жұмыстарын жүргізуде. 2006 жылы 12 ... ... ... ... ... ... ... Қызылқия, Көлжан кеніштерінен қара алтынның жаңа мол қоры табылып
отыр [37]. Әсіресе, ... ... екі ... ірі ... көзі болашақта
кеніш қуатын айтарлықтай арттырмақ. Ал жалпы Оңтүстік ... ... 350 млн ... мұнай мен 100 млрд текше метр газ бар. Арал ... ала ... ... 75 млн ... мұнай мен 2,3 трлн текше метр газ
қоры бар ... ... ... осы ... ... ... мен ... «Энерджи Корпорэйшн» іздестіру жұмыстарын
жүргізуде []. Облыс ... ... ... ... ... ... құны 130,8 млрд долларды құрайды.
Кұмкөл ілеспе газды өңдеу қазіргі ... ... ... біріне айналды. 2004 жылы кеніште газ өңдеу цехы іске қосылып,
соның нәтижесінде 55 мегаватт ... ... ... Бұл қуатты үш
қондырғы жылына 177 млн текше метр ... ... ... ... ... және ... Кұмкөлдегі ұңғымалардың ... ... ... Қазақстанда алғашқылардың бірі болып Арысқұмда
компрессорлық қондырғыны іске қосты. Қондырғы ... ... жер ... ... ол жер қабатының қысымын ұстап тұруға жәрдемдесумен қатар
келешекке газды сақтап қоюға мүмкіндік бар. Қызылорда ... ... ... ... ... 12 млн. АҚШ ... ... Ал, аталған екі
жылда «Петро Қазақстан» ілеспе газды өңдеу жұмыстарына барлығы 82 ... [37] ... ... ... газ ... Қызылорданың
сұранысын толық өтейтін болғандықтан қазгермұнайлықтар Кұмкөл газын
қабылдаудан бас тартуда.
Ал Кұмкөл ... ... ... ... ... Ол сапасы
жөнінен әлемдік мұнай этолоны саналатын - Бренд ... ... ... ... ... ... өнімді өңдеумен оған сұраныстың ішкі, ... арта ... ... ... Оның ... ... ... тұтынып
отырған Шымкент мұнай өңдеу зауыты еліміздегі өңделетін өнімдердің 45% -
тейін береді. Шымкен мұнай өңдеу зауытына ... ... ... ... мұнайы жеткізіледі. Мұнда әртүрлі маркалармен (АИ-80, АИ-92, АИ-
96) дизель отыны, авиациялық керосин, сұйытылған газ, вакуумды ... ... ... ... ... өңдеу процесстерінің нәтежесінде
Кұмкөлдің сапалы мұнайына шығатын өнімде де жоғары сұранысқа ие болып отыр.
2006 жылы Шымкент ... 4,04 млн ... ... ... ... ... 13 жыл
ішінде рекордтық көрсеткішке жетті. Бүгінгі таңда Шымкент мұнай ... ... жоба ... ... ... Бұл ең ... ... ашық түстес бензин, яғни АИ-92, АИ-96 ... ... ... ... ... ... сапалы бензинге сұраныс көптігі айқын
байқалып отыр. Бұнымен бірге елдегі шетелдік көлікке қажеттіліктің ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді жоспары биылдан бастап жүзеге
асырылды. Ашық ... ... ... ... ... ... ... менбірге
өнімнің Евро-3 және Евро-4 стандарттарына қол жеткізіледі. Сонымен бірге
жаңа өнім, ... ... ... мен ... ... ... отыр.
Іргелі өнеркәсіпті қайта жаңғырту жобасы 450 млн ... ... ... ... сапалы бензин шығару модернизация бағдарламасынан кейін 52%-
дан 80%-ға өседі, ал жаңа технология нәтежесінде ... ... алу ... ... деп күтілуде [37].
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жыл сайынғы
қазақстан ... ... ... ... ... мен
техника жетістіктерін қолдану негізінде экономиканың тұрақты ... ... ... ... ... ... экономикалық
ауданда индустриялды аймақ құру және оның ... ... ... ... ... дамыту үшін қосымша құны ... ... ... ... ... ... ... бағытында да жақсы жұмыстар атқарылуда. Өнеркәсіптерді
кластерлік ... ... және ... ... ... инфрақұлымды дамыту. Ғылыми әлеуітті пайдаланы отырып ... ... ... келу ... ... ... ... жүргізілуде. Ретімен тоқталайық.
Мұнай құбырының іске қосылуынан бері, Жосалы стансасындағы ... ... ... жол ... жаңа технологияларды пайдалану
арқылы тазалау зауыты құрылысын салу мәселесі қарастырылуда.
Төмен қысымды полиэтилен және ... ... ... ... жұмысы алдағы уақытта әрі қарай ... және ол ... 315 мм ... ... технологиялық жүйе қондырылуда. «Қуат» және
«Химимпекс» ЖШС-терінде үлкен диаметрлі германиялық ... ... ... қондыру және іске қосу жүзеге асырылады. Қазіргі
таңда, мұнай өнімдерін терең өңдеу мәселеріне үлкен ... ... ... ... және басқа да мұнайдың қосалқы өнімдерін өңдеу және
қолдануға зерттеу жұмыстары өз ... ... ... ... ... солярке фракциясын қолдану;
• жол және гидротехникалық ... ... ... ... ... өндіру қалдықтарынан түрлі жағар майлар шығару (автол, нигрол
және т.б.) бойынша шағын зауыты және стирол, полипропилен және ... ... ... ... ... ... жоспарланған
[35].
Тау кен өнеркәсібі. Қаратау және Жоңғар ... ... ... байлығының негізінде Ащысай полиметалл комбинаты, ... ... ... ... ... ... облысының
Жаңақорған ауданындағы Шалқия кентінде өндіріледі.
3 кесте. Бұл ... ... ... ... ... ... мың
тонна [38, 90-91 б.]
|- |1990 |1995 |2000 |2004 ... |18830 |5678 |5639,2 |6326,9 ... |715 |336 |362,7 |- ... |217 |- |- |232,0 ... |4026 |334 |- |- ... | | | | ... ... ... Қызылорда-Қаратау сілемінде «Шалқия-
Мырыш» ЖШС 1994-2004 жылдар аралығында тоқтап тұрған, тек 2004 жылы ... Ол ... ... кенін өндірумен айналысуда. Кеніште 500-
дей адам жұмыс істейді. 2006 жылы 500 000 ... кен ... ... шикізат
Кентау кен байыту комбинатына тасылса, енді бұл өңірден (Шалқия) кен байыту
комбинатын салу жоспарлануда. 2007 жылы өнім ... ... 1,2 млн ... фин ... зауытты жобалы қуатқа жеткізгенде 2009 жылы 4 млн кен
өндіріледі . Бұл ... ... ... ... ... жүзіне
әйгілі Лондон қор ... өз ... ... бірін
орналастырған.Қазақстанда 5 компанияның бірі. Ол жылына 100 млн АҚШ доллоры
пайда түсіріп, жоғарыда ... ... ... ... ... (Қызылорда)
ауданында Менделеев кестесінде 23 орын алатын химиялық элемент яғни Ванадий
өндіріле бастады. Қаратау ... ... және Кіші ... ... жатқаны жөнінде 1940 жылдан белгілі. Оның қоры 70 млн
тоннадай. ... ... ... 2007 жылы 100 мың тоннаға жетті. ... адам ... ... ... ... жетпекші [36]. Әлемдік нарықта
ванадий металына сұраныс орасан ... ... ... ... ... оның қасиеті. «Автомовиль корольі» Ванадийдің ... өзі ... ... ... ... ... рессоры,
валы, шестерні, маторы, цилиндр, тежегіш колодкасы т.б. ... ... 5 мың аса ... өндіріледі екен. Ол тек ... ... Перу және ... ... өндіріледі екен. Былай
қарағанда алтыннан 5 есе ... ... ... ЖШС ... ... ... үзіліссіз жұмыс істеп
келеді. Кәсіпорын базасында болат қорыту мәселесі қаралғаны мен оған үлкен
сомада қаржы қажет ... ... ... ЖШС ... ... Орталық Азия инвистициялық консалтингілік компаниясына сатылды. Аталған
кешенді қайта жарақтандыру бағдарламасында зауыттың бағдарын жылына 100 ... ... ... ... шығаратын металлургиялық өндіріске өзгерту
қарастырылған. «Химпром-2030» ЖШС-дегі болат құю цехтарында 2007 жылдың
маусымынан бастап 15 мың ... ... ... ... мен ... Егер ... іске ... жылына 100 мың тоннаға дейін ... ... құю үшін ... - ... Жезді, Жәйрем, Атасу және
Қаражол кен көздеріне жеткізіледі. Таразда ... ... ... ... ... өнімдер шығарылады. Қазір облыстағы кәсіпорындар
өздеріне қажетті ... ... мен ... ... Егер зауыт іске
қосылса металл бұйымдары мен ішкі рынокты қамтамасыз етумен қатар экспортқа
да шығару көзделіп отыр ... ... ... ГМК» АҚ 3-4 ... ... ... ... және кендерге алтын ... ... ... ... ... ... учаске құрлысын салу, катодты
алтын жылына 340 кг көбейеді, 26 ... орны ... ... 12 жұмыс орны
ашылған. Текелі ... ... ... клинкер өңдеу жүзеге
асырылды. 2005 жылға дейін «Казцинк» ААҚ-ы Текелі кен ... ... ... ... тоқтап тұру салдарынан ... ... ... ... жаңа ... ... құру бағдарламасын инвистициялық
қамтамасыз етуді және оның ... ... ... ... отыр.
Машина жасау (Алматы облысы бойынша) кешенінде және металл өңдеуде
«Мирас» АҚ-ы базасында ауыл ... ... мен ... бөлшектер
өндіру (тракторларға соқалар, культиваторлар, дән ... және ... ... ... зауытымен бірлесіп шағын тракторлар өндірісі; «Голд
Продукт» ЖАҚ-ы «Арсенал» металл ... ... ... су ... ... ... озық ... және өнімнің сапасын көтеру
жөнінде технологиялық трансфертін ... ... ... ... ... «Қазгазтехника» ЖАҚ-ы базасында
газ өндіру өнеркәсібі үшін өнім өндіруді ... ... ... электр
жүйесі құрылысы үшін металл конструкцияларын шығару жоспарланған. Металл
өңдеу өндірісі қуатын толық ... ... ... ... емес ... шығару бойынша бірлескен кәсіпорындар
құру жөніндегі жұмыс жалғастырылуда.
Жамбыл облысы Талас ауданындағы «Амангелді газ өңдеу зауыты» ЖШС ... ... ... 200 ... ... бар ... газконденсаттың
зауыты соғылып, 80 жұмыс орны ашылу көзделген. Қаржыландырудың жалпы ... млн ... ... іске қосу 2007 жылы ... ... жылдарда
18 мекемеде «Интер газ Орталық Азия» Ақ филиалы, ... газ ... ... ... АҚ ... қаласында
кальцийландырылған сода өндіруді жаңа ... ... ... табиғи
ресурстарды пайдаланып импортты азайтып, 728 жұмыс орнын ашуға мүмкіндік
туғызады.
Алматы ... ... ... Жылыбұлақ ауылына, Сарыкөл кен
орнында қолға ... «TSC group» ... ... ... ... Мұнда «Kazsilikon» ЖШС кварц ұнтақтарынан кремний өндіру 2006 ... ... ... іске ... ... 30 ... шығарылған . Қазір 200-
ге жуық жұмысшысы бар, болашақта мыңға жетеді деп ... [39]. ... ... ЖШС-гі 2007 жылдан бастап кварцит өңдеу ... ... ... ... ... бастау
жоспарлануда. Қазақстан және Германия кәсіпкерлері өз қаржыларына ... ... құны 646 млн АҚШ ... ... Бұл ... мақсаты айқын
болашағы да зор []. Ғалымдардың болжауынша, кремний технологиясымен ұзақ
жылдар бойы экономикасы ... ... ... Ақш, ... ... ... т.б. елдер айналысып келеді. Олар ... ... ... ... ... күн шуақ ... ... электроника
бөлшектерін, телекамуникация және компьютер жүйесіне қажет шағын схемалар,
тағы басқа технологиялық жабдықтар ... ... ... ... ... Кремний біз пайдаланып жүрген ұялы телефондар,теледидарлар
үшін де қажет. Ең бастысы, электр қуатын ... де ... ... ... мен газ ... ... ... электр қуатының тапшылығын тарта
бастауы ықтимал. Сол ... күн ... ... ... туындайды.
Міне, күн шуағын ... ... ... ... «күн шуақ ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстанда теңдесі жоқ дәл осындай жоба, ағылшынның «Пилкингтон Бразес»
компаниясы мен «Қазақстан инвестициялық қоры» АҚ-ы ... ... құны ... евро ... ... ... салу жөнінде келісімге қол қойылды.
«Пилкингтон КZ» біріккен кәсіпорын 180 мың ... шыны ... ... жуық адам ... істейді деп күтілуде [41]. Бұл құрылыс индустриясы
бізде әу бастан сырттан тасылатын шыны ... ... тұр. ... ... стандарттарға сай жоғарғы сапалы шыны шығарып алуға
мүмкіндігі бар деп есептеп отыр. ... шыны ... ... ... Азияға және Ресейдің Сібір өңірлеріне экспорттауға болады.
Құрылыс индустриясы. Жамбыл ... ... ... ... ... ... инвестас», Таraz zigel ЖШС-ы ... ... ... ... ... ауданындағы Жайылма ауылының керамикалық саз балшығын
пайдалану арқылы дүниеге келетін кірпіштің өзіндік ерекшелігі бар. Бұл жоба
іске ... ... іске ... ... 34 ... шығаруға мүмкіндік туады
екен. Ерекшелігіне келсек, жылу сақтағыш қабілеті мен салмағын ... ... ... ... ... ... Бұл жобаға ат салысып ... ... ... мұндай кірпішке ағаш жаңқаларын қосады екен, ... ... мол қоры бар ... ... ... 7 жер қойнауын пайдаланушылармен мәрмәр,
мәрмәрленген әктасын игеру және ... ... ... ... қоспасын өндіру
жөніндегі «Мәрмәр тас» ЖШС-нің жобасын іске ... ... ... ... ... ... ... «Стройтель» ЖШС-де және «Dala Grop» ЖШС-де
қаптайтын кірпіш өндіру жоспарланған [43]. Қапшағай қаласында «КНАУФ» ... ... ... ... алу үшін ... АҚ-н ... ... жөніндегі жоба іске асырылуда, «Каро» ЖШС-де қабырға блоктарын
және қаптайтын ... ... ... ... ... салу
жоспарланған. Сонымен қатар, «Қазақстан құрылыс компаниясы» ЖАҚ-да және
«Полимер» ЖАҚ-да (Заречный пос.) ... ... мен ... өндіру
жөнінде қуаттар бар, «Темір» ЖШС-де сантехникалық бұиымдар, ... ... ... ... өндіру жоспарланған.
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Байқожа елді мекені жанынан ... 56 млн ... ... ... ... кені ... жылдан бастап кәсіпкерлер қолдауымен жылына 1 млн ... ... жаңа ... ... қолға алынуда. Егер зауыт іске ... жуық ... ... табылады деп күтілуде. Сонымен қатар, «Казвернал»
компаниясы 2007 жылдың соңына қарай құрғақ құрылыс қоспасы мен ... ... ... ... ашу ... ... ... ЖШС үш
тас ұнтақтау, майдалау мен ... ... әр ... ... тас
шығаруда. 2006 жылы 394,6 мың тонна өндірген.
Энергетика кешенін дамытуда Жамбыл облысында – ... ... ... алып ... жылу ... ... жобасы, бұл газ-поршенді жылу
электр стансасы 2007 жылы басталып 2008 жылы ... ... ... күні құрылыс алаңы үшін 2,2 гектар жер телімі беріліп,жылу ... ... ... ... жасалынып жатыр. Алматы ... ... ... қолға алынған қуаты 5 МВт дейінгі ГЭС-тер салу
жоспарланған. Оған Бортоғай ГЭС-ның құрылысы (20 МВт), ... ... ... ... бар ... Тентек ГЭС-ның (30 МВт) құрылысын қосу
жоспарлануда.
Ауыл шаруашылығы. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... 100 %-тей ... пен ... ... өндіретін аудан болып табылады.
Ал енді бұл өнімдердің қазіргі жағдайы, болашақ даму ... ... ... ... ... басты маманданған бағыты – техникалық
бағыттар. Шитті мақта мен қант қызылшасы, дәнді ... ... ... ... ... ... мың тонна
[33,18б .]
| ... ... ... қызылшасы |Күріш ... |324,1 |1043,7 |578,7 ... |223,1 |371,0 |183,5 ... |287,1 |272,7 |214,3 ... |465,0 |310,8 |284,6 ... ... егістік жерлері 20 мың гектар (Алматы, Жамбыл
облыстарында ғана өсіріледі) деңгейінде ... және ... ... жылы 154 ц/га деңгейінен 2005 жылы 209 ц/га ... ... ... жж. 3 ... ... 2003-2005 жылдар кезеңі ішінде өсім
15,4 пайызды құрайды [33,18]. Бұл оң ... ... ... және осы саланың
ғылыми-техникалық әлеуетін пайдалана отырып, дамыту керек. ... ... ... және Тараз қалаларында қант зауыттары
жұмыс істейді. Мысалы, Жамбыл қант зауытының құрылысы 1932 жылы ... ... 9 ... ... қант өнімдерін шығарды. Қазіргі Жамбыл
«Қанты» АҚ 1104,5 млн. Теңгеге 177,0 мың ... қант ... ... ... ... ... ... рафинадталған ұнтақ қант 50 кг, 25 кг;
• рафинадталған ұнтақ қант 1,2 кг пакеттер;
• рафинадталған тез ... ... сары және ... ... ... мен Іленің сағасындағы суармалы жерде күріш (Қызылорда,
Оңтүстік ... ... ... дақылы өсіріледі. Бірақ
республика бойынша 85-87 пайыз күріш өнімін Қызылорда облысы ... ... 83,6 мың ... ... ... ... егіс ... соның
ішінде 70,7 мың гектар жерге күріш егіледі [35]. 2005 жылы 284,6 ... ... өнім ... ... ... сорттары – ақмаржан, кубань,
авангард т.б. Бұл облыста ... ... ... мен ... ... ... сай таза ... өнім шығару іс шаралары жүзеге асырылуда.
2006 жылы күріш тұқымын жаңалау үшін Ресейдің Краснодар ... ... ... ... ... ... [35]. ... таңда Қазақстанның ауыл
шаруашылығы өндірушілері өнімдерін өтуізу үшін шетелдерге шығады. Батыс
Еуропа, Азия және ... ... ... Бұл ... ... мен сапа ... қатаң сақталады. Онсыз бұл рыноктарға шығу
мүмкін емес. Ең қатаң талап - өнімнің қауіпсіздігі ағза үшін ... ... ... ... Осы ... шешу үшін Арал ... және ауылшаруашылығы ҒЗИ ... мен ... ... ... ... ... ... 2004 жылы өндірістік сынақ өткізіп, «Гулливер» сауда ... ... жаңа ... ... Бұл ... ауыл ... тіркелген. Препараттың тиімділігі сол 25 грамм/га ... ... ... 98-99 ... ... ... Қазірде
аймақтағы «Шапағат», «Диқан», «Жаңажол», «Абзал и К» ЖШС ... ... өз ... ... ... ... пайдалануда.
«Гулливермен» өңделген танаптардың орташа өнімділігі 50-55 ц/га. ... ... 0-1 ... дейін төмендейді. Бұл гербецитті ... ... ... ұлғаюда. Мәселен, 2005 жылы 5 мың гектарға,
2006 жылы 15 мың гектарға ендірілген [44]. Бұрын Қазақстан ... ... ... едік, енді экспорттауға мүмкіндік бар. ... ... ... ... ... бұл ... күріш
шаруашылығының күн тәртібінде тұрған күріш кластері ... ... ... ... оны өңдеуге және күріш қабығынан қаптауыш материалдарын,
брикеттерді, спиртті, жартылайдайын фабрикаттар өндіруге ... ... ... кластерін дамыту көзделіп отыр.
Аталған кластердің аймақтық мамандандыруы немесе оның жұмыс ... ... ... және де өз ... ... ... ... пайдаланатын кәсіпорындар орналасуы мүмкін ... ... ... ... ... ... жаңа ... меңгеру,
қажеттілігі бар (тағам өнімдерін, құрама жемшөп, крахмал сірнесін, жылу
өткізбейтін ... ... ... және т.б., ... ... ... брикеттерді, жартылайдайын
полуфабрикаттар).
Кластердің инновациялық инфрақұрылымын дамыту ... ... ... ... ... және ауыл ... ҒЗИ негізінде жүзеге
асырылады.
Осы кластердің дамуы келесі жобалардың іске асырылуын қосады:
I кезең (2005-2007 жылдар)
... ... ... жылу ... материал – арболит
өндірісін ұйымдастыру.
• Дән қалдықтарынан құрама жемшөп өндіру.
• Сүрленген күріш ботқасын өндіру.
• II кезең (2008-2015 ... ... ... ... ... ... ... Брикет отын өндіру.
• Көн мен күріш сабасынан биогаз ... ... ... картон қағазын өндіру.
• Күріш қабығы негізінде органоминералдық тыңайтқыш шығаратын өндірісін
құру. [35].
Оңтүстік Қазақстан облысы еліміздегі мақта ... ... ... жағдайы қолайлы өңір болып табылады. Облыс жағдайына қарай мақта
өсіруді екі ... ... ... ... және ... ... – Сарыағаш, Ордабасы, Түркістан мен Отырар аудандары, ал ...... мен ... аудандарын жатқызуға болады. Оңтүстік
Қазақстан облысында 20 ... ... ... бар. ... ... ... 100 млн. АҚШ доллары шамасында пайда ... ... 6 ... ... Н.Назарбаев «Оңтүстік арнайы экономикалық
аймағын» құру туралы жарлыққа қол ... ... жж. ... даму ... ... ... ... бұл
жарлыққа сәйкес «Оңтүстік арнайы экономикалық аймағы» 2015 ... ... ... ... кезеңге құрылып, онда ... ... ... ... және тігін саласын кешенді дамытатын болады. Бұл Сайрам
ауданында жүзеге асырылады. Жалпы мақта талшығын тереңдетіп өңдейтін, ... ... ... ... және ... 15 ... ашу ... жеңіл өнеркәсібін дамытуға үлкен сеп болары сөзсіз.
Мәселен, жіп иіру талшықтан ... есе, мата етіп ... 5-6 есе, ... ... 10 есе ... көресіз. 90 пайыз өз мақтамызды қымбат бағаға
сырттан ... ... ... ... жіп ... мақта шығарумен
айналысатын әлемдегі ең озық технологиямен жасақталған «Ютекс» және «Қазақ-
орыс тоқыма ... ... ... ... ... жіп етіп иіруге
маманданған Шымкенттегі «Ютекс» ... ... Даму ... ... ... ... ... жаңа жобаларды іске асыруда. Оның технологиялық
қондырғысы Германияның «Riter» фабрикасынан алынған жылына 6050 тонна ... ... ... бере ... Қазіргі кәсіпорында 350-ге жуық адам жұмыс
істейді. Орташа айлық жалақысы 17 мың ... ... ... 2005 жылы
34 млн. тонна өнім тауарын өндірген. 2004 жылы ... ... ... кәсіпорыны бүгінде Оңтүстік Қазақстанды ғана емес, бүкіл ТМД
елдеріндегі мақта талшығынан сұр ... ... ... өндіріс орнына
айналып келеді. Қазіргі бірегей кәсіпорын Балтық бойындағы ... ... ... ... жасасқан. Германия, Испания мемлекеттері де
Оңтүстік жаңа кәсіпорындар мен өндірістік байланыс орнатуды мақсат ... ... ... 417 мың ... 2002 жылы 360,1 тонна,
2003 жылы 382,3 мың ... 2004 жылы 467 мың ... өнім ... ... ауданның мемлекеттік аймақтық
бағдарламаларының бірі-ауыл ... ... ... өңдеу саласын одан
әрі дамыту болып табылады. Алматы ... ... ... Жаңа Шамалған
селолық округіндегі жаңа «Алтын Нан» комбинатынан Қазақстанды ғана ... ... ... ... ... ... шығарылуда.[46]. Бұл еліміздегі кодитерлік фабрикаларына
аса қажетті ... ... ... шет елдерден әкелетінін ескерсек,аталған
өнім кондитерлік тағамдармен қатар, сәбилердің сүйікті тағамы балмұздаққа,
халва жасауға да ... ... ... ... ... дәні ... ... кезде аталған шикізатты
көші Өзбектер мен Қырғыздар, Ресейлік өндіріс орындары тұтынуда. ... ... ... ... ... күн ... сайын өсуде. 100
тонна жүгері дәнінен, 50 ... ... ... ... екен. Бұл зауытта
қазір күніне 5 ... ... майы мен 10 ... ... дайындалады екен.
Жамбыл облысында «БМ» ЖШС-гі 2007 жылдың бірінші жартысынан жүгері дәнінен
биоэтонол зауытыніске қосуға кірісті. Бұл ... ... ... ... ... ... ... 3 есеге көбейтуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... Азия-Қазақстан» ЖШС-гі көкөніс, жеміс
консервілері мен тетрапакет жеміс шырындарын ... құны 5 ... ... 2007 жылы аяқталып іске қосылу көзделген. Оңтүстік Қазақстан
облысында «ЭкоПродуктГруп» ЖШС, «Шымпласт» ЖШС, «Ошай» ЖШС, «АсылНұры» ... ЖШС ... ... ... мен консерві
өнімдерін және табиғи ... ... үш ... бірі. Оңтүстік
Қазақстан облысы өзін әлі ... ... ... қамтамасыз ете
алмайды. Мысалы, картоп-Қырғызстан мен Жамбылдан, сәбіз-Жамбылдан, жемістер-
Қытай мен Иран елдерінен әкелінеді. Алматы облысында «Голд ... ... ... ... ... және т.б. ... өнімдерін өңдеуге
«Ақжол» ЖШС-і зауытының толық тиеуді қамтамасыз ету, ... ... ... ... Продукт» компаниясымен қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... жемістерді өңдеу
жөніндегі цехтар құрылысын салу, Кербұлақ ауданында ұйымдастыру.
3. РЕСПУБЛИКА ЭКОНОМИКАСЫН ДАМЫТУДАҒЫ ТАРИХИ ҚАЛАЛАРДЫҢ ... ... ... ... ... ... ... экономиканы дамытудағы маңызы дегенге келетін
болсақ, ... ... ... ... және орта ... саны өте көп ... ... бұл тарихи-мәдени әлеуітімізді
туристік ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту арқылы,
аудан экономикасына ықпал ете аламыз. Ал, туризм Қазақстан экономикасында
кенже дамып келе ... ... Оның ... ... бар. ... ... кеңес өкметінің құрамында болғаны белгілі. Ол кезеңде ... жүйе ... ... ... орындайтын ағартушылық жұмысы
жүесінің бір элементі ретінде қарастырған. Сондықтан да ... ... ... ... ... тағы басқа көрнекті орындар
қатары жарнамаланбай, сұраныссыз қала берген.
Туризм индустриясы ... ... бір ... экономиканың бір саласы ретінде мақсат ... ... ... ... үлкен бөлігі жергілікті бюджетке
түсетініне қарамастан жергілікті басқару органдары ... ... ... мойындамау, саланың дамуына тежеуші ... ... ... ... реті бойынша туризм табыстылығы жөнінен
машина жасау мен мұнай өндіуден ... ... ... ... ... Қытайлықтардың ұлттық синволы айдаһардың мүсінін салып елге
туристер шақыруы, Францияның тұтас бір ... ... ... ... ... емес.
Мамандардың айтуынша,орта есеппен,елге келген шетелдің бір
туристінен түскен қаржыға,оған барабар,9 тонна тас ... ... 15 ... немесе 2 тонна жоғарғы сортты бидайды сатып алуға болатындығын.
Туризм мемлекет экономикасына үш оң нәтиже береді екен.
1. ... ... ... ... етеді және ... ... ... сияқты экономикалық оң ықпал етеді;
2. Халықты жұмыспен бірден-бір сала;
3. Елдегі, белгілі бір аумақтардағы инфрақұрылымды жақсартады;
Сондықтан да бұл тұжырымдама туризм саласындағы ... ... ... ... ... ... ... ауданы аумағындағы көптеген қалалар
орны мұражайландырылмаған тарихи,табиғи қалпында ... тұр. Кез ... ... енетін тарихи-мәдени ескерткіштер қалпына келтіру
және мұражайландыру барысында белгілі дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... төленгенімен өзімен алып
кете алмайтын,бұндай туристік өнім көрерменді қызықтырып,қызығушылығын
арттырып, ерекше сезімге бөлейтін ... ... ... мемлекеттік деңгейде «Мәдени мұра» бағдарламасы іске
асырылуда. ... ... ... қалаларды консервасиялау мен
қазылған нысандарды қалпына, келтіріп, оларды ... ... ... ... және ... ... қосылуы тиісте, дамып келе жатқан туристік инфрақұрылымның
өзіндік торына айналу керек. Мысалы,консервация ... ... ... ... ... ... оазисінің
ескерткіштерін сақтап қалу бағытын ұсынды». Отырартөбе ... ... ... жататын Отырар мешітінің жобасы нәтежесінде консервация
жалғасты, ... ... ... қала ... собор
мешіті,қамалдар,бекіністер мен қабырғалары консервацияланған. 2005 ... ... ХVІ ... медресеге археологиялық консервация
жүргізілген.Талхир (Талғар) шығыс ... қала ... ... ... таңда консервация жұмыстары Ақыртас кешенінде
жүргізілуде, оның ... ... ... ... ... ... қаласының Антановка қалашығындағы буддалық храм мен
собормешітінде, сондай-ақ собор ... ... ... суға төзімді
сылақпен консервация ... ... ... төбесі кірпішпен
жабылған [48].
«Мәдени мұраға» кіретін барлық ескерткіштер ... ... ... мұражайландыру обьектілері ретінде қарастырылады. Президенттің
2005 жылғы 18 ... ... ... ... ... ... бар ... жөніндегі мәліметтерді толықтыру шарттары алға қойылды.
Қазіргі кезде туризмнің Оңтүстік немесе Түркістан - ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан әр ... және ... ... ... бай ... ... саналады. Қаңлы
мемлекетінің ескерткіштері Тянь-Шань мен Сырдарияға ... Ұлы ... ... Испиджаб-Будухкет, Газгирт, Шымкент, Усбаникет,
Отырар, Яссы-Түркістан, ... ... ... ... 30 ... ... Республикасындағы Ұлы Жібек жолының туризм
инфрақұрлымын дамыту бойынша Бүкіл әлемдік ... ... және ... түркі тілдес мемлекеттердің Ташкент декларациясы Президенттің
жарлығымен және 1998 жылдың 27 ақпанындағы «Ұлы ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің мәдениеттік мұрасын
сақтау мен мұрагерлік дамыту және ... ... ... ... ... бағдарламаны қамтамасыз етеді [49] .
«Ежелгі Түрік қағанаты және ... ... ... Қазақстан мен Еуропа ... ... ... және ... байланыс жолы болғанын көрсетеді.Тарихи қалалар
бойынша маршрут ұйымдастыратын болсақ, ... ... ... ... ... ... қаладан бастау алады /Шымкент
қалашығы/.Қала б.э.д.ІІ ғ. пайда болған. Бұл жерде ... ... ... ... Қалашық негізінде, Шымкент
қаласының тарихына арналған мұражайы бар археологиялық парк ... ... бай ... жиналған облыстық тарихи өлкетану мұражайымен
танысуға болады.
Шымкенттен кейін ... 8 км ... ... ... ... орналасқан ежелгі Испиджаб-Сайрам қаласына апарады. Ол
Мәуереннаһрдың ең ... ... ... \Сырдарияның шығыс
территориясында\.Ұлы Жібек жолының Ташкентке,Бұхараға, ... ... ... Батыстан, Еуропаға; Солтүстік Дешті-Қыпшақ; ... мен ... ... ... Бұл ... Қожа ... Яссауй өмірге келген,
әкесі Ибрагим Ата мен шешесі Қарашаш ана ... бар. ... ... ... ... ... ... ғ.жататын
минариет сақталған. Сайрамнан Шымкент арқылы тас жол ... ... ... ... Арыс ... ... ... Арсубаникет қаласына,қазіргі Жуантөбе, Қараспан төбе ... ... ... Осы ... І-Х ғ., ... ... және ... мовзолейлерді байқауға болады. Маршрут
одан әрі Арыс қаласы арқылы тас жолмен Шәуілдір ауылында ... ... ... оазисіне апарады. Бұл ескерткіш ежелгі түрік археологиясы,
тарихы мен мәдениеті керемет ХІVғ.соңы-ХV ғ.басына жататын ... ... Ол ... да, ... жартылай қалпына келді. Ортағасырлық
моншаның қалдықтары қызығушылық тудыруда.Тұрғын кешені әр ғасырлық, ХІІІ-
ХІVғ.жататын қыш шеберханалар, ... ... ... ... ... ... ұсынылады. Құйрықтөбе-бұл Кедер қаласы.
Х ғ.жататын ежелгі мешіт жартылай қалпына келтірілген.
Арыстан баб мавзолейін экскурсиялаумен қарастырылады. Бұл жерде ... ... ... Арыстан баб жерленген. Отырар мен танысу 1-3 күнге
созылуы мүмкін. Түркістанға туристер Шәуілдір-Түркістан тас ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ тарихи
музей,шығыс базары және т.б. қызықты жерлері бар.Түркістаннан автотрассадан
батысқа қарай 40 км жерде орналасқан ... қала ... ... ұсынамыз.
Сауран құнды ... ... ... ... жақсы
фортификацияланған және қазып алынған обьектілеріне ... ... ... пен ... ... сол ... қайтып оралуға болады немесе Қаратаудан асып
\көлік ... ... ... ... ... Баба-Ата ауылын көріп
Кентау қаласы арқылы өтуге ... ... ... құнды мешіті сақталып
қалған Шаян арқылы өтіп Шымкентке ... ... бұл ... маршрут мұсылмандық қасиетті жерлерді көруге
келетін сенушілердің жолына сай ... ... баб және Қожа ... ... ... көбіне, Қырғызстаннан, Өзбекстаннан, Тәжікстаннан, Ресей
федерациясынан келген ... ... бар ... ... ... ... 200000 адам болады және сенушілер мен
туристер ағымы тез ... ... ... ... ... ... тарихи-мәдени
құдылығы мен экспозициялық дизайнының әсерлілігі оны тамашалауға ... ... ... ... ... қаланың мәдени-әлеуметтік инфрақұрлымын дамыту арқылы
Түркістанды ... сай ... ... орталыққа айналдыру
жоспарланған. Қожа Ахмет Яссауй кесенесі ғимаратының шетелдік инвестицияның
және ... ... ... ... ... сай ... ... Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қоры мұражайының
республикадағы тарихи қорық мұражайлардың ... Қожа ... ... ... ... Бегім кесенелері, «Қылеуіт» жер асты мешіті, жұма
мешіт, «Шығыс моншасы» ғимараттарымен ... ... ... ... Ата, Сауран және т.б. 100-ге тарта ортағасырлық қалалар мен
қалашықтар, сәулет ... діни ... ... ... ... ... ... Сұлтан қорық мұражайы» республикалық, халықаралық
туристік маршруттың маңызды ... ... ... мұражай өзінің қорғау
аймағында 19 тарихи-мәдени ескерткішті қамтитын 5 ... ... ... ... 2003 жылы 304,0 мың адам ... ... жылы олардың саны 322,0 мыңға, 2005-2006 жылдары 350 мыңдай адам
келген.
Жетісулық (Алматылық) ... ... және ... ... ... ретінде қала маңы мен бірге Алматы мен Талдықорған
болады. Алматыдан шеңберлі маршрут ... ол мына ... Есік ... сақ ... ... Талхир қалашығы мұнда туризм
обьектілеріне жататындар сақ патша қорғандары және ... ... ... ортағасырлық қала.
Алматыдан тағы бір Тамғалы ғибадатханасына бағыталған. Бұл
Қазақстанның ежелгі ... ... ... ... ... ... қарай 170 км жерде орналасқан.
Қарлұқтық жабғу сарайы, мешіті, буддалық ... бар ... ... Қаялықтан Талдықорғанға дейін және қаланың
Шығысынан 35 км ... ... ... бойында орналасқан Ешкі өлмес
Ғибадатханасынан Талдықорғанға дейін екі ... ... ... жөн.
Тараз уезіне Тараз (мұражай)-Төменгі Барысхан қаласы-Жетітөбе хан
қорғаны-Ақыртас кешені маршруттары ... ... ... кешені өзіне
саяхатшылар мен сыйынушыларды қызықтырады. Осы маршрут ... ... құру ... ... ... Бибі ... қайта қалпына келтірілгеннен кейін Тараз-Айша
Бибі және Бабаджа қатун маршруты қазіргі таңда жұмыс істеуде және туристер
қатарын ... Шет ел ... ... ... 1956 жылдан
басталған. Сол жылы республикаға 20 елден 100-ге жуық туристер келсе, 1964
жылы 2409 турист оның ішінде ... 1749 ... ... ... ... бастап шет елдік туристерге тарихи-мәдени ескерткіштерді көрсетуге
байланысты ... ... және ... ... ... ... ... Республикалық мәдениет және спорт пен туризм
министрлігінің үйлестіруімен ... ... ... ... ... ... орнатылды. Бұдан өзге де
жекелеген халықаралық туристік фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... 2001 жылы барлығы 1250 шет
елдік туристер мен қонақтар қабылданса [52,15], 2002 жылы 791, 2003 ... [53,4], ал 2004 жылы 779 шет ... ... [54,10] ... Қазақстан аймағындағы тарихи қалалардың ... ... ... ірі су ... ... ... Талас, Шу, Іле
өзендерінің бойында), ірі сауда-керуен жолдарының ... (б.з. ... ... жолы ... ... Оңтүстік аймақ қалалары, отырықшы-
қалалық мәдениет дамыған Орта Азия қалалары мен ... ... ... ... ... ... ( ... ғ.ғ.)
Ал, Оңтүстік Қазақстан (Сырдария аңғары) ... саны ... ... 150 мың – 160 ... ... Бұл ... астаналық
қала мен ірі қалаларда 4000-нан 10000-ға дейін адам тұрған. ХІ ... ... ... ... ... болған, бұл Қазақстандағы
халық ең көп шоғырланған қала (40 мың ... ... ... ... адам, орташа қалаларда 1500-3000, шағын қалаларда 1500-ге жуық адам
мекендеген. Ал Оңтүстік-Батыс Жетісуды (Шу мен ... ... жүз мың адам ... Ірі ... - ... он мың ... ... адам, Навакетті 21250 адам, Баласағұнды 6000 мың адам, Нүзкет пен
Текабкетті төрт-бес мың шамасында, кіші ... 1500 ... адам ... ... ... аралығында Солтүстік Шығыс Жетісуды (Іле аңғары) 35000
мың адам мекендеген.
Оңтүстік Қазақстандағы ірі ... ...... ... мен ... ... ... Батыс Жетісуда – Тараз бен
Баласағұн; Солтүстік Шығыс Жетісуда – ... мен ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Тек қана
бұл аймақтың туризм ... ... ... және ... баса ... ... тиіс. Бұл аймақтың экономикасы да қазіргі ... даму ... ... ... ... мен ... кен ... дамуына үлкен үлес қосуда. ... ... бұл ... күріш
дақылының 85-87 пайызын береді. Оңтүстік Қазақстан облысы Қазақстан бойынша
мұнай өңдейтін үш зауыт болатын болса, соның бірі – ... ... ... ... ... ... 50 ... өндіреді.
Климаттық жағдайы мақта өсіруге қолайлы, Оңтүстік ... ... ... ... 40 ... ... облысында Қазақстан бойынша фосфор өнімдерінің 100 пайызын
өндіреді және Оңтүстік энергетикалық қауіпсіздік сақтау үшін ... ... іске ... ... мен ... ... табиғаты негізінен, қант
қызылшасы мен жүгері өсіруге мамандаған. Мысалы, Алматы ... ... ... ... ... ... ... сірнесін алу да және
мұны көрші ... мен ... ... аймақтарына экспортқа шығарамыз.
Жалпы қорыта ... ... ... ... тарихи
құндылықтарға, рекреациялық орталықтарға бай және өнеркәсібі дамыған ірі
аудан. Бұл ... ... ... үшін алатын орны бөлек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Байпаков К.М. ... ... ... ... ... ... (ҮІ-нач.ХІІІ б.б.).- Алматы: Наука, 1986.-254 с.
2. Қазақстан тарихы (Очерктер). – Алматы: ... 1994.-95 ... ... С.Л. ... ... ... ... в.в. О долине реки Талас
и смежных районах. // ... ... по ... и ... ... ТИИ АЭАН ... // ... 1960. – т.8
4. Баласағұн Жүсіп. Құтты білік. – Алматы, 1986. – 320 б.
5. Жолдасбайұлы С. ... және ... ...... Ана ... 176 ... Байпаков К.М. Краткая история археологии Казахстана. Научные достижения
// Институт археологии им. А.Х.Маргулана. – Алматы: Ғылым, 1989. – 320 ... ... К.А. ... ... ... средневековых городов Казахстана
// средневековая городская культура Казахстана и Средней Азии. – Алматы,
1983. – 250 ... ... С.Л. ... арабских источников ІХ-ХҮІ в.в. – Алматы, 1960.- т.8
9 Грошев В.А. Ирригация Южного Казахстана в средние века. – ... ... 156 ... ... К.А. ... города и их значения в истории казахских
ханств в ХҮ-ХҮІІ вв. – Алматы, 1969. – 171 ... ... ... есеп // 2004-2006 «Мәдени мұра»// ... 4-5 ... ... К. ... ... ...... Аруна ltd, 2005.-
316 б.
13. www.almaty.kz/pade, Айқын. У.Шәлекенов. ... ... ... ... тарихы
15. Бартольд В.В. К истории о решении Туркестана. соч. Т.Ш. – Москва, 1965.-
223 с.
16. Нұсқабайұлы Ж., ... Ө. ... ...... Рауан, 1997. –
176 б.
17. Қазақстан тарихы туралы ... ... Ауд. ... С. – ... 2005. – 300 ... httр: // ... kz / intex ... Берденова К.А. Түркістан аймағындағы қалалардың даму барысы (ХІҮ-ХҮІІ
ғғ.). // Вестник университета «Кайнар».- Алматы, 2004.- №1
20. http: // www. ... ... ... ... оқу ... ... арналған оқулыұ
тесті).- Алматы: Шың, 2006.- 251 б.
21. Жолдасбайұлы С., Нұрқанов Б., Садықов Ж., ... Ж., ... Е. ... ... ... // Қазақ тарихы. – Алматы, 2004.- №7
22 Ержанов Ж.Е. Сунақтар және Сунақ қаласы. – ... ... 1996.- 306 ... ... ... ... немесе қасиеттеі қорған ... ... 2006, 28 ... ... К., ... Е. Сауран орта ғасырлық қуатты қала. 2004. Абай
журналы, №1, 4 бет
25.Казахстанская правда. 2007, 28 ... ... ... Е., ... Т.О., ... Қ. ... экономикалық және
әлеуметтік геогарфиясы. /10 сынып/. Алматы, Мектеп, 2006, 99 ... ... Р.Р. ... ... ... ... 1996. №7, стр.116-121
28. Байпаков К. О локализации средневековых городов Южного ... ... в ... ... 1977, ... ... ... Дербисали. Мечети и медресе Казахстана. Простор, ... ... ... /ҚР ... ... ... 2006, 300
бет.
31.Бигалиев Ж. , Жамалбелбеков Е., білдебаева Р. Қазақстан топырағы және
оның экологиясы. А., Санат, 1995, 128 ... ... kz // main. ... Қазақстан тәуелсіздік жылдарында /ҚР статистика агенттігі./ Алматы,
2006, 380 ... htt:// ... ... Қазақстан облысы
35. htt:// kyzylorda. kz// .Қызылорда облысы.
36. Сырбойы газеты. Ванадий элементі, Нұрбек Әлиша , 2007, 8 ... ... ... ... ... . 2007, 4 ... 3 бет
38. Сырбойы. Құмкөл қараалтын аймағы . 2007, 18 сәуір, 3 бет
39. Суюмбаева С.Т. Социально-экономическая география в таблицах и ... 2005, 148 ... ... Қазақстан. Төлепберген М, Сәттібайұлы М. 2007, 27 сәуір, 1 бет
41. Егенмен Қазақстан. ... ... 2007, 20 ... 1 ... ... ... әкімінің 2004-2006 жылғы есеп беруі. Индустриалды
инновациялық даму бағдарламасы.
43. Статистическое ... ... ... №2, март, 2005, -80 стр.
44. Сырбойы. Ғылым көмекке келеді. Т.Қарлыханов. 2007, 5 сәуір, 2-3 бет.
45. Серікұлы Б. ... ... ... ... ... ... ... 2007 ж.
46. Егемен Қазақстан. Күмісжан Б. 2007, 17 қаңтар, 1 бет
47. Мазбаев О.Б., ... Б.Н., ... Б.К. ... және өлкетану
негіздері. /оқу құралы/, 2006, 74 бет.
48. Археологиялық зерттеулер жайлы есеп. Алматы, 2005, 5-7 беттер
49. Қазақстан Республикасының «Туризмды ... ... ... ... ... мәдени мұрасы. // Байпақов К. ... ... ... 2005, 46-49 ... ... М.Б. ... толталитарлық жүйедегі Қазақстанның сыртқы
байланыстары (1946-1991 жж.), Алматы, Санат, 1998, 108 бет
52. «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік ... және ... ... ... 2002
жылғы жұмыс есебі. 27 бет
53. «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи және ... ... ... 2004
жылғы жұмыс есебі. 23 бет
54. «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи және мәдени қорық мұражайының 2005
жылғы жұмыс есебі. 32 бет

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның орта ғасырдағы қалалары5 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Балқаш аймағындағы дауылдар және борасынмен құмтасымалдануын бағалау23 бет
Батыс Қазақстан экономикалық аймағындағы Атырау облысы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь