Қазақстанның сыртқы саясат саласындағы стратегиясы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.9

I Қазақстанның сыртқы саясат саласындағы стратегиясы және осы стратегиядағы Қытайдың орыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 Қазақстанның сыртқы саясат саласындағы стратегиясы ... ... ... ... ... ... ...9.23
1.2 Қазақстанның сыртқы саясат стратегиясында Қытайдың орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23.25
1.3 Қытайдың Қазақстанмен қарым.қатынасы және оны дамуытудағы негізгі принциптер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25.32

II Қазақстан мен Қытай қарым.қатынасының қазіргі кезеңі ... ... ... ... ... ...32
2.1 Қытай.Қазақстан экономикалық.сауда және энергетика қатынасы ... ... .34.51
2.2 Аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы ынтымақтастық және «шаңхай форумы» шеңберіндегі интеграциялық үрдістер ... ... ... ... ... ... ... ..51.56
2.3 Қытай.Қазақстан екі елінің қорғаныс жағдайы және принципі ... ... ... ... 51.59

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60.62

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59.6
Кеңес Одағының ыдырауы XX ғасырдың соңғы мезгіліндегі ең ірі уақиғаның бірі болып, жалпы халықаралық саяси жағдайдың өзгеруіне әкеліп соқты. Бұрынғы Кеңес Одағының үлкен шаңырағынан бөлініп жаңа отау көтерген дербес елдердің бірнешеуі Қытаймен көршілес. Оның Қытай үшін ең маңызды көршісі болып отырғаны қазақ елі.
Қазақстан Еуропа мен Азияның тоғысқан жерінде болып, оның дербес болуы Еуроазия құрлығының геосаяси жағдайының өзгеруін туындатты. Егемен Қазақстанның сыртқы стратегиялық бағыты, Қытаймен қандай қатынас орнату жөніндегі көзқарасы Қытай үшін өте маңызды болып есептелді. Сонымен бірге Қытайдың да айтылмыш істерге болған көзқарасы Қазақстан үшін де маңызды. Қытай мен Қазақстан қатынасы екі жақ үшін ғана маңызды болып қалмай, осы аймақтағы тіпті бүкіл әлем қауымдастығына да тигізетін әсері өте зор болып отыр.
Қытай-Қазақстан екі ел халқының үзақ тарихи достық қатынасы бар. Әлемге әйгілі "жібек жолы" екі ел халқының қоян-қолтық қатынасын жалғап келді- Реформа жүргізіп экономиканы дамыту — Қытайдың қазіргі алға қойып отырған басты міндеті. Бұл міндетті орындау үшін бейбіт түрақты халықаралық орта қажет. Сол үшін Қазақстан мен бейбіт тепе-тең түру, бес принциптің негізінде қарым-қатынас дамыту Қытай сыртқы саясатының басты бір құрамы. Қытай Қазақстанмен қатынасын дамытуға ерекше назар аударып, оны сыртқы қатынастарындағы ең басты орынның біріне қойып отыр. Қазақстан мен достық қатынасты жақсарту Қытайдың батыс солтүстік аймақтарындағы тыныштық пен осы аймақтың экономикасын дамытуға септігін тигізетіні белгілі.
Қытаймен ынтымақтастықты жақсарту Қазақстан үшін де маңызы зор. Қазақстан ашық теңізге төтелей шыға алмайтын құрлықтық ел болғандықтан, Қытай Қазақстанның әлемге шығуындағы үлкен бір есігі болып табылады. Сонымен бірге Қытай-Қазақстан мөмлекеттерінің өзара экономикалық, мәдени, информациялық ынтымақтастығының орнатудың екі жаққа да қомақты пайдасы бар.
Ежелгі "жібек жолын" қайталай жаңғыртып оны осы заман жобасына сай етіп қолдану Қытай-Қазақстан халықтарының болашағы мен осы аймақтағы бейбітпіілік пен тұрақтылық үшін қосатын үлесі зор болып қала бермек. Қытай елбасшылары Қазақстанмен қырым-қатынасына баса мән беріп келеді. Қытай Халық Республикасының Төрағасы Цзян Цзэминь былай дейді: "Қытай мен Қазақстан басшылары екі елдің дәстүрлі достық қарым-қатынастарын дамытуға зор маңыз береді. Соңғы жылдары менің және Президент Н.Назарбаевтің арасында осы күнге дейін көп кездесулер болып өтті. Біздің арамызда қазірдің өзінде бірлескен саяси қүжаттарға өз бейнесін тапқан және екі жақты қарым-қатынастарымыздың түрақты дамуы үшін берік саяси
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.......................................................3-9
I Қазақстанның сыртқы саясат саласындағы стратегиясы және осы стратегиядағы
Қытайдың
орыны.......................................................................
.9
1.1 ... ... ... ... ... сыртқы саясат стратегиясында ... ... ... ... және оны дамуытудағы
негізгі
принциптер..................................................................
..............................25-32
II Қазақстан мен ... ... ... Қытай-Қазақстан экономикалық-сауда және энергетика қатынасы.........34-
51
2.2 Аймақтағы ... ... ету ... ... ... ... ... ... ... екі ... ... ... және
принципі................51-59
Қортынды....................................................................
........................................60-62
Пайдаланған ... ... ... XX ғасырдың соңғы мезгіліндегі ең ірі
уақиғаның бірі болып, жалпы халықаралық саяси ... ... ... ... Кеңес Одағының үлкен шаңырағынан бөлініп жаңа отау көтерген
дербес елдердің бірнешеуі Қытаймен ... Оның ... үшін ең ... ... ... ... елі.
Қазақстан Еуропа мен Азияның тоғысқан жерінде болып, оның ... ... ... ... ... өзгеруін туындатты. Егемен
Қазақстанның сыртқы стратегиялық бағыты, ... ... ... ... ... ... үшін өте ... болып есептелді. Сонымен бірге
Қытайдың да ... ... ... көзқарасы Қазақстан үшін де маңызды.
Қытай мен ... ... екі жақ үшін ғана ... ... қалмай, осы
аймақтағы тіпті бүкіл әлем қауымдастығына да тигізетін әсері өте зор ... екі ел ... үзақ ... ... ... бар. ... "жібек жолы" екі ел халқының қоян-қолтық ... ... ... ... экономиканы дамыту — Қытайдың қазіргі алға қойып отырған
басты міндеті. Бұл міндетті орындау үшін ... ... ... ... Сол үшін ... мен бейбіт тепе-тең түру, бес принциптің
негізінде қарым-қатынас дамыту Қытай сыртқы саясатының ... бір ... ... ... ... ... назар аударып, оны сыртқы
қатынастарындағы ең басты орынның біріне қойып отыр. Қазақстан мен ... ... ... батыс солтүстік аймақтарындағы тыныштық пен осы
аймақтың экономикасын дамытуға септігін тигізетіні белгілі.
Қытаймен ынтымақтастықты жақсарту Қазақстан үшін де ... ... ашық ... ... шыға ... ... ел болғандықтан,
Қытай Қазақстанның әлемге шығуындағы үлкен бір ... ... ... бірге Қытай-Қазақстан мөмлекеттерінің өзара экономикалық, мәдени,
информациялық ынтымақтастығының орнатудың екі ... да ... ... ... ... ... қайталай жаңғыртып оны осы заман ... етіп ... ... ... ... мен осы аймақтағы
бейбітпіілік пен тұрақтылық үшін қосатын үлесі зор болып қала ... ... ... ... баса мән беріп келеді. ... ... ... Цзян ... ... ... ... мен
Қазақстан басшылары екі елдің дәстүрлі достық қарым-қатынастарын дамытуға
зор маңыз береді. ... ... ... және ... Н.Назарбаевтің
арасында осы күнге дейін көп кездесулер болып өтті. ... ... ... ... саяси қүжаттарға өз бейнесін ... және ... ... ... ... үшін ... ... жаңа заңды
іргетасы болып отырған, екіжақты қарым-қатынастардың және ірі ... ... тобы ... ортақ түсініктің бірқатарына қол
жеткіздік"[1].
Қытайдың бұрынғы Премьер министрі Ли Пэн ... ... ... ... ... ... ... екі жақ үшін де аса
маңызды екендігін көп рет қайталап көрсетеді. Қазіргі өкімет басына ... ... да ... ... ... болған қарым-қатынасты дамыту
жөніндегі көзқарасының өзгермейтіндігін жалғасты дами беретіндігін ... бұл ... ... ... ал ... ... ... арттырады.
Зерттелу пәні. XX ғасырдың 90-жылдарыныан бергі Қытай-Қазақстан екі ел
қатынастарының дамуы және ...... ... кезеңі, әсіресе оның
саяси экономикалық саладағы ынтымақтастығы айырықша мән беріледі. Мемлекет
қауіпсіздігі, шекара ... екі ... ... және ... ... ашылып түсіндіріліп, ондағы екі елдің алатын ... ... ... ... деңгейі. Қытай-Қазақстан қарым-қатынастары жөнінде
Қытайдың саясаткерлерімен ... ... ... және ... ... келеді.
Қытайдың атақты ғалымы Джао Цанцин "Қазақстан сыртқы қатынастарына
жалпы шолу" атты еңбегінде Қазақстанның ... ... оның ... ... ... Ол ... мен Қазақстанның тату көршілік
қатынасын жақсарту — ... ... ... мен ... ... зор маңызға ие деген көзқарасын жан-жақты нақтыпәкттер арқылы көрсетіп
береді [3].
Тарих ғылымының докторы Юй Хунцзжи "Кеңес Одағы ... ... ... ... атты ... ... ... ыдырағаннан кейінгі дербес
болған әрбір елдің жағдайына талдау жасайды. Соның ... ... ... ... ... ішкі және ... ... талдау
жасайды. Сондай-ақ Н.Назарбаевтің сыртқы саясат ойларына зерттеу жүргізіп,
Қазақстанның сыртқы саясатының қол ... ... ... көрсете
біледі [4].
Саясаттану ғылымының докторы Син Гуанчан "Қытай мен жаңадан дербестігін
алған Орта Азия елдерінің қатынастары" атты ... ... мен жаңа ... Орта Азия ... ... ... рет көлемді егжей-
тегжейлі зерттейді. Автор Орта Азия елдерінің дербестік алуы ... ... ... ... ... ... ... ортаға қойып, Қытай
мен Орта Азия елдерінің "Жібек жолын" қайта өркендетудің жақсы мезгілге ... ... ... ... Орта Азия ... ... қатынас
орнату ұсынысын белдіреді. Сондай-ақ Қытайдың Орта Азия елдерімен қатынас
жасауда ... ... де ... ... Ол ... Орта Азия
елдерімен байланысты күшейтуді басты орынға қою — қазіргі жағдай үшін ғана
тиімді болып ... ... ... ... үшін де өте маңызды
екендігін көкейге қонымды дәлелдер келтіре отырып түсіндіреді [5].
Қазақстан-Қытай қатынасы ... ... ... ... ... ... ... Казахстанско-китайские отношения
на современном этапе {1991 —1997 гг)" деген еңбегінде ... ... ... ... ... ерекшелігі мен оның екі ... ... ... тиек етіп Қазақстан-Қытай ... ... ... және ... ... ... ... екі
елдің реформасы салыстырыла зерттеліп, оның екі ел саясатындағы рөлі ... ... ... ... ... ... аренадағы басқа мемлекеттермен
қатынастарының орнатуы мен дамуын ғылыми талдау негізінде сипаттап, ... мен ... ... ... ... көп. ... ең ... 1998 жылы жарық көрген "Актуальные ... ... ... атты мақалалары жинағы. Бұл жинақта ... ... ... жүрген сыртқы саясат меселесінің сан-алуан
қырлары жөніндегі нақты пікірлері өзінің дәйектілігімен маңызды.
Бұл ... ... ... елші ... "По ... атты ... ... қатынасының даму деңгейі
сараланып, екі ... ... ... ... ... ... Ол Қазақстан-Қытай қатынастарының даму ... ... ... ... ел ... мен ... ... саяси байымдауларында,
зерттеген еңбектерінде Қытай-Қазақстан қарым-қатынастары жайында да ... ... ... Қытай-Қазақстан қатынасына ерекше назар аударып
келеді. Ол былай деп өз ойын ашық ... ... ... ... ... көбінен көп Қытаймен байланысты болады. Көптеген ... ... өз ... ... ... ... деп ... Ал
Қазақстан үшін осындай болашағы зор, экономикасын қарышты ... ... ... ... ... ... айрықша маңызға ие" [8].
Қазақстан сыртқы істер министрі ... ... ... да ... ... ... өте маңызды екендігін талай рет атап
көрсеткен еді. Ол "Под стягом независимости" ... ... ... қарым-қатынастарына көптеп тоқталады. Онда Қазақстан-Қытай қарым-
қатынастарының бұрынғысы мен ... және ... ... оның ... өте ... ... ие екенін баса айтады,
сондай-ақ екі елдің халықаралық мәселелер жөніндегі кезқарасының ... ... ... әрі ірі ... жөніндегі ұсыныстарын құптайды
[9].
Қазақстанда тарих ғылымдарының ... ҚР ... ... Ж.К.Қасымбаев мырза өзінің "Казахстан Китай: караванная
торговля в ХІХ-начале XX ... атты ... ... ... тарихы жағынан сөз қозғайды. Ол ХІХ-ғасырдан ХХ-ғасырдың
басына дейінгі Қазақстан-Қытай арасындағы ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатында алатын
рөлі мен маңыздылығы жалпы дамудың барысын түсінуде және ... ... ... пен ... ... сыртқы істер
министрі Қ.Тоқаевтың Қазақстанның сыртқы саясатының мәселелеріне арналған
еңбектері ең негізгі арқау болды [11].
Қазақстан ... мен ... ... ... саясатының
теориялық және практикалық мәселелерін ғылыми тұрғыда зерттеп, негіздеуде
өз үлестерін өлшеусіз қосып келеді [12]. Соның нәтижесінде ... ... ... ... ... керегесі кең жайылып шаңырағы ... әр ... ... ... ... негіз қаланған. Бұл жалпы
Қазақстан сыртқы саясаты жөніндегі зерттеулер болғанмен, әлі де ... ... ... ... Қазақстан-Қытай қарым-қатынасының сыр-сипаты
әлі де толық ашылып кеткен жоқ. Десе де, бұл жөнінде де ... ... К.Ш., ... Н.А. ... бір топ ... ... тер төгіп,
Қазақстан мен Қытайдың тарихи байланыстарын ... ... ... үлгі ... ... ... ... ғылымдарының докторы, профессор
Хафизова К.Ш. өзінің "Китайская дипломатия в Центральной Азии(ХІУ-ХІХвв-)"
атты еңбегініде екі ... ... ... [13].
Қытай-Қазақстан байланыстарының салаларын, сипатын, даму қарқыны мен
перспективаларын ... ... ... ... ... ... байланысы туралы жазған еңбектердің ... ... ... Еуропаның, Азиямен Америкамен әртүрлі елдерімен ... ... ... ... ... ... ... перспективаларына бірқатар зерттеулер, мәселелердің қарастырылу
бағытына жол ... ... ... ... өзге ... ... Қазақстан-Қытай қатынасының орнын көрсетуге мүмкіндік берді.
Диплом жүмысының деректік ... ... ... ... алға ... ... ... болған деректерді қайнар көзіне қарай ... ... сөз ... ... ... мен ... қаулылары. Тақырыпты зерттеу барысында Қытай-
Қазақстан заңдары мен өкімет ... ... ... ... ... ... мен сөздері. Бұл ... ... Дэн ... Цзян ... Ли ... Цянь ... Жу
Рунцзидің бұл жөніндегі сөздері мен ... ... мен ... ... ... ... ... және басқа
басшылардың сөздерін дәлел еттік,
Екі елдің дипломатиялық құжаттары. Олар — Қытай мен ... ... ... дипломатиялық қатынастар орнаған күннен бастап, екі
ел ... ... ... ... байланыстардың
қалыптасуына жол ашқан, Қытай мен Қазақстан арасында ... ... ... деклорациялар, коммюникелер, келісімдер. Бұл құжаттар екі ел
арасындағы қатынастардың барысы мен сипаты ерекшелеуде аса ... ... ... Бұндай құжаттар 1997-жылы Бежінде басылып шыққан "Қазақстан
Қытай" деп ... ... ... ... ... екі ... қатынастардың орнауына 5 жыл толу құрметіне арналған ... ... бір ... ... жүмысын жазуда пайдалынған деректердің келесі бір ... ... мен ... ... ... екі жақты қатынастардың
барысы, ... ... ... ... Қытайда шығатын «Рын Мынь Ры Бао»,
« Щинь Нуа Юей Бао » [14]. деп аталатын мерзімді басылымдар ... ... ... ... ... ... ... пікірі жөнінде
мәлімет алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... правда" [16], "Панорама" [17] газеттер де тақырып бойынша
мәнді дерек көзі ретінде ... ... ... тұратын Қытайдың сауда
экономикалық өкілділігінің архивінің материалдары. Бұл материалдар екі ... ... ... ... әсіресе Қытай
Қазақстан байланыстарының көлемі, ... ... ... ... көрсеткіштер,
жалпы мәліметтер алуға жағдай жасады.
Қытайдың Қазақстанда тұратын Цинхуа агенттігінің мәліметтері тақырыпты
зерттеуге негіз болды. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... негізінде жыл сайын екі
ел арасындағы байланыстардың жағдайы, деңгейі туралы шолу ... ... ... алынған материалдардың ғылым үшін құдылығы сөзсіз деп
ойлаймын.
Диплом жүмысының зерттеу ... ... мен ... ... екі ... ... дамытудағы принциптеріне талдау
жасалынып, Қытай-Қазақстан қатынасының орнауы, даму ... және ... ... өз ... ... және ... ... сақталып отырған мәселелерді көрсетіп, оны шешудің жолдары
қарастырылды. Осындай мақсаттай ... ... ... міндеттері
туындайды:
Қазақстан Республикасының сыртқы саясат стратегиясында Қытаймен қарым-
қатынастың алатын орнын анықтау.
Қытай ... ... түп ... ... ... ... ... жүргізіп отырған саясатының ... ... ... ... қалыптасу жағдайын,
ерекшеліктерін, сипатын саралау.
Қытай мен ... ... ... ... ... ... ашып көрсету.
Диплом тақырыбын зерттеуде басшылыққа алған ... ... ... ... дамуды тездету қазіргі әдемнің ең үлкен тақырыбы
болу керек деген мәселе Қытай ... мен ... ... ... ... ... пен даму тікелей байланысты, бейбітшілік
пен тұрақтылық бомаса, экономиканың дамуы да ... ... ... ... ... ... пен тұрақтылықты сақтау да оңай болмайды.
Халықаралық ... бұл ... шешу ... ... ... ... ... ауыр міндетін әлемдегі барлық ел ортақ күш сала
отырып арқалау ... ... ... ... ... жүзіндік соғыстың басталу қаупі
азайып, кептеген елдер экономикасын дамытуға баса ... ... ... орта ... ... ... мәселесі де жалқы өмір сүрмейді. ... ... ... ... үшқан қүстай дамуына байланысты, дөңгелеген дүние
кішірейіп бара жатқандай сезінеміз, әрқандай бір ел ... ... өмір ... мүмкін болмай отыр. Содықтан бейбітшілік
сақтап, ... ... әр ... ез ... болумен бірге бұкіл
халықаралық қауымдастықтың да ортақ күш салатын шешетін үлкен ... отыр ... әлем ... ... ... дәуірінен экономиканы дамыту
дәуіріне қарай бет алып отыр. Экономикалық саланың халықаралық қатынастарда
алатын орны барған сайын ... ... ... соғыс кезінде идеологиялық
саясат, әскери күштер әр елдің ... ... ... басты орын
алған еді, қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін, әр ел ... ... ... ... ... стратегияны әр елмен
қатынас жасаудағы ... шарт ... ... ... ... ... басты ерекшелігі экономикалық интеграцияға қарай
жақындап келеді. Аймақтық экономикалық интеграция негізінде, бүкіл ... ... ... бет ... ... ... ... аяқтағаннан кейін, халықаралық қауымдастық "екі асқан
ірі елдің" әлемді екіге бөлунен өзгеріп, ... әлем көп ... ... ... ... ... ... ыдырағаннан кейін дүниедегі екі үлкен
бір-біріне қарсы топ та ... ... ... ... зерттеу тәсілдерім:
- Зерттеу жүмысым орындауда жалпы ғылымда кеңінен
тараған салыстыру ... ... Бүл ... өкі елдің даму
мәселелерін зерттеуде өте құнды екені ... ... ... ... ... мен ... сыртқы
саясат стратегияларын саралап, ғылыми негіздеуде өз ... ... - екі ... ... қарым-қатынастардың даму
барысын, сипатын зерттеудің ең қарапайым да, тиімді тәсілі болды.
Диплом жұмысының ғылыми жаңалығы. Қытай-Қазақстан қарым-қатынасының ... ... ... ... қазірге дейінгі қарым-қатынаының
қалыптасу, өрістеу және болашағы ... ... ... ... ... жұмысындағы басым көп ... ... ... ... ... ... ... — көлемді деректік матөриалдардың негізінде
Қытай-Қазақстан ... ... ... ... болашақта нығаюы мен
өркендеуінің, екі жаққа да ... ... ... ... ... екі ... және ... пайдаланған
әдебиет тізімінен тұрады.
I КАЗАҚСТАННЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТ САЛАСЫНДАҒЬІ СТРАТЕГИЯСЫ ЖӘНЕ ОСЫ
СТРАТЕГИЯДАҒЫ ҚЫТАЙДЫҢ ОРЫНЫ
1.1 Қазақстанның сыртқы саясат саласындағы стратегиясы
Қазақстан сыртқы ... ... ол ... ел ... ... қалыптаса бастады. Назарбаев "Қазақстанның егеменді мемлекет
ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы" ... ... ... ... ... ... ... қызметтеріне бағыт көрсетіп
отыратын нұсқаушы күш ... ... ... ... ... ... ... байланысты ашылған мәжілісте Н.Назарбаев
баяндама жасап, Қазақстанның ... ... ... ... көрсетіп береді.
Қазақстан сыртқы саясат стратегиясын белгілеуде әсер етіп отырған
жағдайлар.
Қандай да бір ел ... ... ... ... стратегиясын
белгілегенде ең бастысы өз елінің жағдайына сүйеніп негіздейді. Қазақстан
да осындай. Олай болса Қазақстанның бұл тұрғыдан ... ... ... ... ... көз ... Қазақстан — Европа
мен Азияның түйіскен жеріне орналасқан, Қытай, Ресей және ... ... ... ... құрлықтық ел, оларсыз ашық теңізге тікелей шығу
мүмкін ... Бұл ... ... ... ... ... ... [22]. Сондықтан Қазақстан үшін сыртқы
стратегиясын белгілеп, ашық теңізге шығатын тиімді жол табу өте ... ... ... ... ... ... құрлымы жан-
жақтылы емес, яғни шикізат көзі ғана болып отыр. Бұл жағдай Қазақстанды
дамыған ... ... ... ... қарай итеріп отыр.
3)Діни саладан алатын болсақ, Қазақстан мұсылман дінін ұстаған қазақ
ұлтын ... ... ел. ... Көңес Одағының мұсылман дінін тұншықтыру үшін
жүргізген саясаты бұл елдегі мұсылман халықтарының ... ... ... еді. ... дербес мемлекет болғаннан кейін дінге ... арта ... ... өз елінің негізгі ұлтының қанағатын орындау
мен мұсылман елдерінің ... және ... ... ... ... ... ретінде мұсылман елдерімен ... ... ... ... ... ... саланы тілге тиек етсек, дербестіктің алғашқы жылдарында
Қазақстан ядролъгқ қаруы бар ел ... оның ... ... ... ... ... ... жылдан кейін ол ядролық қаруын жойған елге ... ... ... ... ... күші жай ... ... сыртқы саясат пен мемлекеттік қауіпсіздік стратегиясын
белгілегенде шет күшті қолданып өзін қорғау тұралы мәселені ойлау керек.
5)Қазақстан халықтарына келсек, Қазақстанда ... ... ұлт ... сүріп жатқан ел. Онда мынандай екі түрлі ерекшелік ... ...... ... ұлты ... ... мен бірге орыстардың
саны деңгейлес. Екіншісі — түрлі себептер салдарынан көптеген қазақтар ... өмір ... ... ... ... ... да Қазақстан сыртқы
саясатын белгілеуде ескеріліп отыр.
6)Тарихты ... ... ... мен ... ... ТМД ... ... бірге тіршілік етіп келді. 70 жылдық ортақ ғұмыр және Кеңес Одағының
"біртұтас ... ... ... ТМД ... ... ... ... байланыстырып отыр. Осымен бірге бұрынғы Кеңес Одағының
үлкен шаңырағы астындағы елдер өз алдына отау тіккеннен ... ... ... ... тұрақтылық болмай отыр. Бұл елдерде
әсіресе, Ресейде бұрынғы ... ... ... ... бой ... Міне осы ... сай Қазақстан сыртқы стратегиясын айқындайтын
енді бір себеп ... ...... ... өте ... ... ел. Оның ... мол ақыл-парасат көрсетіп, дипломатиялық мықты саяси қайраткер
ретінде халықаралық ... ... ... ... сақнада
бұрынғыдан да көрнекті етіп көрсетуді көздеп отыр. Бұл Қазақстанның ... ... рол ... ... ... ... ... айтылған жағдайларды
негізге алып ... ... ... сай ... саясат
стратегиясын белгіледі.
1)Қазақстан сыртқы саясатының ... ... және ... ... ... ... ... түпкі қазығы — мемлекет пен
ұлттық мүддені қорғауды басты мақсат етіп, икемді сыртқы саясат қолданып,
мемлекеттің ... ... ... тұтастылығын қорғап, өз
елінің экономикасының көтерілуі мен дамуын тездету, экономика мен реформа
үшін тиімді орта ... ... ... ... ... Бұл ... ... былай деген еді: "Қазақстан ұлттық
мемлекеттік мүдделер талап ететін өз қисыны ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатында жалпы адамзаттық өзекті
іс болуы міндетті. Мұның өзі болашақта оның ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Қазақстанның геосаяси
жағдайы мен ... ... ... ... ... әскери құрылысының деңгейі оның қауіпсіздігін қамтамасыз етуде әскери
құралдарды емес, қайта ең алдымен өз ... және ... ... ... ... ... мемлекеттігі қалыптасуының қазіргі,
күрделі кезеңінде, саяси құралдарды басын етеді. Бірақ ашық теңізге тікелей
шыға ... ... ... ... орналасу біздің халықаралық
экономикалық байланыстарға қатысуымызды қиындатады. Сондықтан көршілес
мөмекеттермен, ең ... біз үшін ... жүзі ... ... ... ... Ресеймен және Қытаймен толық сенім принципінде өзара ... ... ... мәні бар. ... ... әзір.
Сонымен бірге біз, әрине халықаралық әділеттік және серіктестік негізінде
барлық ... ... кең ... ... ... Бізге ортақ
шекарасымен, қалыптасқан шаруашылық байланыстарымен, экономикаларының ... ... және ... ... ... ... тарихи және мәдени-этностық игіліктері ортақ Орта ... де ... ... арақатынас жасау өте маңызды. Қазақстан мен
Тұркия, Пакстан, Үндістан, Иран арасында келісімге қол қою Азияның осы және
басқа мемлекеттерімен ... ... ... ... ... ... ... отырған капиталдарын, технологиялардың, шикізат және
өнеркәсіп өнімдерінің ... ... кірү ... ... ... ... және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы, Таяу және Орта
Шығыстағы қосылу ... ... ... ... ... Батыс
Еуропа мен Солтүстік Американың жетекші елдерімен ... ... ... ... ... ... қалады. Діние жүзі қоғамдастығына
ену саясатын нарықтық жүйенің үш басты орталығы - АҚШ, Жапония және ... ... ... ... ... отырып қүру қажет және нақ
осылардың дүниежүзілік шаруашылық байланыстарын күшейтудің қозғаушы күші
болғанын есте ... жөн. ... ... ... Қазақстан үшін
халықаралық қаржы және ... ... жол ... ал ... ... жүзіндө айтарлықтай өсті. Халықаралық ұйымдар - Біріккен Ұлттар Ұйымы
Халықаралық валюта қоры, Бікіл дүниежүзілік банкі, ... мен ... бас ... Халықаралық даму және қайта қүру ... ... көп ... ... пен тиімді қатысуды біз ... ... ... ... ... және үлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету бағытының қисынды жалғасы ретінде қараймыз.
Басқа елдермен ... ... ... осы ... диверсификациялау үшін Қазақстанға қазіргі заманғы халықаралық
қүқыққа сәйкес өзі үшін теңізге бөгетсіз ... ... етуі ... Бүл
қүқықты көршілермен екі жақты шарттарда және келісімдерге баянды етпейінше
және нақтыландырмайынша Қазақстан ... ... ... ал ол тек ... қана ... сондай-ақ саяси дербестігіне де нұқсан ... Өз ... біз, ... әуе ... ... ... мен ... барлық бағытта транзитті жүріп-тұруы
үшін пайдаланыла алатынына кепілдік береміз. ... ... ... ... ... ... ... теңізіне дейін транзитті темір жол
магистралін құру туралы қол жеткізілген ... ... мәні ... ... ... қатысушылармен екі жақты шарттар және келісімдер
шеңберінде шекаралардың ... ... ... және ... беру
бостандығы принципін қабылдап, жүзеге асыру қажет. Шарттарда қауіпсіздік
(әскери, экономикалық, экологиялық) кепілдіктер, әр ... бір- ... да ... ... соның ішінде екінші бір жақпен кершілес үшінші
елдің территориясын, ... суы мен әуе ... ... ... ... немесе күш қолданамын деп қоқан-лоққы жасамау міндеттемесі
баянды етілуі ... ... ... ... және басқа тарихи
факторлардың нәтижесінде Ресеймен қатынас біз үшін маңызды мәселе болып
табылады. ... ... ... біз ... ... жағдайда онымен
өзара қауіпсіздік туралы келісімдер мен үзақ ... ... ... және бүл ... да ... ... қарымта мүдделігіне сенім артамыз.
Варшава шарты үйымы ... ... ... ... ... ... НАТО-ның
рөлі жаңаша көрінеді. Одан біздің жақындасумызға қолайлы міндет бар - Шығыс
және Орталық ... ТМД ... ... ... ... ... қарай аймақтық қақтығыстардың алдын алу міндеті бар.
НАТО, сондай-ақ Еуропа қоғамдастығы да, бұрынғы Одақтың ... ... ... ... ... Солтүстік Атлантика
ынтымақтастығы кеңесі шеңберінде қорғаныс саласындағы диалогты, серіктестік
пен ынтымақтастықты, ... екі ... ... мен ... ... ... НАТО-ға мүше елдер осы мақсатта ... ... ... ... мен қорғаныс сипатындағы мәселелерді шешу
тәжирибесін беруге ... ... ... ... ... ... диверсификациялау, Еуропа қауіпсіздігі жүйесіне
белсенді қосылу республика мүддесіне сай ... ... ... актінің
он принципінің арасында - шекаралардың мызғымастығы, мемлекеттердің
территориялық тұтастығы мен күш ... ... күш ... деп қоқан-
лоққы жасамау бар. Бір осының өзі Қазақстанның НАТО-мен байланысты ... ... ... пен ... ... ... жұмысына
қосылу ниетін ақтайды, ал біз бұрынғы одақтың қүқықты мирасқорларының бірі
ретінде кеңеске қатысушы болып отырмыз. Қазақстан ... ... ... ... ... Өз қауіпсіздігіміздің мүддесін ескере ... ... ... ... ... территориялық тұтастық пен
тиіспеушілік кепілдігіне ие болу. Алуан қырлы экологиялық қауіп ... ... ... ... ... ... үшін ол Арал
теңізінің құрғауына байланысты. Бұл тек аймақтық қана ... ... та ... - Арал ... ... сақтауда үлкен рөл
атқарады. Арал проблемасын шешу оны қорғау ... кең ... ... халықаралық ынтымақтастықты ұйымдастыруды талап ... Бұл ... ... және ... адамзаттың имандылық міндеті. Біздің экологиялық
дипломатиямыз аймақтық ... ... ... ... екі ... ... мемлекеттік келісімдер жасауға бағытталатын болады. Оған
Дунай және Рейн ... Ұлы ... ... ... ... бола ... ... халықаралық алакөздікті және өндіріс
пен ауыл ... ... үшін су ... пайдалануға байланысты
жанжалдарды реттеудің нақты механизмі жасалған." [23].
Қ. Токаевтің айтуына қарағанда, "Қазақстан сыртқы ... ... ... ... реформасының сәтті жүруі мен ... ел ... ... мен дамуы үшін сыртқы жағдайды жақсарту. ... ... ... ... ... қауымдастыққа еніп, мемлекеттің
қауіпсіздігін қамтамасыз ету" [24].
Жоғарыда айтылган мақсаттарды іске асыру үшін Қазақстан сыртқы саясаты
стратегиясында темендегідей ... ... етіп ...... ... ... ... мүдде
қажетіне сай, сыртқы стратегиялық мақсаттарды орындау үшін қызмет жасау
керек.
Н. Назарбаев былай дейді: "Қазақстан ... ... ... ең ... және ... сыртқы саяси қызметі арқылы ... ... және ... реформаларды ойдағдай жүзеге асыру
тұрақтылық ахуалы жағдайында ғана мүмкін болатынын жақсы ... ... ... және ... қауіпсіздік жүйесін құру процестеріне белсене
атсалыстық. ... ... жабу және ... қарулардан бас тарту
жөніндегі шешімдер СШҚ-1 Шартына қосылу, ... ... ... ... ... бағытталған инициативаға біржола батыл ... ... ... ... ... ... қана
қойған жоқ, сонымен қатар оның қауіпсіздігін де нығайтты, Ресей, АҚШ, ҚХР,
Ұлыбритания және ... ... ... тиісті кепілдіктер арқасында
аумақтық түтастығымызды да қамтамасыз етті. Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... қол қойылды. Қазақстан
қауіпсіздіктің халықаралық жүйелері ең алдымен ол ... ... ... ... және геостратегиялық мүдделері негізінде
пайда болады деп санайды. Тап осы ... ... ... ... ... саяси инициативаларының бәрінің де негізіне алынып
келеді. Атап ... ... ... ... пен ... ... кеңес шақыру туралы үсыныс осындай негізде пайда болды. Азиядағы
өзара түсіністік пен сенім шаралары жөніндегі кеңес ... ... ... Азияның көптеген елдері қолдап отыр. Бұл кеңесті әзірлеу жөніндегі
арнаулы жұмыс тобының мәжілісіне қазірдің ... 15 ... ... ... ... ... дипломатиясының осы бір күрделі
аймақтық механизмін ... ... ... ... мен ... ... біз, ... жақсы түсінеміз. Сөйтсе де, Азия қүрлығындағы ... ... сай ... ... ... ... ұмтылысқа
деген ынта-ықыласымыз барған сайын арта түсуде." [25].
Екіншісі — сыртқы саяси қызмет ... ... ... сай ... яғни ... өз елінің жағдайларын негізге ала отырып сыртқы
күштермен байланыс орнату.
Үшіншісі — ... ... ... яғни ... өзін ... ел ... ... қалмай басқа құрлықтағы елдермен және қоғамдық үйымдармен де
кең байланыс ... ... ... ... ... аса ... және таяу және алыс шет ... бәрімен өзара тиімді саяси,
әлеуметтік-экономикалық, мәдени қатынастарды орнатуға ... ... ... - ... ... ... ... жағдайымызды,
этнодемографиялық және басқа факторларды ескере отырып, көп кырлы ... аса ... ... ... байланыстарымыздың негізіне таяу
және алыс шет елдердің бәрімен ... ... ... әлеуметтік-экономикалық,
мәдени қатынастарды орнату ұмтылысы алынған. Тарихи дамудың ерекшеліктерін
ескере отырып, біз Ресеймен, Орталық Азия ... ... ... ... ... ... кезекте көңіл аударамыз
және ерекше ... ... ... ... көпшілігімен бізді тығыз
бірлесу, ... ... ... қорғаныс келісімдері байланыстырып отыр.
Экономикалық одақты құру мемлекетаралық байланыстарды, өзара шаруашылық ... ... жаңа ... ... ... ... тиімді салалық ынтымақтастықты орнатуға, ақпараттық және мәдени
алмасуды кеңейтуге қолайлы мүмкіндіктер туғызады. Біз құрылықтық ... ... мән ... ... ... ... Ұйымына ұсынған белгілі
бастамаларымыз, сондай-ақ, Азиядағы өзара іс-қимыл және ... ... ... ... ... ... қызметіне байланысты
қадамдар дәл осыған негізделген." [26].
Төртіншісі — Қазақстан мемлекет қауіпсіздігін қамтамасыз етуде әскери
күштер емес, ... ең ... өз ... және ... салмақты
дипломитияға сүйенуді, әсіресе саяси құралдарды, басым етеді [27].
Бесіншісі — сыртқы саясатты айқындауда өз елінің дәстүрін ойластыру,
әлемдік ... ... ... ... заңдылықтарға қайшы келмеу
принципіне ұстану. Міне осы негізде Қазақстанның сыртқы саясаты қалыптасып
отыр. Назарбаевтің ... ... ... мемлекеттік мүддеге сәйкес
келетін өзіміздің сыртқы саяси жүйемізді айтарлықтай қысқа мерзім ішінде
жасауға қол ... ең ... ... ... ... ... ... саясатымыздың бойында оны әлемдік қоғамдастықтың қолдауын қамтамасыз
ететін ... қуат бар. ... ... ... ... ... ... Ұйымына кіруі болып отыр.
Біз БҰҰ-ны бейбітшілікті қамтамасыз етудің маңызды құралы деп білеміз
және осы бір ... де ... ... ... тиімді қызметін жан-
жақты нығайтуға барынша қолдау көрсетеміз. ... ... ... ... даму банкіне, Халықаралық валюта қорына кірді, Еуропадағы қауіпсіздік
пен ынтымақтастық жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... орнатты. Қытайға, АҚШ-қа, ГФР-ге,
Францияға, ... ... ... ... ... ... жасалды. Олар саяси байланыстарды жағары деңгейде
бекітті, өзара тиімді ... ... ... ... Біздің
мемлекетпен ауқымды екі жақты байланыстарды дамытуға және Қазақстанда
сенімді серіктес ... ... ... ... ... отырғанын атап өткім
келеді. Бұған республиканың демократияландыруға, экономиканы нарықтық
реформалауға алған ... ... ... мен Азия ... буын ... беретін геосаяси жағдайы көмектесті. Біздің
сыртқы саяси проблемаларымыз барған сайын мазмүнды бола түсуде. Біз оларды
алдағы уықытта да ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамытуға жақтаймыз. Шығыстағы ұлы көршімізбен ... ... ... ... қамтамасыз еткен Қытай
Халық Республикасымен белсенді саяси диалог жүргізілуде. Бізді тарихымыз
бен ... ... ... ... ... пен ынтымақ
үнемі бекіп келеді. Араб мемлекеттерімен қатынастар жолға қойылуда.
Біздің сыртқы саяси проблемаларға мемлекеттік көзқарасымыз ... ... ... ... ... Біз барлық елдермен
қатынастардың ... ... ... және жекелеген этностық
қауымдастықтар мен саяси одақтарға қарай бұра тартпақ емеспіз." ... ... ... ... ... сыртқы стратегиясы жалпы сыртқы саясат және сыртқы
экономикалық ... ... екі ... ... ... саясат.
Қазақстан халықаралық заңдылықтар мен достастық шарттарға сай әлемдегі
елдердің барлығымен байланыс ... ... ... саяси, экономикалық
сипаты, идеологиясы, діни сенімінің ұқсамастығына қарамайды.
Қазақстан халықаралық байланыстарда өзара егемендігі мен ... ... ету, ... ... ... ішкі істеріне қол сұқпау,
тепе-теңдік тұрғыда өзара тиімділік жасау, бейбіт қатар тұру ... ... ... ... ... мен тұрақтылығын
қамтамасыз етуте күш салады, халықаралық алауыздықтарды әскери қару ... ... ... ... қару арқылы шешуді жақтайды. Бұл жөнінде
Назарбаев былай деп айтты: - "ең ... біз өз ... ... жариялаймыз және әлемнің бірде-бір мемлекетіне территориялық
талабымыздың жоқтығын мәлімдейміз. Кез-келген ... ... ... әкеліп соғатыны жөніндегі өзіміздің ... ... ... отырып: Қазақстанның мемлекеттік саясатының ... ... ... ... ... ... экономикалық және басқа да
мақсаттарға жетудің құралы ретінде соғысты және күш көрсету қоқан-лоққысын
қабылдамаймыз. ... ... ... ... алуға және Ядролық
қаруды таратпау туралы шартқа ... ... ... ... бірінші болып қолданбау принципін және осы міндеттемені дүние жүзі
қоғамдастығының барлық мемлекеттерінің қабылдауын қолдаймыз. ... ... ... мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау
принциптерін ... ... ... ... және ... ... едәуір азайды. Сонымен бірге ... ... ... ... жәнө ... да ... ... қайшылықтар сақталып отыр. Ал
бұл қайшылықтар Қзақстанның және ол ... ... ... ... ... ... байланысқан басқа да мемлекеттердің мүддесін қозғайтын
қарулы жанжалдарға әкеліп соғуы мүмкін." [29].
Қазақстан ... ... ... ... орнатуды қалайды.
Ол БҰҰ-ның қазіргі қауымдастықтағы халықаралық ... ... ... ... ... дәріптейді. Қазақстан "БҰҰ-ның және басқа аймақтық
халықаралық институттарында бітімшілік потенциалын ... ... ... ... ... ... ... жағдайды бағалап,
әскери қауіп көлемі мен сипатын болжай ... біз қол ... ... ... ... ... келісімді қабыл аламыз, жаппай
қырып-жоятын қарудың басқа ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша біз Ресеймен, Украинамен,
Беларусьпен келісілген бағыт ... және ... ... ... ... Достастығына мүшелермен бірлесіп жүргізу қажет ... Міне ... біз ... ... қол ... бардық. Біртұтас
қорғаныс кеңістігі арқылы біріккен мемлекеттердің күш жігерін келісу үшін
қадамдар ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
территориялық тұтастығы мен тәуелсіздігін қарулы қорғау үшін ... ... ... шағын, икемді армияның болуын көздейді. Біздің
сыртқы саясатымыздағы басымдықтардың ... - ашық ... ... ... ету, Тынық мұхиттан бастап, Қытай, біздің территория,
Орта Азия, Иран мен ... ... ... ... жол ... бар. ... делегацияның Иранға сонғы сапары ... ... ... ... және Парсы шығанағымен
байланыстыратын көлік артериясына айналдыну туралы уағдаластықпен аяқталды.
Осы ... ... ... біз ... экономикалық үйымдармен
ынтымақтастық жасауға үміт ... ... ... ... көптеген
мемлекеттерімен әуе қатынасы да ... ... ... ... тағы бір жәйт - ... ... Біз оған
реалистік тұрғыдан қараймыз және халықтың ислам мәдениетінің ... ... ... ... ... ... ... маңызын ескереміз. Ислам дүниесі зор ресурстарға ие,
сондықтан мұны назарға алмауға болмайды. ... ... ... ... ... күшейту туралы әңгіме жургізу үшін бізде қандай да болсын
негіз жоқ. Біздің сыртқы саясатымыздың басым ... бірі ... ... ... ... қатынас. Бұл қатынас оңай дамып
жатқан жоқ. Бұл ... ... ... рет айтуыма тура келді. Бірақ біз, өзара
іс-қимыл мен ынтымақтастық қайтсе де, кеңінен ... ... ... үшін
барлық күш-жігерді жұмсаймыз. Өздеріңіз ... ... ... жасамаған мемлекет басшыларының немесе үкімет басшыларының іс
жүзінде бірде-бір ... ... ... ... олар ... ... ие бола ... ал кейде дәлелсіз күмән тудырады. Турасын
айтқым келеді: біздің ... екі ... ... жоқ, ... ... қоғамдастықта қалыптасқан мінез-құлық ережелерін
сақтауға тырысамыз. Қазақстан бұрынғы тиімсіз байланыстар табылғанға дейін
қазіргі бар оң және ... ... ... ... да ... ... экономикалық бірігу мәселесін саяси мемлекетаралық құрылыс
проблемаларынан нақты бөліп қараймыз. Біз қаншалықты қаламасақ та, ... ... ... рыноктарындағы бәсекелестік және тағы сол сияқты
дүниежүзілік ... ... ... өмір ... ... жеке ... ... бүгінде шикізат пен қару-жарақтан
басқа, толық өзіне жетерлік экономикасы, ... ... ... ... ... мол ... жоқ. Сондықтан да мемлекетаралық кооперацияны
сақтап, дамытудың қажеттілігі мен ... ... ... ... ... өмір ... Тек осы ... ғана біз едәуір
дәрежеде отандық ... ... ... ... ... ... туындайтын шығындарды өтей аламыз, жүмыс ... және ... ... ... ... етеміз. Бір сөзбен
айтқанда, қиындықтарға қарамастан ТМД мемлекеттеріне ... ... біз ... ... ... ... Олар тиісті
өзара тиімді институттық ... құру ... ... ... ... [30].
Қазақстан сыртқы қарым-қатынас жасайтын елдерді әр тұрғыдан зерттей
келе мынандай жақтарға бөліп ... ... ТМД ... оның ... ең алдымен Ресей, одан соң Орта
Азия елдөрі болып отыр.
Екіншісі — батыс елдері, оның ішінде ең ... АҚШ, ... ... ішіндегі Германия, Франция және Азиядағы Жапония болуда.
Үшіншісі — Түркия мен Қытай. 1997-жылдың басында Назарбаев ... ... ... ... кезде Қытайды Ресейден кейінгі екінші
орынға қояды.
Қазақстанның белсенді сыртқы қатынасын дамытып келе ... ... ... ... ... ... Иран және ... Европада:
Ұлыбритания, Белгия, Австрия, Испания және бірнеше шығыс Европа елдері;
Америка құрлығында Канат. Африкада Египет.
Бұл мәселе ... ... ... ... - ... екі ... қарым-
қатынастар саласындағы бірінші кезектегі маңызды шараларымыз туралы айтатын
болсақ, онда ... үшін ... ... қарым-қатынасты одан әрі
дамыта түсудің маңызы өте зор. ... өзі ... ... ... және ... салмағының күшті екендігіне, біздің
ортақ шекаралырымыздың мейлінше ... ... ... ... бағыты алуан түрлі халықаралық мәселелер бойынша көп жағдайда бірі-
бірімен сәйкес келеді. Ақыр соңында, ... ... ... ... ... ... жібі ... де үзілген жоқ. Мүның өзі
Ресейді біздің мемлекетіміздің табиғи одақтасы етпей тұра алмайды. Мен ... ... ... де ... ... ... ... барлық саласында да Қазақстан-Ресей байланыстарынан бас тартуды
емес, қайта керісінше, ... ... ... дамыта беруді көздеуі
тиіс. Біздің экономикалық, саяси, әскери салалардағы бірі-бірімізбен өзара
тығыз байланысымызды жоққа шығару, ... ... ... ... ... ... ақмақтық. Мындет мынанда: екі елдің ортақ мүдделерін ... ... ... мен ... база құру және оны ... ... механизмін табу керек. Қазақстан мен Ресейдің бірі-бірімен өзара
қарым-қатынасында проблемалар да ... ... және ... жиі-жиі
күрделі болатыны да өзінен-өзі түсінікті. Мұнда ... ... ... нәрсе жоқ. Мұндай жағдайлар кез-келген мемлекеттердің ... ... ... ... ... мен ... ... де жеңуге болады және барлық уақытта да жеңе аламыз деп ... ... ... екі ... де біріне-бірі қарсы тұруға емес,
қайта өзара ынтымақтастық орнатуға ұмтылып келеді. Өзара сенім ... бен ... ... ... ... ... Біздің
стратегиялық мүдделеріміз таяу шетелдердегі басқа да ... ... ... ... Бұл ... біз ... ... қарым-қатынасты жақсарта түсуді бірінші кезекке ... ... ... Азия ... басқа да
мемлекеттермен экономикалық және саяси қарым-қатынастарымыздың барған сайын
нығайып келе ... ... атап ... ... Қазақстан - өзінің қарым-
қатынасын Орталық Азияда дүние жүзінің ең ірі мемлекеті - ... ... ... ... ... көтерген бірден-бір мемлекет. Мұның
өзі заң жүзінде Демократиялық ... ... ... ... көрніс
тапты, ал іс жүзінде - АҚШ-тың тәуелсіз, ... және ... ... ... ... пен ... кепілі болса екен, біздің
еліміздегі нарықтық және демократиялық реформалар одан әрі дамыса екен ... ... ... танытуынан көрінеді. Біздің стратегиялық
әріптестеріміздің бірі - күшті қарқынмен дамып келе ... ... ... ... және ... ... мол ... Халық
Республикасы. Азияда және бүкіл дүние жүзінде бейбітшілікті, тұрақтылықты
сақтауға және ... ... одан әрі ... түсуге ықпал етеді деп
танылды. ... өзі ... ... ... туралы бірқатар бірлескен құжаттарда көрініс
тауып, беки түсті. ... ... ... ... ... Одақтың басқа да елдерімен ... ... 1995 ... ... мен бір жағынан, Еуропалық ... оған мүше ... ... ... ... ... әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімге қол қойдым. Ал,
осы жылдың желтоқсан айында ... ... ... жасау туралы уақытша
келісім жасалды. Мұның өзі біздің Еуропалық рынокта ... ... ... жол ... ... Еуропадан үйренуіне және
онда жүмыс істеуіне мүмкіндік береді. Сонымен ... біз ... ... ... сондай-ақ бұрынғы Экономикалық Өзара Көмек Кеңесіне мүше
өлдермен - Венгриямен, Полшамен, Балгариямен және басқа елдермен байланысты
белсенді түрде ... ... ... ... ... ... ... Республикасымен, Израильмен, АСЕАН
мемлекөттерімен жоғары дәрежедегі саяси диалогтар ... ... ... дамытуға үмтылыс танытып келеді. Қазақстанның
барлық сыртқы экономикалық әрекеттерінің ... ... ол екі ... ... ... ... ... жұмыс болсын, барлық
уақытта да өзінің ұлттық мемлекеттік мүдделері ... ... ... ... - ... ... ... негізгі принциптерінің
бірі. Бұл саясат өзіміздің ... ... ... және ... ... ... асыру үшін қолайлы сыртқы жағдайларды
қамтамасыз ету мақсатын көздейді."
Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... көрсету негізінде әлемнің
барлық елдерімен экономикалық ынтымақтастық жасауды қалайды. Қазақстанның
экономикалық сыртқы байланыс жасауының түп ... ең ... ... ... ... табу, және өз еліне мол қаржы мен озық техника
жинау болып ... ... ... ... ... ... ... қаржы валюта үйымдарымен тығыз байланыс ... ... ... ... ... ... біздің жұмысымыздың басты
бағытының бірі, шетелдік инвестицияларды тарту және оларды ... ... ... дамушы мемлекеттерді былай ... ... ... ... ... ... инвестициялар рыногындағы ахуал
оларға деген Шығыс Еуропа державаларының, бұрынғы КСРО құрамында ... ... ... ... ... ... елдердің орасан зор
сүранысына байланысты елеулі шиеленісіп келеді. ... ... ... ... оны экспорттаушыларға қарағанда үлкен
бәсеке қалыптасып отыр. ... ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілетінің жоқтығын айтуға тиіспін.
Біз әлі қызметтер көрсету және инфрақүрылымды дамытудың шетелдік
инвестор дағдыланған ... ... ... ... ... ... ... салымшылармен жүмыс істеу жүйесінің өзінде
әлі айқындық жоқ. Инвестордың ... ... ... ... ... де ... ... болып табылады. Біз әр инвестормен жеке
тіл табысуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... инвестицияларды тарту бағдарламасын әзірлеу қажет, ол
мынадай қағидаларды қамтуға тиіс:
1. Біздің елімізге шетелдік ... ... ... барлық
әкімшілік рәсімдерді оңайлату. Біз визалар алу, шекара және ... өту, ... ... құқығына және ел ішінде жүріп-тұруға рұқсаттар
беру жөніндегі барлық ережелерді және тағы басқаларын қайта ... ... ... әлем ... жасасатын ағылшын тіліне
қазақстандықтарды жаппай оқытуды ұйымдастыру қажет. Бұл ... ... ... мен қызмет көрсету саласында істейтін ... ... ... көрсетіп отырғандай, ірі бизнес тілдік
кедергілері бар елде нашар ... Нақ ... да ... елдердің
көпшілігі осындай, бір қарағанда ұсақ мәселеге мейлінше салиқалы ... ... ... ... ондағы қызмет
көрсетудің қолайлылығына, жоғары ... ... ... көп ... ... ... мақсатымыз
шетелдік бизнесменге неғүрлым жеткілікті ықылас көрсету, оның уақытын
үнемдеу болуға тиіс. Бүл ... құны оны ... ... ... ... Инвестицияларға немесе кредиттерге ... ... ... ... ... ... қоса ... жеңілдіктерін, жеделдетілген аммортизацияны, жеңілдікті
кеден бажын және тағы басқаларын енгізуге баруға тұрады. Олар
мемлекеттік басымдықтарды іске ... ... жаңа ... жайында әңгіме қозғалған ... және тек қана ... ... Тым жан-жаққа шашырай ... ... ... күрделіге қарай жүріп отыру қажет. Бүгін біздің
инфрақүрылым обьектілеріне - энергетикаға, газ және ... ... ... ... автомобиль және темір жолдарға, су құбырларына
назар ... ... ... ... ... елде қолайлы инвестициялық ахцалдың,
экспортпен сауданың, бизнестің өмір ... ... ... ... ... ... істеуі мүмкін ... ... ... ... ... халық тұтынатын тауарларды, тағам ... ... ... ... ... ... жайында
байсалды ... ... ... ... аймақтық басымдықтарды әрі ең ... ... ... тұрғысынан айқындау қажет. Жеңілдіктер мен
преференциялар ... ... ... ... ... Бұл ретте жеңілдіктер ... ... ... ... тосқауыл қоя отырып, мейлінше
ұқыпты түрде ойластырған жөн.
Жер мен жылжымайтын мүлікке берілетін құқық түріндегі
гранттар, ... ... ... ... қаржы,
әртүрлі алымдарды азайту түріндегі субсидиялар сияқты нысанды
да пайдалану қажет. Бірақ тағы да ... ... ... ... ... сыртқа шығаруға, әртүрлі қызметтер
мен жергілікті шикізатты артықшылықты пайдалануға арналған
кепілдіктерін күшейту қажет.
Үйлестірілген және оралымды жұмыс жүргізу үшін ... ... ... ... ... құру ... ... инвестицияларды ... ... ... ... ... ... жатыр. Өз уақытында ол
жария етіледі." [31].
Қазақстан өзінің сыртқы экономикалық байланыстарында төмендегідей басты
негіз, даму беталыс пен ... ... ... ... ... байланыста: ТМД елдерінің интеграцияға бет алуын
тездетіп, ... ... ... ... ... ... ... әсіресе Қазақстан мүддесімен тікелей қатысты ... ... ... ... болған экономикалық байланысты күшейту.
Европада: Европамен болған әсіресе Европалық Одақпен ... ... ... ... ... етіп ... оның ішінде Германия,
Франция, Ұлыбритания, ... ... ... ... байланыстарға
баса мән беру, шығыс Европа елдерінде естен шығармау.
Азияда: бастысы Азия-Тынық мүхиты аймақтарындағы ірі ... ... және ... ... ... болған экономикалық қатынасқа айрықша
назар аудару және ... Азия ... ... ... ... ... ... Үндістан, Пакистанмен, сондай-ақ бірнеше ... ... ... ... Түркиямен қатынасты ерекше бір
маңызды орынға қою.
Америка құрлығында: бастысы ... одан соң ... ... ... болған байланыста Қазақстан "Дүние ... ... ... ... білдіре отырып, халықаралық
экономикалық стратегияларды үйлестірудің қалыптасқан ... ... әзір ... ... ... ... әрбір жекелеген жағдайда
өзіңе зиян келтіре отырып, біреудің ыңғайына қарай әрекет ... ... ... және саяси қысым арқылы емес, қайта өзара мүдделердің
әділ ... ... ... ... ... ... сыртқы саясаты саласындағы Қытайдың орны
Қазақстан егемендік алғаннан кейін Қытаймен болған қарым-қытынасты
алдыңғы ... ... ... ... ... ... 1991-
жылы шілдеде, Кеңес ... әлі ... ... ... ресми
сапармен Қытайға барды. 1992-жылы маусымда Назарбаев былай деп айтты:
"Көршілес мемлекеттермен, ең ... біз үшін ... жүзі ... ... ... ... ... және Қытаймен толық сенім принципінде
өзара тиімді достық қатынастың ерекше мәні бар" [33]. 1992-жылы ... ... ... ... бас елшісін қабылдағанда да
Қазақстанның Қытаймен қарым-қатынасына баса мән беретіндігін ... ... ... ... шара ... ... ... серік
болады-деп атады [34]. Кеңес Одағы ыдырағаннан соң Қазақстанның тұңғыш рет
шақырған шетел ... ... ... ... Одан соң премьер-министр
Терещенко бастаған Қазақстан үкіметі ... ... ... екі ... ... бірлескен мәлімдемеге қол қойды. Назарбаев 1993-жылы Қытай
сапарында Цзян Цзэминьмен кездескенде былай деген еді: ... отау ... ... даму ... үшін көршілес елдермен, әсіресе,
Қытаймен достастық қатынастарды нығайту өте ... ... ірі ... ... сақнада, өте мөте Азияда орны ерекше. Сонымен
бірге Цзян Цзэминь айтқандай ... мен ... ... ... екі ел ... ... ... әрі осы аймақтарда, сондай-ақ ... мен ... үшін өте ...... ... білдіремін [35].
Қазақстанның Қытаймен қарым-қатынасты жақсартудағы негізгі
себеп:
Қытай ... ... ... ... қаруы бар
ірі ел. Қытаймен болған тұрақты қарым-қатынасты дамыту —
Қазақстанның ... ... өте ... ... ... деп ... ... еді "Қытаймен Қазақстан
стратегиялық серіктестер, Қазақстан Қытаймен ... ... ... ... ... ... Евразиялық
аймағындағы, әрі әлемдік дипломатиялық сақнада саяси орны мен
рөлін жоғарылата алады, сондай-ақ Евразиялық ... ... ... ... ... ... ... жақсарту арқылы Қазақстан
экономикалық құлдырауды ... ... Қай ... алып ... ... көршісі, Қытайдың тауары Қазақстан үшін керекті. Қытай
мен Қазақстанның экономикалық құрлымы байланысты қажет етеді. ... ... мен ... ... бұйымдары әліде жөткіліксіз, сол
себепті Қытайға ... бар. Ал ... ... химиялық тыңайтқыш және
ғарыштық техникасын беруге болады. Қазақстанның техникасы біршама дамыған,
ол географиялық жағдайды пайдаланып, ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыс орнатқысы
келеді, ... ... ... ... теңіз жағалауындағы
аймақтарымен де байланысты күшейтіп, экономикалық және сауда байланыстарын
дамытуға күш салуда, әрі ... ... ... өз экономикасын
Тынық мұхит аймақтары және Азияның экономикасы дамыған аймақтарымен
тұтастырмакшы. ... ... ашық ... ... ... ... ... есігі.
4. Қытай Орта Азия ... ... ... бір күш. Бұны ... ... ... ... ... ... Одағы ыдырағаннан кейін,
әлемдегі көптеген саяси күштер, экономикалық ... ... Орта Азия ... жаңа отау көтерген елдерде өз
ықпалын таратуды күшейтті. Мүның ішінде әсіресе ... ... Орта ... ... ел басшысы мен халқын
алаңдатып, оған баса назар ... ... ... тұру мен ... ... бірлесуді ... деп ... ... Қытаймен бірлесе отырып, ... ... ... ... ... ... ... арқылы
Евразиялық геосаяси жағдай тұрғысында өзінің абзалдығын
сәулелендіре алады. Орта Азия аймақтарында тіптіде ... ... ... алады. Ресеймен болған байланысты икемді, әрі
ырықты етіп жасай алады.
Бірақта, Қазақстан Қытаймен болған ... әлі ... ... жоқ. Бұл жөнінде Қазақстанның бүрынғы сыртқы ... ... ... ... еді: "Қазақстан ең алдымен ТМД елдерімен, оның
ішінде ... ... ... ... ... Одан соң,
Қазақстан АКШ, Ұлыбритания, Франция сияқты батыс елдерімен қарым-қатынасты
дамыту керек. Жәнеде, Қытаймен ... ... ... ... Бұдан
басқа Жапония, Кореялармен де байланысты карқындату керек" [36].
Қазақстан алда Қытаймен болған байланысты "басты орынға" ... ... ... ... ... ... мен ... байланысын
дамыту Қазақстан сыртқы саясатында басты орынға ие" — деп көрсетті. 1992-
жылы 8-тамыз күні ... ... ... ... ... баса мән ... бұл Қазақстан сыртқы саясатында ... ... ... екі ... ... күн санап жақсарып келеді. Қазақстан мен
Қытай ұлы көрші ретінде, бұны жаңа бір белеске көтеру ... — деп ... ... Қытайдың Қазақстанмен қарым-қатынасты дамытудағы
негізгі принциптері
Қытайдың бұрынғы ... ... және ... ... ... ... ... негізгі принциптері
Кеңес Одағы мен Шығыс Европа елдеріндегі шұғыл өзгерістен кейін, Қытай
бұл елдерге қатысты сыртқы ... ... ... сараптап, бұл
аймақтарға қатысты ... ... ... Қытайдың Шығыс Европа елдерімен қарым-қатынасын дамытудың негізгі
принципі
1995-жылы шілдеде, Цзян Цзэминь ... ... ... былай
дейді, Қытайдың Шығыс Европа елдерімен болған ұзақ уақыттық достық қарым-
қатынасын дамытудың бес ... ... ... әр ел ... ... ... олардың ішкі саясатына
араласпау. Қытай ... ... бір ... қандай да болмасын қоғамдық
құрылымды қалауын, қандай ... ... ... жолмен
жүруін, ез ... ... ... Бұл ... ... ішкі
саясаты, басқа елдердің араласу құқығы жоқ дегенді дәріптеу.
Екіншіден, бейбіт ... тұру бес ... ... әрбір елмен достық
іс-бірлестік қатынасты дамыту. Қоғамдық түзім, ... және ... ... ... ... дамытудың кедергісі болмауы тиіс.
Үшіншіден, Қытайдың Шығыс ... ... ... ... ... жоқ. ... ... Европа елдерімен қарым-қатынасымызды дамыту
ешқашанда үшінші бір елге зиян келтіру емес, қайта ортақ гүлденіп-көркеюді
іске ... ... және ... елдерінің бейбітшілігі мен
тұрақтылығын жақсарту мақсатында болып отыр.
Төртіншіден, тепе-тең ... ... ... ... ... ... сауда-саттық бірлестіктерді өрістетіп, экономикамыздың дамуын
тездетіп, халықтың тұрмысын байыту.
Бесіншіден, Шығыс ... ... ... шын ... қалап, әр
ел дос тату-тәтті болып, алауыздықтарды бейбіт жолмен шешуді жақтап, осы
аймақтағы ... ... ... ... іске асыруына қолдау
көрсету [38]. Бұл ... ... ... елдерінің өзгеріс жағдайына
байланысты белгілеген сыртқы сасатының негізгі принципі және оның рөлі өте
маңызды.
(2). Қытайдың ТМД ... ... ... негізгі принципі.
1994-жылы Цянь Цичэнь былай деген еді: "Қытай ТМД елдерімен ... ... ... ... ... саясат бойынша алып қарайды:
Біріншіден, әр елдің таңдауын қадірлеу, әр елдің өз ... іс ... және ... ортасына қарай белгілеген ішкі, сыртқы саясатын құрмет
тұту және оны ... ... ішкі ... ... ... ... ... даму жолының ұқсамаушылығына
қарамастан бейбіт ... өмір сүру бес ... ... ... ... ... кедергі болмау. Біз қарым-қатынастың барысында
туылған мәселелерді бейбіт кеңес арқылы ... ... ... тұрғыда өзара пайда алуды көздей отырып,
халықаралық экономикалық қарым-қатынас ... ... ... өрістетіп, ортақ гүлденіп көркеюге күш салу.
Төртіншіден, әр елдің ішкі ... және ... ... ... ... ... шын ниетпен жақтау. Өзара
туылған алауыздықты және ... ... әр ... ... ... ... түрде шешу. Қытайдың қандай да бір елмен ... әсте ... бір елге ... ... ... ... негізгі принциптер Қытайдың жаңа дәрбестік алған ТМД
елдерімен қарым-қатынас жасауының түпкі қазығы, әрі бейбіт қатар түру ... ... ... Бұл негізгі принциптер Қазақстан және ... Азия ... де ... ... ... да ... бір мүшесі.
Цянь Цичэнь былай деп көрсетеді, бұдан кейінгі біздің Ресеймен және басқа
ТМД елдерімен ... ... ... ... емес. Осылай болғанда
ғана қалыпты байланыс болады. Бұрынғы одаққа қайтып оралу қажет емес, ... болу да ... ... ... болу ... ... зиянды. Бір-
біріне қарсы тұруды қайта тудыру да халықаралық жағдайға зиянын ... мен ТМД ... ... ... ... тұрғыда өзара
пайда келтіру негізіндегі іс-бірлестікті жақсартуы, халықаралық ... ... боз ... ... жағдайға жеткізеді [40].
(З).Қытайдың Балтық маңы елдерімен болған қатынасты дамытудағы негізгі
принципі.
Цянь Цичэнь Қытайдың Балтық маңы ... ... ... ... да
тоқталады. Ол елмен болган қатынаста Қытай ... ... ... ... әр ... ... ... құрмет ету, әр елдің өз
жағдайына, ... ... ... ... ... даму жолы мен ... ... түсініп, оны құрмет ету, оның ішкі істеріне қол сұқпау.
Екіншіден, ірі ұсақ елдердің тепе-тең ... болу ... ... ... ... ... идеологияның ұқсамаушылық шеңберінен аттап,
бейбіт қатар тұру бес ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңдік тұрғыда өзара пайда түсіру,
кемшіліктерін толықтыру негізінде әр елмен ... ... ... ... ... ... ... Төртіншіден, осы аймақтағы
әр елдердің аймақтық іс-бірлестікті жақсарту талғамын ... ету, ... ... ... ... болуын жақтап, өзара келіспеушілік және
бұрыннан қалған ... ... ... ... ... қолдау,
Прибалтика елдерінің экономикасының гүлденіп көркеюін, ... ... ... бай бақытты тұрмыс кешуін шын ниетпен жақтау ... ... ... ... ... болады, Қытай Кеңес
Одағымен Шығыс Европаның шұғыл өзгергеннен кейін, әсіресе ... ... ... ... Кеңес Одағы билеген аймақтарға арналған сыртқы
саясаты мен принципі кемелді болды, бұл саясат пен принцип өте зор ... ... ... Кеңес Одағы аймағындағы әр елдермен болған қатынасының
дұрыс бағытта дамуының нәтижесі. Бұл оларға бірдей принциптерді ... ... ... ... дамытуының негізгі принцші.
Қазақстан қоныстанған Орта Азия аймағы — ... аса мән ... ... ... Кіндік Азия аймағы Кытайдың ... ... ... бұл
аймақтың дамуы мен тұрақтылығына мұқият назар ... бұл ... ... қадағалап қарайды. Кеңес Одағы ыдыраған кезде, Қытай
Көңес Одағында туылған барылық ітерге, басқа ... ішкі ... ... ... ... ... ... Кенес Одағы ыдырай бастағаннан
бастап, оған қарасты республикалар бірінен соң бірі өз ... ... ... ... ... кейін Қытай әр ел халқының
таңдауын құрмет ету принципін ... ... ... Орта ... ... мойындады. Осыдан соң Ли Лэнчин бастаған Қытай
делегациясы жаңадан дербестік ... ... Азия ... ресми сапармен
болып қайтты.
Қытай Қазақстанмен қатынасын дамытуда қандай принциптерге ... ... ... ... ... сияқты Қытайдың Қазақстанмен
қатынасы да бейбіт қатар тұру бес принципі негізінде дамиды. Бұрынғы ... ... ... ... елдермен қатынас орнатқаннан кейін Қытайдың
Халық газетінде жазылған шолуда ... ... ... ... ... ... ... бейбіт қатар тұру ... ... ... ... ... ішкі істеріне араласпау, әр
елдің халығының таңдауын құрмет ету. Осы ... ... ... үкіметі
Ресей және басқа 11 республиканың дербестік ... ... ... ... ... дербестік пен территория тұтастығын құрмет ету,
шапқыншылық жасамау, өзара ішкі саясаттарына қол сұкпау, ... ... ... ... ... ... тұру бес принципі негізінде
әлемдегі қандай елмен болсын қатынас орнату және оны дамыту. ... ... ... ... ... ... ... Қытай халқы мен бұл елдердің
халқы ... дос, ... ... ... бар. Біз бұл ... үкіметінің Тайвань мәселесі жөніндегі көзқарасын қолдап, құрметтеп
отырған ... ... ... құптаймыз. Қытай бұрынғы Кеңес
Одағындағы басқа да елдермен келіссөз өткізіп, ... ... ... ... ... ... Қазақстанмен, Украинамен,
Тажікстанмен, Қырғызстанмен Түрікменстанмен болған ... ... ... ... шын ... ... [42]. "Бейбіт қатар тұру
бес принципі" Қытайдың ... ... ... басқа елдермен қатынас
жасауының ... ... ... әрі ... ... елдермен
қатынасындағы негізгі принципі. Бұл негізгі принциптер ... ... ... да ... ... ... да, ... Одағы ыдыраған
кезде Қытай үкіметі мен халқы кейбір ... ... жаңа ... алған
елдерге ( ішінде Қазақстан да бар) түрлі сылтаулармен ... ... ... не ... ... жоқ.
Қазақстан Қытайдың жақын көршісі. Қытай Қазақстанмен ... ... баса мән ... ... Қытай ТМД елдерімен болған қатынасты
дамытудағы 4 негізгі принциптен тыс, ... ... Орта ... ... айқын сыртқы саясат жүйесін белгіледі. Ол — 1994-
жылы Қытай үкіметінің премьер-министрі Ли Пэн Орта Азия ... ... ... ... ... осы елдерге байланысты 4 негізгі
принципі, яғни: (1) Тату-тәтті көрші ... ... ... өмір ... ... ... түсіретін іс-бірлестікті күшейту. (3) Әр елдің өз таңдауын
қадірлеп, басқа елдің ішкі ... ... қол ... ... елдің егемендігін құрметтеп, аймақтық ... ... [43]. Бұл ... ... ... ... Орта Азия ... дамытудың негізгі принципі, әрі Қытайдың бейбіт қатар тұру бес
принципінің ... ... ... ... болып, бейбіт қатар тұру" — ... ... ... орнатып берекелі «көрші» болу деген сөз.
Бұл жөнінде Ли Пэнь былай деп анық түсіндіреді: "Қытай мен Орта ... ... ... ... ... ... ел. ... көрші болу
Қытай мен Орта Азиядағы барлық елдің ... ... ... ... сай ... ... ... барлық ынта-пейілімен өз елін
көркейту үшін күресіп жатыр. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... болғаны өте-мөте
қажет. Біз ежелден Орта Азия елдеріне адал ақкөңілдік пен достық ... Біз ... ... ... достарыңызбыз, берекелі көршілеріңізбіз.
Қытай Орта Азия аймақтарын да өз мүддесімен ғана ... ... ... экономикасы өркендеп, мемлекеті күшейседе, мүлде
елге күштеп таныту саясатын ... ... ... ... ... ... достықты мәңгі сақтайды. Сіздер соған сеніңіздер,
халықтар арасында қандай жағдай туса да, ... ... бұл ... ... Біз ... ... тұрамыз" [44].
Қытай Орта Азия елдерінің мәңгілік "жақсы досы" "берекелі көршісі"
болады. Әдеттегі көршілердің ... ... да ... да болу ... көрші де осылай. Ал әдеттегі екі ... ... ... ... ... ... болмаса біреуі көшіп кетуге болады. Еларалық көрші
бұған ұқсамайды. Көрші екі елдің қатынасы жақсы болмаса, екі жақтың да ... ... ... ел ішіндегі экономикалық құрылысының дамуына
кедергілік ... Егер екі ... ... ... ... ... елдің қатынасы бұзылып, аймақтық тұрақтылыққа әсерін ... ... ... ... ... ... де ... болуы тиіс.
Қазақстан Қытайдың солтүстік-батысындағы жаңа көрші елі. Екі елдің 1700
километрден ... ... ... бар. Екі ... ... жаңа ... ... қалған ешқандай келіспестік іс жоқ. Егер тарихтан қалган
көңілге кірдің келтіретін іс болса, ол Патшалық ... мен ... ... ... іс, Қазақстан мемлекетіне қатынасы жоқ. Нақтылап айтар
болсақ, Патшалық Ресей 19-ғасырда Қытайдың көптеген жерін жаулап ... ... орта ... ... ... ... ... талай рет
ірі қарулы бүлікшілік тудырды. Бұлар Қытай халқының ұлттық ... ... ... ... жара ... ... ... Қазақстан халқымен
тікелей байланысы жоқ. Шындығында, Қазақстан халқы да ... ... ... зардап шеккен. Қазір Қазақстан дербес ел болып отыр, Қытай халқы мен
үкіметі Қазақстан халқымен, үкіметімен адал ... ... дос ... әрі бұл достықты ғасырлар бойы жалғастыра ... ... ... ғана Қытайдың солтүстік-батыс аймақтары мен Қазақстанның тұрақты
болып гүлденіп көркеюіне қол жеткізуге болады.
(2). "Өзара ... ... ... ... ... дамуды
ілгерлету" дегеніміз тату-тәтті көршілік қатынас жасап, Орта Азиядағы
елдермен өзара пайда түсіретін экономикалық ... ... ... ... ... өркендетіп, ортақ баюға қол ... ... Пэн ... ... ... еді: ... ... дамыту
қарым-қатынаста басты орында тұрады. Бұл туралы біз ... ... ... Біз ... ... әрі істеуге болатын істер әлі де өте көп. ... Азия ... ... іс-бірлестік жасауда, тепе-теңдік тұрғыда
өзара пайда жеткізу принципін ұстанып, қандай да ... ... ... ... Орта Азия ... бірлесіп, қалыптасқан ... ... ... көлемін кеңейтіп, өзара пайда
түсіруге, ортақ баю жолына ... ... ... ... экономикасы қазір өтпелі кезеңде тұр, сондыктан көптеген
экономикалық қиыншылықтар мен ... ... ... ... да қазір шешуші кезеңде тұр, ал даму мен реформаның міндеті өте
ауыр. Осылай бола тұрсада, ... ... ... ... ... ... дамытута күш салып, экономикалық жақтан тиісті көмек
көрсетіп отыр. Бұл көмекке қосымша шарт қойып ... жоқ, ... ... ... ... ... отыр. Бұл жөнінде
Қытай мынандай алғы ... ... ... ... ... қиыншылық
пен экономикалық құлдырауды жеңетін күш-қуаты артқан сайын, тұрақтылығы да
жақсарады, ал бай, тұрақты көршісі болған ... да ... ... бай
тұрақты болғанда ғана, Қытайдың онымен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тездетуге
болады. Сондықтан, Қытайдың солтустік-батыс аймақтарының өркендеуі мен
тұрақтылығы, Қазақстанның ... және ... ... ... отыр,
міне осылай болғандықтан, Қытай экономикалық іс-бірлестікті белсенді түрде
тез жүргізіп, ортақ өркендеуге қол жеткізуді дәріптейді.
(3). "Әр ел ... ... ... ... ... ... елдің ішкі
саясатыңа қол сұқпау" дегеніміз көрші елге құрметтің нақтылы бейнеленуі.
Ли Пэн былай деген: "Қазіргі әлем көп жақтылы. Орта ... ... ішкі ... ... ... ... ... елдердің ішкі
жағдайларына уйлесетін ұқсас бір ғана даму жолы ... ... ... ... Орта Азия ... де, дүниедегі барлық елдер сияқты, өз елдерінің
жағдайы талап ететін қоғамдық түзімін, бағаға көзқарасын, даму жолын дербес
"өз-өзіне ... бола ... ... ... ... бар деп есептейміз. Біз
Орта Азиядағы елдердің өз ... ... ... ... ... ... деп сенеміз" [46].
Айтар болсақ, Қазақстанның дербес болуы өте ерекше тарихи жағдайда іске
асып отыр. Кеңес Одағы ыдырауын оның ішкі ... ... ... ... де оның ішкі ... белгілеп отыр. Нақтылы жағдайдан
көргендей, Қазақстан қатарлы Орта Азия елдерінің бүкілдей дербес болуына
қажетті заттық және ... ... ... еді. Бұл ... ... ... дербес болмай мемлекеттер одағы немесе одақтас
мемлекеттер ... ... ел ... ... еді. Үш ... мемлекетті
бірігіп ТМД-ны құрғаннан кейін барып Орта Азия елдері оны ... ... ... мүше ... ... ... елдердің таңдаған
дербестік жолдары олардың әрбіреуінің өз ісі, олар өз ... өзі ... ... ... ... беруіне болмайды. Қазақстан да
дербестік ... ... ... ... ... ... жақсы
сыйы.
Ұстаған жолы мен қоғамдық құрылымы жөнінде Қазақстан халқының өзі
таңдаған ... ... ... қарайды. Қазақстан халқы қандай жолмен
жүреді, ол өз еркі, Қытай оған ... ... ... ...... ... пен идеологияны байқай қарап әлемдегі әрқандай
ұқсамаған түзімдегі елдермен достық қатынас ... ... ... халқы
мен үкіметі алдында алуан түрлі бағыттардың даму жолы мен ... ... ... діни және ... ... ... және диктатуралы,
билікті жайып басқару мен шоғырландыру жолы, экономикалық ... және ... ... ... Бұның қайсыбірін таңдау Қазақстан халқы мен
ұкіметінің ісі. Қытай өз ... ... ... ... ... ... ... экономикалық реформасы кісіні таңқалрарлықтай нәтижеге
жеткізеді, әрі экономикасының дамуы өте тез. Бірақ бұл ... ... ... ... оны ... ... үлгі ... Қытай
Қазақстанмен экономикалық реформа жөнінде тәжірибе сабақ алмасуды, өзара
үйренуді ұсынады. ... ... ... ... мен ... ... ... айналып өтуге болар еді.
(4). "Егемендігіне құрмет етіп, аймақтық ... ... ... Азия ... дербестігіне, олардың халықаралық ... ... бұл ... ... ... ... болу принципін берік
ұстап аймақтық тұрақтылықты сақтау үшін күш салу деген сөз.
Бұл жөнінде Ли Пэн былай ... ... Орта Азия ... ұзақ уақыт
бейбіт тұрақты болуын шын ниетпен тілейді. Біз Орта Азия ... ... ... ... аймақтық бейбітшілік пен тұрақтылықты ілгерлету
үшін, еларалық достық пен іс-бірлестікті жақсарту үшін күш ... әрі ... ... бола ... тілектеспіз. Біздің Орта Азия
елдерімен қатынасымызды дамытуымыз үшінші бір елге қарсы ... ... Орта Азия ... ... тату-тәтті болуына әрі Ресей және басқа ТМД
елдерін әлемдегі елдер мен ... ... ... ... Азия ... ... әлемнің бейбіт тұрақты болуын қажет
етеді, әлем де ... ... Орта ... ... ... ... үлкен ел болғанмен де, ол үлкендігін көрсетіп Қазақстанға қысым
көрсетіп ... ... ... ... жоқ. Егер ... ... ... онда Орта Азияның тұрақты жағдайын сөз етудің қажеті жоқ.
Қытай ... ... іске ... ... барлық қабілетін жұмсап,
Қазақстанның халықаралық сахнадағы ойналуға тиісті ... ... ... БҰҰ-на мүше болуына, және басқа да ... ... ... ... ... ... Қытайдың
Қазақстанмен қатынасын жақсартуы әсте үшінші бір елге қарсы жұмсағандық
болып ... ... мен ... Қарым-Қатынасының Қазіргі Кезеңі
Қазақстан мен Қытай арасындағы екі жақтық қатынастарды қалыптастырып,
дамыту Қазақстан ... ... ... ... ... ... да бұл үрдіс тек қана практикалық жағынан ... ... ... перспективасы мен нәтижелі табыстарына рақтылы және ... ... үшін ... ... ... ... ... ұрпақтарға сабақ болатын ерекше қасиеті бар, ол-
адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастарын сәтті дамытуға, яғни халықтар
мен мемлекеттер қатынастарына ... ... ... ... ... ... ... кенеттен болған өмірдің сы»ы ... олар екі ... ... ... ... берілген тақырыпты жан-жақты зерттеуді
қажет ететіндіктен бұл ... ... ... ... мен ... арасындағы құрылулы қарым-қатынастарды жаңа
сапалы деңгеиге көтеріп, екі жақтық ... ... ... ... бір ... болыуы тақырыпты маңызды етіп, халықаралық
қатынастар мен саясат ғылымымен айналысатын ... ... ... ... бола ... ... ... сабақ болатын ерекше қасиеті бар, ол-
адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастарын дамытуға, ... ... ... ... ықпал жасай алады.XYIII ғасырдың
ортасында қазақ елшілерінің үлкен тобы ақ ... және ... ... және Цин ... ... ... ынтымақтастықты қалыптастыру
үшін Пекинге келген болатын.
Кейінрек, Қазақстан Ресей мен Кеңес Одағының құрамында ... осы ... ... ... қамтыған көп бағыттарындағы
қарым-қатынастар Қытаймен 1700 шақырым шекарасы бар ... ... ... ... ... ... тарихына өкініштің ашы дәмы
мен достық қатынастың қуанышын қамтыған аса маңызды оқи,алардың жүз жылдығы
болып еді. ... , ... ... ... 1966-1976ж.ж.
болып өткен және қазіргі жастар көп біле бермейтін «мәдени төңкеріс» өте
үлкен нұсқан келтірлі. Дәл осы ... ... ... ... ... Қытайдың императорлық әулеттіне тән империялық, ... ... ... ... және бұл ... ... қоғамының сапасы мен дүниетанымына теріс із қалдырғанын айта кету
қажет.
2.1 Қытай – ... ... және ... ... -
қатынасы
Қытай мен Қазақстан арасындағы сауда-экономикалық қарым-қатынасы 1989
жылға дейін ... ... ... ... мен ... Қазақстан
кірген КСРО бір орталыққа бағындырылатын түрдегі, ... ... ... ... ... ... ... мүдделердің ескерілуісіз
жүргізілді, осының салдарынан қарым-қатынас төменгі нәтижеде болды.
Саудаайналымдық құрылымда ... ... ... ... болды (75,2 млн АҚШ
долл.). Салыстырғанда: ішкі сауда мекемелері арасындағы саудаайналым көлемі
КСРО мен СҰАР арасында 71,11 млн. АҚШ ... ал СҰАР мен ... ... ... млн. АҚШ ... құрды. Егер сол уақыттағы СҰАР-дың ... ... даму ... ... тіпті ішкіқытайлық стандартқа сәйкес
келмейтін қытай өнімдерінің Қазақстанға әкелінуін айтуға болады.
ҚМР-дың батыс ... даму ... ... және ... ... әлсірегеннен кейін жағдай өзгерді. 1989 жылдың ортасында
СҰАР ҚМР мен ҚазССР арасында 1989-1995 жылдар ... ... және ... ... жөніндегі Келісім шартқа қол қойылды
[48].
Құжатта 78 экономика, химия өнеркәсібі, түсті және қара ... ... ... және ... ... ... ... объектілері енгізілді. Келісім шартқа енгізілген ... құны 10 ... ... ... (1,5 ... АҚШ ... астам). Дегенмен бұл
келісім шарт көп ұзамай іске ... ... ... ... ... алғаннан кейін және басқа тәуелсіз елдер жаңа ... ... ... ... ... дамуын бірнеше кезеңдерге бөлген жөн. Бірінші
кезеңде сауда-экономикалық және басқа ... ... ... ... ... ... жасалды. Елдер нарықтарының тауарлары ашық
түрде болды, жалпы мекемелері мен өзара әрекет жолдары көзделді.
1993 жылдан кейін естен танарлық жағдай туды, бұл екі ... ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
нарығында төменгі сападағы қытай тауарларының аса толып кетуі, ... ... ... ... өсуі және т. б.).
Үшінші кезеңде 1996 жылдан кейін қарым-қатынастықтың ең алдыңғы орындағы
бағыты – энергетика белгіленді, ол ... ... көп үміт ... ... келісім шарттарға қол қойылды. Бірақ та кейінгі оқиғалардың ... ... ... ... ... ... арасындағы узақ мерзімдік қарам-
қатынас бағдарламалары өңдеп шығарылуда. Алдыңғы кезде аймаққа деген әсері
төмендеген Ресей бағыты нығайтылуда.
Қытай мен ... ... ... ... аймақтарға
талдаған жөн:
• экономикалық қарым-қатынасы мен шекараға жақын ... ... ... ... өзен ... ... даму аймақтарындағы қарым-қатынас.
Экономикалық қарым-қатынас пан шекараға жақын сауда
Елдер арасында дипломатиялық қарым-қатынастар орнатылғаннан ... ... ... ... дами бастады. Елдер арасындағы ... ... өсе ... әрдайым мемлекет өкілдерінің кездесулері
жүргізілді, осы және басқа аймақтар бойынша ... ... ... отырды.
Қазақстанның сыртқы сауда бойынша ҚМР-дің ... 6%-ті ... ... ... ... ... Қазақстанның сауда серіктестері
тізімінде 4-орында тұр. ҚМР-мен саудаайналым көлемі бойынша ҚР ТМД ... ... ... 2-ші орынға шықты.
Қарым-қатынастық перспективалы салалары 1993 жылы Қазақстан Президенті
Н.Назарбаевтың Пекинге келген уақытында анықталды. Олар ... ... ... ... өнеркәсіп, биотехника, байланыс, энергия ресурстары,
ғарыш кеңістігін зерттеу және т.б. Екі ... ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар Қытайдың алдыңғы қатарлы
технологиялары, ірі ... ... ... ... жақын
аудандарымен де қажеттілігіне екіжақты көңіл бөлінді.
Кесте 1
ҚХРдің ҚР-мен мемлекетаралық сыртқы сауда динамикасы (млн. долл.)
|Көрсеткіштер |1992 |1993 |1994 ... ... үш |ҚР ... мен ... ... ... : |табиғи ресурстар |млн.$, 100 |
|СҰАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |т/ж ... мен|
|трансортымен |Чимкенттегі |(темір жол ... ... ... ... ... қайта |
| ... ... ... |
| ... пен ... |Мемлекеттік жоспар |Қорек көздері: |
| ... т/ж ... КННК ... |
| ... | ... ... |
| ... | ... заемы. |
| |3.Қазақстан мен ... | |
| ... ... | |
| ... құю | | |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... |ҚР ... мен |4,3 ... $ |
|Қазақстан-Қыта|СҰАР ҚМР-дің Қарамай |табиғи ресурстары |(585 млн,$ ... ... ... ... |Министрлігімен, |батыс-қазақстан|
|құрылысы ... салу ... |дық ... |
| |Екі ... ... ... ... |кенорынын өңдеу|
| ... ... және |ҚМР ... |үшін және 325 |
| ... ... ... ... |млн.$ Қазақстан|
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... Қытайдағы екі| |
| ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... СҰАР |ескерілді. | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... Синьцзянға |ҚР энергетика және |2 млрд. $ жуық |
|Алматыдан |дейін жөндетілген ... ... | ... ... |Министрлігімен, | ... ... ... ... ҚМР | |
| ... ... ... жоспар | |
| ... салу ... | |
| | ... | ... ... ... ... |100-250 млн. $ ... ... ... |жуық |
| ... ... ... | |
| ... ету үшін ... | |
| ... Қазқстанның |энергетика | |
| ... ... ... | |
| ... үшін ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... ҚР | |
| | ... мен | |
| | ... ресурстарының | |
| | ... ... | |
| | ... ... |
| | ... | |
| | ... | ... ... ... ... Алматыдан Синьцзяньға
дейінгі газқұбырының тармақтарын салу ... ... емес ... Іле ... ... құрылысы жөніндегі келіссөздер
трансшекаралық өзендер туралы келіссөздер шегінде ... ... СҰАР ... т/ж ... ... Бұл жоба
қазіргі уақытта іске асырлық болып табылады. Темір жол құрылып, бірақ
жеткілікті ... ... ... ... мұнай құятын терминалдар
салынды, Қазақстанның ҚМР-гі өкілі К. Сұлтановтың айтуы ... ... ... цистерналары әлі жетіспейді. Мұнайды жеткізудің ... ... ... жол ... болып табылады. Бұл тәсіл біршама жүзеге
асыру құралдарын қажет етеді (кестені көріңіз), ... ... ... үшін пайдалы етіп және іске асырылатын жеткізулердің көлеміне әсерін
тигізе отырып, оның бағасын жоғарлатады [56].
1. Қазіргі уақытта тасымалдау көлемінің ... ... ... ... қытайлар мұнай бағасының деңгейі деп атайды. Мұнай бағасын
төмендеткеннен кезде жүктасымалдау жоғарлайды. Бірақ та мұнайды
т/ж бойынша ... ... ... ... таңда өсіп кетуі
Қытай үшін пайдасыз болып отыр. Нәтижесі – ... ... ... Бұл сонымен қатар қазақ теміржолшылар үшін де
пайдасыз, өйткені олар алдыңғы ... ... ... ... мәжбүр болады. 1998 жылы АО ... 360 ... шикі ... ... алдында 1,7 мың тонна
жоспарланған болатын.
ОАО “КННК-Ақтөбемұнайгаз”-дың барлық шығаратын мұнайының 80%-ке ... Орск ... тура ... ... ... Тек ... ... көліктендіріледі. 1999 жылы 2,3 млн. тонна мұнай ... оның ... ... темір жол арқылы Қытайға жеткізілді. Алдыңғы жылы 2,5 млн.
тонна табылып, 498 тоннасы шығарылды.
Осылай, Қытайдың ... ... ... ... ... ... еш ... Дегенмен, мұнайды Орск МӨЗ-на жеткізуге
байланысты туған дағдарыс кезінде шикізатты Ақтөбеден қытай ... ... тек ... қана ... керісінше өскенін айта кеткен жөн
– шығарылған мұнай жүгін асығыс тиеу мен ұзақ ... ... ... Бұл ... мұнайға деген жоғары дәрежедегі ... ... жоба ... шара ... ... және ... үшін икемсіз. Сондықтан өзара әрекеттесудің басқа жолдарын іздеу
қажет.
2. Батыс ... ... ... құрылысы. Қазақстан
республикасы мен КННК-ның ... мен ... ... ... басты келісім-шарттарға сәйкес қазақ-
қытай мұнайқұбырлар құрылысының техника-экономикалық негізделуін
(ТЭН) ... ... ... жоба ... ... ... Атырау – Кенкияк – Құмкөл – Атасу – Дружба маршруттары
бойынша жеткізудің мұнайқұбыр құрылысын алдан ала ... ... ... ... ... және ... көбейту
проблемалары республиканың мұнай-газ кешені үшін жалғыз проблема емес.
Материкте ... және ... ... дамымаған Қазақстан қазірдің
өзінде өз минералды шикізаттарын әлем нарығына ... ... ... ие. ... ... да, ... ... өңдеу
перспективалары тікелей тармақтанған құбыр ... ... ... ... ... Қазақстан мен Қытайды қосатын мұнайқұбырдың
құрылыс жобаларын интенсивті даму ... ... ... ... ... ашық кең ... нарықтарының ашулуына мүмкіндік
береді. Бірақ осы жобаны жүзеге ... ... ... ... ... ... асыру ісін созатын бірнеше себептер бар және оның ... ... ... ... ... ... қажеттіліктері.
Кез-келген мұнайқұбыр көліктендірілетін мұнайдың болуымен ғана маңызды.
Жоғарыда айтылғандай, шығарылған мұнай тек екі ... ... және КТК ... үшін ғана ... Соңғы кенорындар:
Қ. Тоқаевтың қытайдағы соңғы кездесулерінің бірінде қытай басшыларына, 1998
жылы өкіметаралық келісім-шарттармен ... екі ... ... ... ... ... ... ұзындығы 3000 км болатын мұнайқұбыры 2005
жылдың 30 тамызына дейін ... ... ... еске ... ... ... шектеліп қана қойылды да, нақты мұнай ... ... ... ... ... өзіне алған міндеттемелерін орындады.
Кез-келген жағдайда, тек ... бен ... ... ... ... ... ... үшін жетіспейді. 55-60 млн.
тонна мұнайды көліктендіруге есептелген құбырларда шельфті ... ... Яғни ... ... каспий шельфтерінде бұрғылау нәтижелеріне
тәуелді. Каспий статустарын анықтау айналасына қосылған оқиғаларды ескере
отырып, қытай жағы ... ... ұзақ ... ... ... беруі
мүмкін.
Дүниежүзілік нарықтағы мұнай бағасының тұрақсыздығы.
Реурстардың жетіспеу проблемаларын мойындай отырып, инвестицияны өзіндік
кенорындарын өңдеу мен ... ... шет ... ... қатысуын ұлғайту.
Бірақ, мұнай бағасының өсуі жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... Бұл ... Қ. Тоқаевтың Қытайға келу күндері, энергетика
министрі М. Аблязовтың ұзағынан құрылысы пайдалы іс ... ... ... ... ... ... ұзақ ... ең маңызды құбырлар
құрвлылысы төмен болғанша пайдалы іс болып табылады. Ең ... ... ... ... ... ... ... гөрі, мұнайды айырбастау тиімді болып саналады.
Құбырлар құрылысы ... үшін де ... ... мен ... ... ... резервтерін сақтаудың
мақсатқа сәйкестігі жөніндегі ескі дебаттарды жаңартқаны туралы тағы ... ... ... ... ... қоры 40-50 жылдан кейін
таусылуы тиіс. Олар ... ... ... азайту үшін табиғи
газ бен электрэнергияны пайдалануды дамыту жолымен ... ... ... Бұл мұнайқұбырларды салу құралдарын жұмсаудың мақсатқа
сәйкестілік ... ... ... тәуелсіз эксперттер бағасы бойынша, күн және ... ... ... әсеріне тек қана инвестиция қажет. 1989 ... ... ... қуаттығы 100 MW (Үрімші жабдықтарының ... ... ... ... Ол 34 қоныстанушы елді қамтамасыз етеді,
шамамен 24 қоныстанушы елдер ... ... күн ... ... ... ... мүмкіншіліктері.
Құбыр құрылысы құралдарының шектелу дәлелі болып бірнеше жағдайлар ... 1999 жылы ... ... АО ... ... ... ... кетуіне байланысты туған қақтығыс (инцидент). Бекітілмеген
мәліметтер бойынша, ... ... ... ұлттық мұнайгаз
корпорациясында күрделі қаржы және ұйымдастыру проблемалары пайда
болды, ... ... ол ... ... бас ... ... ақпараттарына сәйкес, КННК-де басқару және экономикалық
қайшылықтар компанияға алдында оған мүмкін емес ... ... ... ол - өзінің акцияларын шығару. Сол уақытта, ... жақ ... ... келіспеді және КННК-да ешқандай проблемалар жоқ
деп мәлімдеді, сонымен ... ... ... қаржысының
жетіспеушілігін анықтайды және сол жүйені жетілдіру ерекше ... Осы ... ... біртектіленген мәліметтерге сәйкес, 1998 жылғы
инвестициялық жоспар АО”Ақтөбемұнайгаз”-дың басты акционерлерімен 85%,
ал 1999 жылы алдын-ала ... ... ... 117,4 млн. ... ... өндіріске 70 млн.$-ға жуық инвестициялады. Сонымен бірге, бес
жыл ішінде КННК АО”Ақтөбемұнайгаз” өндірісін дамытуды міндетке алды.
... ... осы ... ... ... ... ... ақша қаражаттары құрылымының өзгерісі жүреді; тура
бюджетті инвестиция үлесін азайту (5%-ке жуық) және шығынның 50-60 %-і
ҚМР ... ... ... кіреді.
• СҰАР аймақтарындағы тұрақсыздық, ислам экстремизмі.
• Қазақстаннан өңделетін мұнайдың төменгі сапасы.
... ... ... ... ... ... мен қышқыл
компоненттерінің (парафин) жоғарғы құрамымен сипатталады. Мұнайды
құбырдан өткізбес бұрын, оны ... ... ... қажет. Қытай
Қазақстанмен және Ресеймен энергетикалық ... ... ... КННК Қытайға 1 млн тонна мұнайды әр ... ... және ... ... Томс ... мұнайқұбырлары құрылысының жобаларын
алға бастыру жөніндегі ... қол ... ... бұл ... ... мен ... одақтастар ішінде, конкурент болып
табылады. Бірақ та қазақ-қытай мен ресей-қытай құбырлары жобаларының
экономикалық тиімділіктерін ... ... ... ... ... сатып алуға болады, сонымен қатар ресей мұнайларының сапасы едәір
жоғары, жобаның бағасы қазақстандыққа қарағанда екі есе ... ... ... ұзақ уақыттылығы (3,3 мың км-ге қарама-қарсы 2,
маршрут бойынша көрінісі (ландшафт) аса ... Одан ... ... мен аса ... сападағы мұнайды тиеу потенциалы жоғары.
• Мұнай құбырлары Қарамайдағы мұнай құятын терминалына ... ... ... ... ішкі тұтынуына қажет емес. Аймақ бойынша мұнаймен
тұтыну жылына шамамен 14 млн. ... ... ... және ол ... млн ... ... дейін өседі деп жоспарлап отыр. Өндіру көлемі
жылына шамамен 15,4 млн. метр ... және ол 2000 ... 24 млн. ... ... ... ... ... орталық аудандарға қосымша
мұнай құбырларын құру қосымша шығындарға қосылған. Егер тіпті бірінші
жобаны жүзеге асыру күмән тудырса, онда қазіргі ... ... бір ... емес.
Сонымен. тапсырмаларды жүзеге асыру әлі күмәнді. Қытайға берілген мұнай
құбырын салу ... ... ... ... енгізіліп, бұл мәселе
әруақытта Қазақстан мен Қытай СМИ-де талқыланады. Дегенмен, ұқсас
масштабтағы құрылыс қаражаттары Қазақстанда да және Қытайда да жоқ. ... ... ... КННК ... ... жөніндегі
негізгі келісім-шартына қол қою арқылы мұнайды Ақтөбе облысынан алу
тендерін жеңіп алды. Бірақ та, ... ... ... ... ... ... ... ҚXР мыналарға ұмтылуда:
• аймақтарда өзінің әсерін бекітіп, СҰАР-ғы оқиғаларға ... Аса ірі ... ... ... ... ... ... тиістілігін сезінуіне мүмкіндік береді, бұл аймаққа ... ... ... роль ... ... ... Қытайға энергия ресурстарын жеткізу заңы бойынша Ресей мен Зазақстан
арасында бәсекестік құру, Өзі үшін аса ... ... ... ... Азия ... ... нығайтуға мүмкіндік беру.
Қазақстанға, өз жағынан, жеткілікті түрде қаржыландыра алатын. экономикалық
серіктес керек. Бұл брыш ... ол ... ... Иранмен және басқа
елдермен. Олардың ішінде қайсысы ең несиеқабілетті және сенімді серік
болса, ... ... ... шарт ... ... ... қамтамасыз ету саласындағы ынтымақтастық
және “Шанхай форумы” шеңберіндегі интеграциялық үрдістер
Аймақта ... ... ... ... ... ... ... асырылды. "Шанхай Форумы" кеңес-қытай шекаралық ... ... ... ... 1996ж. ... ... ... "Шекаралық қақтығыстарды шешу принциптері туралы декларацияға"
қол қойылды. 1997ж. "әскери жақта сенімділік және ... ... ... ... ... ... бесжақты келісімге қол
қойылды. Осы келісімді жүзеге асыру ... ... ... ... ... мен ... ... сәйкес, бірлескен
шекарада 100 км. бойы сызық аймағында бес ... ... ... ... мемлекеттің әскери бақылаушыларыньщ бақылауымен, шекаралас
аудандарда әскери оқу ... ... ... 2000ж. Душанбе
Декларациясында мемлекет-қатысушылар көп белдеулі әлемнің қажеттілігін және
әлемдік гегемонизмге қарсылық көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... кездегі мақсаты - этникалық сепаратизммен күрес,
эскери жағынан сенімділікті артыру, халықаралық терроризмге, ... пен ... ... ... сатуына жол бермеу.
Мемлекеттер халықаралық проблемаларды шешуде Б¥¥ рөлінің өсуін талап ету,
адамдардың ... ... ... ... ... ... ... ішкі
ісіне араласпау туралы ГТРО мәселесінің жалпы позициясын қабылдады.
Мамандардың ... ... ... ... жаңа ... ... негізгі бастамасы болды. Өзінін жауапкершілік сферасын кеңейтуге
мәжбүр болатын, ықпалдың жаңа ... ... ... ... барған
сайын АСЕАН аймақтық ұйым ... ие ... ... ... ... ... ... Осы құрылым шеңберінде бейбітсүйгіш ... ... ... ... Бұл ... ... ... отырыс барысында
-Бестіктің заңқорғаушы құрылымдарының басшыларымен талқыланады Әрине, ... ... ... ... ... Қазақстан мен Қытай осы
ұйымның белсенді мүшелері. Негізінде, келесілерді атап өткен жөн. Егер ... ... ... ... ... Қазақстанға деге? ... ... ғана ... ... ... ... жағдай толықтай
өзгерді. Басты назарға экономикалық қана ... ... ... ... та ... ... Дәл осымен, ҚХР мен
Қазақстанның арасындағы ... жаңа ... ... ... ... Сонымен қатар, ұжымдық қауіпсіздік және ... ... ... осы екі ... ... проблемасы. Қытай төмендегі
міндеттерді жүзеге асыруға үмтылады:
1. Әрине, орта ... ... өз ... ... ... ірі ... ... Қытай, көшбасшы орынға ие болып, сол аймақта
болып жатқан процестерге ықпал жасауға ... ... ... ... сынақ жүргізуді тоқтатуы және ... ... ... ... ... ... ... сол аймақта өз
ықпалын кеңейтуге ... ... ... ... ... және ... ... Қытай ядросыз аймаққүру инициативасын үстанып
отырған мемлекеттерді қолдайды. ҚХР-ды қазіргі кезде, Орталық ... ... ... ... ... ... шекараны
өзі дербес қорғай ала ма деген сүрақ мазалап отыр. ... ... ... ... ... жэне АҚШ, НАТО ... антиханьды мұсылман уағыздаушылардың басып кіруінен қорқып отыр.
2. СУАР-дағы жағдай ҚХР-ға қауіпті ... ... жөн. ... аймақтағы пайдалы қазбаларды өндіру жұмысына кедергі жасап
отыр және Қытайдың халықаралық аренадағы беделін ... ... ... ... сепаратистері талибан және ... ... ... отыр деп ... ... ... біріккендегі алып күш, аз ... ... ... ... деп ... Дегенмен, үйғыр сепаратизмнен Қытай ғана
зардап шегіп ... жоқ. ... ... ... да бұл ... Қазақстанның бұқаралық ақпарат қүралдарының хабарларына сэйкес,
Шанхай коммюникесіне қол қоюы, ... СУАР ... ... ... ... ... байланыстырады. Бітпей қойған Ауғанстандағы
соғыс нәтижесінде туындайтын ... ... ... ... ... ... ... бұл мәселені шеше алмайтындықтан, Қытай басқа
мемлекеттердің үстанымды қолдайды. Ауғанстандағы жағдайды шешу ұзақ уақытты
қажет ... ... да, ... ... ... транспорттық жол
іздеуде.
3. Қытайда өмір деңгейінің төмендігінен, елде демографиялық проблема кең
етек жайды. Бұл ... ... ... және ... ... деп ... ... халқының миграциясы басталады. Симай қалған
қытайларды ... ... ... Азия ... қытай
тауарларының ірі тұтынушылары болып табылады. СУАР ауданының экономикалық
дамуының ... сол ... ... ... етіп ... қиындығына байланысты, Қытай үкіметі Шыңжанды іштен ғана ... ... ... дамуына көңіл бөліп отыр. 2000ж. "Шанхай бестігінің"
саммит кезінде екі ел басшылары ... және ... СУАР ... ... ... батысында экономикалық даму жоспарларын
жүргізіп жатқан жобаларды енгізуі туралы жоспарлады. ... ... ... екі ... атпақ"болып отыр, яғни ауданға шетел капиталын
қызықтыруымен, ... ... ... ... бұл ақша салымдар
төмен болғандықтан, шетелден ауданға қауіп төнбейді [61].
Қазақстанның Республикасының сыртқы саясатында "Шанхай Форумының" ... ... бірі ... ... ... ... институтының
директоры М.С. Ашимбаевтың пікірінше, Қазақстан үшін "Шанхай ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ететін жүйе ретінде
өзгерту өте тиімді. ... ... ... ... геосаяси
мақсаттарына жетуіндегі негізгі құрал болмақ. Біріншіден, бұл бірігу ... ... ... ... ... ... құрал. Ал, бүл
Қазақстанға екі аспект бойынша тиімді:
1. Тактикалық аспект. Негізгі міндеті - ... ... ... ... қарудың контрабандасы және ... ... ... ... ... СУАР ҚХР ... діни ... мекен етуі Қазақстан үкіметін мазалап отыр. Бұл тұрақсыз жағдай
екі мемлекет арасындағы қарым-қатынасты қиындатады. ... та, ... ... жақ та бар. ... Қазақстан Республикасының қарулы күштері
үйғыр сепаратизміне төтеп беру үшін, Қытай ... ... ... ... 2000ж. ... ... және Қытай арасындағы Қазақстан қарулы
күштеріне материалды-техникалы көмек көрсету туралы, жалпы көлемі 11 млн.
юань ... ... екі ... қол ... Екі жақ та ... ... қажеттілігін атап көрсетті.
2. Стратегиялық аспект. Қазақстанға экономикалық бағытта Қытайдың қатысуы
өте тиімді. Шынында, Қазақстанға және ... да ... ... және ... жобасын жүзеге асыру (ұлы Жібек жолын қайта ... Бұл тек екі ... ... ғана ... ... ... "Шанхай Форумына" кіретін барлық мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... жолдарын жүргізу
жобасы да маңызды мәселелердің бірі. Қазақстан жағы осы ... ... ... ... ... ... сыртқы
саясаттың басты приоритеті ретінде көреді. Бірақ та, ... ... ... ... сыртқы саясаттың бір міндеті ретінде қарастырып,
аймақтағы тұрақсыздық жағдайға жамылып, ... ... ... отыр (
үлкен қаржылық шығынды талап етеді).
Осылайша, "Шанхай ... ... екі ... ... ... ... ретінде мыналарды атап көрсетуге болады:
1. Ұйғыр сепаратизм, діни экстремизм, шекарадағы тәртіпсіздік және ... ... ... ... ... құру мақсатта екі жақты ... ... ... жағдай жасау.
3. Халықарлық аренада беделінің өсуі.
"Шанхай Бестігінің" кездесулерінде Қазақстан мен Қытай екі жақты ақыл ... ... ... 2001ж. ... ... ... ... Қытайдағы сапарында, екі жақ сепаратизммен, діни ... ... ... ... ... уәде берді.
Сонымен қатар, мемлекеттердің үстанған кейбір бағыттары әрқашанда бір ... АҚШ пен ... ... Азия ... ... ... ... - саяси және экономикалық позиция, Қытай өкіметін
алаңдатады. 1998ж. күзінде "Центразбат - 97"
біріккен ... оқу ... ... маңындағы қазақ-өзбек
шекарасына АҚШ ВДВ әскери батальонының кіруін, Пекин АКШ ... ... ... қана ... ... ... ... және көрші мемлекеттердің ұлттық
қауіпсіздіктеріне қауіп төндіріп отыр деп ... ... ... ... ... ... ... Үндістан, Моңғолия және басқа
мемлекеттердің кіруіне қарсы. Пәкістанның "Шанхай Форумына" кіру ... ... ... алып келді. Пәкістан – ислам республикасы және
Орталық Азия мемлекеттерімен өте жақсы қарым -
қатынаста емес. Ал, Үндістан ... Азия ... өте ... ... ... ... "Шанхай Бестігінің" құрамына Пәкістанның кіруіне қарсы
шығуы ықтимал, ал бұл ... үшін ... ... жасап, территориялық
дауды мәселелерді шешуіне тиімді. 2001жылы Қазақстанның инициативасымен
Азияда ... және ... ... ... ... ... Қытай
қолдады. Бірақ та, Қазақстандықтар Қытайдың шекаралық мәселелер туралы
комиссияның форматын өзгерту туралы ұсыныстарына ... ... Бұл ... ... қабылданған шешімдерді қайта қарастырмау позициясын
жақтайды. Қазақстан мүнайына ... ... ... Азия ... Батыстың,
әсіресе АҚШ ықпалының өсуі Кытай жэне Ресей өкіметтерін қатты алаңдатып
отыр [62].
"Шанхай Форумы" ... ... ... ... сыртқы саясаттың басты
міндеттерінің бірі. Ресей халықаралық ... өз ... және ... ... мақсаттарынан басқа, таза прагматтық міндеттерді көздейді:
Ауғанстан жағынан төніп отырған экстремизмді шекарасына ... ... ... ... өз ... кіргізу. Осы жоспарда
тәжік - ауған (1387 км.), тәжік - қытай (552 км.) шекарасын күзетіп отырған
Тэжікстандағы ... ФПС ... ... рөлі зор. ... ... саяси жанжалдың аяқталмағандығы, Тәжікстан шекарасына талибтердің кіру
қаупі және ... ... ... элементі, Ресейдің осы
мемлекеттермен ынтьшақтастығын ... ... ... ... ... ... мақсаттарды - Орталық Азия елдерімен интеграция (экономикалық
қатынаста) көздейді. 1999ж. Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... Ресейге экономикалық қысым
көрсетіп отырған ... ... ... Ресей мен Қазақстан
өкіметтері Қытайдың ұйғыр сепаратизм, тайван жэне тибет ... ... ... ... Қазақстан мен Қытай XXI ғасырдың стратегиялық
ынтымақтастық жэне серіктестік туралы Декларацияға қол ... ... ... мен ... және Ресей мен Қытай стратегиялық серіктестер.
Мемлекеттер келесі мақсаттарды көздейді:
1. Аймақтағы тұрақты жағдай-елдің экономикасының дамуының кепілі.
2. Екіжақты ... - жан - ... ... ... ... ... бар ... мемлекеттер (Қытай мен Ресей) басқа ... ... жэне ... ... ... ... тұрақсыздық жағдайдың кең етек жаюы, осы бағытта жүргізіп ... ... зор. Діни ... ... ... ... және қауымдастықтың басқа туралы ... қол ... Осы ... ... асыру барысында, қазақ-
қытай шекара мәселесі шешілді.
Шанхай мен Мәскеу келісімдеріне сәйкес, бірлескен шекарада 100 км. ... ... бес ... ... қысқартылды. Бөтен дербес
мемлекеттің ... ... ... ... ... оқу жүргізу тәртіптері орнатылды. 2000ж. Душанбе Декларациясында
мемлекет-қатысушылар көп ... ... ... және ... ... ... дайын екендіктеріне саяси баяндама жасады.
"Шанхай Форумының" қазіргі кездегі мақсаты - этникалық сепаратизммен күрес,
әскери жағынан сенімділікті артыру, халықаралық ... ... пен ... ... ... ... жол ... халықаралық проблемаларды шешуде Б¥¥ рөлінің өсуін талап ету,
адамдардың қүқығы тапталып жатыр ... ... ... ... ... ... туралы ГТРО мәселесінің жалпы позициясын ... ... ... ... ... жаңа ... ... негізгі бастамасы болды. Өзінін жауапкершілік сферасын кеңейтуге
мэжбүр болатын, ықпалдың жаңа орталығы ... ... ... ... ... аймақтық ұйым сипаттарына ие болып, өзінің антитеррористік
қүрылымын қүруды жоспарлап отыр. Осы қүрылым ... ... ... ... ... ықтимал. Бұл мэселе Бішкек топтарының отырыс барысында
-Бестіктің заңқорғаушы құрылымдарының басшыларымен талқыланады ... ... ... ... ... күшейтеді. Қазақстан меғ ... ... ... ... ... ... атап өткеғ жөн. Егер де
90 жылдардың бірінші жартысында ҚХР-дың ... ... ... ... ғана ... ... қазіргі кезде жағдай толықтай
өзгерді. Басты ... ... қана ... ... ... қызығушылық та қойыла бастады [63]
3. Қытай-Қазақстан екі ... ... ... және ... қорғанысының негізгі принципі.
Қытай ежелден: "Әлемдегі әр бір ел, өзінің қорғаныс ... ... ... және әлемдік бейбітшілікті бекемдеу үшін ... ... деп, ... ... ... 21-сәуірде Қытайдың
қорғанысқа жауапты елшісі Хоу Чжитон, БҰҰ-ның ... ... ... ... ... аталмыш мәселеге деген принциптік көзқарасы
мен ұсыныстарын ... ... Ол ... үсынысын былайша жинақтап
көрсетеді: әскери техниканы ықшамдау, халықаралық қауіпсіздік, ... ... ... ... әскери жабдықтандыруға шек қою, ... ... мен ... ... және басқа да жаппай қырып жоятын
қаруларға тыйым салу, ғылым-техниканы бұзып-жару мақсатында ... ... Міне осы ... ... ... бекемдеу. Әскери саладағы
қолданылатын озық техниканы басқаларға беруді бақыдауды күшейтумен бірге,
әрбір елдің ... ... ... ... етіп, басқа елдердің халықтық-
гүрмыстық техникасын ... және ... ... ... ... ... ... Жоғарыда айтылған екі мәселе жайында
өте үлкен әскери қару бар елдер мен озық ... ... күші бар ... ... ... қараулары тиіс. Аймақтық әскери күштерді
ықшамдауда, ең алдымен, осы аймақтың жергілікті жағдайын негізге ала отырып
қысқарту ... ... ... осы аймақтан тысқары елдерді де естен
шығармауымыз керек, әсіресе, үлкен ... ... бар ... БҰҰ-ның
ережелері мен бейбіт қатар түру бес принципін бетке ... ... ... алауыздықтарды қару қолданбай бейбіт жолмен ... шарт ... ... да ... ... әскерді ықшамдау әділ, ... ... ... ... ... ... керек. Сол аймақтағы
елдер басқа біреудің әсерінен емес, өз ... ез ... сай, өз ... ... ... етуі ... керек. "Әскери обьективтік информация" туралы сөз қозғағанда, Хоу
Чжитон елші былай дейді: "Әр ел ... ... ... сай ... пайдалануы, құпиясыз ашық болуға, өзара сенімділікті арттыруға
ушығуды азайтуға пайдалы. Бірақ бұл алмасу сөзсіз "орынды" болуы керек. Әр
ел өзі ... ... ... әскери, қауіпсіздік жағдайына сай ... шарт ... ... ... ... Бүның ішіндегі ең басты
негізге үстайтынымыз, әр ел ... ... және ... ... ... алғы ... және басты принциптерді
құрметтеу керек, сонда ғана басқа да әдіс ... ... ... туады.
Қытайдың қорғаныс саясаты мен қарулы күштер стратегиясының мәлемдеуінше
Қытайдың әскери салаға арналған бюджеті мен әскери ... ... ... адам ... шаққанда өте аз. 1979- жылдан 1994- ... ... ... ... бөлген қаржысы әр жылда 6,22% артып отырғанымен,
зат бағасының өсуімен артқан бағаны ... ... ... әр ... ғана ... ... Қытайдың қорғаныс саласына ... ... тек ең ... ... ... үшін ғана болып отыр. Қытай он
жылдың ішінде 1 миллион әскерін қысқартты. Бұл тек Қытайдың өзі ... ... ... ... ... ... ... кең ауқымды қамтыған, әлемдегі
әскерді ықшамдау тарихында өте аз ... ... ... ... ... ... Цзян Цзэминь жақында: "Қытай500 мыңдық әскер
қысқартпақшы» деп жарялады. қытайқару-жарақ өндіретін ... ... ... өнеркәсіпке алғаш боп айналдырған елдердің бірі.
Қазір Қытайдың қорғаныс қаруларын өндіретін өндіріс
ошақтарында ... ... ... ... ... ... ... 1993-жылы артып 76%-ке
көтерілгенін көрсетеді. Қытай сыртқы істер министрі Цянь
Цичэнь Қытайдың қорғаныс мәселесі жөніндегі ... ... және оның ... жарияланатындығын айтты
[64].
Қазақстан қорғаныс күшінің негізгі жағдайы және ... ... ірі ел ... ... ... ... күші ... дүрыс ойын көрсетіп отыр. Қазақстанның әскер саны 150-170 мың
ішінде болмақ. Бұл сан ... ... ... санының 1-2% құрап, сырттан
болатын шапқыншылыққа ... ... ... бар ... ... ... ... саны мен бірге сапасы да жоғары ... ... ... сай және тез іске ... тез ... ... ... күш салып отыр.
1992-жылы 10-қаңтарда ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі тұңғыш жиналысы өтті. Бұл жиналыста
2000 адамдық Республика үланын құру туралы заң және ... ... ... күні ... Назарбаевтің жарлығында, Қазақстан жеріндегі бүрынғы
Кеңес Одағының әскерлері негізінде Қазақстанның әскерінің құрылғандығы,
1992-жылы ... ... ... ... ... ... беретін
болғандығы жарияланды. 14-қаңтарда Назарбаев Қазақстанның ТМД көлемінде
біртұтас қарулы күш ... ... ... ... Ол ... ... басқару керек, бірақ қарулы күштер өзі тұрған ... ... деп, ... [65]. 1992- жылы ... ... ... ... негізінде Қорғаныс Министрлігін құрып, оның министрін
және орынбасарын тағайындады. Одан соң штаб ... ... ... ... ... ... құрылысы міндеті негізінен
орындалып, оның қарулы күштері айтарлықтай деңгейге көтеріліп, ... ... ... шықты.
Қазақстан әскери салада Ресеймен тығыз байланыс бірлестігін ... ... ... ... ... ... ... Назарбаевті
қабылдап бірлік келісіміне қол қойды. Екі ел басшысы да "ТМД-ның біртұтас
қауіпсіздігіне ... ... ... ... ... аймақтар
көлемінде ортақ шарт жасасады екі елдің қорғаныс ... оның ... ... ... ету ... деген ұсыныстар қояды. ... ... ... шарт ... ... мен Қазақстан бұдан кейін де
екі елдің қарулы күштері бір-бірінің территориясындағы әр ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қорғау үшін
қорғаныс күштерін пайдалану". Екі елдің арасында ... ... ... ... ... қол ... 1995-жылдан бастап,
ортақ әскери жаттығу принципіне сай "біртұтас қарулы күш құру" үшін ... ... "бұл ... ... ... ... - деп есептеді.
1995-жылы 19-шілдеде Назарбаев жарлығымен "Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... келісім" күшіне енді. Қытай мен
Қазақстан ... ... ... ... әртүрлі әрекеттерге
қарсы соққы беруге көмектесіп отыр. 1995-жылғы Қазақстан үкіметі жариялаған
санақ бойынша, Қазақстан мен ... ... 1000 ... ... ... ... 15 мың орыс және ... салдаттары шекараны күзетуде.
Жаңадан дербестік алған Қазақстан әскер құру ... бір ... да тап ... Оның ... ең ... — қаржы тапшылығы.
Қаржы тапшылығының салдарынан, бұрынғы Кеңес ... ... ... ... ... Қазақстан өз ерешелігіне қарай жаңалай алмай отыр. Тағы ... ... ... ... ... мен ... ... көбеюде. Әскери саладағы кадр тапшылығы барған сайын артуда.
Қытай мен Қазақстанның әскери саладағы бірлестігі.
Кеңес Одағы тарағаннан кейін, Қытай, ... ... ... ... ... мен әскери саладағы ... ... ... ... әскерін ықшамдау және әскери
саладағы сенімділік мәселесі жөнінде ... ... ... ... ... қол ... 26-сәуірде Қытай , Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан
мемлекеттері арасында ... ... ... ... ... ... ... қол қойылды. 1997-жылы ... ... ... ... бас ... ... ... Қазақстан, Қырғызстан,
Тәжікстан шекара аймақтарындағы әскери күштерді ... ... ... қол ... Бұл шарттың басты ... ... ... Қазақстан,
Қырғызстан, Тәжікстан елдері шекара аудандарындағы әскери ... ... ... көршілік қатынасқа сай, тек қорғаныс үшін
қажеттіліктің ең ... ... ... ... ... қару қалданбау
немесе қару арқылы қоқанлоқы жасамау, жеке дара болып әскерін сұрыптамау,
шекаралық аудандарда орналастырылған ... ... ... ... ... 100 километр аралық ішінде жаяу және әуе әскерлері, әуе
шабуылынан қорғану әскерлері, шекара әскерлері сияқты ... ... ... ірі ... ... ... керек. Ықшамдалу тәсілі
мен ... ... ... ... ... ... күштердің
нақтылы тізімдік құжаттарын өзара беріп отыру шартының орындалуын бақылап
отыру және т.б. ... ... ... ... дамыту, Қытай
мен Қазақстан арасындағы қауіпсіздік сенімділікті нығайта түседі. Мәселен,
1993-жылы "Достық ... ... ... туралы Қытай Халық
Республикасы мен Қазақстан Республикасының Бірлескен ... екі ... ... ведомстволары арасында контакт орнатуға ... ... ... ... ... ... ... сенім
мен ынтымақтастықты нығайту мақсатында жалпы қабылданған халықаралық
практикаға сәйкес ... ... ... ... ... - деп
көрсетіледі [66].1995-жылғы ... ... ... мен ... ... достық өзара қатынастарды одан әрі дамыту ... ... ... ... : ... ... - ... Қорғаныс министрліктерінің арасындағы байланыстарды орнату мен дамытуға
көмектесу, - шекара ауданындағы достық, сенім және ... ... әрі ... үшін ... ... өзара қысқарту мен шекара ауданындағы
әскери ... ... ... ету ... ... ... тезірек
әзірлеугө күш жүмылдыру, - өзара тиімділік негізінде және екі ... ... ... ... ... отырып, әскери-техникалық
ынтымақтастықты жүргізу" [67].
ҚОРЫТЫНДЫ
Қытай-Қазақстан қарым-қатынасы тез қарқынмен дамып келеді. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда болып қайтады. Екі ел 1992-жылы 3-қаңтарды достық
қатынас орнатып, ... елші ... ... соң екі ... ... ... екі ел ... бірі-бірінде көп рет сапада болды. Саяси,
экономикалық, мәдени саладағы ынтымақтастығы барған сайын ... ... ірі ... ... екі ... ... ... болып, бірі-
бірін түсініп және қолдап отырды. Қазір екі ... ... ... ең
жақсы дәрежеге жетіп отыр. Әрі бұл қатынас ... ... ... ... ... дербес болғаннан кейін сегіз қырлы бір сырлы деп ... ... ... ... онда алатын елдердің орны бірдей емес.
Онда ... ... ... бірін алып отыр. Деседе ... ... ... ең ... ... ... жоқ. ... Қазақстан басшылары
Қытаймен болған қатынасты дамытуға баса назар аударып келеді. Екі елдің ... ... ... ... ... екі ... қатынасының
дамытуға күшті тірек болып келеді. Қазақстанның Қытаймен ... ... ... ... ... ... ... күшейтуге септігін
тигізіп отыр, әлемдік, аймақтық бейбітшілік үшін, әсіресе Қазақстанның
дамуы үшін өте ... ... ... ... ... мүхит
аймақтарымен түтастыратын сара жол болып отыр. Қазақстанның Қытаймен болған
қарым-қатынасты тығыз ... ... ашық ... ... ... қажеттілікті қанағаттандырып, Европа мен Азияның алатын көпірі
болу рөлін ... ... да ... болған қатынасын дамытудағы ерекше көңіл бөліп
отыр. Қытай экономикасын дамытуды ... ... ... етіп ... Бұл ... ... ... ортаның болуын қажет етіп отыр. Бұл ... ... ... ... өз ... ... ... үшін
қолайлы халықаралық орта ... ... ... саясатының
көздеген нысанасы болып отыр. Осындай идеяның жетекші болуымен Болуымен
Қытай әлемдегі ... ... ... ... тұру ... 5 ... өт-
мөте негізінде достық қатынас орнатуды ... ... ... тату ... көрші болуды тіптіде қалайды.
Қазақстан Қытайдың жақын көршісі, екі елдің өте ұзын ... ... ... ... ... ... ұлттары бар. Қазақстанмен тату-тәтті
көрші болу әрі бұл татулықты жақсартып дамыта беру Қытайдың батыс солтүстік
аймақтарының саяси тұрақтылығы мен ... ... үшін өте ... ... және Орта ... ... елдермен қатынасын жақсы дамыту үшін
Қытай олармен болған қатынасты дамыту жөніндегі принципін белгіледі. Бұл
принцип өте ... ... ие ... ... Қазақстанмен ұзақ уақыттық
достық ынтымақтастықты жалғастырудың кепілдігі ... ... ... ... ... ... да өз ... саясатында Қазақстанды ең
басты орынға қойып ... жоқ. ... бұл ... да ... мен ... ... зиян тигізбейді. Тату-тәтті достық көршілік қатынасты
дамыта беру екі елдің де арманы, екі елдің ортақ мүддесінің қажетілігі, ... ... ... ... бар.
Қазіргі әлем экономикалық интеграцияға қарай бет бұрып отыр. Әрқандай
бір ел есігін жауып алып, өз ел ... ғана ... ... ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастық байланыс
орнатқанда ғана ... ... Міне ... ... ... негізінде Қытай
мен Қазақстанның экономикалық даму қарқыны тездетуде, сауда-саттық мөлшері
біркелкі болмағанмен, жалпы ... ... ... ... ... ... ... бірі-біріне кджеттілігі өте мол, ... өте ... ... ... ... ... ... Қазір сақталып отырған кемшіліктерге екі ел де стратегиялық
тұрғыдан баса ... ... ... ... ... екі ... ... қарыштап дамып, екі елде қазіргіден табыстарға
колжеткізер еді.
Қытай ядролық қаруы бар ірі ел. ... ... ... бар елдердің
ішіндегі бірден-бір ядролық қаруды алдымен қолданбау сертін беріп отырған
ел. Қытайдың қарулы күштері өзін қорғау ... үшін ... әсте ... ... ... ... ... болып, екі рет қарулы күштерін ықшамдауы
осының дәлелі болып отыр. Қытай бейбітшілік пен ... ... ... ... ету ... деп ... ... Қытай мен Қазақстанның көзқарасы үқсас болып ... ... ... кейін белгілеген мемлекеттік қауіпсіздік стратегиясы ... үшін ... ... екі ел орналасқан аймақтағы бейбітшілік
пен тұрақтылықты сақтауы екі ... ... ... ету ... ... отыр. Осыдай таным нәтижесінде, екі өл бірқатар бір-бірінің
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... отыр.
Ядролық мәселе жөнінде Қытай Қазақстанға қауіпсіздікті қамтамасыз ету
кепілдігін беріп отыр. Қытай ... ... ... мен ... ... ... сертін жариялап отыр.
Шекара мәселесі жөнінде екі ел де алға басарлық ... ... ... ... ... ... ... аймақтарындағы сенімділікті
күшейтіп, қарулы күштерін ықшамдады. ... ... және ... 3 ел
арасындағы қол қойылған шекара аймақтардағы әскери саладағы сенімділік
туралы бұрын-соңды жасалып ... шарт ... зор ... ... бейбітшілікті аңсау мен жақтаудың күшті дәлелі ... ... ... қаратқан Қазақстанның көзқарасы өте айқын болып,
Қытайдың ... ... ие ... отыр.
Қазір екі елдің мемлекеттік қауіпсіздік жөнінде ешқандай қайшылығы жоқ,
Қытай Қазақстанға, Қазақстан Қытайға шапқыншылық жасаудан мүлде аулақ, әрі
екі ... ... ... ... оның ... екі ... сақтау жөнінде заңды негіз де көптеген құжаттарға қол қойып,
шарт жасасып отыр. Әскери саладағы ... ... ... отыр. Екі елдің соқтығысатынддай ешқандай мүдде қақтығысы жоқ.
Қытай Қазақ ... ... ... ... салу арқылы тарих бетіне
достықтың өшпесізін қалтырған. ХХ-ғасырдың соңында Кеңес Одағының ыдырауына
байланысты Қазақстан ... ел ... ... ... ... ... өз ... алған.
Қазақстан үшін "жібек жолын" қайталай жаңғартатын жақсы орай ... ... ... ... екі елі ... шеше алмайтындай ешқандай
қайшылық жоқ болып, екі ... ... ... ең жоғары деңгейде болып
отыр. Европа мен Азияны ортасына екінші ... ... ... ... күші ... ... мен ... даму қарқыны өте тез болган
Азия-Тынық мүхит аймақтарын жалғастырып, өте зор рөл атқарауда. Қытай мен
Қазақстанның қарым-қатынасының ... күші өте ... ... ... ... кең өріс алып ... берері сөзсіз.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«DreamPro» компаниясының даму стратегиясы93 бет
Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімімен әл-ауқаты4 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
«Қазақстан – 2050» стратегиясы10 бет
«Қазақстан-2030» даму стратегиясы7 бет
Ақпаратты қорғау мен оның құпиялық стратегиясы6 бет
Ақшалай қаражаттардың кәсіпорынның жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызын анықтау және оларды басқару стратегиясын жетілдіру67 бет
Баға саясаты және баға стратегиясы11 бет
Бизнес жоспар. Даму стратегиясы14 бет
Бизнесті модельдеу мен стратегиясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь