Қазақстан, Ұлыбритания және Канада елдерінде жалпы білім беретін мектепте жаратылыстану пәнін оқыту ерекшеліктері (салыстырмалы сипатта)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Жалпы білім беретін негізгі мектептердегі физиканы оқытудың жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Ұлыбритания және Канада елдерінің орта мектептегі физиканың дәстүрлі курсынмодернизациялау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Физиканы оқытуға әзірлеу үшін оқушылардың қабілетін дамыту қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2. ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Физиканың базалық курсын құрудың принциптері ... ... ... ... ... ... ...

2.2 Жоғары білім беретін мектептерде физика пәнін оқытудағы тәрбиелік.эксперимент нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлттық мәдениетімізді ұлықтап, бар мен жоғымызды түгендеп, жүйелеп, келер ұрпаққа аманат ету – «Мәдени мұра» бағдарламасының басты мақсаты болуы тиіс» – деген сөзінің білім беру жүйесіне де тікелей қатысы бар деп білеміз. Себебі, болашақ ұрпақты тәрбиелеуде қазақ халқының сан ғасырлар бойы жинақтаған ұлттық тәрбие мұрасы да ұлттық мәдениетіміздің ажырамас құрамды бөлігінің қатарынан саналады. Сол себепті қазақ халқының отбасындағы және мектепке дейінгі тәрбие үрдісін, бастауыш, жалпы орта және арнаулы орта білім беру жүйесіндегі тарихи тәжірибелерді жинақтап, оларды қорыту және солардың негізінде бүгінгі мектептеріміздегі оқу–тәрбие процестерін қайта зерделеу, қазақ мектебін бүгінгі өркениетті елдердегі мектептер қатарына жеткізу жолдарын қарастырудың қажеттілігі анық байқалады.
Бұл мәселе бойынша Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім беру жүйесінің міндеттері қатарында жас ұрпақты азаматтық пен елжандылыққа, өз Отаны – Қазақстан Республикасын сүюге, әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне баулу, қазақ халқы мен республиканың басқа да халықтарының тарихын, әдет–ғұрпы мен дәстүрлерін т.б. қазіргі заман зерделеу, оқып үйрнеу қажеттіліктері атап көрсетілген.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан -2030». Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әлауқатының артуы» атты жолдауына орай қоғамның білім беру жүйесін жаңарту мен жетілдіруге деген талап-тілектерінен туындайды [1] . Қазақ елінің Ата Заңында жалпы орнта білімнің баршаға міндеттілігі жүктелген. Осыған байланысты білім беру саласындағы мемлекет саясатын анықтайтын Қазақстан Республикасының
1. Назарбаев Н.Н. Қазақстан – 2030: барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Білім. – 176 бет.
2. Білім беру туралы Қазақстан Республикасының заңы. – Алматы: РОӘК, 1992. – 48 бет.
3. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. – Алматы: Қазақстан, 1995. – 45 бет.
4. Базистік оқу жоспары: - Алматы. РИК, 1994. – 48 бет.
5. Проблемы единого уровня общеобразовательной подготовки учащихся в средних учебных заведаниях: /Под. Ред. чл-кор. АПН СССР В.М.Монахова. Москва: Педагогика, 1983. – 144 стр.
6. Скаткин М.Н. Проблемы современной дидактики, 2-ое изд. Москва: Педагогика, 1984. – 96 стр.
7. Скаткин М.Н., Краевский В.В. Содержание общего среднего образования. Проблемы и перспективы. Москва: Знание, 1981. – 96 стр.
8. Зорина Л.Я. Системность – качество знаний (новое в жизни, науке, технике: серия «Пед. и псих.»). Москва: Знание, 1976. – 64 стр.
9. Дидактические основания формирования содержания образования по предметам естественно – научного цикла. – Вкн: Вопр. Конструирования содержания общего среднего образования. / Под. ред. В.В.Краевского. Москва: 1980. – 69 стр.
10. Лебеднев В.С. Содержание образования: Учеб. Пособие. Москва: Высшая школа.1989. – 360 стр.
11. Менчинская Н.А. Психологические вопросы развивающего обучения и новые программы. // Сов. пед., 1968, №6, 21-38 стр.
12. Менчинская Н.А. Проблемы учения. // умственного развития школьника. Москва // Педагогика, 1989. – 60 стр.
13. Качество знаний учащихся и пути его совершенствования / Под. ред. М.Н.Скаткина, В.В.Краевского, НИИ общ. Пед-ки. АПН СССР. Москва // Педагогика, 1978. – 205 стр.
14. Краевский В.В. Проблемы научного обоснования обуч. (Методологический анализ) – Москва // Педагогика, 1977. – 264 стр.
15. Теоретические основы процесса обучения в советской школе / Под. ред. В.В.Краевского, И.Я.Лернер; Научн-исслед. инс. Общей педагогики. АПН СССР. Москва // Педагогика, 1989. – 320 стр.
16. Теоретические основы содержания оющего среднего образования / Под. ред. В.В.Краевского, И.Я.Лернера. Москва: 1983. гл. VII, 2. Представление об учебном предмете, 195 стр.
17. Журавски М. Проблемы совершенствования содержания школьного курса физики в ПНР. Дисс. докт. пед. наук. Москва: 1986. – 340 стр.
18. Каменцкий С.Е. Проблемы изучения основ электродинамики в курсе физ. Средней школы. Пособие для учителей. Москва: Просвещение, 1978. – 127 стр.
19. Каменцкий С.Е., Пустильник И.Г. Электродинамика в курсе физ. средней школы: Автореф. дисс. докт. пед. наук – Москва: 1978. – 44 стр.
20. Кабаканова С.Ш. Преемственность в формирований квантовых представлений у учащихся общеобразовательной школы: Автореф. дисс. докт. пед. наук – Москва: 1994. – 12 стр.
21. Маженова А.Б. Развитие у учащихся общеобразовательной школы знаний законов термодинамики при изучении физики, химии, биологии. Автореф. дисс. докт. пед. наук – Москва: 1986. – 16 стр.
22. Методика преподавания физики в средней школе: Молекулярная физика. Электродинамика. / Под. ред. С.Я.Шамаша. Москва: просвещение, 1987. – 256 стр.
23. Научные основы школьного курса физики. / Под. ред. С.Я.Шамаша, ЭЕ.Эвенчик. Москва // Педагогика, 1985. – 240 стр.
24. Основы методики преподавания физики в средней школе / Под. ред. А.В.Перышкина и др. Москва: Просвещение, 1984. – 398 стр.
25. Перышкина А.В., Родина Н.А. Физика: Орта мектептің 7 сыныбына арналған оқулық - өңделген 8-басылым. Алматы: Рауан, 1990. – 192 бет.
26. Перышкина А.В., Родина Н.А. Физика: учебник для среднего класса. Москва: Просвещение, 1969. – 192 стр.
27. Балашов М.М. и др. Проекты программ по физике для средний школы. Москва: МИРОС, 1992. – 72 стр.
28. Балашов М.М. Методика преподавания физики в 7-8 классах. Москва: Просвещение, 1991. – 46 стр.
29. Мамбетакунова Э.М. және т.б. Қырғыз республикасының мектептеринде физика және астрономия боюнча билим берүүнүн мемлекеттик стандарты /долбоор/ Бишкек: Қыргыз билим беруу институту, 1996. – 51 бет.
30. Тарасов Л.В. Современная физика в средней школе. Москва: Просвещение, 1990. – 188 стр.
31. Құсаинов А.Қ, Асылов Ұ.Ә.. Оқулықтану. — Алматы: Рауан, 2000.
32. Кусаинов А.К. Законодательство Германии в области обра-зования. — Алматы: АТУ, 1994.
33. Кусаинов А.К. Инженерно-техническое образование в Казахстане. — Алматы: АТУ, 1995.
34. Кусаинов А.К. История развития и становления высшего образования в Германии. — Алматы: АТУ, 1994.
35. Кусаинов А.К. и др. Некоторые особенности подготовки инженеров в университетах Германии // Вестник высшей школы Казахстана. № 5. — Алматы, 1995.
36. Кусаинов А.К. Подготовка инженерно-технических кадров в Германии. — Алматы: АТУ, 1995.
37. Кусаинов А. К. Развитие высшего образования в ГДР и создание единой системы образования ФРГ // Тенденции и стратегия непрерывного педагогического образования: Матер, межд. научно-практ. конф., 23—24 апреля 1998 г. — Алматы, 1998.
38. Кусаинов А.К. Развитие образования в Казахстане и Германии. — Алматы, 1997.
39. Кусаинов А. К. Развитие общеобразовательной школы в Казахстане (сравнительно-педагогический анализ). — Алматы: АТУ, 1995.
40. Кусаинов А.К. Развитие системы образования Федеративной Республики Германии и Республики Казахстан (сравнительно-педагогическая характеристика) // Автореф. дисс. докт. пед. наук. —Алматы, 1997.
41. Кусаинов А.К. Реформирование системы образования в Казахстане. — Алматы: АТУ, 1996.
42. Кусаинов А.К. Система высшего образования в Казахстане (сравнительно-педагогический анализ). — Алматы: АТУ, 1995.
43. Кусаинов А. К. Система школьного образования в Германии. — Алматы: АТУ, 1996.
44. Методологические проблемы сравнительной педагогики: Сб. науч. статей. — М., 1991.
45. Мусин К, С. Америкадағы педагопік білім және заң саясаты // Казақстан мектебі. № 5. — Алматы, 1998.
46. Мусин Қ.С. Америкалық білім беру жуйесі // Қазақстан мектебі. № 6. — Алматы, 1996.
47. Мусин К.С. Методика проведения сравнительно-педа¬гогических исследований // Вестник высшей школы Казахстана. № 1. — Алматы, 1998. ,*
48. Мусин К.С. Методологич&сжие вопросы сравнительной педагогики // Поиск. № 1. — Алматы, 1997.
49. Мусин К.С. Профессиональная подготовка учителей в Вели-кобритании // Мировые образовательные технологии: основные тенденции, проблемы адаптации и эффективность: Матер, респ. научно-метод. конф., 25—26 апреля 1997 г. — Алматы, 1997.
50. Мусин К, С. Салыстырмалы педагогика туралы // Казақстан мектебі. № 6. — Алматы, 1997.
51. Мусин КС. Социальная политика в области педагогического образования: сравнительный анализ. — Алматы: АТУ, 1998.
52. Мусин К С. Сравнительная педагогика: исторический экскурс // Вестник высшей школы Казахстана. № 1. — Алматы, 1997.
53. Мусин КС. Финансовая политика Англии, США, России и Казахстана в области педагогического образования // Вестник высшей школы Казахстана. № 3. — Алматы, 1998.
54. Башаров Р.Б., Мәженова А.Б. және т.б. физикадан жазбаша жұмыстар және оларды тексеру әдістері. Орта мектепке арналған методикалық құрал. Алматы. Рауан, 1996. – 176 бет.
55. Башаров Р.Б., Құдайқұлов М.А., Қалиев А., Айдаров К., Дүйсембаева Б.М. және т.б. тоғыз жылдық негізщгі мектепке арналған «Физика және астрономия» пәнінің бағдарламасы. // ИФМ, 1996, №1. – 45-52 беттер.
56. Дүйсембаева Б.М., Қазақбаева Д.М. Физика: Анықтамалық құрал. Алматы. 1996.
57. Қазақбаева Д.М.Физикадан тексеру жұмыстары. Алматы. 2000.
58. Қазіргі заманғы жаратылыстану концепциялары: Оқу құралы Алматы. 2003.
59. Разумовский В.Т. Физика в средней школе США. Москва. 1973.
60. Физика за рубежом. Москв. 1989.
61. Физика за рубежом. Москв. 1991.
62. Некоторые теоретические и практические аспекты межпредметных связей. Сборник научных трудов. Москва. Изд. АПН СССР, 1982. – 88 стр.
63. Физика в школе. №1, 1989. – 18 стр.
64. Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы орта білім. Алматы: РОНД, 2002. – 360 бет.
65. Программы средней общеобразовательной школы. Физика. Астрономия. Составители сборника: Ю.И.Дик., А.А.Пинский. Москва Просвещение, 1992. – 225 стр.
66. Қазақбаева Д.М. Жалпы білім беретін негізгі мектептің физика курсының базалық мазмұны және оны оқытудың әдістемесі. Диссертация жұмысы. Алматы, 1998. – 179 бет.
67. Маженова А.Б. Мектептегі физиканы оқытуға көзқарас. // ИФМ, 1996. №5. – 7-15 беттер.
68. Совершенствование преподавание физики в средней школе социалистических стран: Кн. Для учителя. / Под. ред. В.Г.разумовского. Москва: Просвещение, 1985. – 256 стр.
69. Бабанский Ю.К. Оптимизация учебно-воспитательного процесса: (Метод. основа). Москва: Просвещение, 1982. – 192 стр.
70. Ботвинников А.Д. Организация и методика педагогических исследований. Москва, 1981. – 43 стр.
71. Педагогика. Москва. 2004, №1. – 89 стр.
72. Педагогика. Москва. 2004, №6. – 94 стр.
73. Педагогика. Москва. 2004, №7. – 76 стр.
74. Педагогика. Москва. 2004, №8. – 87 стр.
75. Педагогика. Москва. 2005, №5. – 100 стр.
76. Педагогика. Москва. 2005, №6. – 103 стр.
77. Педагогика. Москва. 2005, №7. – 93 стр.
78. Педагогика. Москва. 2005, №10. – 105 стр.
79. Зверев И.Д. Взаимная связь у учебн. Предметов. Москва: Знание, 1977. – 64 стр.
80. Бабенкова Т.Н. Методика формирование теоретических обобщений механики у учащихся. Автореф. дисс. канд. пед. наук – Москва: 1983. – 18 стр.
81. Восрастные возможности усвоения знаний. / Под. ред. Д.Е.Эльконина и В.В.Давыдова. Москва: Просвещение, 1966. – 442 стр.
82. Комиссаров Б.Д. Методологический проблемы школьного биологического образование. Москва: Просвещение, 1991. – 160 стр.
83. Загрекова Л.В. Влияние МПС на формирование у учащихся понятия о строении вещества при изучении физики и химии в VY-VIII кл. Москва: НИИ С и МО АПН СССР, 1971. – 68 стр.
84. Әлімбекова Г.Б. Е.Омаровтың «Физика» оқулығының әдістемелік ерекшеліктері және оны механикалық пайдалану жолдары. Дисс. жұсысы. Алматы. 1998.
85. Тоқбергенова Уазипа Физиканы оқыту барысында оқушылардың экологиялық білімдерін қалыптастыру. Дисс. жұсысы. Алматы. 1998.
86. Аманқұлов Т.Т. Физика сабақтарында оқу экспериментін пайдалану арқылы оқушылардың білім сапасын жетілдіру әдістемесі. Дисс. жұсысы. Алматы. 2000.
87. Дүйсембаев Б.М. және т.б. Мектептің физикалық білім берудің негізгі бағыттары. (Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары). Алматы: РБК. 1996. – 172-174 бет.
88. Проект новых программ средней школы по физике и астрономии. «Физика в школе», 1967, №1.
89. Малькова З.А. Современная школа США. Москва: Педагогика. 1971.
90. Розумовский В.Г. Проблемы обучения физике в США. «Физика в школе», 1969, №1.
91. Физика. Перевод с английского. Под. ред. А.С.Ахметова Москва: Наука, 1965.
92. Башарұлы Р., Қазақбаева Д.М., Тоқбергенова У.Қ., Байжасарова Ғ.З. Физика. Жалпы орта білім беретін мектептердің 8-9 сыныптарына арналған бағдарламалар. Алматы. 2004.
93. А.Қ.Құсайынов, Ш.Т.Таубаева, М.К.Бұлақбаева Магистрлік диссертацияны орындауға берілетін нұсқаулар. Алматы. 2006.
94. Кусаинов А.К. Абенова Т.К., Башаров Р.Б. и др. Национальное системы образования: общая характеристика, структура. Алматы, 2004.
95. Кусаинов А.К. развитие образования: проблемы и перспективы. Алматы. 2005.
96. Құсайынов А.Қ. Білім және реформа. Алматы. 2006.
97. Башарұлы Р., Қазақбаева Д.М., Тоқбергенова У.Қ. «Физика және астрономия». Жалпы білім беретін мектептің 7 сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Атамұра». 2003.
98. «Физика және астрономия». Жалпы білім беретін мектептің 8 сыныбына арналған оқулық. Алматы: 2003.
99. Башарұлы Р., Қазақбаева Д.М., Тоқбергенова У.Қ., Бекбасар Н. «Физика және астрономия». Жалпы білім беретін мектептің 9 сыныбына арналған байқау оқулығы. Алматы: 2000.
100. Терлікбаев Ж., Дандықұлов А. Физика курсы. 9 сынып анықтамалық құрал. Алматы. 2004.
101. Терлікбаев Ж. Физика курсы. 10 сынып анықтамалық құрал. Алматы. 2003.
102. Терлікбаев Ж., Рысдәулетова Қ.А. Физикадан 11 сыныпқа арналған деңгейлік тапсырмалар. Алматы. 2004.
103. Терлікбаев Ж.Ә. 10 сыныпқа арналған физикадан тақырыптық тестер жинағы. Алматы. 2003.
104. Мекишев Г.Я., Буховцев Б.Б. Физика. Орта мектептің 10 сыныбына арналған оқулық. Алматы. 1996.
105. Вульфсон Б.Л. Сравнительная педагогика: Развитие обра¬зования в современном мире (программа спецкурса) // Педагогика. № 6. — М., 1995.
106. Гарридо Хосе Луис Гарсиа. Сравнительная педагогика в системе педагогических наук // Перспективы. Вопросы образования. ЮНЕСКО. № 3. - М., 1990.
107. Джуринский А.Н. Сравнительная педагогика: проблемы и перспективы // Педагогика. № 6. — М., 1996.
108. Ерохина Л.Н. Образовательно-профессиональные программы подготовки бакалавров и магистров в вузах США как фактор / формирования специалистов Республики Казахстан // Совре¬менные индивидуальные образовательные технологии: опыт, обобщение, адаптация: Матер, респ. научно-практ. конф., 24—25 апреля 1998 г. — Алматы, 1998.
109. Кожахметов А., Колесников В., Тасбулатова Ш. Зарубежный опыт систем аккредитации учреждений бизнес-образования и возможности его использования в Казахстане // Мировые образовательные технологии: основные тенденции, проблемы адаптации и эффективность: Матер, респ. научно-метод. конф., 25—26 апреля 1997 г. — Алматы, 1997.
110. Нұрғалиева Г.Қ., Құсаинов А.Қ., Мусин Қ.С. Салыстырмалы педагогика. Сравнительная педагогика. — Алматы: Рауан, 1999.
        
        Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты
МАГИСТРАТУРА «6N0103 – Педагогика және психология»
даярлық бағыты
Қазақстан, Ұлыбритания және Канада ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
(салыстырмалы сипатта)
Педагогика магистрі
академиялық дәрежесін алу үшін дайындалған
Магистрлік диссертация
Орындаған: ____________________________________ Джаксынкаева Ж.Т.
Ғылыми жетекшісі: ... ... ... ... жіберілсін:
Жалпы педагогика кафедрасының
меңгерушісі, п.ғ.д., проф. ____________________________Құсайынов А.Қ.
Алматы 2007.
МАЗМҰНЫ
| | ... ... | ... ... ... МЕКТЕПТЕРДЕ ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | ... ... | ... ... ... беретін негізгі мектептердегі физиканы оқытудың | ... ... | ... Ұлыбритания және Канада елдерінің орта мектептегі физиканың дәстүрлі| ... | ... | ... Физиканы оқытуға әзірлеу үшін оқушылардың қабілетін дамыту | ... | ... ... | ... ... БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ | ... ... | ... ... ... курсын құрудың | ... | ... ... ... беретін мектептерде физика пәнін оқытудағы | ... | ... ... | ... |
|............................... | ... ... | ... | ... тақырыбының көкейкестілігі
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... бар мен ... ... ... ... ... ету – «Мәдени мұра» бағдарламасының басты мақсаты болуы тиіс» ... ... ... беру ... де тікелей қатысы бар деп білеміз.
Себебі, болашақ ... ... ... ... сан ... ... ұлттық тәрбие мұрасы да ұлттық мәдениетіміздің ажырамас құрамды
бөлігінің қатарынан саналады. Сол ... ... ... ... ... ... ... үрдісін, бастауыш, жалпы орта және арнаулы орта
білім беру ... ... ... ... ... ... ... негізінде бүгінгі мектептеріміздегі оқу–тәрбие процестерін ... ... ... ... өркениетті елдердегі мектептер қатарына
жеткізу жолдарын қарастырудың ... анық ... ... бойынша Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында
білім беру жүйесінің міндеттері ... жас ... ... пен
елжандылыққа, өз Отаны – Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқы мен республиканың
басқа да халықтарының тарихын, әдет–ғұрпы мен ... т.б. ... ... оқып ... ... атап ... ... Президентінің «Қазақстан -2030». Барлық
қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... ... орай ... ... беру ... жаңарту мен жетілдіруге
деген талап-тілектерінен туындайды [1] . Қазақ елінің Ата Заңында ... ... ... ... ... ... байланысты білім беру
саласындағы мемлекет саясатын анықтайтын ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілуде [2]. Оның бірі – ... ... ... беруге көшуі және мектептің жоғарғы сатысының
көп бағдарлы болуы, сондай-ақ кәсіби ... орта ... ... [3]. ... физика пәні бағдарлы болып есептелмейтін мектептер
мен сыныптарда базистік оқу жоспары бойынша бұл ... ... ... ... қысқарды. Ал олардың біразында 9 сыныптан кейін физика
пәнін өте аз сағатпен оқыту нұсқалған. Келешекте физиканың ... ... ... ... қажеттігі байқалды. Қазіргі кезде 7-8
сыныптарда пропедевтикалық физика, ал 9 ... ... ... ... ... ғана ... [4]. Малекулалық физика, электродинамика
және кванттық физика негіздері бойынша ... ... ... ... ... ... ғылымның қазіргі даму деңгейінде зат құрылысы
жайындағы толық әрі түбегейлі мағлұматты кванттық физика ғана бере ... ... 7-9 ... ... ... ... ... мазмұнына жүргізілген талдау ондағы қажетті пәнаралық
байланыстардың толық пайдалынылмай ... ... ... Ал ... ... принциптерінің бұзылуына әкеп соғады.
Міндетті базалық білім, білік және ... ... ... оқу-
әдістемелік құралдардың жоқтығы да күрделі ... ... ... ... ған ... ... экономикасын жетілдіріп, еліміздің
ертеңін ойлай алады. Сондықтан да уақыт талабы ... ... ... бірге олардың өзіндік жұмыс жасау қабілетін ... ... ... ... етіп ... ... ... іріктеудің теориялық негіздерін жасау мен пәндік оқу
бағдарламалық ... ... ... ... ... М.Н.Скаткин сияқты ғалымдар еңбектерінің маңызы ерекше [5,6,7].
Соңғы кезде жалпы орта білім мазмұнын негіздеуге бағытталған бірқатар
зерттеулер жарық көрді ... ... ... ... ... және т.б.) ... Бұл ... білім мазмұнын
әрі қарай жетілдіру мен дамытудың ... ... мен ... ... ... және ... өзбетінше ойлау қабілетін дамыту
(В.В.Краевский, И.Я.Лернер, ... ... ... ... теориясын жасау (В.С.Леднев), мазмұнды негіздеу
(Л.Я.Зорина, ... және т.б.), ... ... ... дамуы және мектептегі жалпы орта білім мазмұнын жетілдіру
(М.Н.Скаткин, В.В.Краевский) ... ... ... ... Мектептің физика курсының мазмұнын жетілдіру проблемасы
(Мирослава Журавска, ... ... ... ... ... [17].
Сондай-ақ бірқатар әдіскер ғалымдардың (В.А.Фабрикант, ... ... ... ... ... ... Ю.И.Дик, А.Б.Мәженова, С.Ш.Қабаканова ... ... ... ... ... орта мектептің физика курсының
мазмұнын жетілдірудің ... ... ... ... физикалық білім мазмұнын жаңарту ... ... етіп ... ... ... атауға болады: Балашов М.М.,
Гладышева Н.К., Мамбетакунов Э.М., Гуревич А.Е., Нурминский И.И., ... ... А.А. және т.б. ... ... ... ... саласы пайда бола бастады.
Салыстырмалы педагогиканың негізін салушылар: Марк ... ... ... ... ... Виктор Кузен; неміс ... ... ... америка педагоггері Г.Манн, ... ... ... ... ... М. ... және т.б.
Ғалымдардың көрсетуінше, ... ... ... және саяси реформалар ... ... ... ... ХХ ... ... ... тез қарқынмен
дамыды: 1951 жылы ... ... ... ... зерттеу мақсатымен Педагогика институты құрылды; 1956 ... ... ... қоғамы кұрылды; 1957 жылы Висбаденде (ФРГ)
Педагогикалық орталық Ақпарат және кұжаттау орталығы болып өзгертілді; 1961
жылы ... ... ... еуропалық қоғамы құрылды;
Севредегі Халықаралық педагогикалық зерттеулер ... ... ... ... ассоциациясы құрылды. Салыстырмалы
педагогиканың Еуропалық қоғамының ... ... ... ... ... ... ... Австралия, Жапония жэне
т.б. елдерде ... ... ... ... ... педагогикалық зерттеулердің халықаралық институты
ашылды; салыстырмалы педагогика ... ... ... ... ... ... педагогикалық зерттеулердің
мемлекеттік университетінде, Хиросима ... ... бар. ... ... ... ... жэне «Ағарту қызметі» (Вашингтон)
қызмет етеді.
Ресейдегі салыстырмалы педагогика ... ... ... мен ... ... ... ... Я.Янжул тәрізді
ғалымдардың есімдерімен байланысты.
Соңғы кездері ... ... ... және шетелдердегі
білім беру мәселелерін салыстырмалы педагогика тұрғысынан зерттей бастады.
А.Құсайынов Германия және ... ... ... ... ... ... салыстыра отырып, дәйекті
зерттеулер ... ... ... ... ... ... әзірлеу мәселесіне назар аударады. Медициналық білім саласында
салыстырмалы педагогика ... ... ... ... ... атап айтуға болады. Қ.Мусиннің еңбектері
Англия, АҚШ, ... және ... ... ... ... ... ... бөлігі Қытай, Түркия және ТМД елдерінде
тұратындығы ... ... ... өз ... ... шетелдерде тұратын қазақ диспораларының рухани орталығына айналды.
Ол 1991 жылдан бері бірнеше рет Дүниежүзілік ... ... ... тыс ... ... ... ... көптеген
көкейтесті мәселелерді ... ... ... ... ... ... білім беру, оларға оқулық, оқу құралдары
арқылы жәрдемдесу мәселелері ... ... ... ... ... ... балаларын тарту, оларға арнайы квота ... ... ... ... республикамызда физика пәнінің мазмұнын құру мәселесімен
Р.Башаров, М.А.Құдайқұлов, А.Қалиев, Б.М.Бүйсембаев, ... және ... ... 5-6 түрлі физика бағдарламасының жобасын
талқыға ұсынды [54,55]. ... ... ... Нұрғалиева Қ.,
Құсайынов А.Қ., Мусин Қ.С. және т.б. ғалымдар еңбектерінде мазмұндалған.
Сонымен Ұлыбритания, ... және ... ... ... ... беру
мектептерін салыстыра зерттейтін арнаулы жұмыстың жоқ екенін дәлелдейді.
Дамыған шет елдердің білім беру жүйесіндегі ... ... мен ... ... дәрежесінің арасында туындап отыр. Оны жою ... ... беру ... ... ... өзгертудің педагогикалық
жағдайларын зерттеу қажет.
Жоғарыдағы мәселе бойынша Ұлыбритания, Канада елдеріндегі ... орта ... ... ... салыстыра зерттеп,
ұтымды тәжірибелерді пайдалану жолдарын анықтау қажеттілігі бола ... ... ... ... ... жұмысының жоқтығы мәселенің қайшылығын
көрсетеді. Бұл қайшылықтың ... табу ... ... ... Осы ... мәселені шешу мақсаты зерттеу
жұмысымыздың тақырыбын «Қазақстан, Ұлыбритания және Канада елдерінде жалпы
білім беретін мектепте ... ... ... ... деп
алуымызға негіз болды.
Зерттеу мақсаты: Жалпы білім беретін мектептің ... ... ... курсының мазмұнын құру және оны оқытудың ... ... ... ... ұғымдары мен іргелі заңдарына ғылыми-әдістемелік
талдау ... ... ... ... ... ... физиканың алатын орнын,
мазмұнды жетілдірудегі пәнаралық байланыстардың ролін, мектептің ... ... ... ... ... Негізгі мектеп физикасының жүйелі курсындағы іргелі теориялар мен
заңдарды ... ... ... және оның тиімділігін тәжірибелік
тексеруден өткізу.
Зерттеу ...... және ... ... ... оқыту
процесі.
Зерттеу пәні – негізгі мектептің ... ... ... және оны
оқытудың әдістемесі.
Зерттеудің ғылыми болжамы – егер ... пәні ... беру ... ... ... ... үрдісінде оқытса, онда оқушылардың
физикадан білімі тереңдейді және олар физикадан ... ... ... ... де пайдалана алатындай деңгейге жетеді, өйткені физика
пәнін ... ... ... оқуға деген ынтасы мен қызығушылығы және
логикалық ойлау қабілеті жетілдіріледі.
Зерттеудің әдіснамалық негізі - Әлемнің ғылыми бейнесі ... ... ... ... ... көзқарастар, Қазақстан Республикасы
Президентінің «Қазақстан – 2030. ... ... ... және әл-ауқатының ... атты ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы педагогтары
мен әдіскер ғалымдарының ... ... ... ... ... білім
тұжылымдамалары және білім беру саласына байланысты басқа да құжаттар.
Жетекші идеясы – негізгі мектептері ... ... ... ... ... негізделсе, құрылымы оқушылардың жас ерекшеліктеріне орай
және пәнаралық байланыстар ... ... ... ғана ... ... ... ... шығармашылық қабілеттері артады,
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы -
- жалпы білім беретін мектептегі физикалық білім мазмұны құрылымының
сызықтық болып түзілуі.
- ... ... ... ... ... ... негізгі мектеп
көлемінде оқытудың қажеттігі мен мүмкіндіктерінің негізделуі.
- пәнаралық, жалпы пәндік сипаттағы ұғымдарды жаратылыстану пәндерімен
үйлестіре оқытудың тиімділігі мен мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... ... жүйелі курсының ұсынылып ... ... мен оны ... әдістемесін жаппай мектеп тәжірибесіне
жетілдіруде басшылыққа алынған идеялар, ... мен ... ... тобына жататын басқа да пәндер мазмұнын құруда пайдалану.
Орындалған жұмыстың сенімділігі мен зерттеу нәтижелерінің дұрыстығын
оның дидактиканың теориялық ... ... ... және ... міндеттерді шешудің мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... арнайы деректік құжаттарды, заңдарды зерделеу;
2) психологиялық, педагогикалық, арнайы және әдістемелік әдебиеттерді
теориялық, тарихи-генетикалық, жүйелілік-құрылымдық тұрғыдан;
3) ... ... ... ... мақсатында бағдарламаны
тәжірибелік тексеруден өткізу және оның ... ... ... алу арқылы өңдеу.
Қорғауға мыналар ұсынылады –
- физиканың іргелі теорияларын ... ... яғни ... мектеп
көлемінде оқытудың қажеттігі мен мүмкіндігінің негіздемесі,
- Қазақстан және шетелдердің негізгі мектептің физика курсының мазмұны
және оны ... ... ... ... ... ... мен ... негізгі мектепте оқыту
әдістемесі.
Диссетация құрылымы.
Диссертациялық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... ... және ... ... бөлімінде зерттеу мәселесінің көкейкестілігі мен маңызы
негізделген, жұмыстың ... ... пәні ... зерттеудің
міндеттері болжамы құрылған, әдіснамалық негізі, басты идеясы, ғылыми
жаңалығы, ... ... ... ... мен кезеңдері ашылып
көрсетілген, қоршауға ұсынылатын қағидалар, зерттеу нәтижесінің ... ... ... ... ... ... оқытудың теориялық
негіздері» атты бірінші тарауда зерттеу мәселесіне байланысты әдебиеттерге,
жалпы білім ... ... ... ... ... ... ... сипаттама беріледі. Қазақстан, Ұлыбритания және
Канада елдерінде физика пәнін ... ... ... ... мен ... модельдері, ұқсастықтары, айырмашылықтары,
ерекшеліктері көрсетілді.
«Жалпы білім беретін ... ... ... ... ... ... тарауда физикалық білімнің ұсынылып отырған мазмұны, оны оқытудың
әдістемесі, пән аралық ... ... ... ... ... ... ... тексеру кезінде орындалған
жұмыс ... ... ... ... Оның ... білім
элементтерін есепке алу әдісі арқылы өңдеуде алынған қорытындылар ... ... ... ... алынған негізгі тұжырымдар
келтірілген.
1 Жалпы білім ... ... ... ... оқытудың теориялық
негіздері.
1.1 Жалпы білім беретін негізгі мектептердегі физиканы оқытудың жағдайы
Білім мазмұнын жетілдірудің ... ... ... ... ... да ең ... ... бірі болады.
Физикалық білім берудегі елеулі қайта құрулар 60-70 жылдары басталды.
Ол кезеңдегі жүргізілген білім ... ... құру ... ... білім
беру мен мазмұнның ғылыми деңгейін көтеруді мақсатты етті [24]. 5 жыл өткен
соң ... ... мен ... бұл жаңа бағдарламаның артықшылығымен
бірге кемшіліктерін де айқындап, кезінде сәйкес ғылыми ... ... ... ... Ол ... 78-80 ... ... бағдарламада ескерілді. 1981 жыл бұл ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланыстар мен
оқушылардың білімдері мен біліктіліктеріне қойылатын ... ... ... ... ... болды [62]. Сонымен ... ... ... ... ... Сол кезде физиканы оқытудың әдістемесінде
жаңа тенденция ... ... ол ... ... ... ... негізінде
генерализациялау арқылы физика курсын жеңілдетуге бағытталды [24].
80-90 жылдардағы кезең оқыту мақсатындағы ... ... ... ... ... ... мен оқушылардың ақыл-ойын дамытуда қажетті
мәліметтерді жинақтаған, өз ... ой ... ... ... ... және жеке ... ... бар мәселелермен
байланыстыра ұғынуға қабілетті азамат тәрбиелеуге бұрумен сипатталды.
Бірақ соңғы ... ... ... білімге қоғамның қоятын
талаптары мен оқытудың қазіргі қолданылып жүрген әдістемелік жүйесінің (оқу-
тәрбие процесінің мақсатын, ... ... ... мен ... қамтитын) арасындағы, яғни
- қоғамның мектеп бітірушілерге қойып отырған ... мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
белсенділігі арасындағы.;
- жалпыға бірдей орта білім беру ... мен ... ... сапасы
жоғары болуын талап ету арасындағы;
- әлемнің біртұтас ғылыми бейнесін қалыптастырудың қажеттігі мен оқу
пәндерінің ... ... әр ... ... психо-физиологиялық ерекшеліктері мен физика
курсы мазмұнының көлемі, оқыту мерзімі, ... ... ... білім беру жүйесінің бір орталыққа бағынушылығы мен осы ... ... пен ... аймақтық құқықтың шектелу арасындағы ... арта ... ... мен ... ... ... айқындалып отыр.
Біздің ойымызша, бұл қиындықтардың туындау себебі, жалпы 70-90 жылдар
аралығында бұрынғы социолистік достастық елдерінің ешбірінде жаңа ... ... [63]. ... ... ... жетілдіру барлық жағдайда
тек оған жаңа бір элементтер, талдаулар немесе бөлімдер қосу арқылы ғана
жүргізілді. ... ... ... ... ... ... ... ондағы кемшіліктерді тереңдете түсті. Мәселен, осыдан 30 ... ... мен ... ... ... ... – 8» ... кезде оның тілі оқушылардың түсінуіне қиындық келтіріп, көптеген
педагогтардың ... ... ... ... ... әлі ... дейін
дәстүрлі мектепте осы оқулық қолданылып келеді. Мінеки, оқулық көлемін
осылайша ... ... ... оқу ... ... ... ал кей жағдайда ... ... ... ... ... мен оның ... дұрыс бөліну үлесінің бұзылуына әкеп соқты.
Соның салдарынан, оқу бағдарламасы оқу мазмұны мен көлемі ... ... көп ... ... да, бөлінген уақыт мөлшеріне сәйкес ... оны ... ... ... ... оқушылардан талап ету олардың
кейбіреуінің оқу жүктемесін ауырлатып жіберіп, ал кейбіреуінің ... ... ... ... ... отыр. Жалпы 80-жылдардың басынан бастап
ғылымның идеялық мазмұны мен оқу пәнінің ... ... ... ... ... идеясы, кванттық көзқарастар ... ... ... ... ... көп ... ... эксперимент
жүргізуге, есеп шығаруға, оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға,
біліктілік пен ... ... ... өзекті мәселелерін талқылауға
уақыт жетіспеді. Көп жағдайда ... ... оқу ... саралау ойдағыдай шешілмеді.
Мінеки, бүгінгі күні осы аталған қиындықтарды жеңіп, ... ... ... ... ... да ... ... түбегейлі өзгертудің
мүмкіндігі айқындалып отыр. Оның мәнісі мынада.
Еліміздің тәуелсіз мемлекет болуына байланысты ... ... ... үшін ... ... ... орта ... алуды
міндеттеп отыр. Оның үстіне қазіргі ... ... ... физика
бағдарламасы мен оқулығы міндетті базалық деңгейінен біршама жоғары.
Білім мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің оқу ... ... ... мына ... бойынша жүзеге асырылады:
- білім берудің негізгі бағдарламасы (7-9 сыныптар);
- бағдарлы білім беру ... (10-11 ... ... ... (7-9 ... БНБ ... ... деңгейде анықталады.
Мектептің жоғары сатысына арналған БНБ-ның базалық мазмұны екі бағдар
бойынша анықталады:
- ... ... ... ... ... пәні ... ... базалық мазмұны;
- жаратылыстану-математикалық бағдардағы мектептерге (сыныптарға)
арналған оқу пәні ... ... ... ... ... ... пәні ... оқу жүктемесінің көлемі
«Физика» пәні бойынша оқу жүктемесінің ... БНБ –ға ... ... ... ... (7-9 сыныптар) – аптасына алты сағатты,
оқу жылында 204 сағатты, оның ішінде:
7- сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 ...... 2 ... оқу ... 68 ... ... – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат құрайды.
2. Мектептің жоғарғы ... (10-11 ... ... бағдарына
қарай:
а) қоғамдық-гуманитарлық бағдарда аптасына 2 сағатты, әрбір сыныпта ... оқу ... 34 ... ... 68 ... жаратылыстану-математикалық бағдарда аптасына 6 сағатты, ... 3 ... оқу ... 102 сағатты, барлығы 204 сағатты құрайды
[64].
Тағы бір күрделі қиындық: міндетті базалық ... ... және ... ... оқу-әдістемелік құралдар жоқтың қасы. Осы күнге
дейін орта мектепке ... ... ... мен оқу ... ... ... ... Алайда, қазір Қазақстан мен Ресейдің орта білім
беретін оқу жүйесінде ... ... ... ... ол ... ... ... қатынасты: Ресейде негізгі мектептен кейін
оқушының орта арнайы оқу ... ... ... түсу ... ал ... ... оқушыларды тек орта мектеп бітірген соң
ғана қабылдайды. Бұдан ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымын, оны оқытудың ... ... ... ... беру ... ... ... құру
мүмкін емес.
И.И.Нурминский мен Н.К.Гладышева өз бағдарламасында негізгі мектептің
8-9 сыныптарында физиканың жүйелі ... ... ... [65]. Бұл
бағдарлама оқушыларға ... ... және ... ... ... ... оқуды жалғастыруға қажетті және жеткілікті
білім мен білік жүйесін қамтамасыз етуді көздейді, әрі курс ... ... ... ... ... білім беруді саралау
мақсатымен, жұлдызша арқылы белгіленген; оның екінші бөлігінде негізгі
мектепті ... ... тиіс ... мен ... ... Алайда бұл ... 5-7 ... ... ... ... ... ... табылады: жылдамдық,
тығыздық, ауырлық және серпімділік күштері, дыбыс, жарық ... ... сол ... ... ... деп ... ал ... мемлекеттік базистік оқу жоспарында мұндай курс ... ... 8 ... ... ... зерделеуден басталады,
үшіншіден, оқу материалының ... ... ... ... оның ... ... ... біздегі бөлінген апталық жүктемеге сай
келмейді. Осы себептерден біз бұл бағдарламаны қабылдап ала алмаймыз.
Негізгі мектептің 8-9 ... ... ... пен
А.А.Фадееваның бағдарламасы «Қоршаған орта» (1-4 ... ... (5-7 ... ... ... болып табылады [65].
Мұнда жаратылыстану мен ... ... ... жүйе ... ... ... ... сонымен қатар физика-математика бағдарындағы
мектептер мен сыныптарда ... ... ... ... ... ... «Электродинамика» бөлімімен аяқталады, ал кванттық физиканың
мәселелері қамтылмай қалған.
Дәл осы секілді М.М.Балашовтың ... да ... яғни онда тек ... физика ғана беріліп, қазіргі заманғы
физиканың материалдарын қарастыру көзделмеген.
Ю.И.Дик пен Н.К.Гладышваның 7-9 ... ... ... ... ол ауыл ... арналған. Соған сәйкес онда
мұғалімнің аз оқушыны ... ... ... ... ... ... жетекшілік етуімен дайындалған интеграциялық «Физика
және астрономия» курсының ... ... ... бұл ... ... онда физика мен астрономияны интеграциялау
көзделген, оның сәйкес ... ... ... ... ... екіншіден, ол физикаға бөлініп отырған апталық жүктемеден артық
уақыт мөлшеріне есептеліп ... ... ... ... мектепке
арналған курсының концентрлік құрылымы таңдалып алынған, төртіншіден, курс
жарық құбылыстарын зерделеуден басталады [65]. Әйтсе де, бұл ... бір ... ... ... ... ... ... жүргізілген талдаудан осы қарастырылған ... ... ... көңілге қонымсыз жақтарымен бірге, елеулі
артықшылықтарды да бар ... ... ... ... ... тегіс
жоққа шығару емес, керісінше, мүмкін болса, пайдалану, оларға сүйену [66].
Біз өз зерттеуімізде кейбір ... шет ... ... күйі мен ... ... білім мазмұнын жетілдіруге байланысты
мәселелерді де қарастырған дұрыс деп ... Бұл ... ... ... ... АҚШ, ... Франция, Венгрия, Польша және
т.б. ... ... ... ... жөн. ... ... талдаулар шетел мектептерінде де оқу материалының орналастырылу
реті әр ... ... ... ... Швецияда толық орта білім жүйесі
тоғыз жылдық негізгі мектеп пен ... ... ... Физика жеке пән ретінде 14-15 жастағы (7-9 сыныптар) барлық швед
оқушылары оқиды. Мұндағы физиканы оқытудың ...... ... сияқты, оқушылардың табиғат құбылыстары және адам әрекеті жайлы
білімдерін кеңейту болып ... ... ... ... мен ... ... жылдары оқулық тексінің біраз бөлігін студентпен алмастыру
арқылы оның ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша, бұл қызықты суреттер оқушылардың оқуға деген
ынтасын арттырып, қарастырылатын құбылыстың мағынасын түсінуді ... ... ... ... деген ынтаны арттыратын қызықты фактілер,
тарихи мағлұматтар, анықтамалық мәліметтер, кейбір ... ... ... ... ... ... ... Кітаптағы оқу
матнриалы қысқаша баяндалатын болғандықтан, ол ... ... ... ... 231 ... 670 суреткеледі (оның тек шамааен 14-
і ғана ақ-қара түсті).
Швед оқулығы мен бағдарламаларының тағы бір ... ... жағы ... оқушыларын қазіргі қоғамның тұрған өзекті мәселелермен, ... ... ... ... ... ... ... ядролық реакторлардың
қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету проблемаларымен таныстырады.
АҚШ мектептерінде физика пәні оқушылардың қалауы бойынша тек ... ... ... оқытылады. Төменгі орта мектептерде химия,
биология, физика сұрақтары енетін ... ... ... ... ... физикадан берілетін ұғымдарды біздің ... ... ... ... ... ал кейбіреулері одан да төмен.
Жалпы соңғы кездері Америка ... ... үшін оқу ... ... ... дәстүрлі деп есептелініп жүр. Қазіргі кезде Америкада оқулық
ретінде ұсынылып отырған физиканың 14 курсы бар. Оқулықты мұғалім ... ... және ... ... деңгейіне сәйкес таңдап алуға
мүмкіндік берілген.
Экономикасы аса ... ел – ... ... ұрпаққа терең де
тиянақты білім берудің қамын ойлау, бұрыннан қалыптасқан ... ... ... ... және ... орта ... интеграцияланған
«Жаратылыстану курсы оқытылады.
Бастауыш мектептегі (1-6 сыныптар).
Жаратылыстанудың мақсаты – оқушыларды өзбетінше жасалатын эксперимент
жұмыстары мен бақылаулар ... ... ... ... аялауға дағдыландыру.
Төменгі орта мектепте (7-9 сыныптар) жаратылыстану курсы ... ... ... Оның ...... құбылыстарын өз бетімен
түсіне білуге дағдыландыру. Оқу материалының мазмұнына физикалық заңдарды
(формулаларды) сандық сипаттауға ... ... ... танып білу
әдістеріне және физикалық заңдар мен ... ... ... қарастыруға көп көңіл бөледі.
Жапония орта мектебіндегі жаратылыстану курсында, оның ... ... ... ... ... келе бермегенмен, оқушылардың
эксперименттік жұмысына көп көңіл бөлінеді, ... ... ... ... бақылау; дыбыс қаттылығының тербеліс амплитудасына
тәуелділігін, ... ... ... жылу ... ... ... орта ... оқушылардың жаратылыстану пәнінен алатын
білімдері ... ... ... ... орта ... ... ... «Жаратылыстану – 2» (элективті) қосымша курстары ... ... ... және он ... ... ... ... оқытылатын
физиканың жүйелі курсы бар. Жаңа ... ... оған 140 ... Онда «күш және ... ... ... ... ... «Атом және атом ядросы» ... ... ... ... іскерлігі мен дағдысын қалыптастыру
төменгі сыныптан жоғарғы сыныптарға өтуіне байланысты күрделене түседі.
Бұрынғы социолистік достастық елдерінің мектептерінде де ... ... мен ... ... ... ... физиктері әуелі
жылулық құбылыстардың тәжірибелері қарапайым әрі оңай ... осы ... ... ... деп ... ... 1).
Ал енді Польша мектептеріндегі физикалық білім мазмұнына келсек,
ондағы ... ... ... ... VII-XI ... ... оның кейіннен 4 жылдық орта мектепте /лицейде/
дамытылатыны байқалады.
Кесте 1 – ... ... ... ... ... мазмұнының
салыстырмалы көрінісі
|Пән |Оқу ... ... ... ... |Зат: ... ... ... электр; Жер, ай мен ... ... күш және ... жылу. |
| ... ... және ... тогын алу; дыбыс, дыбыс пен|
| ... ... ... ... ... |
| ... физикалық негізі. |
| ... ... ... ... Күн және ... |
| ... күш, қозғалыс және жұмыс; энергияның бүгігі мен |
| ... ... ... Бұл ... ... физикалық |
| ... ... күш, ... ... жұмыс, қуат) қайталанып|
| ... ... ... ... ... әлем |
| ... шолу ... ... ... ... ... әр түрлі әдістері, |
|интеграцияланған |статика, ... және ... ... ... |
|жаратылыстану |деңгейде/, зат құрылысының молекула-кинетикалық ... ... ... ... газ ... |
| ... ... тұракқты электр тогы заңдары,|
| ... ... ... және ... |
| ... атом және атом ... ... /сапалық |
| ... ... ... ... және ... тепе-теңдік шарты; |
|жаратылыстану ... ... және оны ... денелердің кулондық |
|курсы /YII-IX |және магниттік өзара әсері; күштерді ... ... ... қосу және ... кері ... күш. |
| | |
| ... денелердің балқуы және қатаюы /крис-талдануы; |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ток күші және ... олардың өзара|
| ... ... ... және оны ... |
| ... электр тогы өткенде жылудың бөлінуі, катод |
| ... ... және ... тое. |
| | |
| ... ... санақ жүйесі және денелердің |
| ... ... ... ... және ... ... ... мен жарықтың өндіретін жұмысы, потенциялдық және |
| ... ... ... ... ... күш, қозғалыс. Инергия ұғымы. Өлшеу |
|Физика ... ... /СИ/. Дене ... ... ... ... өзара әсерлер. |
| ... ... ... ... ... Жердің |
| ... ... ... және магниттік өзара |
| ... дене мен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... Джоуль-жылу мен энергияға ортақ |
| ... ... ... қозғалыс. Диффузияны бақылау. |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... Жылу өткізгіштік. Жылу ағыны, жылу |
| ... ... ... Зат ... өзгеруі. Зат күйінің |
| ... ... ... заңы. |
| ... ... Ток ... Тұтынушылар. Кернеу, ток күші, |
| ... Ом ... ... ... және ... |
| |жалғау. ... ... ... |
| ... мен ... ... ... ... қысымы |
| ... ... ... ... заңы. Денелердің жүзуі. |
| ... ... |
| |Жай ... және жылу ... Күш моменті. Жай |
| ... ... ... жазықтықтың, блоктың және|
| |т.б./ ... ... Бу ... Іштен жану |
| ... Қуат және ... ... |
| ... ... ... орны мен ... |
| ... ... ... Орташа үдеу. |
| ... және ... емес ... ... Импульс |
| ... ... ... ... Күш – ... ... |
| ... ретінде. Еркін түсу. Тербелістер, толқындар |
| ... ... |
| ... қозғалыстар. Жарықтың түзу сызықты таралуы. |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... мен айнада кескіндер алу. Қарапайым оптикалық|
| ... |
| ... ... ... электромагниттік индукция. Токтың |
| ... және ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... оны индукциялайтын|
| |ток ... тогы бар ... ... ... және |
| ... болуына нәуелділігі. Электромагниттік индукция |
| ... ... және ... ток алу. ... ... ... қасиеттері. Материя құрылымы. Күштер және |
|Физика ... ... және ... |
| ... ... ... тартылыс. Жылулық |
| ... ... ... Электр тогы. |
| ... және ... ... ... өрісі. Механикалық |
| ... мен ... ... ... физика. |
Осы зерттеулерге сүйене отырып біз өз ... ... ... ... ... ... көрінісіне тоқталайық.
Кесте 2 – Қазақстан, Ұлыбритания және Канада мектептеріндегі физикалық
білім мазмұнының салыстырмалы ... |Оқу ... ... ... ... және |YII ... ... қоршаған тірі әлем. Өзіміз туралы |
|Канада ... ... ... ... мен ... ... ... |От. Жарықты қолдану. Жұмыстағы ауа. Жыл мезгілдерінің ... ... ... және жасанды тастар. Гүлдер мен тұқымдар. |
|курсы |YIIІ ... ... мен ... Өнімдер және біз|
|(YII-IX сыныптар) |оларды қалай тұтынамыз. Жұмыстағы магниттер. Аэроплан |
| ... ... ... мен жұмыс істегендегі |
| ... Күн ... және ... ... Ауа |
| ... өмір. Жердің кейбір көршілері. Жер бетінің|
| ... ... ... циклдері. ІХ сынып: |
| ... ... ... ... ... жұмысы. |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... Ауа райы мен климат. Уақыт және |
| ... Су және оны ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... және ... ... және ... немесе ХІІ |энергия. Механизмдер. Сұрақтар механикасы. Молекулалық |
|сынып) ... ... ... Жылу – ... ... Кеңею.|
| ... ... ... ... ... Жұмыс және жылу.|
| ... жылу ... ... Тағы да ... пәні|
| ... ... ... ... ... ... |
| ... жалпы сипаттамасы. Дыбыс. Электромагниттік |
| ... ... ... ... ... туралы |
| ... ... ... және музыка. Оптикалық |
| ... ... ... ... Токтың химиялық |
| ... ... ... қолдалынуы. Айнымалы ток және|
| ... ... ток. ... ... ... |
| ... Термоядролық реакциялар. Айнымалы ток жұмысы. |
| ... ... ... құрылым. Радиоактивтілік. Атом |
| ... ... ... ... Ядро |
| ... ... жағдайда қолдану. Элементар бөлшектерді|
| ... ... ... ... Космос сәулелері. |
|Қазақстанда |YII сыныпта. Физика және астрономия – табиғат туралы ... ... ... ... ... ... ... және күш. |
|YII-IX сыныптарда |Қысым. Жұмыс. Қуат. Энергия. ... және | ... |YIIІ ... Жылу ... Электр құбылыстары. |
| ... ... ... ... ... |
| |ІХ ... ... және ... ... ... |
| ... мен толқындар. Аспан сферасы және аспан |
| ... Атом және атом ... ... ... ... сатысында |пайдалану. ... ...... Молекула-кинетикалық теория негіздері. |
|физика ... ... ... ... ... газ |
| ... ... |
| ... ... және ... денелердің қасиеттері. |
| ... ... ... ... ток |
| ... Магнит өрісі. Әр түрлі ортадағы электр тогы. |
| |ХІ ... ... ... Механикалық |
| ... мен ... ... ... |
| ... ... квинттары. Атом құрылысы. ... ... шет ... физиканы оқытудың күйі мен ондағы
физикалық білім мазмұнын жетілдіруге байланысты жүргізіліп жатқан жұмыстар
жөнінде «Физика в ... ... әр ... сандарында және басқа да
еңбектерде жарық көрген мақалаларға талдау жүргізу, жалпы соңғы уақытта ... ... ... де ... ... беруге үлкен мән беріліп
отырғандығын көрсетеді ... ... ... ... ... бір дәрежеде білім беру мен мектептің жоғарғы сатысында
физикалық ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру негізделуде.
Сонымен қатар ғылым, техника, қоғам дамуы мен тарихи ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
Зерттеу барысында біз бүгінгі таңда ұлттық мәдениетке негізделген
қазақ мектебінің қайта түлеуіне қажет екеніне, ... жас ... ... мен ... ... отырып, тәрбиелеуде физиканың алатын орнына ерекше
мән беруіміз ... ... көз ... ... ... негізгі
сатысында физикадан білім беру өркениетті даму жолына бет бұрған ... ... ... ... ... даму ... сай болып,
ғылым мен техниканың өрістеу қарқынанда жауап беретіндей болуға тиіс ... ... ... ... ... өз бетінше толықтыру, ғылыми
және әлеуметтік ... ... ... ілесе білу дағдысын
қалыптастыру мәселесіне ерекше көңіл қойылуы керек деп ... ... ... мектептегі физикалық білім мазмұны да, оқытудың әдістері
де олар өмір ... ... ... ғана ... ... ... даусыз.
1.2 Ұлыбритания және Канада елдерінің орта мектептегі физиканың
дәстүрлі курсын ... ... ... ... мен мүгедектерге арналған ұйымдардың
кеңеюіне байланысты XVIII ғасырдың ... ... ... білім
беру саласы дами бастады. Бұл процесс өзіне білім беру мен қоса денсаулықты
да қамтыды. Сол кездерде саңырау немесе ... ... ... ... ... ... ... басында зағип балаларға арналған арнайы мектептер,,
кейіннен сезу қабілеті нашар немесе мүлдем жоқ балаларға ... ... ... 1868 жылы ... ... ... Коралева институты,
1811 жылы саңырауларға арналған ұлттық Коралев институты ... ... ... ... ... ... ... балаларды
оқытуда қатыспаған еді. Тек 1893 жылы зағип және саңырау балаларға бастауыш
білім беруді ... ... беру ... ... деп ... 6 ... ... мектеп администрациялары физикалық
жағынан дамымай артта қалған ақыл-ойы төмен, ... ... ... ... ... ... 1914 ... бастап ақыл-ойы төмен балаларды
оқытудан бастау алып, 1918 жылы физикалық жағынан дамымаған және ... ... ... ... 1944 ... ... ... мектептердің өсу
қарқынын бақылады, бірақ ол ойдағыдай даму ... емес еді. Әр ... беру ... әр ... еді.
1944 жылы Ұлыбританияда білімге байланысты Акт қабылдау нәтижесінде
мектепті қайта құру немесе бағдарламаны ... әкеп ... ... білім беру саласына 8 тарау қиын ... 11 түрі ... ... көз ... бар, ... ... ... бейімделген,
физикалық жетіспеушіліктері басым, оқу қабілеті төмен. Осы ... ... ... ... ... арнайы білім беру жүйесінің негізін
қалады.
1970 ... ... ... ... ... ... ... жүйесі
ендірілді. Бұл білім алмайтын категориясын жабуға, 1944 жылғы ... жылы ... ... М.Тэтчер, ол кезде мемлекет хатшысы қызметін
атқарып жүрген, ... ... ... ... ... ... алуын
қадағалайтын ұйымның құрылуының басшысы болды.
1974 жылы жиналған ұйым, 1978 жылы өзінің ... ... ... ... ... ... ... шығарды. «Арнайы білім беру
деңгейіндегі міндеттер» туралы бөлімде баланың ... ... ... ... ... сабаққа байланысты программаны орындаудағы көмектер
міндеттері белгіленген.
1981 жылы білім беру актісі ұйымының ... ... ... ... Бұл ... жаңа ... арнайы білім беру ... ... ... ... арнай білім беру
жүйесінің барлық деңгейде дамуын қадағалайды.
Сонымен қатар акт егер, бала аса ... ... ... ... ... зияны болмаса онда, барлығына бірдей жалпы мектепте білім алуына
болады.
1993 жылы білімге ... ... ... ... ... өміріне байланысты әсер ететін шешімдер туралы нұсқау алғаны ... ... ... ... ... мен ... беру ұйымдары
келесі кемшілігі бар балаларды оқытады: саңырау (жоғары дәрежедегі); зағип
(мүлдем көрмейтін); ... түсе ... ... ... жоқ; ... төмен (артта қалған), агрессиясы басым, ортаға
үйрене алмайтын, әлсіз (денсаулығы нашар, жүрек ауруы бар); ... өз ... ... білім беру жұмысының негізгі бағыты денсаулық сақтау және
әлеуми қамтамасыз ету ... ... ... заң ... ... қарайламайды, бұл заң жүзінде қарастырғанда
денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ... мен дәрігерлердің бірігуімен жасау қажет.
Барлық мектепті басқару, координацианы кеңесшілер ... ... Оның ... ... беру ... ... ... қоғамды таныстырушылар жатады. Мектеп директоры – председатель.
Адамның саны ... ... ... ... ... аз ... оқиды
(80%-26-дан 125 оқушыға ... ... әр 12 айда ... ... ... жіне іс-әрекеттері туралы баяндап тұру қажет.
Баяндама конференцияда талқыланады. Кеңесшілер жылына 3 рет ... ... да, ... мен ... ... ... Әр мектепте заңға
байланысты арнай көмек беретін координатор ... ... ... яғни ... ... бақылау үшін.
Баланы арнай білім алуға бағыттау екі этапта жүзеге асады.:
- баланың басқа жалпы мектепте оқуға мүмкіндігі жоқ (мектепке ... ... ... баланың нақты мәселесін шеше алатын арнайы мектепті таңдағанда.
Бала физикалық немесе психикалық жағынан ауру болса, ... ... ... ... Бұл оның ... мектепте білім алатынын анықтайды.
1981 жылғы білім туралы актіні қабылдауға ... ... ... пен ... ара жігі көп еді. ... ... балалардың жалпы білім ... ... ... ... бар еді, ... ... ... мінездің және физикалық жағынан дені сау қатарластарына жағымда
әсерін ... Бұл ... ... ... ... жылы іске мектеп таңдауға және білім беруде арнайы міндеттерді
қарастыруда 2 заң қабылданды: балалар туралы акт және ... ... ... ... құқығынайқындау әлі күнге дейін ерекше балалардың
жалпы мектептегі орны құру ... түрі ... ... ... арнайы
мектептерді жабып барлығын жалпы мектепте орташа және жеңіл ... ... ... балалар оқиды. Ал қиын балалар өздерінің
нәтижелеріне ... ... ... келе, сезімталдылықты,
шыдамдылықты, аңғарымпаздықты үйренеді.
Арнайы білім беру жүйесі Ұлыбритания мен АҚШ та дамып келе ... ... ... ...... балаларға әсерлі білім беруде,
жан-жақты «білімнің мағлұматын» сапалығын, өлшемін, ортада өздерін ... ... ... ... ... ... сол ... білімді қылу.
Ұлыбританиядағы оқушыларға кәсіптік бағдар беру ұйымы (С.С.Гриниспун).
Қазіргі кездегі Ұлыбританиядағы кәсіптік бағдар жүйесін ... ... ... ... пен ... нарығын жаңашалануға байланысты
өзгеріп жатыр.
Кәсіптер ескіріп, жұмысшының мамандығына деген талаптар өсіп жатыр.
Бұндай жағдайда адамдар ... ... өсіп ... ... Сол ... ... жетілдіріп отыру керек. Бүгінгі күнгі негізгі тапсырмасы
– қатысушыларға ... ... ... ... өмір ... сай ... білуге көмек көрсету. Жастардың жұмыссау қалуына байланысты, ... ... ... ... ... ... құрды (биржа, бюро). Осыған
байланысты мектептерде 16 жасқа дейін оқушыларға қызмет көрсететін2 ... ... ... 19 ... ... кәсіп таңдауға көмектесті, ... ... ... бюро ... ... ... ... шараларын ендірді.
Мемлекетте жүйенің екі жақтылығы бірталай жылға дейін сақталды. Тек 60-
жылдары бұл ... ... ... ... ... 2 жүйені сәйкестендіріп,1
жүйе құру ұсынысы болды, бірақ көптеген педагогтар мен мамандар қарсылық
тудырды. ... 1974 жылы ... ... ... бағдар заңы
бекітілді. Бұда тек мектепте ғана емес, колледж бен ... да ... ... ... тиіс ... ... ... барлық білім
салаларында қоса бірігіп жүрді. Сабақты кәсіптік кеңесшілер ... ақыл ойды ... ... жеке ... ... ... ... анкета жүргізді. Сол арқылы қатысушыларға кәсіп таңдауда бағдар
берді. Зерттеудің нәтижесі ... ... ... ... берді.
70 жылдыры жаңа тұжырымдама құрылды, кәсіптік бағдар беру ... ... ... ... ... даму этапында қатысушылардың іс-
әрекетіне көп көңіл бөлінді. Осы мақсатпен оқу процесіне ... ... ... ... Әр ... әр ... өзін
сынап көру ұсынылды.
Өз кәсібін таңдағаннан кейін, соағн байланысты білім берілді. Білім
бағдарламасына ... ... ... ... ... ... ... арналған курстар ашылды. Бірақ ... ... ... ... ... айналысып, кәсіп таңдауда
ерік берілді. Кеңесшілердің жүйесі келесілерді қамтыды:
- таныстыру экскурсиясы мен мен ... ... ... қызығушылықтары мен бейімділіктерін анықтау;
- қарым-қатынасты тренинг арқылы дамыту;
- кәсіби жоспарды білу үшін жеке сабақтар өткізу;
- баланың ... ... ... кәсіп таңдауда көмек көрсету.
Бұлардың барлығы қатысушылардың кәсіп таңдауда үлкен жауапкершілікті
қажет ететінін көрсетеді. Жұмыстың ... ... ... ... психологиялық тренингтерді қолдану. Ең маңыздысы деп кәсіби ... ... ... ... бірігуін айтады. Бұл британиялық жүйе басқа
мемлекеттерден осымен ... (АҚШ, ... ... ... қызметі кәсіптік бағдар беру қызметінен бөлінген).
Британияның кәсіптік бағдар жүйесі ... ... беру ... ... қаржы жағы жоғары болса, кәсіби кеңесшілер соғұрлым
көбірек болады. ... 12 ... ... ... етеді және әр жасқа
байланысты кәсіби кеңесшілер жұмыс істейді.
Орта білім беру мектебі бірнеше салада білім бере алады: ... сай, ... ... әр ... ... беру ... әртүрлі.
Мысалы: грамматикалық білім беру саласында ЖОО ... ... 11 ... қай салада білім алатынын өзі ... Сол ... бала мен ... көп ... ... Осы кезеңге байланысты
арнайы сабақтар ұйымдастырылады, бұл ... ... ... ... мән беріп ... ... ... бақылау арқылы мәліметтерге ие болса, кеңесшілер өздеріне, ата-
аналарына кеңес береді.
Қорыта келгенде педагогикалық-психологиялық жұмыстар оқушыға қай ... ... ... ... көмектеседі.
Орта білім беру жүйесі оқушыларды тек практикалық сабақ арқылы білім
алуды үйретеді, ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөле кеткен жөн. 1986 жылдан
бастап ... ... жол ... ... Олар ... ... ... маркетинг жүргізуді, сатылуын анықтайды. ... ... ... мен ... ... бағдар беру жұмысы британ зерттеушілерінің теориялық білімдеріне
сүйенеді. Г.Егонның атақты (ұжымдамасы) және «Тәжірибелі көмекші» кітабында
жарық көрген ... ... ... ... ... ... ... 3 стадияны бөліп қарастырған: 1) мәселені шығару және ... ... ... және ... ... 3) ... тұжырымын
белгілеуде көмек көрсету.
Келесі тұжырымдама К.Роджердікі. Жұмыс ... жеке ... ... ... ... ... ... шеберлік пен
өзін-өзі бағалауы, қызығушылығы ерекшеленген. Автордың айтуы бойынша балаға
кәсіп таңдауда ерік беру ... ... ... пен ... ... таңдауда психологиялық ерекшеліктеріне
назар аударған жөн дейді. Өз кәсібін таңдағанда адам өзін сол ... ... ... соны ... кете ... ... ... жеткізуі
тиіс.
Қазіргі кезде мамандардың таңдаулы диплом ішінде тек ... ... ... Бұл ... ЖОО ... кәсіби бағдар беру практикасында
тәжірибелі тұлғаларға беріледі. Мектеп оқушыларымен қатар үлкендермен ... ... ... бар. ... білім арқылы терең және ұзақ
мерзімді ... ... ... бейімділігі ескеріледі, бірақ
консультация белгіленген уақыт, мерзім бойынша ... ... ... жазбаша және тестілік тапсырмаларды орындауды талап етеді.
Бұнда жеке адаммен жұмыс жасау болған, бірақ кейіннен топпен ... ... ... Мысалы: топта кәсіби бағдар беру туралы ... ... ... ... өз пікірлерімен алмасады. ... ... ... ... өз ... ... жақын орналасқан
дайындық бөліміне қатысқанды жөн көреді.
Көсіби кеңесші сол ... ... ... ... ... ... ЖОО да, мектепте, агенствода жұмыс жасау үшін жан-жақты дайындық
қажет. Келесі бағытқа ... ... ... ... психология, әлеуметтену, экономика, білім ... ... ... теориясы, кеңес беру психологиясы, кәсіби ... ... ... ... жеке ... ... ... жеке, топпен консультация өткізу
әдісін, эксперимент нәтижесін жүйелеу;
- практикалық тапсырмалар, ... ... ... ... ... даярлау жұмыс орнына байланысты жүзеге асады. Кеңесшіні
даярлауда жұмыс ... ... ... ... ... даярлауда
практикалық және теориялық ... ... ... ... Қажетті
кедергілерден шығуда аса қиындықтар кездеспейді. Оқу аяқталғаннан ... 1 жыл ... ... Осы ... ... практикант – маман 200
кәсіби бағдар беру ... ... ... ... 20 – ... ... ... Содан кейін әр сұхбатқа талдау жасалып, кемшіліктер
мен жетістіктері айтылып, консультация ... ... ... ... ... болса, кәсіптаңдауда соғұрлым сенімділік арта түседі дейді.
Осыған байланысты мамандықты жоғарылату курсы ... ... ... ... білуге мүмкіндік береді.
Өздерінің іс-әрекеттерінде кеңесшілер білім беру мекемелері ... ... ... қашады. Бұндай жағдайда өз кемшіліктерінің
сенімділігінен шығады. Олардың өз пайдалары үшін, ... ... ... деп ... ... Мекемемен тұтынушылардың кінә қатысы жоқтығын
дәлелдеу үшін:
- оқу процесіне кәсіби бағдар ... ... ... ... ... мен тренингтерде әдістемелік материалдарды қолдану;
- топтық әдістемелік жұмысты көбейту (топпен жұмыс);
- қалыптаспаған ұйымдарға кәсіби көмек көрсету;
- компьютерлік базаны ... ... ... ... өзінің кәсіби мақсатта өсуіне бағдар беруші кеңесшілерді даярлау.
Аталғандар Ұлыбританиядағы кәсіби бағдар беру жүйесінің дамуына ... ... ... ... ... ... беру жүйесі жедел дамуда және
әлеуметтік-экономикалық сұраныстармен байланыста. Үздіксіз және бірқалыпты
процесс ... ... ... өмірлік кезеңінде жүретінін атап айтқан
жөн.
Кәсіби жол таңдауда өз ұстанымын жандандыру тұлғаның ... ... ... ... ... жан-жақты бағдарлама түріндегі әдісті қажет ету
арқылы, көптеген сұрақтардың жауабын табады.
Жастардың кәсіби ... алу ... ... ... ... ... ... болу кәсіби бағдар беру білімінің қарқынды
дамуын және жүзеге асуына көмек тигізеді [71,72,73,74,75].
Канададағы орта мектептер түрлі ... ... ... ... және «көпқырынды».
Көп қырынды мектепте 9-сыныптан бастап түрлі бөлімдер (салалар) пайда
болды. Олардың ішінде ең көп ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орнына түсу үшін толық білім беруге алады.
Тоғызыншы сыныптың басында барлық оқушы «ақылдылық дарынының ... үшін ... ... ... Егер оқушының «ақылдылық дарынының
коэффициенті» 90 пайыздан төмен болса, ол оқушының ... ... ... ... ... таңдаған жөн.
Физиканың жаңа курсының мазмұны мен әдістемелік ерекшеліктері.
1950 жылы оқу ... ... ... қабілеттерін дамыту
мәселесіне қатысты педагогика мен американдық психологиядағы бетбұрыс ... ... [69]. Егер осы ... байланысты жариялымдардың саны 30-
шы және 40-шы жылдары сызықты өссе, ол 1950 жылы ... ... ... ... ... соғыс атам бомбасын жасаумен
аяқталды. Әлем ... ... ... ... ... Кеңес спутниктері мен
космос корабьдері бұл жаңа дәуірдің басын көрсетті. ... ... ... ... ... ... шығармашылық үрдіс пен
шығармашылық тұлғаның құпияларына енуге талпынуда өзіндік ... ... ... ... ... ашық ... ... түйсік» кітабында көрініс тапқан [69,70]. ... ... ... ... ... журналдың инициатры
болды. Гильфордың бағалауы бойынша, шығармашылық психологиясының дамуындағы
ең жоғарғы «серпіліс» факторлық талдау ... іске ... ... ... көзқарасы тұрғысынан қабілеттер жалпылану деңгейі жоғары зерделік
дағдылар ретінде қарастырылады. Бұл сәйкес ... осы ... ... етіу ... көрсетеді. Бұл теориялық тұжырым соңынан
бірқатар практикалық салдарларды ... Көп ... ... ... дамытуға арналған арнай нұсқаулар мен әдістемелік
құралдар. Сонымен қатар жаңа ... ... ... оқу ... жасау болып
табылады. Жеке алғанда Ұлыбритания, Канада елдерінде физика курсының ... ... ... Психологиялық зерттеулер, бұл курсты оқыған
оқушылардың шығармашылық ойлау ... ... ... басты болатын бұл сұрақты қарастыру үшін мектептегі физика курсын
модернизациялау мәселесін физикадан ... орта ... беру ... ... заманауи құруларының бағыттарын қарастыру жеткілікті.
Физикадан алғашқы мәліметтерді оқушылар бастауыш мектептегі (I-V, I-
VIII сыныптар) жалпы жаратылыстану курсында және ... емес орта ... IX-X ... ... ... физика, басқа жалпы білім беру пәндері сияқты оқушылардың
таңдауы бойынша оқытылады. Тек оқушылардың 20 % физиканы ... Бұл ... тек бір жыл XI ... (жас шамасы жөнінде біздің X сыныпқа
сәйкес), кейде XII сыныпта оқытылады.
Төменде толық емес орта және орта ... оның ... ... ... штаттарының білім беру департаментінде ... ... ... ... ... ... ... (VII-IX сыныптар) VII сынып: І Бізді қоршаған тірі
әлем. II Өзіміз ... ... III ... ... IV ... ... жеңу. V От. VI Жарықты қолдау. VII ... ауд. VIIІ ... ... IX ... және ... тастар. X Гүлдер ... ... І ... мен ... ІІ ... мен біз ... ... ІІІ Жұмыстағы магниттер. IV Аэроглан қалай ұшады. ... ... ... ... VI. Күн ... және ... VII Ауа ... өмір. VIIІ Жердің кейбір көршілері. IX
Жер ... ... X ... өмірінің циклдері. ІХ ... ... ІІ ... ... ІІІ ... тогының жұмысы. IV
Дөңгелектердегі ... ... ... ... ... VII Ауа райы мен ... VIIІ ... пен кеңістік. IX Су және оны
қолдану. Х Ормандарды және жабайы аңдарды сақтау.
Физика (ХІ немесе ХІІ ... ... ... ... Тепе-теңдіктегі күштер. ІІ Күштер және қозғалыс. ІІІ ... ... IV ... V Сұйықтар механикасы. VI Молекулалық күштер. ... ... ... ... Жылу – ... ... ІІ ... ІІІ Жылуды өлшеу. IV Агрегаттық
күйдің өзгеруі. V Жұмыс және ... VI ... жылу ... ... IX Тағы да ... және жылу туралы.
Үшінші бөлім: Толқындық қозғалыс энергиясын түрлендіру.
І Толқынның ... ... ІІ ... ІІІ ... IV ... жарық. V Толқындық қозғалыс туралы білімдерді
жинақтау. VI Дыбыс және музыка. VII Оптикалық ... ... ... ... ... ІІ ... ... ІІІ Магниттілік. IV Электромагниттік
индукция. V Токтың химиялық әсері. VI Принциптердің ... ... ... ... ток және ... ... ток. ІІ ... түтік. ІІІ Радио. IV Теледидар. ... ... VI ... ----- нан ... да ... ... ток жұмысы.
Алтыншы бөлім: Ядролық бөлім.
І Ядролық құрылымы. ІІ Радиоактивтілік. ІІІ Атом ядросының бөлінуі. IV
Термоядролық реакциялар. V ядро ... ... ... ... ... ... үдеткіштер. VII Ядролық ... ... ... ... ... ... Рычаг. Көлбеу жазықтық. Архимед ... ... ... ... ... күштерді қосу. Бойль заңы. Маятник. Параллель
күштер. Дыбыс: ішектің тербелу заңы. Дыбыс жылдамдығы Жарық: жарық ... алу. ... ... Меншікті жылу сыйымдылық. Буланудың жасырын
жылуы. Термометрдің ... ... ... ... ... ... ... Электр және магнетизм. Тұрақты магниттің магнит өрісінің күш
сызықтары. Токтың магнит өрісі.
Динамо және мотор.
Орта мектепте физика міндетті пән ... бір жыл ... ... оған ... 6 ... ... Оны ... теориялық деңгейі мен
дәстүрлі курстың мазмұны біздікіне қарағанда әжептәуір төмен.
1956 жылы Массачусетстік технологиялық институттың инициативасы бойынша
оқытуға ... ... ... құрамына Ұлыбритания және Канадалық
физика-зерттеушілер, сонымен ... ... ... мен ... пен колледждердің алдыңғы қатарлы педагогтары енді. Жұмысқа қатысты
қызметкерлердің ... саны үш ... жуық ... ... ... және
Канада мектептеріндегі физиканың дәстүрлі ... ... ... ... ... деп, қанағаттанарлықсыз деп тапты.
Комитет, жаңа фактлап белгілі теориямен баяндалып гипотеза ұсынуды,
бұдан соң оның өзін және оның ... ... ... тексеруді
қажет ететін теориялық концепция даму принципі негізінде алынған ... ... ... Бұл камитет жасаған оқулық аударылып КСРО – да
таратылды.
Көптеген ... ... бұл ... ... және ... ... ... қарамастан кеңес мектебінде тіптен
ішінара қолдануға да жарамады. Ол бізде тек ... оқу үшін ... ... бірегей технологияның жоқтығы оқулыққа математика мен
химиядан қажетті білімдерді қосты [79].
Әйткенмен ... және ... ... орта мектептің дәстүрлі
физика курсымен салыстырғанда бұл жаңа курсты ... деп ... Бар ... оның ... ... ... орта мектептердің
оқулықтарынан жоғары.
Ұлыбритания және Канада елдерінің физиканы оқытудың мазмұны мен
әдістемесінің ... ... ... ... ... ... баяндалатындығын көрсетті. Оны түсіне алмайды, тек есте сақтау
ғана мүмкін. Бұл ... ... ... нашар байланысқан
терминдер мен фактілердің жиналуына әкеледі [80]. Сондықтан, жаңа курсты
жасаушылардың бірінші ... ... бірі ... ... және ... ... түсінуге орталық болатын тірек идеямен
байланыстыру болып табылады. Тірек ... ... ... жад ... ... және ... шығармашылық
ойлауына кеңістік жасайды. Мұндай тірек идея зат пен өрістің материяның
өмір сүруінің екі түрі болу ... ... Осы ... ... ... ... Ол әдеттегідей құрылмаған, яғни материя қозғалысының
күрделенуі түрімен (механика, молекулалық физика, ... және ... ... ... ... ... одан соң материя
қозғалысының екі ... ... ... ... негізделген.
Әйткенмен, Комитет жасаған жаңа оқулық «Әлем», «Оптика және толқындар»,
«Механика», «Электр тогы және атомдардың ... және онда ... ... ... ... ... 4 ... тұрады.
«Әлем атты бірінші бөлімінде кеңістік, уақыт және оның өлшемдері,
санақ жүйесі ұғымы, жылдамдық, үдеу және т.б. ... ... ... және толқындар» екінші бөлімде – геометриялық және толқындық
оптика баяндалады.
Үшінші ... - ... ... ... ... ... және
ішкі энергиямен аяқталады.
Төртінші бөлім – «Электр және атом құрылысы». Бұл бөлімде динамиканың,
зарядталған бөлшектердің электр және ... ... ... Материяның екі түрде өмір сүру идеясының корпускулалық
толқындық дуализм идеясы ілесе ... ... ... ... ... қозғалысының кинематикасымен: екінші бөлімде – толқындық қозғалыс
пен және ... ... ... ... және толқындық екі модельді
қолданады: соңғы бөлімде электромагниттің ... ... ... (Комптон эффектісі), сонымен бірге ... ... ... ... ... ... Бұдан
ары корпускулалық – толқындық ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді. Кванттық механиканың бұл алғашқы
түсініктері: тұрғын толқындар. Франк және Герц тәжірибелері, ... ... ... ... ... отырып анықталған. Осы негізде,
энергия деңгейі, ядроның кулондық күш ... ... ... ... ... қалыптасады.
Оқулықта жарықтың корпускулалық және толқындық ... ... ... үшін Д.Ж.Тейлордың (осындай экспериментті бізде
В.А.Фабрикант ... ... ... Жарық кіретін ... ... ... ... ... ... ... шам орналасады. Өлшем иненің төңірегінде дифракциялық жолақтар ... етіп ... соң ... ... ... ... алу үшін оны 2 ай ұстау қажет
болатындай етіп азайтты. ... ... ... картинка алынды,
әйткенмен жарықтың таңдап алынған интенсивтілігіне пластинкаға бір ... ... ... ... жоқ. Қазіргі уақытта күшейткішті фотоэлемент пен
динамиктен тұратын прибор әлсіз жарық көзінен шығатын жекелеген фотондарды
тіркей ... ... қоса бұл ... көз екі ... ... ... ... Осылайша эксперимент мәліметтері тікелей
жекелеген фотондардың толқындық қасиетінің бар екендігіне тұжырым жасауға
әкеледі.
Бұдан әрі ... ... ... және ... – Планктің
қатынасы беріледі:
E = h v.
Бұдан фотон энергиясы мен жарық толқынының ... ... ... ... ... ... қозғалыс мөлшері болады:
Комптен эффектісі серпімді рентген сәулелерінің фотондарының және гамма
сәулелерінің электрондармен бақылауға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... орындалады.
Фотонның соқтығысқанға дейінгі қозғалыс мөлшері электрон мен шашыраған
фотонның қозғалыс мөлшерінің геометриялық қосындысына тең.
Фотондардың ... ... ... ... ... жылы француз физигі Луи де Бройль: егер біз үздіксіз толқын деп
қабылдаған жарық ... ... ие ... онда ... ... ... қасиетке ие бола ма? Деген сұрақ қойды. Бройль бойынша қозғалыс
мөлшері Р бөлшек фотон сияқты ... ... ие ... ... ... гипотезасы эксперименттік тұрғыдан дәлелденді. ... жеке ... ... толқындық қасиетке ие. Импульстері
бірдей электрондар ... оңай ... ... Олар ... дифракция
және интерференция картинасын береді. Электрондардың импульстерін ... ... ... ұзындықтарын өзгертуге болады.
Бұдан әрі де Бройлдың фотон және толқындар жайлы түсініктерін
атомдардың ... ... ... ... ... қолдана алмаймыз, себебі ол атомның
орнықтылығын түсіндіре алмайды. Ядроның төңірегінде ... ... ... ... ... ... құлап түсуі керек. Эксперименттер,
біріншіден атомдардың жоғары деңгейдегі орнықтылыққа ие ... бір ғана ... ... ... тән ... ... көрсетеді: бұдан атомның кейбір орнықты күйлері және оның
мүмкін энергияларының арасындағы ... ... бар ... ... ... ... ... тексеруді 1941 жылы Франк және Герц
жүргізді. ... ... ... ... және ... ... да бір потенциалдар ... ... өтіп ... ... ие болады. Бұдан арылар сынап булары бар камераға ... ... ... энергиясы мысалы баяулататын электр
өрісінің көлемімен өлшене алады. ... ... жұта ... ... кіші ... 409 эв-ты құрайды. Егер электрондардың энергиясы артса,
онда сынап атомдарымен соқтығысу нәтижесінде оның тек ... ... ... 6,7 эв ... ... ... 4,9 ... 6,7 эв-ты
жоғалтады. Бұдан ары энергияны арттырғанда басқа да табалдырықтар ... ... ... ... тән ... спектрін
беретінін көрсетеді. Бұл спектрдің толық ... ... ... ... ... береді. Ол дәл осы жұтылатын энергия
порцияларына тең, яғни 4,9, 6,7 және т.б. эв. ... ... ... туралы оның спектріне қарап айтуға болады. Сутегі
атомының спектрін зерттеу, энергетикалық деңгейлер өте қарапайым ... ... Егер ... ... ... алсақ, онда сутегі
атомының энергетикалық күйлерінің формуласы, келесідей:
Осы формуламен атомның планетарлық ... ... 1913 жылы ... ... тура ... бар. ... энергетикалық күйлері тұрғын
толқындармен байланысады. Сутегі атомында электрон кулон күшімен ұсталады,
яғни
Егер ... ... ... тұрақты деп және оның қозғалыс
жылдамдығы тұрақты деп есептесек, осылайша, импульс және ... ... ... да ... ... толқынның болу шарты келесі қатынаспен бөлінеді.
Осыдан қарапайым түрлендірулердің бірқатары атомдағы ... оның ... және ... энергияларының қосындысына тең
болатындығын көрсетеді:
Бұл формулаға электронның массасы, оның заряды және Планк тұрақтысының
мәндерінің формуласын және ... қою ... ... ... ... ... береді.
яғни, экспериментте дәлелденген нәтижені ... ... ... корпускулалық толқындық дуализімінің аяқталған концепциясы
алынады: шеңбер тартылады: Фотондар ... ... ие, ... ... ... де ие, электрондар тогы дифракциялық және интерференциялық
картинаны береді. Мұндай түсінік электрондардың толқындық ... ... ... ... орнықты электрон орбиталары тұрғын
толқындардың бүтін саны ... ие. ... ... ... дәлелденетін нәтижелерге әкеледі.
Физиканы оқыту Комитетінің жұмысы оқулық жасаумен ғана ... ... жылы ... ... дененің айналмалы қозғалысының және кванттық
механика элементтері енген «физика курсының ... ... атты ... [81]. ... ... баркурсты оқыту мерзімі 1 ден 1,5-2 жылға
дейін созылды. Қосымша тарауларды негізгі ... ... бір ... оқу
керек:
Физика курсының қосымша тарауларының мазмұны.
1. Қозғалыс мөлшері моменті. Қозғалыс мөлшері моменті бағдарламасын
енгізу авторларға кванттық механика бөлігіндегі ... ... ... үшін ... болды.
Тақырыпты оқыту центрлік күш өрісінде материалдық ... ... ... ... ... ... ... бойымен
байланыстырылған магниттің төңірегінде қозғалады. Осы қозғалыстың ... күш әсер ... ry sin α ... ... ... ... тең аудандар заңы тура екендігі жөнінде тұжырым жасалады.
Бұдан қозғалыс мөлшерінің моментінің сақталу заңы ... = mrv sin α = ... ... ... ... қозғалысын қарастырғанда зерттеледі.
Бұдан ары қатты денелердің қозғалысы қарастырылады. Теориялық талдау
негізінде дискінің айналу құбылысы, келесі
яғни ... ... ... екі ... ... ... және бұрыштық жылдамдыққа ... емес ... ... Бұл шама ... эрбір элементінің М массасының оның айналу
центріне ... ... ... ... ретінде
анықталады: бұдан соң күш моменті уақыт бірлігі ішіндегі қозғалыс мөлшері
моментінің өзгеру өлшемі ретінде енгізіледі:
Қозғалыс мөлшерінің ... ... және ... ... ... туралы немесе спин туралы ұғым ... ... ... ... ... горизанталь ілінген магниттің центрлік ... ... ... ... ... ... ... деп қабылданған магниттің массасын масса центрінің ... r-ге, ... ... ... ... орбиталық
моментінің шамасы алынады. Суреттегі ... арғы ... ... ... үшін ... ... орбиталық моменті үшін осы
нүктенің магниттерінің жиынтығына дейінгі қашықтықты өлшеп және ... ... ... ... ауыстыруына проекциялау арқылы есептеуге
болады.
Бұдан ары, әрбір нүктедегі магнит стерженнің спинін анықтауға болады.
Оның массалар ... ... ... моменті mL Магниттің массасы
бірлік деп қабылданғандықтан, оның ... ... ... тең. ... нүкте үшін қозғалыс мөлшерінің орбиталдық
моментін жіне спинін қосу бұл шаманың өзгерісіз ... ... ... ... ... мөлшерінің моментінің сақталу
заңы тұжырымдалады. Атомдық және ядролық түрленулер ... ... ... ... ... бірі ... микро әлемде де орналатындығын
көрсетеді.
2. Қайтымсыз процестер. 3. Энтропия.
Бұл тараулар ... ... тек ... өтетіндігін көрсетенін
күнделікті өмір тәжірибесінің жекеленген дәйектерін талдаудан басталады.
Мысалы, терезенің сынған әйнегі ... ... ... ... суиды,
бірақ олар ешқашан бұдан ары қызған бола алмайды. Газбен ... ... ... ... қысымы теңеседі және т.б. Бұл құбылыстардың
қайтымсыздығы белгілі сақтау ... ... ... ... ... және жалпы құбылыстардың қасиетке иненің салдарынан болатындығын
көрсетеді.
Осы болжамды ... үшін ... ... ... «шарикті
машинамен» эксперимент жүргізіледі. Көлбеу жазықтыққа екі параллель науа
бекітіледі. ... өр жағы ... ... ... жалғанған.
Тосқауылда үлкейтіп және кішірейте алатын ... бар. ... ... ... ... алдымен бір жаққа, одан соң келесі
қисайтқанда олар науамен таралады. ... егер ... ... ... саны N) бір ... ... ... таралуға қабілетті (
). Бұл таралуға қол жеткізгенне кейін, бұдан ары ... ... ... Аз ғана ... ... ... саңлақталады.
Графиктерді бірінші науадағы N /N ... ... ... ... ... а) ... екі диаметріне тең тосқауыл
терезесіне; б) шариктің бес ... тең ... в) ... ... тең ... ... себебін түсіну үшін былай талқылаймыз. Шариктердің жалпы
саны N және олар N – ... ... N – ... ... ... ... ... бұл тараудағы тең ықтималдықты күйлердің саны: N ... ... және N – ... ... ... теру саны - N – мұндай
таралудағы шариктердің мүмкін күйі:
Бұл ... ... ... ... ... ... яғни ... анықтағандай. Бірінші таралуда
араластырылғанда ықтималдылық
N =10 ... 1024 ... бір рет бір ... ... ... ... ... бір рет тербесек, мұндай жағдайлар 17 минут ... бір ... 100 шар үшін (N =100) ... ... ... ---
жағдайларда ол 1023 жылда бір рет болуы ықтималдығына ие! Бұл ғаламшардың
жасынан үлкен. Бұдан ары жоғары немесе ... ... ... ... ... ... ... соққы және жылу берілу,
микроскопиялық күй қайтымды процестер, ... ... және ... ... ... идеал газдың энтропиясы, термодинамиканың ІІ
заңы сияқты ... ... ... ... S, Жылдамдық, энергия, масса.
Бөлім, жарлық толқындары таралатын орта және егер ол болғанда эфирге тән
қасиеттерді талдаудан басталады. ... бар ... ... ... ... ... ... Толқынның қозғалатын судың бетінде
таралуына аналогия келтіріледі. Бұл аналогия ... өз ... ... жасайтын тәжірибелерді талдауға әкеледі.
Арнай зертханалақ құрылға каллиматор мен көру ... ... ... көзі каллиматорда саңлауды жарықтандырады. Алынған интнрференциялық
картинаны көру түтігіне қарайды. Егер ... ... Жер ... мен бастапқы бағытқа перпендикуляр орналасса, нүктелік көздің
сәулелері саңлауларға ... ... ... ... жүрістерінің айырымы:
Бұл бір сәуленің келесісімен салыстырғанда ... ... ... ... келесісімен салыстырғанда
фаза бойынша қалыңқы (мұндағы толқын периоды) екендігін көрсетеді. Бұл
формулаға t ... ... ... эфир желі ... онда приборды 90° -қа бұрғанда, интерференциялық
максимум солға ... ... ... бұл эффекті тіркеу мүмкін емес, себебі ол қарсы ... ... ... ... ... ... екілік саңылаудың
жазықтығынан басқа жағына ығысу есебінен сөнеді. Әйткенмен, егер жарық
көзімен саңылаудың ... ... ... n ... дене қойсақ ығысудың
компенсациялануы жойылады. Мысалы, ... ... ... Сонда
бір сәуленің келесісіне қатысты кешігуі:
Осыдан Р шамасында өзгереді:
Бұл жағдайда саңылаудың алдындағы негізгі максимум ... ... ... ... ... ... болғандықтан,
нақты ығысу бұрышы келесідей:
Эффектіні 180° -қа бұрып екі еселеуге болады.
Егер бұл ... ... ... ... ... ), ... ... ( ) және ... ... (n = 1,33) ... ... онда 20 = 1,54 10 ... ... ... ... ... максимумның мұндай ығысуын тіркеуге жеткілікті: Әйткенмен
Жердің эфирге қатысты ... ... ... ... ... ығысуы болмайды. Бұдан 1905 ж. А.Эйнштейн
жасағн ... ... ... ... яғни ... санақ жүйесінде
жарық жылдамдығы бірдей.
Бұдан арғы Физоның тәжірибесі қозғалған суда таралатын ... оның ... ... мен ... тең болатындығын
көрсетеді. Бұл келесідей ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығын өлшеу, ... және ... ... көрсетеді. Жасалған зертханалық жұмыс
ваккумдағы жарық жылдамдығының тұрақты және таңдап ... ... ... ... көрсетеді. Физо тәжірибесінің нәтижелері ваккумдағы
жарық жылдамдығының ... мен ... ... қосу ... ... ... ... релятивистік қосу идеясы ... ... ... q ... u және v жылдамдықтарға тәуелді. Олар аз
болғанда, q коэффициенті 1 –ге ... u = с ... w = с. ... =q (с+ v) немесе
Бірақ нақ осындай тұжырымды v = с болған жағдай үшін жүргізуге болады.
Бұл дегеніміз q ... u-ға және v-ға ... ... ... ... Бұл ... келесі өрнек қанағаттандырады.
Бұдан жылдамдықтарды релятивистік қосудың формуласы алынады:
Алынған ... Физо ... ... ... ... қосу заңы ... және ... жайлы
орныққан түсініктерді қайта қарауды талап етеді. Қозғалыстағы санақ
жүйесінде уақыт баяулайды:
Ал, ... ... ... ... ... ... жылдамдықтарды қажет
етеді. Бұл тексеру қозғалыстағы және тыныштықтағы мюонның өмір ... ... іске ... ... ... эксперимент жүзінде
дәлелденеді.
Бұдан ары қозғалатын объектінің ұзындығының қысқаруы түсіндіріледі.
Соңында екі егіз ... ... ... және ... ... ... ... деректерін талдау, электрондардың үдеуінің шекті болатын с
жылдамдығына дейін артатындығын көрсетеді. Бұдан ары ол ... күш ... ... ... Бұл ... ... және ... өрнекпен берілген:
Масса мен энергияның қатынасы ...... ... ... ... ары ... ... қозғалыс мөлшеріне қорытылады:
фотон үшін v = ф = Е /с ... ... ... тура ... ... жарық S қысымын өлшейтін
экспеименттер, сонымен бірге Комптон эффектісі тең ... бар ... ... ... тура эксперименттік факт куә.
1960 жылы Гарвард университетінде жүргізілген Поунд пен Репканың
тәжірибесі детальдары жөнінен ... ... идея ... қарапайым.
Манохромат жарық көзі және S жарық көзінің жиілігін өткізбейтін, басқа
жиіліктерді ... А ... бар. ... көзі горизонталь жазықпен
жұтқышқа қарай қозғалғанда 1) детекторы жиіліктері артатын ... ... ... бастайды, бұл олардың энергиясының артқандығын көрсетеді.
Құрылғы вертикаль орналасқанда «қызыл ығысу» тыныштықта: фотондарға Жердің
гравитациялық өрісі әсер ... ... ... ... ... қозғалту арқылы
бастапқы «көгілдір ығысу» эффектісін алуға болады.
5. Атомдар, молекулалар және ядролар.
Атомдар мен ядролардағы өлшеулер. 6 ... ... бар: ... деңгейлері және атом спектрі сияқты ... ... ... сілтеме жасаудан басталады. Бұдан ары сутегі тәріздес атомдар,
олардың энергетикалық деңгейлері және өлшемдері сипатталады.
Ньютон механикасына сәйкес, сутегі тәрізді атом Жер – Ай ... ... ... £ ... ... ... сонда ядро төңірегіндегі электрон
орбита бойымен зарядтардың кулондық ... ... ... ... ... қозғалады:
Теңдіктің екі жағын да ... ... ядро ... ... ... ... ... орбиталы электрон үшін:
Осы қатынас негізінде электронның толық энергиясын аламыз.
Осыдан электронның шеңберлік орбитасының ұзындығы үшін Өрнек аламыз:
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... мен оның толқындық қасиеттері
жөніндегі түсінік оның ... ... ... ... ... ... айтады:
немесе, ... ... және ... ... Е n – мен белгілесек,
бұдан:
эв тұрақтысы, Ридберг тұрақтысы деп аталады.
Е n ... ... ... ... радиусын табу үшін
келесі қатынас қолданылады:
Бұдан:
тұрақтысы Бор тұрақтысы деп аталады.
Бұдан ары ... және ... ... ... ... ... спектрі, иондану энергиясы және атомдар ... Бұл ... ... ... ... ... және атомдардың салыстырмалы ... ... ... қарастырылады.
Бұдан соң электронды қабыршықтап, ... ... ... ... ... ... күштер және ядро құрылымы қарастырылады.
«Атомдар мен ядродағы ... ... ... ... ... тән және неге олар ... Неліктен бұл ыдырау сыртқы
жағдайларға тәуелсіз жіне уақытқа неге ... » ... ... ... ... ... үш ... микроәлемнің заңдарын
түсіндіруге қолданылатын сақталу заңдары қолданылады.
Мысалы: оттегі молекуласының ... ... ... ... ... ... ... күйде аз. Сондықтан оттегі молекуласы
өзінің негізгі күйінде ешқашан өздігінен ыдырамайды. Егер ол ... ... ... ... ... нәтижесінде қозса, ол жеткілікті
энергеия алып, екі атомға ыдырайды. Аналогиялы құбылыс ... де ... ... 2,2 Мэв ... жұтып, бұл ядро ыдырайды:
Бұл жағдайда ... 0,7 Мэв ... ... ... Бұл ... ... ... көрсетілген. Бұл процестерде энергия ғана
емес, қозғалыс мөлшері де сақталады. Құрылғыда ядро ішіндегі прцестері ... ... ... ... заңы мен ... эффектті
түсіндіруде классикалық толқындық модульді ... ... ... Идеал модель қолданылады. Жәшік және онда баудағы тұрғын толқын.
Баудың бір ұщі ... ... ... ... ... шыққан. Егер
кедергі күші болмаса және жәшік саңылауы кіші ... онда ... ... ұзақ ... бойы ... Бірақ егер тесікті кеңітіп және оған
баудың ұшының әрбір тербелісте жоғары және ... орын ... ... ... ... онда тұрғын толқын энергиясы бау бойымен әрбір
тербеліс қандайда бір бөлігіне ... ... ... бірнеше
тербелістен кейін тұрғын толқын энергиясы ... ... және ... ... ... тұрғын толқынның
энергиясының уақытқа тәуелділігі көрсетілген.
Классикалық динамикаға сәйкес, потенциалдық тосқауылдан ... ... ... ... өте ... Бұл ... ені әсер ... механикаға сәйкес, микроәлем бөлшектері үшін тосқауылдың
биіктігі ғана емес, ені де ... ... ... ... модельденеді. Толқындардың таралуының тосқауылы ваннадағы судың
тереңіндегі ... ... Егер бұл ... енді ... онда ... өте ... Және олар шағылады. Егер тосқауыл жеткілікті тар
болса, онда толқындар одан ішінара өтеді. В және С ... ... ... өтуі ... А ... сол ... потенциалдық
тосқауылдан өту өтуі мүмкін, бірақ бұл жаққа қарай ... ... ... бұл аймаққа ену ықтималдығы тез нөлге дейін түседі.
Тосқауыл арқылы бөлшектің өту ... ... ... энергиясының артуымен бірге өседі. Бөлшектік тосқауыл арқылы өту
ықтималдығын арттыруға, бөлшектің ... ... ... ... ... ... келуі ғана емес, тосқауылдың енінің
кемуі де әсер етеді.
Тарау өмір сүру ... мен ... ... ... ... ... тарауымен аяқталады. Бұл
анықталмағандық ... ... ... ... ... ... қатаң тіректердің арасындағы ... ... ... ... ие ... ... h – ... бүтін сан. Әйткенмен,
егер жеңіл ғана жабыстырылған қабырғалар арасындағы бау толқынының нықышы
моделін алсақ, онда мұнда ... ... ... ... ... себебі оның
түйіне тіректе қатаң бекітілген. «Атағын» қабырға екі ... ... ... ... ... ... энергиясының бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ұзындықтары қатаң
тіректер айқындайтын мәндерге жақын тұрғын ... ... ... ... ... ... ... болса, шығарылған
толқындардың ұзындықтарының диапозоны соншалықты көп. ... ... ... ... ... сәулелену де интенсивтірек.
Кванттық құбылыстарда да осы байқалады. Бөлінетін ... ... ... ... қатаң байланыспайды, осылайша олар қатаң белгілі
импульске ие бола ... ... ... бір күйден шығарылған
бөлшектер мәндері үлкен емес диапозонда жатқан ... ие бола ... ... тез ағып өткенде, күй аз уақыт қана өмір сүреді.
Байланысқан ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... анықталмағандығы жоғарырақ болады.
Мұндай құбылыстың мысалына ... ... ... өмір сүру ... өте аз, бірақ ол өлшене алады. жалпы
кинетикалық ... 0,096 Мэв ... ... ... екі ... секундтан аз ғана асатын уақытта ыдырайды. Бұл ... ... ... ... ... 4 эв-ты құрайды.
сек өмір сүру ұзақтығы мен 4 эв ... ... ... ... шамасына сәйкес келетін шамаға теңдес
мәнді беретіндігін оңай көрсетуге болады.
Бұл жағдай – ... ... ... ... ... және өмір сүру уақытының арасындағы ... ... ... ... ең аз ... ... ... өлшеуге
мүмкіндік береді.
Бөлшектердің шашырауы туралы ... ... ... және атом ... ... ... қатысты тура.
Фотондар сонымен қатар энергия мәндерінің немесе қандайда бір аймақтағы
жиіліктің ... ие. ... атом мәні ... бір ... ... күйден стацонар күйге өтуі кезінде күтілетін идеал ... ... ... ... бөле алатындығғы жөнінде ... ... бар. Бұл ... ... ... сызықтың қандай да бір
қалыңдыққа ие болу керектігін көрсетеді, әйтпесе қозған ... өмір ... ... ... еді. Тек атомның бір күйі ... ... ... ... ... – негізгі күй сипатталады. Ол ыдырауға
ұшырамайды.
Сызықтың ені – спектрлік сызықтың жиілігінің жайылуы – ... ... ... ... ... ... алады. Әйткенмен,
әртүрлі құбылыстар, мысалы Доплер ... ... осы ... ... де қозған атомның өмір сүру ұзақтығын оптикалық
түрде анықтаймыз. Спектрлік сызықтың ... ... ... ... эв ... құрайды. Бір жағынан, қозған атомның кәдуілгі
өмір сүру ұзақтығы сек. Осылайша, тағыда келесідей қатынас орындалады.
Энергия ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... механика мен салыстырмалық
теориясының элементтерінен тұрады. Бұл ... ... ... ... ... курстың негізгі концепциясы
жоспарында баяндалады. Мұнымен қоса макро және ... тән ... ... ... көрсетілген. Микроәлем құбылыстары үшін
ықтимал заңдылықтар тән. Макромир құбылыстары мен ... ... ... ... газдың еркін ұлғаюы, жылу берілуі, жылу
берілудегі энтропияның ... және т.б. ... ... Де ... да ... ... ие және ықтималдық толқындары сияқты
тұжырымдалады. Ықтимал заңдылықтардың салдары анықталмағандық қатынас ... ... ... бөлімдер аяқталады.
Теориялық концепцияны кеңейтуге және өзгнртуге ... ... беру түрі ... Бұл материал тек қосымша ретінде ғана емес,
ескі теориямен жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... ... саны қатысатын процестердің қайтымсыздығы
белгілі ... ... ... ... ... ... үлкен
сандарға тән қасиеттердің жалпылама құбылыстардың ортақ қасиеттерінен
шығатындығы жөніндегі болжам (гипотеза) ... Бұл ... ... ... үшін ... ... эксперимент жүргізеді.
АСТ-ның материалы үлкен жылдамдықтарда массаның артатындығын, ұзындық
және басқалардың қысқаратындығын есте сақтауға арналған қосымша мәліметтер
жиынтығы түрінде емес, ... ... ... ... жаңа материал
түрінде енеді. Қозғалған судың ... ... ... ... ... ... ... Бұл аналогия қайтып ... ... ... ... эфирдің бар болуы туралы гипотезаға әкеледі.
Әйткенмен зертханалық эксперимент интерференциялық ... ... ... Жердің қозғалыс бағытынан перпендикуляр бағытқа
өзгергенде жарық сәулесінің ... ... ... ... ... жоқ, ... ... көздің жылдамдығына тәуелді
емес. Материалды түсіндірудің таңдап алынған ретінің ... ... ... ... дәйектер гипотеза жаңа ... ... ... ... ... және ... ... физиканы оқытуға әзірлеу үшін
оқушылардың қабілетін дамыту қажеттілігі.
Ұлыбритания және Канада елдерінің орта ... ... ... ... ... компонент ретінде болмауы себебінен, орта мектепті
бітіргендердің көпшілігінің ... ... ... ... ... ... тура келеді. Мұндай жағдай арнайы хұзырлы
орындардың ... ... ... ... ... пән емес, тек
орта мектеп оқушыларының ширек бөлігі ... ... ... мен ... ... парадокс болып
көрінгені мен бұл тұжырымдар. Негізсіз болып табылады. Толық емес ... ... ... ... берілетін элементер мәліметтер тек
ақпараттық сипатта.
Бұл материалды есте ... ... ... аз әсер ... ... ... орта мектептің физикасын ... ... ... Ол ... ... оқушылардың өзі үшін де қиын
болды. Осыған байланысты, қазіггі ... ... және ... ... ... ... қызығушылығы кемуде.
Егер бұл жайында оқушылардың ата-аналары мен мұғалімдерінен ... орта ... ... меңгеруге қабілетсіз. Бұл жағдайда жеке
тұлғаның қабілеттері туғаннан пайда болады, оған ешкімді кінәлай ... ... ... өмір ... жағынан заңдастырылып және
жайылғандығы сонша, бұл ешкімді таңдандырмайды. ... ... 1967-68 ... ... беру ... ... Ұлыбритания және Канадада болғанда
көрермендер жалпы білім ... ... ... міндетті компонент
екендігіне көпшілігі таңдады.
Орта мектептің физиканы оқитын оқушылар контингенттің ... ... және ... ... ... беру ... ... физика
курсын мектептің ерте ... ... ... ... Онда 1996 ... ... ... кіріспе курсы» жасалды. Ол ІХ сыныпқа 144
сағатқа есептелді.
«Физиканың кіріспе курсы» ... ... ... осы ... ... курсы»бағдарламасының жетекшісі д-р Ури ... пен ... ... ... ол ... ... пайда
үшін қолдануға нежасау керектігі туралы ... ... ... ... ... және неге ... ... және жаратылыстануды осы
жылдарда ... ... ... ... болуы керек?» деген сұрақтар
қойылды. Бұл сұраққа бірден көп ... бар. ... біз ... ... 9 ... ... физиканың 1 жылдық курсына
аударамыз».
Қойылған сұраққа жауап былай беріледі: ... ... ... ең ... ... орта мектептің оқушыларының бақылау алу,
зертханалық дағдыларының болмауы, ол ... ... ... ... ... ... ... білмеуі; оларда сонымен
қатар абстракциялы идеяларды ... ... ... ... ... шаманың реті туралы түсінігі болмайды, жуықтай алмайды».
Көбінесе оқушылардың ерте дайындығы ... да ... ... ... жатқандығы жөнінде түсініктер туады. ... ... ... бірнәрсені ашыпты», «оқымыстылыр
бірнәрсе жасауда», деген фразалар оқушының тек мұны ойда ... ... ... Көптеген кітаптардағы жаратылыстану терминдердің ... ... ... ... ... сөздер қою шрифпен жазылады,
оқушыдан тек есте ... ... ... ... ... ... ... ассоцацияланғанда ғана мағынаға ие болады.
Оқушыларға білімдерін түсіндіруге уақыт қажет. Физика ... ... ... бастап мұғалімдері егер олар неғұрлым ерте ... ... ... мен дағдыларды бере алса, бұлар ... ... ... және ... оқу ... ... көп уақыт берер еді
дейді. Осымен, ... ... ... емес орта ... ... орта
мектепте бұдан ары оқуға мүмкіндік беретін дайындықты бастау дейді».
Енді қойылған мәселені шешуді қалай іске ... ... ... өзінің мақаласында «Бәрінен бұрын біз ғылымның дамуын анықтайтын
адам ... ... ... келеді» дейді. Біз барлық
жаратылыстанудың тамыры құбылыстар және ұғымдар содан соң ... ... ... Біз ... ... түп ... ... табиғаттың
өзінен алғанын қалаймыз. Бұл зертханаларда нағыз жұмыстарды қоюды талап
етеді. Бірақ ғылым тек зертханалық жұмыс қана ... Біз ... және ... Біз ... ары осы ... ... табу үшін
басқа да тәжірибелер жасаймыз [80,81,82,83].
Қазақстан, Ұлыбритания және ... ... ... ... ерекшеліктері.
|Сыныбы |Ұқсастықтары |Айырмашылықтары |
| | ... ... ... ... ... ... қоршаған|Электр тогы. От. |Заттың құрылысы. |
| ... әлем ... ... Жыл ... ... және күш.|
| | ... ... ... ... ... |
| | ... және ... |Энергия. |
| | ... ... мен | |
| | ... | ... ... | ... мен ... ... ... |
| | ... ... ... ... – |
| | ... біз ... ... |магниттік құбылыстар. |
| | ... ... ... ... |
| | ... Аэролан | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... Күн | |
| | ... және ... | |
| | ... Ауа | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... Жер ... |
| | ... ... | |
| | ... цикльдері. | ... ... ... және ... ... |Қозғалыс және денелердің |
| ... ... ... ... әсерлесуі. |
| | ... ... мен |
| | ... ... ... |
| | ... ... |энергияны пайдалану. |
| | ... ... ... ... және ... |
| | ... Ауа райы ... |
| | |мен ... ... ... |
| | ... Су және оны | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... ... оқушылардың оқу процесі цикл ... ... ... ... теорияны дамытуға, теориядан салдарларды шығаруға,
тұжырымдардан эксперименттік тексеруге және бұдан ары жаңа ... ... ... ... бір ... ... бөлімі бастапқы
орта мектептің оқушылары үшін міндетті болуы керек. Әйткенмен қазірше аз
таралған және ІХ ... жиі ... ал ХІ ... орта ... ... ... оқытылады.
2 ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
1. Физиканың базалық курсын құрудың принциптері
Физиканың іргелі заңдары мен теорияларының ... ... ... ... рөлі мен ... ... ... білім мазмұнын
жетілдірудің тенденциялары мен физика, химия және биология ... ... ... ... осы ... мен ... негізгі
мектепте оқыту әдістемесін жасауға негіз болады. Бұл тарауда әдістеменің
негізгі мазмұны ашылады.
Мазмұнның өзін ... алу – аса ... әрі қиын ... ... ... дейін мазмұн негізінен эмпирикалық ... ... да, ... мен ... ... ... артық мәліметтермен және
қосалқы материалдармен қиындатып жіберді [6].
Оқу жүктемесінің артып кетуінен оқушылардың өз ... ... ... ... ... ... ... біразы үй тапсырмасын
мезгілінде орындай алмай, соның салдарынан жаңа материалды ... ... ... ... болады. Бұл оқушылардың өз ... ... ... ынтасы кемиді.
Психологиялық мәліметтерге сүйенсек оқушының оқу жүктемесі ... ... ... алғышартынан оның тежегішіне айналатынын көрсетеді
[12]. Барлық оқу материалын ... ой ... ... ... оны ... беру ... ... оқушы материалды
механикалық түрде жаттап алуға тырысады. Ал бұл баланың ... ... оған ... зиян ... мүмкін. Себебі, механикалық түрде жаттау
әдісімен алған білім тез ұмытылатыны белгілі.
Психологиялық зерттеулер ... ... ... естен шығып кететінін, ал заңдылықтарды, ... ... ... алынған білім ұзақ есте сақталатынын
көрсетеді [23].
Оқу жүктемесінің артып кетуінің ... көп, ... ... білім
мазмұнындағы кемшіліктер елеулі орын алады.
Соңғы жылдар бойы ... ... ... мен ... ... рет сынға түсті. Олырдың аса қиындығы және қосалқы ... тыс көп ... ... жүр. Соған байланысты мектептік ... ... ... ... құрудың, оны оқытудың ... ... ... ... ... туралы мәселе қойылды.
Соңғы кезде ... ... және ... ... ... маңызды алға басулар байқалады, жалпы білім
мазмұнының оқу пәндерін құру ... жаңа ... мен ... ... ... бола алатындай теориялық тұжырымдамасы
жасалды [16]. ... ... ... ... ... да ... осы ... мазмұны теориясының кейбір қағидаларын басшылыққа алуымыз
керек.
Білім мазмұнын таңдап алудың қажетті шарты ... ... ... және оны ... ... ... орта білім мазмұнының бірыңғай деңгейінің тұжырымдамасында оқыту
мақсатының мынандай иеархиясы берілген: [5].
1) қоғамның ... ... мен ... қоятын талаптарының
жалпылама бейнеленуі ретіндегі мемлекеттік мақсат;
2) ... ... ... ... оқу ... мен ... құрылымына қойылатын талап ретіндегі жалпы білім беру
мақсаты;
3) жалпы білім беретін пәндердің мазмұнына қойылатын талап ... ... ... ... ... мен құралдарына қойылатын талап ретіндегі
әдістемелік мақсат.
Осылардың ішіндегі оқытудың мақсатына келсек, ол қазіргі жағдайда оқу
пәндеріндегі білім ... ... өз ... ... ... қажетті
біліктілік пен дағдыны, ғылыми ... ... ... оқу мен еңбек қызметі мен қоғамдық қызметке ынта тудыруды
қамтамасыз ететіндей мазмұнын көздейді.
Білім берудің мазмұнын қоғам ... әр ... ... отырып, оның
білім мазмұнына оқытудың әдістері, ... және ... ... ... ... ... отыру қажет. Солай ... ... ... ... оқытудың қоғамдық дамудың ең ... ... ... сай ... мазмұны, әдістері және құралдарымен үнемі
қамтамасыз етілетін болады. Оның үстіне ... жеке ... ... жеке ... ... ... мен дамыту мақсатына сәйкестігін
тағайындау білім мазмұнының дұрыс таңдалып алынуының ең ... ... ... ... байланысты әдебиеттерде бағдарламаларды құрастыру
кезінде және оқу пәніне ғылым ... ... ... ... ең ... ... білім мақсаты – оқушылардың жас ерекшеліктері
мен даму деңгейін ескере отырып, олардың ғылыми ... ... ... ... баса айтылады.
Білім мазмұнын ары қарай жетілдіру ең маңызды теориялық проблемалардың
бірі – білім мен оқу пәнін ... ... ... Бұл ... ... ... толық зерттелген. Онда оқу
жүктемесінің ... ... ... себептерінің бірі – оқу бағдарламасын
ғылымның мазмұны сығымдалып, ... ... ... ... ... қате ... ... қорытынды жасалған.
Ғылым-физиканың көп ауқымды мазмұнынан оқу пәні – физикаған оның
азағантай бөлігі ғана ... ... ... ... ... жазған: «ғылым-физика-орасан зор қазына, мектепте оқыту үшін одан ... ... ... алу керек» [17].
Осы жүйеленіп қойылған материал оқушыларды физиканың неғұрлым
негізгі, ... ... ... ... ... беруі керек. Қазіргі мектептің әлеуметтік функциясының өзгеруі
кезеңінде әрбір саналы адамға, оның ... ... ... ... ... оқу материалы неғұрлым қатаң түрде таңдалып алынуға тиіс. ... ... оқу ... ... ... ... ... тереңдетілген дайындық ала алады. Мұндай қосымша білім міндетті
білім көлемінде енбеуі керек Бұл артық жүктемені жойып ... ... ... түсінікті болуына мүмкіндік береді.
Сөйтіп, оқу пәніне аз, бірақ ең басты, жалпы ... беру ... ... ... ... алу ... туралы идея ешкімде күмән
туғызбайды. Оқу пәні жеткіншектерге ғылым негіздерінен білімді ары ... ... ... ... ... және ... ... жеткілікті білім беруге тиіс. Осы ... ... ... мазмұнын қалыптастырудың принциптері мен оқу материалын
таңдапалуға, теория мен фактілердің ара ... ... және ... ... белгілі бағдар болуы мүмкін талаптар ажыратылып
алынды. Олар №1 – суретте келтірілген.
Жалпы білім беретін негізгі ... ... ... осы принциптер
мен критерийлер негізінде түзілген базалық мазмұны мынадай болды.
Молекулалық физика. Молекулалар, ... ... және ... қозғалыс, молекулалар қозғалысы. Диффузия. Дене температурасының
молекулалар қозғалысына байланыстылығы. Молекулалардың өзара әсері. Заттың
қатты, сұйық және газ ... ... ... ... ... түсіндірілуі. Газдың қысымы және оның ... ... ... ... ... және оны ... Газдың берілген массасының көлемге және ... газ ... ... ... байланыстылығы. Газ
қасиеттерінің техникада қолданылуы. Беттік ... ... ... ... ... ... ұлғаюы. Кристалл және аморф
денелер. Қатты денелердің деформациясы. ... ... ... ... ... ... ... жылулық ұлғаюы. Жылулық
қозғалыс. Жылудық тепе-теңдік. Ішкі энергия. Оның өзгертудің екі тәсілі:
жұмыс және жылу ... Жылу ... ... ... жылу ... ... жану ... Жылу мөлшері және жұмыс ішкі энергия өзгерісінің
өлшеуіші ретінде. Термодинамиканың бірінші заңы. ... және ... ... Балқудың мекшікті жылуы Кебу және конденсация. ... ... ... ... ... ... меншікті жылуы (Сурет 1).
Агрегаттық айналуларды молекула-кинетикалық көзқарас тұрғысынан
түсіндіру. ... ... ... Жылу құбылыстарының
қайтымсыздығы ... ... Жылу ... ... ... ... Іштен жану қозғалтқышы. Жылу қозғалтқыштары және қоршаған ортанны
қорғау.
Механика. Механикалық қозғалыс. ... ... ... ... түзу ... ... ... қозғалыс. Бірқалыпты үдемелі
және түзу сызықты қозғалыс. Жол, жылдамдылық, ... ... ... түсуі.
Шеңбер бойымен қозғалыс. Айналу периоды және жиілігі. ... ... ... ... ... ... ... өзара әсері
Масса. Күш. Ньютонның екінші заңы. Ньютонның ... ... ... ... ... күш. ... тепе-теңдігі. Күш моменті. Моменттер ережесі.
Тепе-теңдіктің түрлері. Гравитациялық күш. Бүкіләлемдік тартылыс ... ... ... ... ... ... Үйкеліс күші. Тыныштық
сырғанау, домалау үйкелісі. Подшипниктер. Үйкеліс ... ... ... ... ... ... ... Денелердің тұйықталған
жүйесі. Өзара әсерлесетін екі дене жүйесі үшін импульстің ... ... ... ... жұмыс және қуат. Кинетикалық және
потенциалдық энергия. Жұмыстың энергия өзгерісімен ... ... ... ... ... ... Еркін тербелістер.
Тербелістің ығысуы, амплитудасы, жиілігі және периоды. ... ... ... 1 - ... ... ... құрудың принциптері мен критерийлері.
Математикалық маятник. Серіппедегі жүктің ... ... ... және оның ... ... серпімді ортада
таралуы: қума және көлденең толқындар. Толқынның жылдамдығы және ұзындығы.
Толқындардың шағылуы және ... ... және ... ... ... ... екі тегі.
Зариядталған. Денелердің өзара ... ... ... Электроскоп, оның
ұрылысы және жұмыс істеу принципі. Электр өрісіндегі өткізгіштер ... ... ... ... және ... ... ... пайдалану, олардың табиғатта байқалуы. Электр тогы. Ток көздері. Электр
тогын өткізгіштер. ... ... ... ... ... Ток ... Ток
күшін өлшеу. Кернеу. Кернеуді өлшеу. Электр кедергісі. Тізбектің бөлігі
үшін Ом заңы. Өткізгіштерді тізбектей және ... ... ... ... ... және ... ... Электр тогының жұмысы мен қуаты.
Джоуль-Ленц ... ... ... техникада және тұрмыста қолданылуы.
Тұрақты магниттер. Жердің магнит өрісі. Токтың магнит ... ... ... ... ... тогы бар ... әсері. Тұрақты
токтың электр қозғалтқышы. ... ... ... ... ... ... Тұрақты ток генераторы. Электромагниттік
құбылыстарды тұрмыста және техникада ... алу мен ... ... байқалуы. Конденсатор. Тербелмелі контур. Электромагнитті
тербелістер. Айнымалы ток генераторы. Электромагниттік ... ... ... өрісінің түрленуі. Электромагниттік толқында, олардың қасиеттері:
шағылу, сыну, интерференция, дифракция. ... ... ... электромагниттік табиғаты. Дисперсия. Жарықтың
толқындық ... ... ... ... ... хабар беру үшін қолданылуы.
Кванттық физика элементтері. Фотоэффект құбылысы. Фотон. Фотон ... ... ... ... Атом ... ... ... ядролық үлгісі. Атом құрылысы жайындағы
көзқарастың дамуы. Шығару және жұтылу ... ... ... ... құрамы мен құрылысы. Протон және нейтрон. Радиоактивтілік сәуле
шығару. Сәуле шығарудың биологиялық ... ... ... мәселелері.
2.2 Жалпы білім беретін мектептерде физика пәнін оқытудың тәжірибелік-
эксперимент нәтижелері
Тәжірибелік тексерудің міндеттері
Тәжірибелік ... ... ... 8-9 ... үшін ... ... жүйелі курсының мазмұны мен оны ... ... ... болады.
Бұл міндетті шешу үшін:
а) әлемнің қазіргі ... ... ... ... оқу
материалының дұрыс таңдалып алынғандығын анықтау;
ә) таңдап алынған оқу материалының оқушыларға түсінікті екендігіне көз
жеткізу;
б) ... ... ... ... мен ... ... ұсынылып
отырған әдістемесінің тиімділігін анықтау және оның оқушылардың ... ... ... ... ... бағлау қажет болады.
Қойылған мақсаттарға сай педагогикалық эксперимент мынадай үш ... ... ... және тәжірибелік тексеру. Оған Алматы
қаласындағы № 145 мектептерден Талдықорған ... ... ... ... оқушылары қатысты.
Эксперименттің бірінші кезеңінде оқушылардың физиканың іргелі ... ... ... ... мен ... деңгейі айқындалды.
Эксперименттің екінші кезеңінде физиканың жүйелі курсын негізгі мектепте
оқыту ... ... ... ... ... қорытындылаушы кезеңінде оқу материалын таңдап
алу нақтыланды, тапсырмалардың мазмұны мен оны ... ... ... ... жүзеге асыра отырып, физиканың іргелі
теорияларын негізгі мектеп ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымдық
құндылықтарының артуына және оқушылардың білім сапасына тигізетін ... ... ... ... және ... ... және ... сыныптар оқушылары
қызметінің нәтижелерін бақыланушы сыныптарда ... ... ... ... ... ... тәжірибелік оқытудың тиімділігі
жөнінде қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Эксперименттік мәліметтерді алу үшін ... ... ... ... ауыл және қала мектептерінде оның ішінде бақыланушы
және эксперименттік сыныптарда физиканы оқыту процесін бақылау, ... ... ... ... және ... ... талдау
оқушылар мен мүғалімдерден сауалдама алу, ... жеке ... ... екі ... және ... ... жауап берілетін кәдімгі
бақылау жұмыстарының, ... ... ... ... Бақылау материалы оқушының өз бетімен түрлі құбылыстар мен
процестерді талдау үшін қолдана білуімен ... ... ... ... ... жұмыстарға оқушылардан өз білімін, шешімін табу үшін
зерделенген материалды ой елегінен өткізіп, өзбетінше қорытындылауды ... жаңа ... ... білу икемділігін тексеруге мүмкіндік
беретін тапсырмалар да аздап енгізілді.
2.2 ... ... ... эксперименттің бұл кезеңінде оқушылардың білімін тексеру
жылдың соңында 8-9сыныптарда жүргізілген бақылау жұмыстың көмегімен жүзеге
асырылды. Бақылау жұмыстарына ... ... мен ... ... ... талдау нәтижелері параграф соңындағы кестелерде
келтірілген.
Ауызша сұрақтарға жауап алу ... ... ... ... ... ... мен шамалардың физикалық мағынасын ... ... ... Мұндағы сұрақтар ұғымдарды сипаттайтын ... бар ... ... ... асыратындай етіліп құрылды.
Оқушылардың білімінің тиянақтылығы мен ... екі ... ... ... ... ... білімді оқу процесінен таныс жағдайларға қолдана білу. Біз білімді
осы екі деңгейде меңгеру, ... ... ... ... ... заңдарына сүене отырып, логикалық ой қорыта білуін
қамтамасыз ететін, яғни ... ... ... ... процесінен таныс емес құбылыстарды түсінуге ... ... ... ... ... ... табылады деп
есептедік.
Мұндай сұрақтар оқушыларға көбінесе қиындық туғызды: ... ... ... не?» ... ... 8 ... оқушыларының 80%-і «жылу
мөлшері – бұл денені белгілібір ... ... ... ... ... ... жауап қайтарады; ал «Энергия дегеніміз не?» ... ... ... ... қабілеттілікті сипаттайды»деп, неғұрлым кең
тараған жауап береді. ... ... ... қате ... ... ... ұғымның физикалық мәнін толық ашпайды.
Температура ұғымының мазмұнын айқындауға қатысты мәселе де дәл ... ... ... ... ... «қызу дәрежесі» ретінде
анықтайды. 8 ... ... ... ... ... немесе жылу мөлшерімен теңгереді. Мұндай жауаптар оқушылардың
температура жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... білімін талдау барысында біз
физиканы оқытудың бірінші сатысында температура ұғымының егжей-тегжейті
қарастырылмайтынын ескере отырып, ... ... ... қозғалыс
жылдамдығы неғұрлым үлкен болса, оның темпетатурасы соғұрлым жоғары болады»
деген жауар күттік Оқушылардың жартысынан көбі дәл ... ... ... дене ... оның ... ... байланыстырды.
Аталған сынып оқушыларының жылу қозғалтқышының пайдалы әсер
коэффициенті (ПӘК-і) туралы ... де ... ... ... ... 20%-ке тең. Бұл нені білдіреді?» ... ... ... ... жұмыс істегенде өз қуатының 20%-ін ғана жұмсайды»
деп жауап береді.
9 сынып оқушыларының жұмысын білімнің ... ... ... ... ... ... ... жақсы меңгеретінін
көрсетеді. Оқушылардың жартысы (50%-тейі) білімін есеп ... ... ал ... ... ... ... график бойынша қозғалыстың түрін
ажырата алды.
Сондай-ақ осы сынып оқушыларының Ньютонның ... ... ... ... ... ... ... үшінші заңы /48%/,
импульстің сақталу заңын (48%) өте таяз ... ... Ал ... есеп ... ... ... тек 1/5 ... ғана қолдана
алды.
Есептеп шығаруға арналған тапсырмаларды орындау барысында балалардың
жіберген қателігі ... ... ... яғни олар, әсіресе,
математикалық түрлендірулер мен дәрежелі ... ... ... ... ... 9 ... оқушыларының басым көпшілігі есептер шығару кезінде
ешқандай сызбаларды қолданбайды, денеге әсер етуші күштерді векторлық түрде
кескіндей алмайды. Қажетті ... ... ... соңғы есептеу
формуласын бірден жазады. Мысалы, бақылау жұмысының ... ... ... ... және ... ... бірден
формуласымен есептеп шығарған. Бұл ... ... ... дәлелдейді.
Оқушылардың ауызша және жазбаша сұрақтарға қайтарған жауаптарын ... ... ... бірінші деңгейге де жетпей ... Бұл ... ... екінші деңгейдегі білімді игере алмайды. ... ... ... ... ... сөз ... да мүмкін емес.
Сөйтіп, айқындаушы эксперимент мәліметтерін талдаудың ... 8-9 ... ... ... ... ... мен іргелі
заңдары жайлы білімдерінің төмен екендігі туралы қорытынды жасауға болады.
Бұл жөнінде ... ... жиі ... та жүр.
Оқушылардың негізгі ұғымдар мен заңдардың физикалық мағынасын
түсінбеуі іргелес пәндерде ... ... ... қабылдауға
кедергі келтіріп, балалардың дүниетанымына теріс ықпалын тигізері сөзсіз.
Сонымен бірге айқындаушы эксперимент нәтижелері 8 ... ... 9 ... ... білімі мен физика пәніне ... ... ... ... ... ... ... білім сапасын зерделеумен қатар
физика оқулықтары мен әдістемелік құралдарға ... ... Ол ... ... кездесетін мынадай бірқатар қиындықтарды айқындауға мүмкіндік
берді:
Біріншіден, бағдарламада оқу ... ... тыс көп әрі ... және оны міндетті түрде меңгеруді барлық оқушылардан талап ету,
олардың белгілі бір ... оқ ... ... ... ал
кейбірінің ынтасы мен жігерін дамытуға кедергі болып отыр: ... өте ... ... және арнайы терминдері көп тілмен
жағылған; үшіншіден, барлық оқушылар бір ғана оқулықпен ... ал ... ... ... әр ... деңгейдегі оқулықтар жоқ. Қазақ
мектептерінде физиканы ... орыс ... ... ... ... ... халқының тілі мен тұрмыс ерекшеліктерін
ескермей аударылған бұл ... ... тілі қиын ... ... ... ... кері әсер етіп ... Оның үстіне
аударманың сапасы өте ... ... 9 ... ... ... ... сегізінші басылым) Ньютонның үшінші заңының ... ... ... ... ... тең де, ал ... қарама-қарсы бір түзу
түзудің бойымен, бағытталған күштермен бір-біріне әсер ... ... ... сөз ... «прямая линия» сөздерінің қате ... ... ... белгілерінің өзі қажетті ... ... ... ... тұр, осындай мысалдар көптеп кездеседі.
Бұл айтылғандарды оқушылар мен мұғалімдер арасында ... да ... ... ... мен ... білім
сапасын талдау нәтижесінде балалардың білім деңгейінің ... ... ... жаңа сападағы төл оқулықтардың болмауымен, ана
тіліндегі әдістемелік ... ... ... ... ... а) ... ... беретін мектептегі физикалық
білім мазмұнын ... ә) ... ... ... ... ... құрудың; б) анықталған мазмұнды оқытуға арналған әдістемелік
ұсыныстар дайындаудың қажеттігіне ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын тәжіриберік
тексеруден өткізу
Эксперименттің алғашқы кезеңінде физиканың жүйелі курсында оқыту ... ... ... ... ... ... Бір рет
пайдаланылғаннан кейін, оқу материалының көлемі нақтыланып, оны ... ... ... ... ... ... 8-9 сыныпта оқылатын физиканың жүйелі
курсының бағдарламасын құруға мүмкіндік берді. Мұнда пәннің негізгі мазмұны
физиканың болашақта оны қолдану және ... үшін ... бола ... ... ... ... құрылды. Атап айтқанда, физикалық
білімнің мазмұнына механика мен молекулалық физикадағы және ... ... ... ... ... мен ... ... әдістері мен
олардың нәтижелері, әлем құрылысы мен оның ... ... ... ... сұрыптағанда біз:
а/ оның мектептің жоғарғы сатысында ... ... ... яғни ... ... ... оқу ... әртүрлі маңызды тарауларын қамтуын; ә/ оқу материалының ғылыми
жағынан нақты және оқушыларға түсінікті болуын; б/ ... мәні ... ... ... в/ ... жер материалдарын
енгізу және экологиялық мәселелерді қамтуды мақсат еттік.
Бағдарламадағы ... ... 8-9 ... ... ... ... мысал келтіру деңгейінде (8 сыныптағы «Үдеумен
қозғалған дененің салмағы»), мәлімет беру ... (9 ... ... ... және ... ... берілді. Яғни, біз
аталған сынып оқушылары бұл ... ... ... ... ... деп ... ... болашақ мамандығы үшін физиканы
тереңірек оқығысы келетін балалар, білімдерін ... ... ... ... ... ... бұл ... ұсынылып отырған
бағдарламаны пайдалануға қажетті әдістемелік нұсқаулар, оқу ... ... ... жұмыстар дайындалды.
Тәжірибелік оқытудың ең негізгі мақсаты оқу материалының оқушыларға
түсінікті болуын бақылау болды. Осы эксперименттік материалдың ... ... ... үшін оқу жылының соңында оқушылар арасында
әңгіме өткізіліп, ауызша және ... ... ... ... ... ... енгізілген іргелі теориялар түгіл қамтылды және сәйкес
сыныпқа жаңадан енгізіліп отырған материал ... ... ... ... беру, анықтамасын білу, формуласын жазу, яғни бірінші
деңгейдегі білім, талап ... ... осы ... бір-бір
варианттары келтірілген.
Осы бақылау жұмыстарының нәтижелері негізгі білім элементтері
бойынша, төменде ... ... ... ... ... ... ... барысында балалардың білімі, олардың ... ... ... ... ... ... ... яғни
негізінен, ұғымдардың, заңдардың анықтамаларын айтып беру, формулаларын
жазу т.с.с. бойынша ... ... біз ... жаңа бағдарлама
бойынша берілген оқу материалының меңгерілу ... ... ... ... ... мазмұнның блаларға түсініктілігінің
кепілі деп есептедік. Сонымен ... ... ... оқу ... ... үшін оқушылармен әіңгіме ауызша сауалдама өткізілді.
Одан балалардың ... ... бар ... жаңа енгізілген
теорияларды, әсіресе кванттық физика жайлы мәліметтерді аса ... ... ... ... ... курсы бойынша білімді меңгеру
деңгейлерінің диаграммасы
Меңгеру %
100 ... ... ... ... элементтері
90
80
70
60
50
40
30
20
10
т.т. а..э. т.т. а.э. т.т. а. ... а.э. т.т. а.э. т.т. ... ... ... ... ... оқу процесінен таныс жағдайларға қолдану
а.э – айқындаушы эксперимент бойынша
т.т. – тәжірибелік тексеру бойынша
Сөйтіп, негізгі ... ... ... ... ... үшін ... ... бар физикалық теориялар мен
заңдарды меңгергендігі айқындалды.
Экспериментнәтижелері мынадай қорытынды жасауға негіз ... ... ... үшін ... мазмұн аталған сынып оқушыларының меңгеруіне
лайық және түсінікті, тұтас алғанда ондағы негізгі ... мен ... ... ... ұғынуға оң әсерін тигізеді, ал ол өз кезегінде
оқушылардың табиғат құбылыстарын ... ... білу ... ... ғылыми дүниетанымының қалыптасуына жағдай туғызады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қоғамның қазіргі кездегі жалпы білім беру жүйесін қайта ... ... ... ... оқытудың қазіргі қалыптасқан дәстүрлі
әдістемелік жүйесін жетілдіріп, жаңа ... ... ... туындайды.
Сондықтан біз өз ... ... ... ... мектептің негізгі
сатысындағы физиканың жүйелі курсының мазмұны мен оны ... ... ... Бұл ... жету үшін зерттеу міндеттері анықталып, олар
ғылыми-әдістемелік еңбектерге, мектептің қалыптасқан ... ... ... ... мектепте физиканы оқытудың жағдайы қарастырылып, соның
нәтижесінде балалардың әлемнің жалпы бейнесімен ... ... оқу ... не үшін ... сондай-ақ іргелі заңдар мен
теориялардың физикалық мағынасын түсінбейтіндігі, білімнің физикалық
құбылыстарды түсіндіруге ... ... ... ... санасында әлемнің қазіргі заманғы ғылыми бейнесі
туралы ... ... ... үшін ... іргелі теориялары мен
заңдарын оқытудың қажеттігі ... ... ... ... ... курсының ұсынылып отырған мазмұнын оқыту
әдістемесінің тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеру осы ... ... ... еліміздің және шетел мектептеріндегі қалыптасқан
қазіргі ... ... сай ... ... ... оқушыларының
меңгеруіне лайық екенін, сондай-ақ олардың біртұтас ... оң әсер ... ... Дей ... ... айтқандай, жалпы оқу бағдарламасының артықшылығы мен кемшілігі
осы бағдарламаға сәйкес оқулық ... оны ... жыл ... ... ... ... бұл ... болашақта жалғасын табады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Назарбаев Н.Н. Қазақстан – 2030: ... ... ... ... және әл ... ... Ел Президентінің
Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: ... – 176 ... ... беру ... ... Республикасының заңы. – Алматы: РОӘК,
1992. – 48 бет.
3. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. – Алматы: Қазақстан, ... 45 ... ... оқу ... - ... РИК, 1994. – 48 бет.
5. Проблемы единого уровня общеобразовательной ... ... ... ... ... /Под. Ред. чл-кор. АПН СССР В.М.Монахова.
Москва: Педагогика, 1983. – 144 ... ... М.Н. ... ... дидактики, 2-ое изд. Москва:
Педагогика, 1984. – 96 стр.
7. Скаткин М.Н., Краевский В.В. Содержание общего ... ... и ... ... Знание, 1981. – 96 стр.
8. Зорина Л.Я. Системность – качество знаний (новое в жизни, ... ... ... и ... ... ... 1976. – 64 стр.
9. Дидактические основания формирования содержания образования ... ...... ... – Вкн: ... Конструирования
содержания общего среднего образования. / Под. ред. В.В.Краевского.
Москва: 1980. – 69 стр.
10. Лебеднев В.С. Содержание образования: ... ... ... Высшая
школа.1989. – 360 стр.
11. Менчинская Н.А. Психологические вопросы ... ... и ... // Сов. пед., 1968, №6, 21-38 ... Менчинская Н.А. Проблемы учения. // умственного развития школьника.
Москва // Педагогика, 1989. – 60 стр.
13. Качество знаний учащихся и пути его ... / Под. ... ... НИИ общ. ... АПН ... ... ... 1978. – 205 стр.
14. Краевский В.В. Проблемы научного обоснования обуч. ...... // ... 1977. – 264 ... ... ... ... обучения в советской школе / Под. ред.
В.В.Краевского, И.Я.Лернер; Научн-исслед. инс. Общей педагогики. АПН
СССР. Москва // Педагогика, 1989. – 320 ... ... ... ... ... ... образования / Под.
ред. ... ... ... 1983. гл. VII, ... об ... предмете, 195 стр.
17. Журавски М. Проблемы совершенствования содержания школьного курса
физики в ПНР. ... ... пед. ... ... 1986. – 340 ... ... С.Е. Проблемы изучения основ электродинамики в курсе физ.
Средней школы. Пособие для учителей. Москва: Просвещение, 1978. – ... ... С.Е., ... И.Г. Электродинамика в курсе физ. средней
школы: Автореф. дисс. докт. пед. наук – Москва: 1978. – 44 ... ... С.Ш. ... в ... ... у учащихся общеобразовательной школы: Автореф. дисс.
докт. пед. наук – Москва: 1994. – 12 ... ... А.Б. ... у ... ... ... ... термодинамики при изучении физики, химии, биологии. Автореф.
дисс. докт. пед. наук – Москва: 1986. – 16 ... ... ... физики в средней школе: Молекулярная физика.
Электродинамика. / Под. ред. С.Я.Шамаша. Москва: просвещение, 1987. ... ... ... ... ... ... ... / Под. ред. С.Я.Шамаша,
ЭЕ.Эвенчик. Москва // ... 1985. – 240 ... ... ... ... ... в средней школе / Под. ... и др. ... ... 1984. – 398 ... ... А.В., ... Н.А. Физика: Орта мектептің 7 сыныбына
арналған оқулық - өңделген 8-басылым. Алматы: Рауан, 1990. – 192 ... ... А.В., ... Н.А. ... учебник для среднего класса.
Москва: ... 1969. – 192 ... ... М.М. и др. ... ... по физике для средний школы.
Москва: МИРОС, 1992. – 72 стр.
28. Балашов М.М. Методика преподавания ... в 7-8 ... ... 1991. – 46 ... Мамбетакунова Э.М. және т.б. Қырғыз республикасының мектептеринде
физика және ... ... ... ... мемлекеттик стандарты
/долбоор/ Бишкек: Қыргыз билим беруу институту, 1996. – 51 бет.
30. Тарасов Л.В. Современная физика в средней ... ... ... – 188 ... ... А.Қ, ... Ұ.Ә.. Оқулықтану. — Алматы: Рауан, 2000.
32. Кусаинов А.К. Законодательство Германии в ... ... ... АТУ, ... Кусаинов А.К. Инженерно-техническое образование в Казахстане. —
Алматы: АТУ, 1995.
34. Кусаинов А.К. ... ... и ... ... ... в
Германии. — Алматы: АТУ, 1994.
35. Кусаинов А.К. и др. ... ... ... ... ... Германии // Вестник высшей школы Казахстана. № 5. ... ... ... А.К. ... ... ... в Германии. —
Алматы: АТУ, 1995.
37. Кусаинов А. К. ... ... ... в ГДР и ... единой
системы образования ФРГ // Тенденции и ... ... ... ... межд. научно-практ. конф., 23—24
апреля 1998 г. — Алматы, 1998.
38. Кусаинов А.К. Развитие образования в ... и ...... ... А. К. Развитие общеобразовательной школы в Казахстане
(сравнительно-педагогический анализ). — ... АТУ, ... ... А.К. ... системы образования Федеративной Республики
Германии и ... ... ... // ... ... докт. пед. наук. —Алматы, 1997.
41. Кусаинов А.К. Реформирование системы образования в ... ... АТУ, ... ... А.К. ... ... ... в Казахстане (сравнительно-
педагогический анализ). — Алматы: АТУ, 1995.
43. Кусаинов А. К. Система школьного образования в Германии. — ... ... ... проблемы сравнительной педагогики: Сб. науч. статей.
— М., ... ... К, С. ... ... білім және заң саясаты // Казақстан
мектебі. № 5. — ... ... ... Қ.С. ... ... беру жуйесі // Қазақстан мектебі. № 6. —
Алматы, 1996.
47. Мусин К.С. ... ... ... // ... высшей школы Казахстана. № 1. — Алматы, 1998.
,*
48. Мусин К.С. ... ... ... ... //
Поиск. № 1. — Алматы, 1997.
49. Мусин К.С. Профессиональная подготовка учителей в ... ... ... ... ... тенденции, проблемы
адаптации и эффективность: Матер, респ. научно-метод. ... ... 1997 г. — ... ... ... К, С. ... педагогика туралы // Казақстан мектебі. № 6.
— Алматы, 1997.
51. Мусин КС. Социальная политика в области педагогического образования:
сравнительный ...... АТУ, ... ... К С. Сравнительная педагогика: исторический экскурс // Вестник
высшей школы Казахстана. № 1. — Алматы, ... ... КС. ... политика Англии, США, России и Казахстана в
области педагогического образования // ... ... ... № 3. — ... ... ... Р.Б., Мәженова А.Б. және т.б. физикадан жазбаша ... ... ... ... Орта ... ... ... құрал.
Алматы. Рауан, 1996. – 176 бет.
55. Башаров Р.Б., Құдайқұлов М.А., Қалиев А., ... К., ... және т.б. ... ... ... ... ... «Физика және
астрономия» пәнінің бағдарламасы. // ИФМ, 1996, №1. – 45-52 ... ... Б.М., ... Д.М. ... ... құрал. Алматы.
1996.
57. Қазақбаева Д.М.Физикадан тексеру жұмыстары. Алматы. 2000.
58. Қазіргі ... ... ... Оқу ... Алматы. 2003.
59. Разумовский В.Т. Физика в средней школе США. Москва. 1973.
60. Физика за рубежом. ... ... ... за ... ... 1991.
62. Некоторые теоретические и практические аспекты межпредметных ... ... ... ... Изд. АПН СССР, 1982. – 88 стр.
63. Физика в школе. №1, 1989. – 18 стр.
64. Қазақстан Республикасының ... орта ... ... ... міндетті стандарттары. Жалпы орта білім. Алматы: РОНД, 2002.
– 360 бет.
65. Программы ... ... ... ... ... ... ... А.А.Пинский. Москва Просвещение,
1992. – 225 стр.
66. Қазақбаева Д.М. Жалпы білім беретін ... ... ... курсының
базалық мазмұны және оны оқытудың әдістемесі. ... ... 1998. – 179 ... ... А.Б. ... ... ... көзқарас. // ИФМ, 1996. №5.
– 7-15 беттер.
68. Совершенствование преподавание физики в ... ... ... Кн. Для ... / Под. ... ... ... 1985. – 256 стр.
69. Бабанский Ю.К. Оптимизация учебно-воспитательного ... ... ... ... 1982. – 192 ... ... А.Д. Организация и методика педагогических исследований.
Москва, 1981. – 43 стр.
71. Педагогика. Москва. 2004, №1. – 89 ... ... ... 2004, №6. – 94 ... ... Москва. 2004, №7. – 76 стр.
74. Педагогика. Москва. 2004, №8. – 87 ... ... ... 2005, №5. – 100 ... ... ... 2005, №6. – 103 ... Педагогика. Москва. 2005, №7. – 93 стр.
78. Педагогика. Москва. 2005, №10. – 105 стр.
79. Зверев И.Д. Взаимная связь у учебн. ... ... ... ... 64 ... Бабенкова Т.Н. Методика формирование теоретических обобщений механики
у ... ... ... канд. пед. наук – Москва: 1983. – 18 стр.
81. Восрастные возможности усвоения знаний. / Под. ред. Д.Е.Эльконина ... ... ... 1966. – 442 ... ... Б.Д. ... проблемы школьного биологического
образование. Москва: ... 1991. – 160 ... ... Л.В. ... МПС на формирование у учащихся понятия о
строении вещества при изучении физики и химии в VY-VIII кл. ... С и МО АПН ... 1971. – 68 ... ... Г.Б. Е.Омаровтың «Физика» ... ... және оны ... ... ... Дисс. жұсысы.
Алматы. 1998.
85. Тоқбергенова Уазипа Физиканы оқыту барысында оқушылардың экологиялық
білімдерін қалыптастыру. Дисс. ... ... ... ... Т.Т. ... сабақтарында оқу экспериментін пайдалану арқылы
оқушылардың білім сапасын жетілдіру әдістемесі. Дисс. жұсысы. Алматы.
2000.
87. Дүйсембаев Б.М. және т.б. ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие деңгейін көтеру
проблемалары). Алматы: РБК. 1996. – 172-174 ... ... ... программ средней школы по физике и астрономии. «Физика в
школе», 1967, №1.
89. Малькова З.А. ... ... США. ... ... ... ... В.Г. ... обучения физике в США. «Физика в школе»,
1969, №1.
91. Физика. Перевод с английского. Под. ред. ... ... ... ... Р., Қазақбаева Д.М., Тоқбергенова У.Қ., Байжасарова Ғ.З.
Физика. Жалпы орта білім беретін ... 8-9 ... ... ... ... А.Қ.Құсайынов, Ш.Т.Таубаева, М.К.Бұлақбаева Магистрлік диссертацияны
орындауға берілетін нұсқаулар. Алматы. 2006.
94. ... А.К. ... Т.К., ... Р.Б. и др. ... ... общая характеристика, структура. Алматы, 2004.
95. Кусаинов А.К. развитие образования: проблемы и перспективы. Алматы.
2005.
96. Құсайынов А.Қ. Білім және ... ... ... ... Р., ... Д.М., Тоқбергенова У.Қ. «Физика ... ... ... ... ... 7 сыныбына арналған
оқулық. Алматы: «Атамұра». 2003.
98. «Физика және астрономия». Жалпы білім беретін мектептің 8 ... ... ... ... ... Р., ... Д.М., ... У.Қ., Бекбасар Н.
«Физика және астрономия». Жалпы білім беретін мектептің 9 ... ... ... ... 2000.
100. Терлікбаев Ж., Дандықұлов А. Физика курсы. 9 сынып анықтамалық
құрал. ... ... ... Ж. ... ... 10 сынып анықтамалық құрал. Алматы. 2003.
102. Терлікбаев Ж., Рысдәулетова Қ.А. ... 11 ... ... ... Алматы. 2004.
103. Терлікбаев Ж.Ә. 10 сыныпқа арналған физикадан тақырыптық ... ... ... ... Г.Я., Буховцев Б.Б. Физика. Орта мектептің 10 ... ... ... ... ... Б.Л. Сравнительная педагогика: Развитие образования ... мире ... ... // Педагогика. № 6. — М.,
1995.
106. ... Хосе Луис ... ... ... в ... наук // ... ... образования. ЮНЕСКО. № 3.
- М., 1990.
107. Джуринский А.Н. ... ... ... и ... ... № 6. — М., 1996.
108. Ерохина Л.Н. Образовательно-профессиональные программы подготовки
бакалавров и магистров в ... США как ... / ... ... ... // Современные индивидуальные
образовательные технологии: опыт, обобщение, адаптация: Матер, ... ... 24—25 ... 1998 г. — ... ... ... А., Колесников В., Тасбулатова Ш. Зарубежный опыт систем
аккредитации учреждений бизнес-образования и ... ... в ... // Мировые образовательные технологии:
основные ... ... ... и эффективность: Матер, респ.
научно-метод. конф., 25—26 апреля 1997 г. — ... ... ... Г.Қ., ... А.Қ., ... Қ.С. Салыстырмалы педагогика.
Сравнительная педагогика. — ... ... ... ... ... ... және термодинамика негіздері» тақырыбы бойынша
жазбаша тексеру жұмыстары
1. Барлық денелердің ... ... ... ... ... ... ... теорияны негізге алып, заттың агрегат
күйлерінің құрылысындағы айырмашылықтарды ... ... ... ... ... беріңдер және
математикалық өрнегін жазыңдар. Бұл заңның практикада ескерілуіне ... ... ... Жылу ... ... 30%. ... денесі қыздырғыштан 5 5 кДж
жылу алды. Қозғалтқыштың ... ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша жазбаша тексеру жұмысы
1. Ньютонның 1-ші заңын тұжырымдап, мысал ... 100 Н ... ... 0,5 м/с ² үдеу ... ... ... қандай?
3. Массасы 6,6 ·10³ т болатын ғарыш кемесі 7,9·10³ м/с жылдамдықпен
қозғалады. ... ... ... ... ... Р дене ... ... қандай да бір деңгейден Н биіктікте тұр;
келесі жағдайда бұл дене сол деңгейден дәл осындай биіктікте, бірақ ... ... ... тұр. Осы ... потенциалдық энергиясы екі
жағдайда да бірдей бола ма?
Қосымша С
ІІІ. ... ... ... ... ... ... Электр заңдарының қандай таңбалары болады?
2. ЭҚК-і 2 В, ішкі ... 0,8 Ом ток көзі ... 2,1 м, ал ... 0,21 мм² ... ... ... ... ток күшін тап.
Батарея қысқаштарындағы кернеу неге тең?
3. ... ... ... ... жаз.
4. «Берілген нүктедегі магнит өрісінің индукциясы 0,05 Тл», - ... ... ... энергиясын үлкен ара қашықтыққа жеткізу қалай ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша жазбаша тексеру
жұмысы
1. Жарықтың толқындық және корпускалық ... ... ... ... деп нені ... Фотоэффектіні пйдалануға мысал
келтіріңдер.
3. Резерфорд тәжірибелерінің мәнісі неде?
4. Бордың бірінші постулантын тұжырымда.
5. Бордың ... ... ... ... орта ... беру ... ... | | | ... ... ... ... |
| | | | |
|1 ... мектеп |Бастауыш немесе ... ... |
| |(5-10 жас ) ... ... |І –YI ... |
| |І –YI ... |І –YI ... |(6-7 жастан 10 жас) |
| | |(6-7 ... 11 жас) | |
| | | | |
|2 ... ... ... орта мектеп |Негізгі орта мектер |
| |(11-15 жас) |(3-4 жыл) |Y – ХІ ... |
| |YII – ХІ ... |І –YI ... |(11-15 жас) |
| | |(12-14 жас) | |
| | | | |
|3 ... мектеп |Жоғары орта мектеп |Жоғары орта ... |
| |(16-17 жас) |(3-4 жыл) ... |Х – ХІ ... |
| |ХІІ – ХІІІ ... ... кей жерлерде |(16-17 жас) |
| | ... ... | |
| | |(15 ... 17-18 | |
| | |жас) | ... ... пән ретіндегі мазмұны
Физиканың ғылым ретідегі даму деңгейі
Оқытудың мақсаты
Ғылыми дүниетанымды қалыптастыру
Оқу материалдары
Мазмұн
Құрылым
Дамыта оқыту, баланың ой-өрісін
сатылап дамыту
Логикалық аяқталған болуы
Оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай ... ... ... сай ... ... ... ... біртұтастығы
Дүниенің қазіргі заманғы бейнесін қалыптастыру
Оқу материалын таңдап алудың дидактикалық принциптері
Жасқа байланысты педагогика және психология талаптарын ... ... мен ... ... топтастыру /генерализация/
Пәнішілік байланыстардың жүзеге асырылуы
Жүйелілік
Ғылымның логикасына сай болуы
Характеристикалық стандартқа сай болуы
Оқу материалының құрылымын түзудің дидактикалық принциптері
Оқу материалының құрылымын түзудің критерийлері
Мазмұнды ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепте өзгеріс не үшін керек6 бет
Дүние жүзі халқының өсу динамикасы28 бет
Латын Америка елдері6 бет
Латын Америка елдері туралы8 бет
Сертификаттаудың халыкаралық тәжірибесі4 бет
Қазiргi дүние жүзiнiң этникалық мiнездемесi17 бет
Қазақстан Республикасында және тағы басқа ТМД елдерінде сәйкестік таңбасын қолдану ережесі3 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
XIX ғасырдағы Ұлыбританияның Қытайды отарлауы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь