Жанұядағы қатынастар

Кіріспе
1. Теориялық бөлім
1.1.Қоғамдағы қарым.қатынаста қақтығыстың туу себептері және оны шеудің психологиялық жолдары
1.2. Қақтығыс түрлері және қақтығыстық жағдайларды басқару
1.3. Жас жанұя және бейімделу кезіндегі қақтығыстық ерекшеліктері
1.4. Студенттік жанұя . жас жанұяның негізгі категориясы ретінде
2. Эксперименттік бөлім
2.1. Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері
2.2. Жас ерлі . зайыптылардың жанұядағы қақтығыстарын анықтау
2.3. Жас жанұядағы қақтығыстың қарым.қатынастағы психологиялық әсерін статистикалық өңдеу.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
өзгеруін үнемі бақылауда ұстап, оған өзінің талаптары мен мақсаттарын байланыстырып отырады. Шынында қандай да бір талаптарға араласып отыру қақтығыстың әлеуметтік -психологиялық себебіне жатады. Үйге кіретін кірістің теңсіздігі ең бай адамдар мен ең кедей адамдардың арасындағы, қоғамның орташа тобының арасындағы теңсіздік, экономикалық, әлеуметтік -саяси өркендеудің тұрақсыздығы әртүрлі дәрежедегі қақтығыстарға, тұлғааралық, барлық қоғамды қамтитын қақтығыстарға апаруы мүмкін. Әлеуметтік толқудың өткірлігі, қақтығыстың дәрежесі жекелеген факторларда: адамдардың өзара әрекеттестігінде эмоционалды-психологиялық өмірге қанағатсыздықтың күшеюі, экономикалық жағдайға көңілі толмаған жандардың күшіне енді, жергілікті жердегі қақтығыстың жиілеуі, адамдардың талғамына орай жасалған әлеуметтік «ережелеріне» сүйенген мінез-құлықтары (қарақшылық, тонаушылық, терроризм, нашақорлық, жезөкшелік, т.б.) «кінәлі жанды» іздеу (не істеу керек? Кім кінәлі?) сияқты факторларда пайда болады. Өз кезегінде қарама-қайшы психологиялық факторлар әлеуметтік -экономикалық және саяси жағдайдың бүтіндей өркендеуіне аздап болса да әсер етеді.
Егер әңгіме адамдардың бір-біріне әсерінен тундайтын болса, қақтығыстың жекелеген анықтамасы келісімге келмейтін қарама-қарсы формасында көрініс табады.Қақтығыс ашық және жасырын түрде өрбуі мүмкін, бірақ олардың негізінде әрқашан келісімге келмейтін пікірлер жатады. Сондықтан да қақтығыс екі немесе одан да көп кісілер мен топтардың арасындағы қайшылықтар негізінде анықталады.
Келісімге келмеу әртүрлі пікір, көзқарас, идея, мақсат, мұрат және тағы басқалардың сан алуандығынан туындайтын құбылыс. Кейде ол анық қақтығыс, нақтылы дау формасында көріне бермейді. Бұл тек орын алып отырған қарама-қайшылық адамдар арасындағы өзара әсер ету мүмкіндіктерін келісімге келмейтін пікірлер туғанда, алға қойған мақсатқа қол жеткізуге ықпал еткен кезде орын алатын жағдай. Мұндай жағдайда адамдар жай ғана қандай да бір амалмен келіспеушілікті жеңуге мәжбүр болып, ашық даулы әрекеттестікке қатысады.
Егер даулы қақтығыстар нақтылы шашімдерге қол жеткізуге және өзара байланысты дамытуға мүмкіндік берсе, онда олар функционалды (құрастырмалы) деп аталады. Әсерлі әрекеттестікке бөгем болатын және шешім қабылдауға кедергі келтіретін қақтығыстар функционалды емес (құрастырмалы емес) қақтығыстар деп аталады. Қақтығысты зерттеуді, оның себептерін ұғынып, оның нәтижелерін түсінуді меңгеруге тиіспіз.
Қоғамдағы қақтығыс әлеуметтік шиеленіс деп аталатын әлеуметтік -психологиялық негізде өріс алады. Әлеуметтік шиеленіс – бұл қоғамдық таным мен әрекеттің, құбылыстарды бағалау және қабылдаудағы ерекше жағдайлардың күйі. (ДмитриевА.В., Кудрявцев В.Н., Кудрявцев С.В.
1.Гришина Н.В. Я и другие (общение в трудовом коллективе). Л., Лениздат,1990
2.Самойленко Е.С. Основные направления экспрементального исследования речи в ситуации общения./ Психологический журнал №4,1985 с. 153-158.
3.Бодалев А.А. Личность и общение. М., 1983. -272 с.
4.Михеева С.М. Психологическая совместимость и характер взаимодейстивия членов группы.- В сб.: Вопросы психологии познания людьми друг друга я общения. Краснодар,1978.кн.2, с. 135-143.
5.Ломов Б.В. Котигория общения и деятельности в психологии. –Вопроси философии. М;1979,№8,с.34-47.
6.Ниренберг Дж,. Калеро Г. Как читать человека словно книгу. М., 1990.
7.Абульханова-Славская К.А. Личностный аспект проблемы общения.- В кн.: Проблемы общения в психологии. М.,1981.с. 218-241.
8.Е.О.Смирнова Генезис общения ребенка от рождения до семи лет в исследованиях сотрудников психологического института. //Вопросы психологии -2004 г. №4. С.35-39.
9.Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. - М: Политиздат, 1977. - 304 с.
10.Аберкромби Н., Хилл С., Тернер Б. Социологический словарь / Пер. с англ. под ред. С.А. Ерофеева. – Казань: Изд-во Казан. ун-та, 1997.-420с.
11.Авсиевич М.Т., Мельник Л.И. Супружеские конфликты и пути их преодоления. – М.: Материал в помощь лектору, 1988.-22с.
12.Андреева И.С., Гулыга А.В. – Семья: Книга для чтения. Кн. 2. – М: Политиздат, 1991.-527с.
13.Аргайл М. Психология счастья. / Пер. с англ. / Общ. ред. М.В. Кларина. – М.: Прогресс, 1990.-336с.
14.Афанасьева Т.М. Семья: учебное пособие для 9-10 кл. сред. шк. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Просвещение, 1988.-285с.
15.Богданов Г.Т., Богданович Л.А., Полеев А.М. и др. Супружеская жизнь: гармония и конфликты / сост. Л.А. Богданович. – 2-е изд. – М.: Профиздат, 1991.-175с.
16.Витек К. Проблемы супружеского благополучия. / Пер. с чеш. / Общ. ред. и предисл. М.С. Мацковского. – М.: Прогресс, 1988.-138с.
17.Говако Б.И. Студуенческая семья. / Редкол.: Э.К. Васильева (пред.) и др. – М.: Мысль, 1988.-158с.
18.Гребенников И.В. Основы семейной жизни: Учеб. пособие для пед. ин-тов. – М.: Просвещение, 1991.-157с.
19.Гребенников И.В., Ковинько Л.В. Семейное воспитание: Краткий словарь. – М.: Политиздат, 1990.-319с.
20.Еникеева Д. Несчастливый брак. – М.: «РИПОЛ КЛАССИК», 1998.-224с.
21.Каблуков В.А. Проблемы студенческих семей. – К.: О-во «Знание» УССР, 1989.- 48.-(Сер. 7 «Педагогическая», №4)
22.Каменский Я.А. Избранные педагогические сочинения. в 2 т., М., 1982, т.1.
23.Карнеги Д. Как быть счастливым в семье. / Пер. с англ. П. Петрова. – Мн.: Попури, Г.К.М., 1996.-431с.
24.Ковалев С.В. Психология современной семьи: Информ.-метод. Материалы к курсу «Этика и психология семейной жизни»: Кн. Для учителя. – М.: Просвещение, 1988.-208с.
25.Кочетов А.И. Начала семейной жизни. – Мн.: Полымя, 1987.-224с.
26.Культура семейных отношений. Сб. Статей. – М.: Знание, 1980.-112с.
27.Майерс Д. Социальная психология / Пер. с англ. – СПб.: Издательство «Питер», 1999.-688с.
28 .Маркс К., Энгельс Ф. Соч., т. 21
29.Платон. Соч в 3 т, т. 3, М., 1971-1972
30.Разумихина П.П. Мир семьи: Книга для учащихся старших классов по курсу «Этика и психология семейной жизни». – М.: Просвещение, 1986.-208с.
31.Разумовская Т. Узы брака, узы свободы. – М.: Мол. Гвардия, 1990.-222с.
32.Сатир В. Как строить себя и свою семью. Заметки психолога. – М.: Педагогика-Пресс, 1992.-192с.
33.Семейно-бытовая культура. – Минск, 1987.-106с.
34.Сизанов А.Н., Быков В.М., Тюхлова И.Н., Смирнова Е.С. Безопасное и ответственное поведение: Цикл бесед, практических и тренинговых занятий с учащимися I-XI классов о ВИЧ-инфекции и наркотической зависимости: Пособие для класс. рук., воспитателей, психологов и соц. педагогов / под ред. А.Н. Сизанова. – Мн.: «Тессей», 1998. Ч. III.-176с.
35.Симеонова Л. Маленькая книжка о любви: О сложных проблемах взаимоотношений супружеских пар. – М.: Республика, 1992.-173с.
36.Студенческая семья: состояние, проблемы, перспективы. – Мн.: Университетское, 1991.-104с.
37.Шапошников Е.А. 1000+1 совет семейного психотерапевта. – М.: Олимп: ООО «Фирма «Издательство АСТ».
38.Шуман С.Г., Шуман В.П. Конфликты в молодой семье: причины, пути устранения. – Мн.: Университетское, 1989.-80с.
39.Юркевич Н.Г., Красовский А.С., Бурова С.Н и др. Этика и психология семейной жизни: Кн. для учителя. – Мн.: Нар. асвета, 1989.-286с.
        
        Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі: Адамдар әлеуметтік-экономикалық жағдайдың
өзгеруін үнемі ... ... оған ... талаптары мен мақсаттарын
байланыстырып отырады. Шынында қандай да бір талаптарға араласып ... ... ... ... ... Үйге кіретін
кірістің теңсіздігі ең бай адамдар мен ең ... ... ... ... тобының арасындағы теңсіздік, экономикалық, әлеуметтік
-саяси өркендеудің ... ... ... ... барлық қоғамды қамтитын қақтығыстарға ... ... ... ... ... ... жекелеген факторларда:
адамдардың өзара ... ... ... ... ... жағдайға көңілі толмаған жандардың
күшіне енді, жергілікті жердегі қақтығыстың жиілеуі, ... ... ... ... ... сүйенген мінез-құлықтары
(қарақшылық, тонаушылық, ... ... ... т.б.) ... ... (не істеу керек? Кім кінәлі?) сияқты факторларда пайда болады.
Өз ... ... ... ... ... ... саяси жағдайдың бүтіндей өркендеуіне аздап болса да әсер етеді.
Егер әңгіме адамдардың бір-біріне ... ... ... жекелеген анықтамасы келісімге ... ... ... табады.Қақтығыс ашық және жасырын түрде өрбуі мүмкін,
бірақ олардың негізінде әрқашан келісімге ... ... ... да қақтығыс екі немесе одан да көп кісілер мен ... ... ... анықталады.
Келісімге келмеу әртүрлі пікір, көзқарас, идея, ... ... ... басқалардың сан алуандығынан туындайтын құбылыс. Кейде ол ... ... дау ... көріне бермейді. Бұл тек орын алып отырған
қарама-қайшылық адамдар арасындағы өзара әсер ету мүмкіндіктерін келісімге
келмейтін пікірлер туғанда, алға ... ... қол ... ... ... орын ... ... Мұндай жағдайда адамдар жай ғана қандай да ... ... ... ... ... ашық ... ... даулы қақтығыстар нақтылы шашімдерге қол ... және ... ... ... ... онда олар функционалды (құрастырмалы)
деп аталады. ... ... ... ... және ... ... келтіретін қақтығыстар функционалды емес (құрастырмалы емес)
қақтығыстар деп аталады. Қақтығысты зерттеуді, оның ... ... ... ... ... тиіспіз.
Қоғамдағы қақтығыс әлеуметтік шиеленіс деп аталатын әлеуметтік
-психологиялық негізде өріс алады. ... ... – бұл ... ... ... ... бағалау және қабылдаудағы ерекше жағдайлардың
күйі. (ДмитриевА.В., Кудрявцев В.Н., ... С.В. ... ... ... ... қақтығыс ғылымы) М., 1993, 95 бет)
Қоғамның эмоционалды-әлеуметтік күйі немесе ... ... ... ... ... Егер өз уақтысында толғағы жеткен тоқырау
көрініс таппаса, қақтығыстың қарама-қайшылығы ... да ... ... тығырыққа тірелген кезде барып, көтеріп отырған ... ... ... ... мен оның ... ... арасындағы
айырмашылықты сезінеді.
Адамдармен арадағы қатынастағы қиын жағдайларда «ашылу» маңыздылығына ие
болады, яғни басқаларға ... әділ және ... ... ... ... ... ... ішкі «менді» пайымдаудың деңгейімен
қатысты және өзін тұлғалық деңгейде қабылдауға байланысты.
Қарым – қатынаста маңыздылыққа ие ...... ... яғни ... ... ... олардың мінез-құлқына әсер ететін белгілі бір
реакцияины жеткізетін ... Кері ... ... басқа адамдарға
олардың әрекеттерінің біз тарапымыздан қалай ... ... бен ... олар ... әсер ... тануға көмектеседі.
Зерттеудің мақсаты. Қақтығыстың қарым-қатынасқа психологиялық
әсерін ... ... ... және ... ... Жанұялық қақтығыс процесінің психологиялық
ерекшеліктері.
Зерттеудің міндеті – жас жанұядағы шиеленістілік себептерін ашып, оларға
психотерапиялық тұрғыдан әсер етіп, шешу жолдарын табу.
Зерттеудің ... ... ... әрбір түрі жанұядағы
қақтығыстарды шешуге жағымды әсерін тигізетін болса,онда қарым-қатынас
жақсы қалыптасады.
Зерттеуіміздің объектісі, пәні, мақсаты және ... ... ... ... ... шығардық:
1. Шетел және ресейлік әдебиетіндегі жас ... ... ... ... ... ... пайда болу себептерін табу.
Зерттеудің әдістемелері.
1.Еркек немесе әйелдік стиль. Сізде ... ... ... ... ... адамның пікірін дұрыс қабылдайсыз ба, басқалардың
көзқарасын ... ... ... ... ... ... анықтаңыз
4.Өз қақтығысыңыздың қандай деңгейде екенін анықтаңыз?
Зерттеу нәтижесі: Зерттеу топтардағы әр ... ... ... ... ... Q – критериі
бойынша анықталды.
Зерттеу жұмысының мақұлдануы мен ... ... ... ... және ... ... ... педагогика және психология кафедрасының мәжілісінде
талқылаудан өтті.
Зерттеу жұмысының ... ... ... жұмыс кіріспеден, 2
тараудан, қорытындыдан, кестелерден, қолданылған әдебиеттер тізімінен ... ... 59 ... ... Теориялық бөлім
1.1.Қоғамдағы қарым-қатынаста қақтығыстың туу себептері және оны шеудің
психологиялық жолдары
Қарым- қатынас ... ... ... жүзеге аспай жатады. Бұған
сыртқы шектеулермен қатар, біршама терең қарама-қайшылықтар ... ... ... ... деп ... ... ... Д.С.Парыгин жасанды ... ... ... ... ... ... орнын ауыстыра отырып,
бұл "адамдар арасында психологиялық кедергі" туғызады дейді. Бұл кедергілер
адамдардың бір-бірін ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Кез келген адамның қарым-
қатынас процесінде алдынан кездесетін әр түрлі күнделікті қиыншылықтарды
жеңе ... бұл оның ... ... физикалық, психологиялық
денсаулығына кері әсерін тигізеді/1/.
Қақтығыс- (латын тілінен ... ... ... ... ... субъектілердің мақсаттарының, көзқарастарының,
бағыттарының қарама-қайшылықтары.
Қақтығыс жағдайы- ұжымдағы ... ... ... ... табиғатына сай қарым-қатынастың сыртқы шектеулері әр түрлі
болуы ... ... ... екі ... ... ... ... шектеудің 3 типін көрсетіп
береді/2/.
Шартты түрдегі шектеулер- адамдар расында "конвенция" болған жағдайда
пайда болады, яғни ... ... ... өзін ... ұстау керектігін
көрсетеді. Осыған сай жасы төмен жастар ... үлгі ... ... ... ... үйретіп, көмектесу керек, , күйеу бала
қалыңдығын ... алу ... ... ... ер ... ... керек, достар-бір-бірін сатпай, алдамау керек. т.б.
Жағдайлық шектеулермен- біз толыққанды қарым-қатынас қатаң жағдайдың
шеңберінде шектеулі ... ... ... ... серіктес ретінде қатысуы жағдайды одан ары ... ... ... ... ... ... эстафетаны
беруі, қарауышының кезекті өткізіп беру ережесі, ... ... ... шәй беру ... ... ... Сондықтан да
қалалық транспортта кездейсоқ кездескен әңгімелесушінің жеке өміріне
қатысты ... ... ... ... ... ... )
немесе өзінің жеке өмірі туралы хабар беру ("Білесіз бе, ... ... ... ") ... жағдайда жеке өміріне қатысты емес қаратпа
сөздерді қолдану керек."Рұқсат па?- ... жоқ", ... ... ... ... жоқ" т.б.. ... ... осындай жолмен
көпшілік қарым-қатынасқа көшуге болады.
Эмоционалды шектеу- ... ... ... Егер ... ... ... жасанды қуаныш
пен махаббатты сезінсе, онда олар қарым-қатынастағы бақытты минуттарды
бұзбау үшін олар ... ... мен ... ... ... ... суық ... немесе бір-бірімен жауласқан болса,
онда олар конфликтіні шектеуге тырысып, ... ... ... ... ... ... ... қуаныш сыйлауы өте
сирек болады.
Н.И. Шевандрин ... ... ... келесі кедергілерді
көрсетіп берді:
Жек көру және ... ... - ... ... жиі ... иістер, тер қолдар, әңгімелесушіге тым жақын жүру әдеті -бұның
бәрі қарым-қатынастағы ... ... ... ... ... ... алу үшін ... мен әдетке жиі көңіл бөлу керек.
Уайым мен қайғырудан пайда болатын ... ... ... адам кездеседі. Қайғырудың адам ойын өзіне аударатыны соншалық, ол
адамның ойын ... ... бұру өте ... ... ... ... ... өзінің жағдайына қанағаттанбаушылықтан, артық
физикалық шаршауды сезінуден пайда болады.
Қорқыныш ... - ... ... қарым-қатынаста кедергі
жасайтын жеңуі қиын кедергілердің бірі. ... ... ... ... қорқыныш тез туындайды. Қорқыныштың себептері түрлі болып
кеуі мүмкін. Сіз бұл ... ... жеңе ... оны ... шеше ... ... пен кінә ... бұл басқа біреудің немесе ... ... ... кедергі. Ұят адамды сынау немес жақтау кезінде ... Ұят пен ... ... ... ... кездері аз
емес. Артық ұялушылықтан зардап шегетін және ұятқа мойынсынбайтын адамдар
да бар. Соңғылары өзінде психологиялық ... ... ... Олар ... ... сын ... тыңдамайды, өзіне ақтаушы ... Өте ... және өте ... ... ... ... ... қарым-қатынасты бұзады.
Күштеу шектеулері туралы біз серіктестердің біреуі тұлғааралық қарым-
қатынасқа дайын ... ... ... да бір ... ... ... өтіп
кетіп, вербальды немесе вербальды емес жолдарды қолдана ... ... тура соны ... мәжбүрлеуінен көреміз. Осындай қарым-
қатынасты әйгілі Шекспир сахнада бейнелеп берген ... оны ... ... ... ... көрінісінен көруге болады. Осындай
шектеудің ішінен мынандай кедергілерді көрсетуге болады:
Жек көрушілік кедергісі- мінездің бейнеленуін көрсетеді, бірақ ... ... ... ұлттық кемсітушіліктен көрінеді. кейбір жағдайда ғана
болмаса, оны жеңу ... ... ... ойды айтуда, әңгімедегі ойдың дұрыс
құрылмауы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... емес. Аз эмоционалды
сөздің адамның жүрегі мен жанына жол табуы қиын.
Жоғарыда айтылған сыртқы шектеулермен қатар, қарым-қатынас ... ... да ... ... ... болуына әсер етеді. Көбіне
ішкі психологиялық ... ... жиі ... Кез- ... ... ... болып, ізсіз жоғалып кетпейді. Кез-келген
әрекеттің астында ... ... ... ... артында - қарым-қатынастағы серіктестердің мақсаттары мен
тілегінің келіспеушілігі ... ... ... ... ... ... ... , конфликтінің себептері ретінде : өзіндік
таным, рухани және эмоционалдық байланыс, басқару, агрессия, ... ... ... т.б. ... ... береді/3.141/.
Қақтығыста соңғы қарым-қатынастағы табыс өзгереді, яғни ... ... ... ... ... ... әрқашан
және барлық жерде жақсы жүреді және ішкі қарама-қайшылықтардан азат болуы
мүмкін емес. Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... бейнелейтін антогонизм позициясы, бұл ... ... - ... ... ... болады.
"Қақтығыс" аударғанда қақтығыс деген мағынаны береді. ... ... ... бір жағжай жатады, оған қарым-қатынастағы
серіктестердің қарама-қарсы бағыттағы мақсат, позиция, ... ... ... ... ... ... әр түрлі болып келеді
және тұлғааралық қарым-қатынаста негізінен қандай құндылықтар жатқандығына
байланысты.. Бұл былғанған ... ... ... бір ... ... мәселелері өз алдына бір бөлек болып табылады.
Қатысушылардың санына байланысты қақтығыс ... ... ... ... ... ... қақтығыс бірнеше
қатысушылардан тұрып, олардың әр қайсысы басқаларына ... ... ... шығады/4,15/. Мысалы: 3 мектеп оқушысы өзара келісе ... ... ... барарын шеше алмай ... Егер бір ... ойын ... ... онда ол тұлға-топ арасындағы қақтығысқа айналады.
Топаралық конфликтіде әр ... ... ... ... жүреді.
Қақтығыс қандай қысқа мерзімді немесе шулы болмасын, оның өзіне тән
заңдылықтары бар. ... ... ... 5 кезеңін атап көрсетуге
болады: Қақтығыстық жағдайдың пайда болуы, ... ... ... орнату, қақтығыстың тереңдеуі және оның шешілуі. Оларды ...... ... кері ... ... ... бір ... бар. Бұл ережелерді өз іс - ... ... қол ... ... ... ... ... болатындықтан әрбір жеке тұлға білуі тиіс. Бұл ... Сіз ... ... тұлғаға тиіспеу керек, ал сіздің
әріптесіңіздің ... ... ... ... Көбірек қорытынды туралы емес, бақылау туралы айту керек. Бақылау –
Сіздің көргеніңіз бен естігеніңіз, ал қорытынды – ... ... ... ... ... ... сөйлемеу керек. Егер сіз кейбір бағалаулар
айтатын ... ... және ... ... және ... ... және ... туралы т.б. сияқты қарапайым
категорияларды ... ... ... баға ... ... ... Баға ... – қатынас процесіндегі жақсы
түсінушілікке көмектеспейді.
4. Маңызға ие жағдайларда алыс өткенге емес, жақын уақытқа ... ... ... барынша аз беру керек. Әріптесіңізбен ой, ақпарат ... өз ... ғана ... ... Сұқбаттас әріптесіңіздің тұлғасына және оның ... ... алу ... оған ... ету ... ... Әріптесіңізге керекті ақпаратты жеткізу үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... таңдау ... ... ... ... әр түрі ... сенім және әріптестік жағдайын жасау.
Бұл келісім мен өзара түсінікке негізделген, сонымен бірге қарсыластың
әлсіз жақтарын пайдалануды ... Егер екі жақ та ... ... ... және осы ... ... ... бұл жағдайда қақтығыс сәтті
шешіледі. Ортақ мақсат пен өзара іс - әрекет ... ... бір ... ... ... Бұл ...... ашықтық тәуекелін»
жеңілдетеді. Көрініп тұрғандай, алайда, адамдар өздері қақтығыстық қарым –
қатынастағы адаммен бірге ары ... ... ... ... ... ... Егер ... жағдайдағы жетекші бағыты туралы айтсақ, ол
үлкен ... тап ... ... ... ... де ... ... мәселені қоя білу, жауап тездігі, шешендік және т.б. тәсілдер
маңызды/5/.
Қақтығыстық шығудағы ... ... ... ... ... ... жағдайда қақтығысқа келген жақтар пайда болған мәселе туралы
көзқарастардың ұқсастығы және ... ... ... ... білу маңызды:
- Мәселені қалай түсінесіз, сонымен бірге әріптесіңіздің қандай әрекеті
оны сізбен қақтығысқа әкелді.
- Сіздің ... ... ... ... ... бірге қақтығыстық
туған сіздің және өзінің әрекеттерін қалай түсінеді.
- Сіздің мінез – құлқыңыз қақтығыстық жағдайына әсер ете ме?
- ... шешу ... ... ... ... ... ... алыстауыңыз немен байланысты?
- Сіз әріптесіңізбен өзара түсінік жағынан қалай жақынсыз?
2. Қақтығыстық себептерін анықтау:
Сіз бен әріптесіңіз арасында қақтығыстық тағы ... үшін оның ... ... ... өте ... Бұл ... туралы білім болашақта бұндай
жағдайдың орын алмауына ... ... ... ... ... ... ... алмайтынын және соңында сіздердің
араларыңызда пайда болған қақтығыстық себеп болған жағдайды анықтау ... ... өз қол ... үшін ... ...... ойластырып, өнеркәсіп өмірінде ... ... ... ... ... ... шешу жолдарын іздеу және одан шығудың нәтижесі.
Бұл сұраққа жауап беру үшін ... білу ... сіз ... ... ... ... шешілуі үшін не жасай
аласыздар; ... ... табу бұл ... ... ... ... шешудің мүмкін ... ... ... ... ... ... ... әмбебап әдістері жоқ екендігін ескеру
отырып, мұндай жағдайда жол табудың жалғыз – ақ ... бұл ... ене алу, ... ... ... қоса сіздің ебіңіз, ерігіңіз де болып
табылады.
Қақтығыстық жағдайдағы мінез – құлықтың түрлі ... ... ... ... ... Оның үстіне бұл моделдердің әрбірі өзінің
психолгиялық мінездемесіне ие. Осындай моделдердің бірі «іскелік дау» ... ... анық ... ... және ... іс - ... арасында келіспеушілік пайда ... ... ... ие ... ... ... өзара қарым – қатынас сипатын ... ... ... ... және ... ... ... шешуге
негізделген серіктестік деп атауға болады/7,16/.
Қақтығысқа келген жақтар ортақ ... ... ... ... қақтығыс
аймағы өте кең жағдайлар да өтеді. Мұндай ... ... ... ... ... деп ... ... Қақтығыс ортақ әрекеттің бір
аспектісіне қатысты емес, бірнешеуіне ... де ... ... ... ... негізінен туатын келісімді көре алмайды, сондықтан оны ... ... ... ... ... бір – бірінің қателерін
ескертеді.
Тағы бір қақтығысқа келген жақ ... ... ... ... ... ... деп ... Мұнда қақтығыс аймағы кеңейе
түседі, анық емес кейіпте ... ... ... ... күшейеді. Келіспеушілік өсе түседі, әріптестер ара –
қатынасы бір – ... ... ... ... ... ... да болады.
Қақтығыстық жағдайлар әр түрлі дамиды. ... ... одан ... жолдары мүмкін. Қақтығыстан шығу рационалды және рационалды ... ... ... ... ... ... адам қажеттілігін
қанағаттандыру, қойылған мақсатқа бар күшті бағыттау ... ... ... ... ... жағдайдан қашу көрініс береді. Бұл
теріс эмоциялардың ықпалынан болып жатады.
Әр түрлі қақтығыстық жағдайлар адамдарды ... ... ... ... ... ... таңдауға әкеледі. Мұндайда басқару ісі типтік мәнге ие
болады, яғни басқарушы мүмкін болған ... ... ... ... ... ... әр түрлі әрекет
стратегияларын көрсетеді.
Көбірек қолданылатын ... деп ... ... ... ... іс-әрекет, компромисс, кету және бейімделу/9,32/.
Қарсыласу стратегиясында іскерлік әріптесіне қатысты басқарушылық әдісін
пайдаланады, даулы сұрақта өз бағытын алға шығаруға ... ... ... мұны ... ... ... жоғары
белсенділік танытады.
Біріккен іс-әрекет жасау стратегиясында да ... ... ... ... ... ... мұнда тек өзінің
емес, сонымен бірге әріптесінің де ... ... ... ... ... орын ... стратегиясында басқарушы әріпсестерімен пікір келісімін
реттеуге тырысады, әріптесінің қызығуларына ... ... ... ... өз ... ... ... қойылған мақсатқа жетудегі жауапкершілігінен бас
тарту, өзіндік шешім қабылдамайды, іс - әрекеттегі ... ... ... басқарушы басқарушылық мақсаттағы іс -
әрекетінің нәтижелілігіне белсінділік танытпайды, бейтараптылық бағытын
ұстанады. Бұл стратегия ... ... ... ... бұл ... ... басқарушы жағдайдан кетуге және
жауапкершіліктен бас тартуға да ... ... ... ... ... ... сипаттайды, дегенменде негізгі элементтері барлығына дерлік
түсінікті. Бұлар-қақтығыстық жағдай қатысушылардың ұстаным, обьект,
қақтығыстың даму мен шешілуі. Бұл элементтер қақтығыс типіне ... ... ... ... екі түрі аталады: диструктивті
және продуктивті. Диструктивті ... ... ... ... пен ... ... Қақтығыстың осындай типі өзара әрекеттің
шайқалуына әкеліп соғады. Диструктивті қақтығыс өзін тудырған себептерден
тәуелсіз болған. Оған спецификалық даму тән, ... ... ... ... ... ... олардың қақтығыстық әрекеттер мен
бір-біріне деген жағымсыз істердің санының өсуі т.б/11,21/.
Келесі – қақтығыстың «эскалациялық» сипаты бұл ... ... ... ... деген жек көрініштің өсуі. Қақтығыстың мұндай түрін
шешу әсіресе қиын болатын, мұны шешудің негізгі тәсілі ... келу ... жету ... қиыншылық пен келіп отыр.
Продуктивті қақтығыс-көбінесе белгілі бір мәселеге байланысты түрлі
көзқарастардың және оның шешілуінің түрлі ... ... ... ... ... өзі ... ... қалыптастырады.
Қорыта айтқанда, қарым-қатынастағы қақтығыстар біздің өміріміздің
түрлі қырлары мен формаларының әлеуметтік-экономикалық және техникалық
дамуының ерекшеліктеріндегі және ... ... ... ... рөлі арта түсуде.
1.2. Қақтығыс түрлері және қақтығыстық жағдайларды басқару
Адам – «әлеуметтік тіршілік иесі». ... ол ... ... өмір ... өмірлік әрекеттерін өзара әрекеттесу, басқа адамдармен қарым-
қатынасқа түсу арқылы жүзеге асырады.
Қарым-қатынасқа түсу ... ... ... оны ... өзара
қабылдау, өзара түсінісу, өзара баға беру, симпатия немесе антипатияның
қалыптасуы, өзара ... ... ... ... іске ... арқасында әрбір адам өз өмірінде басқа субъектілермен әрекеттесе
отырып, қарым-қатынас ... ... ... мен ... ... ... бұл кем ... екі тұлғаның өзара әрекеттесу
үрдісі, ол өзара түсіністікке, танымға, ... ... ... ... бірлескен әрекеттерді үйлестіруге, көзқарастар мен мінез-құлыққа
бағытталады /12/. Қарым-қатынас бірлескен әрекеттердегі ... және ... ... ... ... ... мен ... алмасуы жатады.
Қарым-қатынас үдерісін түсіну үшін оның негізгі категорияларына ... ... ... ... ... қатарына жатады.
Коммуникативтік категориялар – «қарым-қатынас және оны ... ... ... ... ... ... жалпы категориялар болып
табылады» /13/. Коммуникативтік ... ... ... ... ... ... жауапкершілік,
эмоционалдық, сенімділік, басымдылық таныту, конфликт, коммуникативтілік
салмақтылық, оптимизм немесе пессимизм және т.б. жатады.
Қарым-қатынас ... ... ... белгілерін атап өту
қажет:
✓ адамдар арасында ... ... ... ... бір ... мен қатынастарды ұстану;
✓ үстіртін немесе терең мағынадағы байланыстардың болуы;
✓ қажетті емес, мағынасыз, кінәмшыл қатынастардың көрініс ... ... мәні – ... ... ... жан ... болмысын ашып көрсетуімен анықталады. Сонымен қатар,
қарым-қатынас құралдарының негізгі үш категориясын бөліп қарастыруға ... ... ... ... ... – күлу, көзқарас,
мимика, қол және дененің мәнерлі қимыл-қозғалыстары, дауыс ырғағы;
2) затты-әрекеттік қарым-қатынас құралдары – локомоторлық және ... ... ... ... ... жетудегі қимыл-
қозғалыстар;
3) сөйлеу құралдары – ой ... ... ... ... Люйс ... төрт негізгі категориясының моделін
Вирджиния Сатир, Бэндлер және ... ... ... ала ... /4/. Бұл ... төрт репрезентативтік жүйе төңірегінде
қарастырылған. Олар:
• визуалдық жүйе;
... ... ... ... ... ... сүйенсек қақтығыс шынайы (заттың)
немесе шынайы емес болып жіктеледі.
Шынайы ... ... ... ... және бір ... екі жақтың да пікірлерінің
әділетсіздігінен туындаған, олардың арасындағы ... да бір ... және ... ... нәтижеге қол жеткізуге ұмтылатын жағдай.
Шынайы емес қақтығыстар теріс эмоциялардың өкпе, дұшпандық т.б.
жиынтығын ашық ... ... ... Бұл ... ... ... көп мүддесіне нәтиже әкелу емес, өз мүддесін ... ... ... ... ... ада ... ауысуы да
мүмкін. Мысалы: қатысушылар үшін қақтығыс амалы өте маңызды ... ... ... таба ... ... ... болмасын жол табады. Бұл
эмоционалды шиеленісті көтеріп, ... ... ... азат ... ... емес ... әрқашан да функционалды емес. Оларды
құрылымдық арнаға салу, бетін оң жаққа бұру ... ... ... ... дауа ... үміт – жағымды психологиялық атмосфера
қалыптастырып, жетекшілер мен ... ... ... ... барысында эмоциялық жағдайды жасырын ұстау жолдарын меңгеру.
Қақтығыстың бес негізгі түрі бар: тұлғаішілік, тұлғааралық, тұлға мен
топ ... ... ... ... ... бұл түрі бізге белгілі анықтамамен
толық үйлеспейді. Мұнда қақтығыс қатысушылары адам емес, ... ... ... психологиялық факторлар ақырға сыймайды деп танылған:
әдістер, құндылықтар, сезімдер, талаптар және т.б. негіз болады.
Тұлға ішілік қақтығыстар ... ... ... ... ... ... ... Оның ішінде өріс алғаны – ... Ол ... ... ... Оған ... талаптарды ұсынған
кезде пайда болады. Мысалы, отбасыға ... ... ... (әке, ана, жар,
зайып және т.б. ... адам ... ... ... ... ... ал
басшылық әрекеті қызметте көрінуге міндетті. Немесе цех басшысы ұста,
шеберлерге детальдардың ... бір ... ... ... ... ... ... дәл сол уақытта жабдықтарға техникалық бақылау жүргізуді
міндеттейді. Алғашқы қақтығысты жеке ... мен ... ... екіншісінде дара басшылық қағидаларының бұзылуы негіз болған.
Өндірісте ішкі ... ... ... үсті-үсьіне үйіп төгіп беру
немесе керісінше жұмыс орнынан табылған кезде ... ... ... ... мүмкін/15/.
Тұлға аралық қақатығыс. Бұл қақтығыстың көп таралған ... ... ол ... ... ... ... ... оның негізгі
ерекшелігін сипаттардың ұқсас болмауы деп санайды. Шынында да, мінез-құлық,
көзқарас, өзін-өзі ұстау ... орай ... ... ... ... Кейде өте терең зерттеулер осындай қақтығыстардың
негізінде ... ... ... айтады. Бұл күрес көбіне
шектелген ... ... ... ... ... ... пайдалану кезінде, жұмысшы күшіне және т.б. жағдайларда өріс
алады. ... ... қоры үшін ... емес, сол ғана қажет деп санайды.
Қақтығыс басшы мен бағынушы ... ... ... ... ... ... ... кезде, өз-өзіне сенімді болған жағдайда ... ... ... ... ... істегісі келмейді деп есептейді.
Тұлға мен топ арасындағы қақатығыс. ... емес ... ... ... ұстау қағидаларын ұстанады. Мұндай топтар мүшелерінің
әрқайсысы оны сақтауға тиіс. ... ... ...... ... ... тұлға мен топ арасында ... ... ... ... ... басшылықтың авторитарлы стилінің
ағынымен қозғалуы өте қиын жайт.
Топа ралық қақтығыс. Ұжым формальды және ... емес ... ... ... ... тумай тұруы мүмкін емес. Мысалы
басшылық пен орындаушылар, ... ... ... ... ... емес топтар арасындағы, кәсіподақ пен әкімшілік
арасындағы қақтығыстар.
Өкінішке ... ... ... ... ... ... буын мен төменгі жақтың арасындағы келіспеушіліктер, сол
сияқты, сызықтық және масштабты ... ... ... ... ... ... Бұл ... емес қақтығыстың айқын мысалы.
Топаралық қақтығыстар шектелген ресурстар (билік, байлық, ... ... тағы ... ... негізделген мақсаттардың
сыймсыздығын қамтамасыз етеді. Онда шынайы бәсекелестік, ... ... де ... ... ... қақтығыстар:
- Жеке адамның өзгеше қасиеттерімен ерекшеленуінің ... ... ... өзге ... жеке ... ... ... деп қабылдамайды, оларды
өзге бір топтың оларды мойындамайтын мүшесі деп санайды.
Өз қасиеттерімен ерекшелену өзге ... ... ... ... деген
құмарлықтың пайда болуына ықпал жасайды.
- Өз тобын барлығынан да жоғары қоятын, өз қадірін арттырып, бір ... ... ... ... оған өте ... баға беру барысында
әлеуметтік, топаралық салыстырмалардың пайда ... ... ... ... ... ... сонымен бірге, көтермелеуге
қақтығыс кезінде өзін-өзі ақтауға, жеңіп шығу үшін өзге ... ... ... өзін ... жол таңдаған етіп» ... ... ... Топ ... көбіне өзге топ туралы өзге жақтың ақпараттарынан аз-
аздап немесе толық айырылуға әрекет етеді, сонда ғана өзі мен өзге ... ... ... қала ... ... бәсеңдету үшін бір-бірі
туралы ақпараттарды алмасу үлкен пайда әкеледі.
- Топтық атрибуциялық (өзінен бөлінбес ерекше қасиетінің) пайда болуы, ... өзі ... ... ... деп ... ... Өзінің және өзге
топтардың оқиға себептерін түсіндіру жолы екі ... ... өз ... ... әрекеті мен ішкі себептерге байланысты дұрыс емес
әрекет етіп ... өзге ... алға ... ... дұрыс жол таңдадық,
өйткені біз жақсымыз»), («олар ... ... ... жоқ, ... ... өз тобының жөнсіз әрекеті және өзге ... ... ... ... ... ... ... Осылайша өз тобына ... ... ... ... ... мәжбүрледі»), ал қарсыластарға
қарсы шығу – ішкі себептерге («олар жаман адамдар») ... ... ... ... топтың) сырттай алдын-ала келісілген (оларда өзге жол
жоқ ... ... ... «әлемдікке» апаруға мәжбүрледі») деп бағаланады
немесе ... ... ... деп ... «әскери айла, әскери
қулық» (бұл жерде әлдене сезік ... ... ... сүйгіш»
ұсыныстарына сенуге болмайды) деп ... ... топ ... ... жау, ... ... қастандық ұйымдастырады» деп өзге
топтың іс-әрекетіне түсінік береді.
Әлеуметтік қақтығыс – бұл өзара ... ... ... ... ... да бір мақсаттарына жетуге ұмтыла отырып, сол жолда ... сөз, ... ... ... жоққа шығаруға әрекет етуінен
туындайды.
Айла-тәсілдердің әртүрлілігіне ... ... ... ғана ... үш ... белгісі бар:
Біріншіден, әлеуметтік қарама-қайшылықтардың ақырғы шегіне жеткен, ашық
әрі ... ... ... ... ... ... ... құбылыс.
Екіншіден, әлеуметтік қақтығыс жекелеген әлеуметтік бірліктер – ұлттар,
мемлекеттер, әлеуметтік институттар, әлеуметтік топтар, әлеуметтік тараптар
арасындағы талас-тартыстардан көрініс табады.
Үшіншіден, осы ... ... ... ... ... ... мен ұстанатын қағидаларын дамыту барысында бір-біріне
қарсы келіп, бірін-бірі мойындамайды (Дикарева А.А., Мирская М.И. ... М., 1989; ... ... ... 1991; ... Ю.Г.
Әлеуметтік қақтығыс. Ростов на Дону..1992). осыған ... ...... ... ... құбылыстарды біріктіретін
күрделі жағдай. Өз талаптарын алға тартқан қарама-қайшы тараптар ... ... ... негізі, өзегі болып отыр.
Осы жағдай қақтығыстың туу себептері мен табиғатын ашумен ... сол ... оның ... ... ... шекараларын
анықтауда да рөлі зор. Кеңістіктік шекарақақтығысқа қатысушылардың ... ... ... ... үй, ... ... т.б.) ... параметрі: қақтығыстың басталғанынан аяқталғанына дейінгі уақыт
ұзақтығымен анықталады/16/.
Қақтығыстың бастау алуы кем дегенде үш шартқа негізделеді:
1) бірінші қақтығыстың қатысушысы өзге ... ... ... ... ... ... үшін ... әрекетке бару) жасау,
арыз жазу және т.б. арқылы нұқсан келтіруге білек сыбана кіріседі;
2) ... ... бұл ... ... ... жасалғанын ұғынады;
3) екінші қатысушы жауап орнына қақтығысты ... ... ... ... ... ... Осы тұста қайшылық өріс алды деп
есептеуге ... ... ... екі ... ... ... күреске кіріскен
кезде басталады деп жорамалданады. Ол тараптар өз ... түп ... ... ... ... ... ... туындайтын құбылыс. Сондықтан да
қақтығыс әрқашан екі ... ... ... ... өріс ... ... қайшылықтуғызатын әрекетке баруынан бастау алады.
Қақтығыс элементтерінің тізімі:
1) екі қатысушы немесе екі тараптың болуы;
2 )тараптардың ... мен ... ... ... ... ... ... мен мақсаттарын жоюға жан сала әрекет
етуі;
4) өзге тарапқа әсер ... күш ... ... ... әрекеті мен бетбұрыстарына қайшы келу;
6) қайшылықты әрекеттестік тактикасы мен стратегиясы;
7) қатысушылардың ... ... ... өзгені мойындамайтын
бірбеттілігі, беделділігі т.б.
8) сыртқы ортаның қасиеті, үшінші бір кісінің қатысуы ... даму ... ... ... ... ... ... жете түсіну;
- ерекше қақтығыстық бағыт алуы: қарсы тараптың ... ... ... кедергі болатын екі жақты ... ... және ... ... ... арқылы өз мүддесін алға тартуға
мүмкіндік туғызу;
- қақтығыстың ... ... бұл ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің негізінде
өріс алатын құбылыс. Бұл ерекшеліктер мен мүмкіндіктер көтеріліп ... ... мен ... ... ... ... қақтығыс зардаптары туралы ... ... мен ... ... ... ... бір-біріне тәуелділігі , екі тарап бір-біріне тәуелді ... ... ... ... әрекет етуі екінші адамның әрекетіне жан
бітіреді. Ал бұл ... ... ... қарсы әрекетке шығуына ықпал
етеді. Осылайша тараптардың әрекеттестік бір-біріне ... шығу ... ... ... әрекеттері туындайды. Егер байланыс, яғни,
қақтығыс барысында қашан әрекетке ... ... ... ... онда бұл ... емес;
2)жағдайды қайшылықты деп ұғыну, қақтығыстың бір немесе екі тарабы да ... ... ... жету ... ... ... намысына тиіп,
қорлаушы деп қабылдайды;
3)әрекет ету сратегияларына алдын ала таңдау ... ... ... және ... келу ... іздестіру, қақтығыстың өріс алуын
қамтамасыз, күрестің күшеюіне, мысалы, пікірлер мен көзқарастар күресінен
(иогнитивті қақтығыс) ... ... ... ... ... ... мен зорлық-зомбылық қақтығысына ұштасады.
Бірақ тиянақты көзқарастарға сүйенер болсақ, өзге жол, өзге пікірлер (осы
мәселеге ... ... ... Бұл тек кереғар, біржақты пікір ... ... ... ... құбылыс деп қана емес, ... ... ... ... да айқындайтын жағымды пікірлер еді. Талқылау жолдары
шамамен төмендегідей. Иә, қақтығыс дұрыс ... ... ... ықпал ететін жағымсыз құбылыс, бірақ оның жүру ... ... пен ... ... ... келтіретінжәне оны тұрақты түрде
сақталуына ықпал болатын күш туындайды.
Мұнымен қоса, ... ... тыс деп ... ... ... ... ... құрылымы деп қарастыру тенденциялары да өмір
сүреді. Бұл Аристотель, Гоббс,Гегель,Маркс, ... ... ... қарастырылған.
Мортон Дойч қақтығыс бағытына дәлелді талдаулар жасай отырып, қақтығыс ... екі ... ... ... ... жету ... ... мүддесіне
жету жолы бөгеген кезде туындайтын бәсекелес қарама ... ... ... жағдайы сықылды,екінші ... өзге ... ... ... бәсекелестік қатынастарына негізделген
тенденция, олардың ... орай ... ... ... туғызатын құбылыс. Қақтығыс қанша жерден тырысса да адамдар
арасындағы әрекеттестік ... өріс ... Олар ... ... ... ... ... іркілісті қақпайлап, белгілі бір қозғалыспен тек қана ... ... ... ... процесінде пікірлер қайшылығының бастау көзі сарқылмас арнаға
айналып, оның мүмкіншілігі ... ... ... ... ... – бұл жаңа ... келіп жатқан ескі, бұрын
болғанқатынастардың анықтамалық сипаты, ... ... ету ... ... ... ішкі шиеленіс «жойылып», агрессивті (біреуді басып алуға деген
құмарлық) сезімдер тасып төгіледі, фрустрация, жүйке ауруы бәсеңдейді;
- қақтығыс – тұлғаның өз-өзіне ... ... ... құралы, әсіресе,
жастар үшін қақтығыс топтың дәрежесін ұстап тұру мақсатындағы таптырмас
әрекет;
- ғылыми ... ... ... ... қажетті сатысы,
шығармашылық белсенділікті арттыру үшін қажет; ... ... ... ... ... өнімді болуы қайшылық
тудыруға, қақтығыстарға қатысуға бейім ... ... тән ... ... қақтығыстар топтық мемлекет аралық ... ... ... ... ... ... ... қақтығысты шешу қажеттілігі қақтығыстық жағдайларды шешуге қатысушылар
күштерінің алмастырылуы мен ... ... ... ... ... ... алып келді.
Деструктивті қақтығыс белгілері:
1) Қақтығыс көлемінің кеңдігі;
2) Қақтығыс эсколациясы (қақтығыс қорытынды амалдарынан азат болады,
қақтығыс себептері жойылғанымен, қақтығыстың өзі ... ... ... ... ... ... мен ... өсуі;
4) Ситцациялық пікірлердің, қатысушылардың агрессивті ... ... ... мен ... ... ... ... Қақтығыс
қарама-қайшылықтың туып, қалыптасу мүмкіндіктері ... ... ... рет атап ... ... сұрақтың жауабы да осы жерден негіз
алады. Қарама-қайшылықтары ... ... ... ... ... пайдалы келеді. Осы жерден және бір қақтығыс жолымен ... ... ... ... бар? ... ... туындайды. Ол өте
биік болып келеді. Жүйегесалмақты нұқсан немесе бүлік алып ... ... ... ... бірбеткейлікпен көрініс табады. Питир
Сорокин жазғандай, жүзінде әлеуметтік ... ... ... ... ең ұтымды мүмкіндігі қақтығыстық тәсіл емес, бейбіт мәдениетті
жолмен өріс алатын, бір-біріне қарама-қайшы тараптар оқиға ... ... ... ... ... ... бейбіт жолмен шешуі деп
ұғынылады. Сондықтан да біздің келесі ... ... ... ... тудырып отырған тараптар психологиясына дендеп қарауды талап
етеді.
Қақтығыстың мәселелері мен оның табиғатына тереңдеудегі ... сәт ... ... ... ... ... Социологиялық және социологиялық-
психологиялық зерттеулер нәтижесі ... ... ... ашып ... ...... ... қақтығыстар социалды-
экономикалық қарама-қайшылықтардың объективті ... туып ... ... ...... ... ... мен қызметтік,
қайраткерлік талаптар, мақсаттар, әдістер;
- социалды-демографиялық – іс-әрекет әдістері, құрылымдар мен ... ... ... ... мен ... ... ... білімге негізделген.
Адамдар әлеуметтік-экономикалық жағдайдың өзгеруін үнемі ... оған ... ... мен ... ... ... Шынында
да қандай да бір осындай ... ... ... ... (қол
сұғушылық) әлеуметтік -психологиялық себебіне жатады. Үйге кіретін кірістің
теңсіздігі ең бай адамдар мен ең ... ... ... ... ... ... ... экономикалық , әлеуметтік -саяси
өркендеудің ... ... ... ... ... ... ... қақтығыстарға апаруы мүмкін. Әлеуметтік толқудың
өткірлігі, қақтығыстың ... ... ... адамдардың өзара
әрекеттестігінде эмоционалды-психологиялық өмірге қанағатсыздықтың күшеюі,
экономикалық жағдайға көңілі толмаған жандардың күшіне енді, ... ... ... ... ... орай ... әлеуметтік
«ережелеріне» сүйенген мінез-құлықтары (қарақшылық, тонаушылық, терроризм,
нашақорлық, жезөкшелік, т.б.) «кінәлі жанды» іздеу (не ... ... ... сияқты факторларда пайда болады. Өз ... ... ... әлеуметтік -экономикалық және саяси жағдайдың
бүтіндей өркендеуіне аздап болса да әсер етеді.
Әлеуметтік ... ... ... деп аталатын әлеуметтік
-психологиялық негізде өріс алады/19/. ... ... – бұл ... мен ... ... бағалау және қабылдаудың ... ... ... ... В.Н., ... ... ... теориясына кіріспе. (Заңгерлік қақтығыс ғылымы) М., 1993,
95 бет)
Қоғамның эмоционалды-әлеуметтік күйі ... ... ... ... ... ... Егер өз уақтысында толғағы жеткен тоқырау
көрініс таппаса, қақтығыстың қарама-қайшылығы ешқашан да ... ... ... ... кезде барып, көтеріп отырған мақсаттары мен
мүдделерінің қоғамдық ... мен оның ... ... ... сезінеді.
Әлеуметтік шиеленіс келесі көрсеткіштермен ерекшеленеді:
а) өмірге қанағаттанбаушылық әрекеттердің көбеюі ... ... ... ... ... ... жеке қауіпсіздіктің
сақталмауы т.б.);
ә) басқарушы элитаға деген сенімнің жоғалуы (болашаққа деген сенімнен
ада болу, ... ... ... тынышсыздық және эмоционалды
алаңдаушылық құбылыстарының бірыңғай етек алуы);
б) көпшіліктің қарсы шығу ... ... ... ... ... көтеріліс, аштық жариялау).
Әлеуметтік шиеленістің негізгі сатыларына:
1) Әлеуметтік шиеленістің бірінші сатысы – ереже;
2) Әлеуметтік шиеленістің мөлшерден тыс ... үдей ... ... ... ... ... сатысы;
3) Қанағаттанбаушылық және қақтығысқа алып барған ... ... ... ... ... ... болу сатысы;
4) Әлеуметтік шиеленістің шешілуі қиын қақтығысқа ұласқан тұсындағы
сыни сатысы;
5) Әлеуметтік қақтығыстың ... даму ...... ... ... ең ... ... – қақтығыстың шарықтау
шегі;
7) Жай деңгейге ... ... ... түсу ... ... ... тоқтауы.
Ұйымдағы қақтығыстардың бірнеше негізгі себептерін атап ... ... ... ең бай, ең ірі ... ұйымдардың өзінде қаржы қоры
әрдайым шектеулі болады. Оларды бөлу қажеттігі ... ... ... ... көп ... ... келеді, аз емес, сондай-ақ
олардың бұл талаптары олар үшін негізі бар ... ... ... ... ... ... талаптарды
орындауды бір адамның екінші адамға (немесе топқа) тәуелділігі болған
барлық ... ... ... өндіріс орнының басшысы өз қол ... ... ... ... ... да жабдықты жедел әрі сапала етіп жөндеуді
тапсыруы мүмкін. Жөндеу ... ... өз ... кадр ... ... ... жаңа жұмысшылар алмадың деп айыптауы мүмкін.
Бір ... ... ... ... бірнеше инженерлер кәсіптік
деңгейін әртүрлі сатыда меңгеруі мүмкін. Мұндай жағдайда өз ... ... ... мамандар тәжірибесіз, осал инженерлердің жұмыстың орындалу
деңгейіне недәуір кедергі келтіріп ... ... ... ал ... ... ... келмейтін істі мойындарына артқаны үшін ренжиді.
Енді тең емес мүмкіндіктердің ... ... ... алып келеді.
Мақсаттардағы айырмашылық. Мамандандырылған бөлімдерге жіктелген ... ... ... да ... ... байланысты өседі.
Мысалы, өтім бөлімі сұранысқа байланысты (нарық талаптарына сай) өндірісте
өнім түрлерін ... ... ... Ол үшін ... орны өнім ... аз ғана ... негізінде арттырып, біркелкі қалыпты өнімдерді
шығаруды қамтамасыз етеді.
Мақсатқа жету мүмкіндіктеріндегі ... ... пен ... ... ... ... жету ... мен
жолдарында әртүрлі көзқарастарды өзек етуі мүмкін. Тіпті қарама-қайшы
пікірлері болмаса да. ... ... кісі ... ... ... ... ... бірақ оған қол жеткізуде адамдар әртүрлі ұсыныстар айтуы
мүмкін. Мәселені әрқайсыс әртүрлі шешуге ұмтылады және олардың әрқайсысы ... ... деп ... ... ... ... ... байланыстарға қатысты болады. Ақпараттың дұрыс әрі толық
жеткізілмеуі немесе ақпардың ... тек ... қана ... ... емес белгілері болып та табылады. Нашар байланыс басқармаға
қақтығыс арқылы кедергі келтіреді.
Психологиялық ... ... Бұл ... ... ... бір ғана ... Айтып өткеніміздей оны негізгі әрі басты белгі деп
психологиялық ерекшеліктерінің рөлін де ... ... ... ... ... адам белгілі бір мінез-құлыққа, әдеттерге, талап-тілектерге,
тұрмыс жағдайына ие. Әр адам өзін-өзі тапқан және ... ... ... ... ... өз ... ... барлық түрі мен типінің пайда болуына, оның жүзеге асуына ... ... да ... ... барлық менеджерлер жатық топтарды
таңдап, қарауға көп көңіл бөледі.
Мінез-құлықтың үйлесім ... өте ... әрі ... ... ... ... белгілі бір айырмашылықтар қажет етіледі. Бірін-бірі толықтыратын
(«билікке тән» - «бағынушыға тән») бір-біріне ... ... ... «билікке» тән мінезді жандарға қарағанда үйлесімді келеді.
Бірақ ... ... ... ... ... ... ... келетін (тиянақты және тиянақсыз, адал және арам мінездер)
жандар да ... өзге ... ... табу үш түрлі мінез сапасы:
1) мүмкіндік сыни тұрғыдан өзіне әсер етеді;
2) өзгеге төтеп ... өзге ... ... осы сапа ... ... ... болса, онда ол өзге
кісілермен де ... ... ... келе ... ... ... ... қақтығыстарды тудыруға себепші болып жүреді. ... ... ... ... ... тым ... ... мұны сезінбесе, онда қақтығыстың туу қарқыны тіпті ешбір нәрсеге
қызығушылығы жоқ адамдардың да ... ... ... өз типі ... ... – эмоционалды экстраверт – Герксли) болып келетін мекеме
басшысы сыбыстарға талдау жасай келіп, ... өнім ... ... артықтық етпес еді» дейді, ал оның ІИЛР (индуктивті – ойшыл
интроверт- ... ... ... ... ... ... ... құрып, компанияға оңай түспейтін жүйесіне қызмет етеді. Оның ... бұл ... ... ... ... ашуға булығып, ал бағынушы өзін
бағаламағанына қатты ... ... ... ... оның әрекеті басшы
тарапынан басылып қалғанына қатты назаланады. Бірнеше ... ... қол ... ... фирманы тастап кетеді. Бұл қақтығыстың
себебі қайда жатыр? Басшылықта толық үйлесім болған ... де ... ... қақтығыс туғызады:
1) Экстраверт (Е) – басшы ойына келген пікірін алға ... ... ... оны тез ... қол жеткізуге тиіс мақсат деп
қабылдайды;
2) Бағынушы – инторветтің (І) тұйықтығының әсерінен ... жаңа ... ... дер ... ... ... Тек басшының тапсырмасын орындауға тәуелді қызметкер басшының сөзін
тапсырма ретінде қабылдап, іле-шала оны (орындауға) қолға алуға
кіріседі;
4) Табиғатынан ... ... ... мен толықтыруларды өзгертіп,
жоба жүзеге аспастан бұрын ... ... ... ... деп ... ...... (Э) басшы онымен келіспестен, ... ...... ... қояды;
6) Ойлы-логикалық (Л) типтегі бағынушы ... ... ... басшы жүре-бара өз пікірін өзгертті, сонымен бірге, өзінің
нұсқауының орындалғанына ашуланады тағы деп есінен танады.
Осы екі адам үш ... ... ... арқылы ажыратылып, бір ғана
фактор (интуиция) арқылы үйлесім табады. Сонымен ... осы ... ... пен ... ... ... ... кем дегенде екі психологиялық тәуелділік сәйкес келген жағдайда
ғана адамдар бір-бірімен дұрыс қарым-қатынаста жұмыс істей алады, ... ... (Э) не ... (І) және ... қатар не шешуші (Р) не
қабылдаушы (В) психологиялық ... ... ... ... бұл ... ... кепіл бола алмайды.
Қақтығыстың 80 пайызы оған қатысушы ... ... ... ... ... негізгі рөлді қақтығыс тудырушы
элементтер – сөз, ... ... ... ... алып ... ... Қақтығыс тудыратын жайттар эсколациясы сияқты осындай
заңдылықтар қақтығыстың өріс ... ... ... ... тарапымызға
бағыт алған қарсыластарға мүмкін болған жағдайда мықты қарсыластарды ... бір- ... ... ... ықпал етеміз. Алғашқы қарсылас
байқаусызда, кездейсоқ жағдайда қақтығысты бастаса, әрі ... ... ... орын ... ... ... ... өздігінен, оған қатысушы жандардың
тілек-талаптарына қарамай туындайды деген сұрақты түсінуге көмектеседі.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарсыласты пайдаланбаңыз, әңгімелесушіні қағып-соғатын,қағытатын
және әрекеттерге әрекеттерге бармаңыз;
2) өзге қарсыласқа қарсылас болып жауап ... – егер дер ... онда ... бұл нәрсеніқолға алу қиынға соғады –
қарсыластардың күші үлкен басымдыққа ие болады;
3) ... ... ... болыңыз, оның жағдайын ұғыныңыз;
4) әңгімелесушіге қолыңыздан келгенше дұрыс пейіл танытыңыз: достық
көңіл, сыйластық қатынас,мақтау, сүйеніш, т.б.
Қарсыластардың көпшілігі төмендегі үш ... ... ... ... ... басымдыққа қол жеткізу (басымдықтың тікелей пайда болуы, нұсқау, ... ... ... әжуалау, әңгімесіне кексінді ниет білдіру,
мақтаншақтық, пікір-пайымдардың категориялылығы: «Мен сенімдімін...», өз
кеңестеріне сүйену, әңгімелесушінің сөзін ... ... ... ... ... ережелерін бұзу, алдауға әрекет ету,
әңгімелесушіге жеңілгені туралы хабарды естірту арқылы);
- агрессивтіліктің ... ... ... агрессивтілікнемесе ситуациялық
агрессивтілік сыбайлас еместер тарапынан; нашар көңіл-күй фрустрация);
- өзімшілдіктің пайда ... ... ... болуы немесе қақтығыс себептері ... ... ... ... тіпті қақтығысқа қатысушы тараптар қайшылықты
әрекеттестікке қатысқысы ... де ... ... ... ... ... да. ... қатысушы әрбір тарап
өздерінің көзқарастарының қабылданып, оның мүдделерінқол ... жан ... және ... осы ... ... ... жасайды. Мұнда
қақтығысты жүргізу ерекшеліктерін меңгеру керек. Қақтығыстың әсерлілігіне
байланысты қақтығыс ... ... ... ... емес ... Бұл өз ... келесі бір қақтығыстың туындауына әсер етеді.
Ұжымға арналған қақтығыстың ... ... ... ... ... ... адамдарөздеріне
маңызды деп танылған мәселелерді шешуге қатысы бар деп
сезінеді. Осы жолмен ... ... ... ... ... қабылданған шешімдер тез әрі қолайлы түрде өмірдің өзінде
жүзеге асады.
3.Даулы мәселені шешу ... ... ... ... және оны ... қолданып отырады.
4.Басшы мен бағынушы арасындағы қақтығыстар - өз пікірлерін ашық айтып,
қызмет лауазымы ... ... ... пікірлерді айта алу
мүмкіншілігін тудырады.
5.Адамдар арасындағы байланыс жақсара түседі.
6.Адамдар ... ... ... ... ... ... деп ұғынатын кереғар пікірлерден ада бола бастады.
Қақтығыстың функционалды емес (жағымсыз) әсерлері:
1. Адамдар арасындағы өнімсіз, ... ... ... ... мен ... ... Қарама-қарсы тарапты жау, тек өз мүддесін ғана ойлайтын,
қарама-қайшы, жаман ойлы ... деп ... ... тараппен әрекеттестік шараларын қысқарту немесе
толық тоқтату, өндірістік мәселелердің шешіміне кедергі жасау.
5. Қақтығыстағы ең маңызды мәселе ... ... ... ... ... ... ... сену.
6. Реніш сезімі қанағаттанбаушылық ... ... ... ... және тұлғааралық қақтығыстарды басқару
мүмкіндіктері бөліп ... ... ... ... ... ережесін тапқан
жағдайда ұйым қалыпты механизм сықылды ... ... деп ... ... аясында қақтығыс пен басқарудың құрылымдық әдісі жүзеге асырылды.
1.Талаптарды нақтылау. ... емес ... ... ең ... Жұмысшы немесе толық бір бөлімнің қызметінің
шешімдерін талап ету жұмыстары; ашық әрі ... ... мен ... жұмысты орындау тәртібі.
2.Үйлестіру механизмдерінің қолданылуы. Дара басшылықтың қатаң талаптарын
сақтау жұмыстары ірі ... ... ... ... ... ... ... бағынушыға кімнің әмірін орындау қажеттігін
ұғындырады. Егер жұмысшылардың арасында өндірістік мәселе бойынша ... ... ... ... туындаған жағдайда, олар үшінші «соттың» - өздерінің
басшыларының пікіріне сүйенеді. Көптеген ірі ұжымдарда жекелеген ... ... ... ... ... ... ... туу себептерін меңгеру
Қақтығысқа қатысушылар санының шектелуі
Қақтығыс анализі
Қақтығысты басқару мүмкіндіктері
Тұлғааралық тәрбиелеу ... ... пси- ... ... ... ... күш ... - ... ... ... ... - бір ізді ... ... ... ... ... ... - ... ... ... бөліну ... ... ... - ... ... негізге ала отырып
немесе
психотренинг ... ... ... ... ... ... ... құрылуы. Ортақ құндылықтардың құрылуы. Бұған барлық
қызметкерлердің саясат, ұжымның стратегиясы мен ... ... ... ... ... жекелеген бөлімдердегі істің жағдайын жете меңгеруі
ықпал ... ... ... ... ... жағдайда өзін-өзі қалай
ұстау қажеттігін және оны функционалды ... ... ... ... ... . Жекелеген бөлімдер мен қызметкерлер ... ... ... әсерлерінің белгілерінің қалыптасуы. Мысалы, егер
техника қауіпсіздігі қызметінің қызметкерлерін алатын ... ... бұзу ... ... ... бітпейтін жағымсыз
қақтығысқа, өндірістік және пайдалану қызметінде өріс ... ... ... қызметкерлерді қауіпсіздікті болдырмау шараларына
атсалысқаны үшін мадақтайтын ... онда ... ... ... ... басшылыққа алу шаралары. Сонымен қатар қақтығысқа қатысқан
жандардың психологиялық есебіне негізделе отырып, қайшылықты ... ... де ... ... оның ... ... жағдайымен, күші
фрустрациясымен тікелей байланысты ... ... ... психикалық
тұрғыдан зақымданған кезде қалыпты жағдайға сәйкес келмейтін әрекеттерге
бару орын алады. Адамдардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... апарып соғады. Сонымен бірге орын алып
отырған қарама-қайшылыққа қатысушы объективті ... ... орын ... ... орай ... ... да бір ... түрде
қабылдауға тиіс шешімдерді таңдау алдында тұр. Ол үлкен тәуекелшілдікті
қажет ететін ... ... ... танытып баға беруге
ешқандай уақыт та, ... те жоқ. ... ... ұтымдылыққа жеткізе
бермейді. Бұл әрекеттің теңбе- теңдігін қамтамасыз етпейтін, күш алған
қақтығыстық ... ... ... ... ... бірге төмендегі екі мүмкіндіктің шешімі: біріншіден, екі
мүмкіндіктің бірін ьаңдаған кезде үлкензиян шекпеу жағы ... ... да бір ... ... кезде қызығушылықпен қатар бір
мезетте жағымсыз реакциялар мен жағымсыз салдарлардың қаупі де ... ... ... бір ... ... ... ... кезде жағымды да, жағымсыз да сәттер қаралады.
Осы тұрғыдан алғанда шешімдерді ... ... ... ... ... мен тартылыс
күші .
2. Субъектінің алдында тұрған жеңіп алу мақсатына дейінгі ара
қашықтық.
Ішкі қайшылықтар мен ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей:
1. Мақсат жақындаған сайын оған жету жолы ауыр тарта
береді.
2. Қауіпті ... ... ... ... одан ... ала ... ... қарама-қарсы тұрған жақтан келетін пайдадан
гөрі тез сіңіріледі;
4. Екі бір-біріне сәйкес ... ... ... бірі ... ... ... ... қақтығыс эпизодтарының
қайталануы ықпал етуі мүмкін.
Қақтығыс барысында субъект санасында өзіндік және өзгелердің мінез-
құлықтары мен ... ... ... ... ... ... ... оның әрекеттерінің көрініс табуы жарық көреді.
Бұл қақтығыстың субъективті тарабының маңызды элементі болып табылады.
Қатығыстағы жеке адамға тән ... мен ... ... ... ... «рефлекстік ойын « деп аталады. Оның ...... ... ... ... ... ... ықтимал әрекеттердің жолын модельдеу. Рефлекстік ойындар қабылдау
қатарларынан тұрады:
1) Рефлекстік басқару – субъектінің өзіне пайдалы шешімдерді ... ... ... ... ... ...... түсетін қарама-қайшы тараптардың мінез-
құлқын бақылауға жасаған әрекеті;
3) Рефлексті ...... ... пайдалы, анау айтқандай
ұтымды емес, нұсқаларын алдын-ала әзірлеу;
Сонымен қорыта айтқанда, қақтығыстың өркендеуі ... оған ... ... ... болады. Бұл аналиткалық әрекеттің,
шешім қабылдау процестерінің, эмоцилналды ... және ... ... ... ... мен ... ішкі ... механизмдерінің
ретін тілге тиек етеді. Осының барлығыда қақтығысқа қатысушы адамның іс-
әрекетін өзгертуде мән ... Жас ... және ... ... ... ерекшеліктері
Жанұяға байланысты әдебиет тізімі өте үлкен. Жанұя құрылуы жалпы өмірлік
стильдің құрылуынан, ерлі – ... бір ... ... ... т. б. ... ерлі - зайыптылардың ... және ... ... ... алдында - ақ пайда болады. Және ... ... ... ... ерлі ... ... ... бір –
бірінің бастан кешірулерімен бөлінуі байқалады.
Бірақ бақытты күндер біткеннен кейін, адам ... ... ... ... ... де әртүрлі болады. осыдан бірінші түсінбеушілік,
бірінші араздасу, ... ... ... ... т. б. ... ... психологтар, социологтар, педагоготар зерттеулері ... ... ... ... ... дайындығына байланысты
қалыптасады. А.Н. Сизанов бойынша: «отбасылық өмірге ... ... - ... ... ... және ... түсініктерін қамтиды.
Отбасылық өмірге әлеуметтік - ... ... ... - ... кемелденуі (жасы, білімі, кәсібі, өнегелі сана ... ... ... ... ... ... ... зайыптылар арасындағы қарым – қатынаспен қанағаттану деңгейіне некеге
ерте ... ... ... әсер етеді. 18 жаста да жанұяны құруға болады,
бірақ медициналық тұрғыдан қарастырғанда, некеге тіркелудің ең қолайлы жас
көрсеткіштері – 20 – 22 жас ... 23 – 28 жас ... (ер ... ... ... жетілетін факторы ескерілді). Табысты және
табыссыз некелерді зерттегенде (ерлі – ... ... де өз ... ... ... жанұяларын берік деп есептейтін неке табысты
болып табылады), табысты жанұяларда әйелдердің 43% ғана 21 ... ... ... ал ... ... -69%. Н. Г. ... ... 21 жасқа дейінгі ер ... ... ... ... ... қарағанда 2.2 есе көп /21, 224/.
Ерлі – зайыптылардың жанұялық өмірге бейімделуінде, олардың ... ... ... ... Сексологтардың айтуы бойынша, күйеуінен
жасы үлкен әйелдері бар жанұялар көп жағдайда берік болмайды. Және ... жасы ... ... ... ... жасы ... ... үлкен болу керек. Мысалы, егер әйелдің жасы – 20 – 22 болса, онда
ер адамның жасы 24 – 26 болу керек, ... – 25 ... онда ер адам жасы ... ға ... болу ... ... ерлі – ... жас айырмашылықтары – 8
– 12 жастан аспау керек /22, 13/.
Жанұяны құрудың маңызды факторларының бірі – ... ... ... Дамыған өнегелі сана, жастардың жанұяның әлеуметтік маңыздылығын
түсінуінде, некеге ... ... ... ... ... ... қарағанында, жанұяның барлық
мүшелерін және олармен қатынасты құрметтегенінде білінеді.
Т. М. Афанасьева ... және ... ... бойынша, қазіргі
кездегі жарлар, болашақ жолдастарының ... ең ... ... ал бұл өте ... адамгершілік қасиеттерінің
кешені, бұған ақылдылық, сезімталдылық, такт, сыртқы және ішкі ... ... - ... дос ретінде қарау, жанұя мен балаларына
қамқорлық. ... – ерік – ... ... әзіл ... ... ... жетілуге тырысу, физикалық әдемілік.
Ал, ер адамдар оз жарларында мейірімділікті, жұмсақтықты, қайсарлылықты,
нәзіктілікті таңдайды, бірақ, ... және ... ... де
ескеріледі /23, 115/.
С. И. Голод ... ... ... жастар махаббат сезімін
жоғары бағаласа да, көп ... ... ... ... болашақ жұбайы
рөлінде көрмейді /24, 130/.
Жанұяқұруда денсаулық жағдайы соңғы орын алмайды. Денсаулықты ... ... ... ... ... ... ... адамдармен достық және жоғары өнегелі қарым – қатынасты қолдауда
және жанұялық ... ... ... ... ... ... қосады.
Жастар жанұя құрғанда, әрине, материалды және тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... және
тұрғын үймен қамтамасыз болу факторлары жанұя ... ... ... ... ... ... себептермен туындайтын шиеленістілікті
өмірдің төменгі материалдық жағдайлары ... ... ... ... жас ... 44% ата –анасымен бірге тұрғысы келеді
(бірақ, 37% осыған байланысты ата – ... ойын ... ... тыс тұрғысы келеді. 23% әйел мен ер адамның ойы ... ... ... ата ... тыс өмір ... ... ... оларға тәуелділігі өте жоғары. Жас жұбайлардың 80% ата
–аналарынан ... ... ... бұл ... экономикалық және
әлеуметтік дербессіздігінің көрсеткіші.
Мықты материалды фундаменті жоқ жанұяны құруға ... ... ... ... қарау керек.
Жанұялық өмірге мотивациялық дайындық махаббат сезімін жанұя құрудағы
негізгі түрткі ретінде санайды. Бұл сезім ... ... ... ... сезімі, балаларды туу мен тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ... ... бәріне
мәлім. Әлеуметтанушылардың берілгені бойынша осындай жанұялар саны 70 – 75%
жуық. Ал жас жұбайлардың 15 – 20% ғана ... ... ақыл – ... ... ... 5 – 10% ... жағына қарап (болашақ ерлі –
зайыптылардың біреуінде көлік, өзінің үйі, ... көп ... ... т. б.) ... ... ғылымдарының докторы, профессор В. И. Зацепиннің өзінің «О
жизни супружеской» кітабында, ... ... ... ... және түсу ... салады. Егер ерлі – зайыптылардың бұл
көтерілу – түсу ... ... ... онда ... жоғарғы
шиеленістілік пайда болады /25, 251/.
Ғалымның айтуы бойынша, бұл кезеңдерде ерлі – зайыптылар бір ... ... ... ... ... бұл – жеке адамның басқа адамдармен
қарым – қатынасты тез орната білу, жанұялық өмірге және ... ... ... ... көзқарас, жанұяда сау рухани – психологиялық климатты
орната білу ... ...... және ... ... ерік ... ерлі – ... өскен жанұялардың атмосферасы, ... ... ... ... ... ол не ... не көптеген
қиыншылықтармен кездесіп ... ... ... ... ... ... ... ата – аналардың ажырасуы
балаларында болатын ажырасу мүмкіншілігін 3 есе ... ал ... ... ... ... ықтималдылығы 100 – ден 5 –ке тең
/26, 48/.
Жанұя құруға педагогикалық дайындық өзіне ... ...... ... пен дағдыны, сексуалды тәрбиелілікті
кіргізеді.
Жанұялық өмірге ... ... келе ... ... ... бұл – ... даму және оларды тәрбиелеу ... ... ... көрсету дағдысы. Шаруашылық – экономикалық іскерлік
пен дағды деп, ... ... ... және ... ... өмір мен
демалысты ұйымдастыру, жанұядағы жайлы жағдайды жасай алу қабілеттерін
атаймыз.
Адам ... ... ... ... ... жынысаралық қарым –
қатынастарға көзқарастардың дұрыс болуы, өз махаббатын ... ... ... ... ... қиыншылықтармен жұмыс істейтін сексологтар: ерлі –
зайыптылар арасындағы сәйкессіздік пен ... ... ... ал ... ... кейінгі бірінші түнде байда болады деп
тұжырымдайды. Қорытындылағанда, барлығының ... ... ... жақындық бәріне қуаныш әкеле бермейді. Кейбір жанұяларда ... жағы ... ... ... ... де ... /27, 101/.
Сонымен, жастардың бірігіп жанұялық ... ... бір ... ... ... әрі ... ... болуы мүмкін.
Ғалымдардың айтуы бойынша қазіогі кезде шиеленістерсіз жанұялар жоқ,
бұл, әсіресе, жас жанұяларға ... Адам ... ... - өзі ... ... Әртүрлі жанұяларда шиеленістер де әртүрлі болады, олар
түрімен, жиілігімен, ең маңыздысы, ерлі – зайыптылардың сол ... және ... ... ...... ... ... жанұяның жалпы мінездемесі: бір – бірінің әлеміне кіру, жанұядағы
еңбек және міндеттердің ... ... үй, ... және ... ... ... шешу, күйеу және әйел рөлдеріне кіру, жеке
адамның екіншілік қалыптасуы, өмірлік тәжірибені ... ... және ... Некелік өмірдің бұл кезеңі – жанұя тұрақтылығына әсер ететін
ең қиын және қауіпті кезеңдердің бірі.
1.4. Студенттік ... – жас ... ... ... ... 15 жыл бұрын жанұялы студент аз кездесетін болған. Көбінесе бұл
әскери ... ... ата – ... ... және ... ... ... бір үйде тұратын жастар болған. Жанұяда кездесетін
қиындықтар, материалды қамтамасыздандыру, т. б. ... ... ... ... ... ... ... көмектер: қоғамдық
белсенділіктің төмендеуін кешірген және ... ... ... ... ... ... ... дайындық бөлімін бітірген
жастар арасында құрылған. В. А. Каблуковтың пікірі бойынша, бірігіп оқу
жылдарында балалар бірін – бірі ... ... ... – екінші курста
некелескен. Жоғарғы оқу орнындағы дайындыық бөлімін бітірген ... неке жиі ... ... Ал қазіргі кезде қай курста
болмасын, студенттер ... ... ... ... да ... және ... білімі бар маман болатынына күмәнданбайды.
Көріп отырғанымыздай, студенттік жанұя - өте күрделі, әлі ... ... ... ... ... ... ... студенттік
жанұя деп - әйелінің және күйеуінің әлеуметтік жағдайы гомогенді, ерлі ... ... де – ... оқу ... ... ... ... табылатын жанұя. Бұл жас жанұядағы ерлі – зайыптылардың жасы 28 –
ден, ал ... өмір сүру ... 5 ... ... /28, 7/.
Қазіргі студенттік жанұяларды зерттеушілердің пікірі ... ... ... ... ... ... және ... тәрбиелеуден
кейбір ата – аналарға қарағанда әлдеқайда алда. П. П. Звидриньш бойынша,
некеге тұрған ... саны ... және бұл ... ... болашақта
да сақталады.
Жанұя беріктігі махаббат сезіміне, қызығушылықтардың ортақтығына,
көмекке келуге ... бірі – ... ... және ... негізделеді.
Қазіргі кезде жанұя құруға ұлттық немесе қандай да бір ... ... ... жоқ. ... жастар жолдас таңдағанда, оның бойында
өзіне ұнайтын мінез қырларын табуға ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы оқу орнына
түскен жастар ортақ көзқарастармен, ... ... Олар ... ...... ... жатақханада, бос
уақыттарын бірге өткізеді, т. б. Сондықтан өз жолдасына ... ... ... ... ... ... ... ағат шешім болып таболмайды. Бірақ, 18 – ... ... де ... бұл ... ата – ... де ... Ата – ... балалары жанұя құрғаннан кейін,
оқуларын тастап кетеді деген қорқыныштары болмауы ... ... ... ... жүргізілген сауалнама нәтижелері бойынша, неке
құрғаннан ... бәрі де ... ... ... ... жанұялы
студенттердің сабақ үлгерімі де, оқуды ұйымдастыруы да дұрысталады /29/. ... ... ... бойынша, бес – он жыл ... ... ... ... ... оқу ... оқи ... құрылған некелер
сәтті болып есептеледі.
Статистика анықтамасы бойынша, 25 жасқа дейін ... 80%, ал ... 70% неке ... ... де осы тізімге жатқызылады. Сонымен
қатар студенттердің жарымынан астамы әйел адамдар және олар ... ... ... ... ... /27, ... таңда бойжеткендердің 55% астамы 20 жасқа дейін күйеуге шығады.
Осының негізгі ... ... ... ... ... ... ... әрбір алтыншы – жетінші адамның жалғыз екенін ескерсек, онда
жастардың жанұяны ерте құруға ұмтылуын түсінуге ... /12, ... ... ... ... тұру ... ... яғни
жоғарғы курстарда құрады. Ер адамдардың некеге тұру жасы 22 – 24 ... ... жасы 20 –22. ... өмір ... бір жылдан – екі жылға
дейінгі мерзімі бар жанұялар ең үлкен топты құрайды (39.8%), ... ... бір ... ... ... (37.7%), ал ... өмір сүру ... екі
жылдан асқан жанұялар ең кішкентай топты ... ... ... ... ... пікірі бойынша қаладағы
жоғарғы оқу орнында оқып жүргенде жанұяны оңай ... ... ... ... ... әйел және ер адамдардың контингентінің келісімсіз болатын
тұрғылықты жерінің өзгеруі, т. б. ... ... ... ... құруға
мүмкіншіліктер болмайды.
Көптеген мамандардың айтуы бойынша, ерлі – зайыптылардың ... ... ... ... ата – ... ... ... мен көлемі
сияқты факторлар жанұядағы қарым – ... ... ... ... ерлі – ... ... ... үлгілерінің және мінез –
құлқының ... ... ... ... ... бірігуіне жол ашады /30, 36/.
Зерттелген студенттік жұптардың көбісі (90%) толық ... ... ... 70% ...... ... ал 9%- нан көбі ... өскен (аталары және әжелерімен бірге тұрған). Қорытындылағанда,
ерлі – зайыптылардың туыстық ... ... ... ... өз ... ... берік болуын қамтамасыз етеді.
Жас жанұя ата – аналардың жанұялық өмірдің көптеген үлгілерін ... ... Ал ата – ... ... ... деп ... адамдар,
өз некесіне де дәл солай қарайды. ... ата – ... ... көп ... ... ... ... жанұяларында да
шиеленістер көп туындай ... Ата – ... ... сәттілігі
балаларының жанұясына жақсы үлгі болады.
Ата – анасының жанұясында түсініспеншілік ... ... 43% ... жұмыстармен айналысуындағы түсініспеншілікті көрсеткен, ал ата
–анасы ажырасқан жұптар тек 28% құрайды /31, ...... ... ... ... ... әсері орасан зор.
Жанұядағы балалар саны туралы психологиялық бағдарлар, ерлі – ... ... ... т. б. ... дәстүрлі болып табылады. Бірақ
жастық шақтағы жаңалыққа ұмтылу, жанұядағы билік, денсаулық, ... ... ... ... ... ... ... жауап
қайтаруға соқтырады. Сонымен қатар, жастардың неке ... және ... ... болмауы, психологиялық жүктелу, серіктсіне шамадан ... қою ... ... ... ... және ... әкеліп соқтырады /32, 6/. ... ... ... ... ... ... дейінгі жыныстық қатынастарға түсу дамыған.
Жоғарғы оқу ... ... 70% ... ... ... ... деп есептейді. Студенттік ... ... ... ... ... қатынаста болған, ал ер адамдардың 55% және
әйелдердің 20% болашақ ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштерді айқындай отырып, студенттер арасындағы
некеге дейінгі жыныстық қатынастардың дамуын көреміз. Бірақ, бірін – ... ... және жай ... ... ... ... ... керек. Бұның себептерін анықтай келе, студенттердің 60%
жыныстық қатынасты тек жақсы көретін адаммен ғана ... 12% ... ... қалайды. Сұралған студенттердің көбісінің пікірі
бойынша, егер де ... ... ... және ... ... ... онда ... дейінгі жыныстық қатынастар қалыпты болып есептеледі
/33, 40/. Жастардың ... өмір ... ... ... ... қымбат
адамды белсенді іздеу нәтижесі ретінде студенттік жанұя пайда болады.
Некелесудің ... мен ... ... ... ... анықтайды.
Махаббат пен оған қатысты рухани, этикалық және ... ... ... ... ... құрудың негізгі түрткісі болып табылады.
Кеңес әлеуметтенушылар С. И. Голод, З. И, ... А. Г. ... ... ... ... түрткілері қарастырылған: солардың
арасында, махаббат, қызығушылықтаддың ортақтасуы, ... ... ... ... ... келуі, жай ғана кездейсоқтық та
бар. Бірақ осы мамандардың әрқайсысы түрткілердің ішінен ең ... ... ... ... эмоционалды негізі ретінде махаббат
сезімі басқа түрткілерден басым. Ерлі – зайыптылардың ... ... ... ... құндылық болып табылады. Ерлі – зайыптылармен
некедегі өзара махаббат сезімін сақтай ... ... ... ... ... ... Мықты, жағымды боялған, эмоционалды байланыс негізінде
ерлі – зайыптылар қиындықтарға толы бейімделу кезеңін ... ... ... ... ... мен күші ерлі – зайыпты студенттердің
«әлеуметтік ... ... ... ... ... ортаның жанұяға
қолайсыз жағдайларын қабылдамау, біріншіден ...... ... және ... болу ... бұл ... қанағаттану
сезімін алмай, шынайы қуаныш сезімін басқа ... ... ... ... рахат пен ләззаттануды басқа адмның ләззатының шағылысы ретінде
сезіну» /34, 140/. Сезім шынайылығы ... ... мен ... ... көзқарастарын, рухани байлығын сыйлау мен ... ... ... жағы жас ... өте ... ... мен күші әрқайсысындағы некемен ... ...... жағдайлар да емес, оқудағы қосымша
қиындықтар да ... тек ... ... ... сезімдердің мінезі мен
күші некемен қанағаттануына тікелей әсерін тигізеді.
Некедегі махаббат сезімін сақтау мен бос ... ... ... ... ... ... ... үй ішілік міндеттерді
дұрыс бөлу, жанұясы бар әйелдің бос уақытының ... ... ...... ерлі – ... арасындағы сезімдерді сақтау
мен күшейтуде үлкен орын ... /35, 59/. ......... ... ... ... өмірдің негізгі керекті шарты болып
табылады.
Неке құруға қадам басқан ... ... ... бірі ... үй ... ... ... өмір сүруін өз үйінде бастаса, жақсы,
бірақ мұндай ... өте аз ... ... ... ... тұрғын
үй мәселесін жатақханалар шешеді. Ал жанұялы студенттерге ... ... ... ... оқу орынның материалдды қамтамасыздандырылуымен
байланысты. Қазіргі кезде олардың деңгейлері әрьтүрлі, ... ... оқу ... ... ... ... қарағанда әлдеқайда жоғары. Сол ... ... ... шешу қиынырақ. Республикамыздағы жоғарғы оқу орындардың
жартысы ғана жанұялы студентерді жатақханалық ... ... ... бұл ... ... ... жоқ деп айта алмаймыз. Кейбір
университеттерде жанұялы ... ... ... жатақханалар бар.
Мысалға, Қазақ Ұлттық Университеті, ... ... ... ... ... ... ... Педагогикалық Университет, т. б.
Қазіргі кезде студенттік жанұя өте қиын материалды жағдайда өмір ... ... ... ... өмірдің бастапқы кезеңінде көптеген
материалда қиындықтармен кездеседі. Жас жанұяның кішкентай ... ... ... ... ... қарауды талап етеді. Бұл элементарлы білімдер
мен қабілеттіліктердің бар болуын көздейді. ... ... П. ... ... ... ... талдауы көрсеткендей, ата –
аналардың материалды көмегіне ... ... жас ... жұмыс
істейтін жас жанұяларға қарағанда, жайсызырақ жағдайларда тұрады /37, ... ... ... ... кезде жанұялы
студенттердің 40% қосымша ақша табуда. ... ... ақша ... ... да үлкен рөл ойнайды, мысалға, консерватория студенттерінің
жартысы жұмыс істесе, педагогикалық оқу орындардың ... 3 - ... ... ақша табады /38, 37/. Жас жұбайлар ата – ... ... ... Оның ... ... Ол ... да, ...
тұрмыстық та, өнегелі – ... та, ... ... ... ... ... Жанұялық өмірдің басында бұл көмек баға жетпес ... ... ... ... жас ... оқуды бітіруге, әрі бос уақыттарын
рационалды да қызықты өткізуге жол ... ... бұл ... жас жанұяның
дамуына әкелетіндей етіп, жете түсініп, орынды көрсету керек, ... ... жас ... арқа сүйеушілікті, инфантилизмді, «оңайшылыққа»
бағдарлануын тұғызуы мүмкін /39, 82/.
Біріншілік бейімделу кезеңінде ерлі – ... неке мен ... ... ... болады. Және жас жанұядағы конфликт осы
көзқарастардың бір – біріне ... ... ... ... Қандай да бір
затқа немесе жағдайға ... ... ... ... ... т. б. ... ... болған ерлі – зайыптылар арасындағы қақтығысуды – ерлі – зайыптылар
арасындағы шиеленіс деп атаймыз /39, ... Н. ... ... ... ... ... негізгі себебі:
адамдардың бақыт туралы оймен тәрбиеленгенінде және сол ... ... /12/. ... ... ... айынан кейін ыстық ... сұр, ... ... өмір ... ... ... ... жанұяларда шиеленістер аз
болады және 85% ерлі – зайыпты ... ойы ... ... ... ... ... қарым – қатынастың негізгі ...... ... 68%, ... 76%) ... ... болуымен мазасыздануы. Студенттік некенің тағы бір
ерекшелігі шиеленістер мазмұнының ... және жан – ... ... ... активтілігін көрсетеді. Егер кемелденген
жанұяларда шиеленістердің даму ... ... және отар ... ... ... ... ... бәрі бола алады.
Шиеленістердің жиілігі менмінезі неге байланысты? Оларды студенттік
жанұяның ... ... және ... мінездемелері анықтайды?
Жанұялық өмірді ұйымдастыру жолдары ... ... ... мінезіне әсер етеді. Ал жанұялық өмірдің ... ... ... тығыз байланысты. Ерлі – зайыптылармен ең көп ... шешу жолы – ... жол. ... жанұяларда
шешімдер бірігіп қабылданады және оларды жүзеге асыру міндеті ... де тең ... Ерлі – ... ... шешіммен
неғұрылым қанағаттанса, жанұяда ... ... ... ... ... ... ... жиілігі мен мінезіне студент – зайыбының ... ... ... ... мен ... бөлінуімен қанағаттануы әсер
етеді.
Студенттік жанұядағы шиеленістің пайда болуына түрткі ... тағы ...... бос ... ... ... ал бұл ... өте маңызды болып табылады. Жанұян ы құру жаңа ... ... ... ... ... Ал ... пайда болуы бос уақыттың
азаюына әкеліп соғады. Бос уақыттың мазмұны да өзгереді.
Ерлі – зайыптылардың көзқарастардың және ... ... ... оның ... да ... әсер ... ... студент –
зайыптар некедегі бір – бірін сүюді міндетті деп ... ал ... ... ойы ... басқа.
Сонымен, жоғарыда айтылғандардың бәрінен келесі қорытындыларды шығаруға
болады:
1. Студенттік жанұя деп - ... және ... ... ... ерлі – ... ... де – жоғарғы оқу орынның күндізгі
бөлімнің студенттері болып табылатын жанұя. Бұл жас ... ерлі ... жасы 28 – ден, ал ... өмір сүру ... 5 ... ... жанұя басқа жас жанұяларға қарағанда тұрақтылығымен
мінезделеді, ... ... ... мен көзқарастары бірдей
және олардың іс - әрекеттері оқуға бағытталған.
3. Студенттік жанұя ата – аналарға ... ... ... жалғыз көзі –
стипендия, кейде қосымша жұмыс.
Студенттік жанұя да,басқа жас ... ... ...... ... ... бұл тұрғын үй сұрағы, өйткені оқу
орындардың көбісі ... ... ... ... Эксперименттік бөлім
2.1. Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері
Зерттеудің мақсаты. Қақтығыстың қарым-қатынасқа психологиялық ... ... ... және ... ... 1.Әдістемелер арқылы зерттеу жүргізу.
2.Әдістемелер бойынша топтық ортақ мәліметтердіөңдеу және сапалық талдау
3. Зерттеу ... ... ... ... ... ... бойынша қортынды жасау.
Зерттеудің болжамы. ... ... ... түрі ... ... ... әсерін тигізетін болса,онда қарым-қатынас
жақсы қалыптасады.
Қосымша болжамдар:1.Ер немесе әйел өзінің стилін және басқа ... ... ... болса, онда қақтығстың алдын алуға болады.
2.Қақтығыс кезінде адамдар өзін ұстамды және оның қандай деңгейде өтетінін
анықтай ... онда ... ... ... ... ... қақтығыс процесінің психологиялық
ерекшеліктері.
Зерттеудің міндеті – жас ... ... ... ... ... ... әсер ... шешу жолдарын табу.
Зерттеудің әдістемелері.
1.Еркек немесе әйелдік стиль. Сізде қаншалықты әйелділік, ... ... ... ... пікірін дұрыс қабылдайсыз ба, басқалардың
көзқарасын сыйлайсыз ба?
3.Жанжал кезіндегі өзіңіздің ұстамдылығыңыздың амалын анықтаңыз
4.Өз қақтығысыңыздың қандай деңгейде екенін анықтаңыз?
Зерттеудің нәтижесі: ... ... әр ... ... ... ... Розенбаумның Q – критериі
бойынша анықталды.
Зерттеу пәні: Қақтығыстық және қарым-қатынас психологиясы:
2.2. Жас ерлі – зайыптылардың ... ... ... ерлі – ... ... ... үшін, біз біріншіден,
еркек немесе әйелдік стиль. Сізде қаншалықты ... ... ... ... стереотипте айтылғандай, әйел дегеніміз – жұмсақ, нәзік,
қайырымды, көңілшек жаратылыс. Ал ...... ... ... ... кезде бәрі де әр түрлі болуы таңқаларлық жағдай емес, нағыз
еркекті және еш міні жоқ ... ... өте ... ... жас отау
құрған жанұларда бұл өте өзекті мәселе болатыны рас.
Екіншіден, сіз басқа адамның пікірін дұрыс қабылдайсыз ба, ... ... ба, ... ... ... адам ... ... қалай қабылдайды, міне қақтығыстың негіз осы ... ... жас ... ... түсінбеулеріне кімнің кінәлі
екенін білгендері дұрыс.
Үшіншіден, жанжал ... ... ... аныќтањыз, Н.
В. Гришинамен адаптацияланған, американдық әлеуметтік – психолог К. Н.
Томастың (1973) ... ... Ол ... ... бір
қақтығыстық жағдайдағы жауабы мен ... ... ... ... ... ... пен ... әуестігін,
компромисске бара ма, шиеленістерден қаша ма, әлде оларды өршітетініне
бейімділігін анықтайды.
Төртіншіден, өз қақтығысыңыздың ... ... ... ... ... ... көмегімен, сізді қоршаған ... ... ... па және ... ... ... оңай ма, соны ... сіздің өз-өзіңізді қаншалықты бағалайтыныңызды анықтауға көмектеседі.
Жас жанұядағы ерлі – зайыптылардың шиеленісті жағдайға жауап ... ... үшін осы ... көмегмен қарым-қатынаста
қақтығыстарды болдырмауға, оның алдын ... ерлі – ... ... дұрыс түсініп кетуіне көмектесе алсақ, бұл ... ... ... іске асқаны.
Төменде эксперименттік зерттеу жүргізген әдістемелерімізге толық сипаттама
беріп, оның нәтижесін математикалық ... ... ... ... ... -әдістемеге сипаттама. Еркек немесе әйелдік стиль. Сізде
қаншалықты әйелділік, қаншалықты еркектілік басым?
Танымал ... ... әйел ... – жұмсақ, нәзік,
қайырымды, көңілшек ... Ал ...... ... ... ... ... бәрі де әр түрлі болуы таңқаларлық жағдай емес, нағыз
еркекті және еш міні жоқ ... ... өте ... ... ... ... ... және саналы еркекке
тән қасиет пен әйелге тән қылыққа көз жеткізгіңіз келсе, онда ... ... ... ... ... ... «иә» ... «жоқ» жеп жауап беріңіз, қиындық туып
жатса, сұрақ белгісін қойып қалдырып кетерсіз.
Анықтау сұрақтары.
1. Көп ... ... ... боп ... ... жақсы көремін.
2. Қиын немесе дау туып тұрған жағдайда ең жақын адамымның көмегін күтемін.
3. ... ... ... ... ... ... ... Көңілшектігіммен басқа адамдардан бөлекпін, мені оңай төмендетуге немесе
қайғыға салынамын.
5. Өзімнің ... үшін ... ... ... келбетімді күтемін және бұдан мен рахаттану сезімін кешемін.
7. Өзімнің сезіміме байланысты емес, орын ... ... ... Кейде басқа жыныстағы адамадардың алдында ұяңдық танытамын.
9. Психологиялық күшке иелік етемін және әрекеттен тәуелсізбін.
10. ... ... ... ... қоса алып ... Ұзақ уақыт кек сақтаумен қатар есемді де қайтарамын.
12. Барлық жағдайға сабырлылықпен қараймын және ... ... ... ... ... бермейтін, жасырын ойға бату деп санаймын.
14. Мен романтикпін.
15. Менің мінезім әкемнің мінезімен сәйкес келеді.
Кілт:
1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 – ... «иә» ... ... ... 10 балдан;
2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 – ... ... ... ... ... ... ... сұрақ белгісі бар сұрақтарға – 5 балл.
Зерттеу ... және ... ... қосындысы 100-ден 150-ге дейін болса, онда сіз нағыз
еркексіз. Сіздің ... ... – тез ... қабылдаушылық, өз-өзімен
болушылық, және тәуелсізділік болып табылады. Басқа адамға сүйеніш, тіреу
бола аласыз және бұл дүниеде не үшін өмір ... ... ... ... ... ... адамдардың сізді құрметтеуіне шақырады.
Егер сіз – ер адам болсаңыз, онда ... ... ... еркекке тән
қасиеттер бар, егер әйел адам болсаңыз, онда сіз өзіңізге көңіліңіз тола
ма?
50 балл мен 99 ... ... Сіз ... ... жағдайда нәзіктігіңізді
шешім қабылдаушылықпен, көңілшектігіңізді ақылдылықпен алмастырып,
бойыңыздан ... де, ... де тән ... ... Кей жағдайларда
өмірдің өзі сізден қарсы жыныстағы адамның ... ... ... сіз психологиялық икемділігіңіздің арқасында ... ... ... ... және 49 балл ... ... ... алғанда сіз нағыз әйел
адамсыз. Қазіргі кезде сіздей адамдарды жолықтыру өте қиын. Егер сіз ... үй ... ... және ... ... ... онда ... бойыңызда барлық еркекті баурап алатын қасиет бар.
Нағыз еркек сіз қандай адам ... ... ... Оның ... жақсы
көріп кетуі де жеткілікті. Егер сіз ерекек адам болсаңыз, онда ... ... ... ... ... Егер ... арасында сұрақ белгісі бестен
көп болса, онда сіз шешім қабылдай алмайтын адам ғана ... ... ... ... ... жатқызарыңызды білмей жүрген адамсыз.
2-әдістемеге сипаттама. Сіз басқа адамның пікірін дұрыс қабылдайсыз ба,
басқалардың көзқарасын сыйлайсыз ба?
Сіз басқалардың пікіріне құлақ ... ба? Сіз ... ... ... ... ба? Сізге осындай кездерде болатын жағдайыңызды ... жуық ... ... беретін тест ұсынылып отыр. Екі жауаптың
бірін таңдағанда ойланбастан тез жауап беріңіз.
Сұрақтар.
1. Сіздің ... ... ой ... ... оны ... ... ба?
а) иә;
б) жоқ.
2. Сіз достарыңызбен кездестіңі, олардың біреуі ойынды бастауды ұсынады.
Сіз нені ... ... ... ғана қатысуын;
б) Ойынның ережесін білмейтіндер де ойынға қатысуын.
3. Сізге ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдық орындарға мас болып келетін адамдар жүйкеңізге тие ме?
а) олар берілген шекарадан аспаса болғаны, ... әсер ... ... ... алмайтын адамдар маған қашан да ұнаған емес.
5. Сізден мамандығы, өмір сүру салты, жағдайы бөлек адамдармен тез ... ... ... ... бұл ... ... ... мен бұндай заттарға көңіл аудармаймын.
6. Сіз әзілдің себепшісі болып отырсыз. Бұндай әзілді қалай қабылдайсыз?
а) маған әзіл де, әзілдеушілер де ... ... әзіл ... әсер ... мен ... да дәл ... жауап
қайтаруға тырысамын.
7. Көп адамдар «өз орындарында отырады», «өздерінің жұмысын ... ... ... келісесіз бе?
а) иә;
б) жоқ.
8. Барлық адамдардың назарындағы сіздің досыңыздың компаниясына келесіз бе?
Сіз бұған қалай ... ... ... осылайша маған көңіл аудармау, маған ыңғайсыз;
б) ол үшін тек қана қуанамын.
9. ... сіз ... ... сын ... өз ... жақсылығын айтатын
үлкен адаммен кезігіп қалдыңыз. Сіздің әрекетіңіз?
а) жақсы сылтау тауып, ... ... ... ... шығару.
Кілтпен сәйкес келген әр жауап үшін 2 балдан қосыңыз.
Кілт:
4, 9 – сұрақтарға «а» жауабы;
1, 2, 3, 5, 6, 7, 8 – ... «б» ... ... мен ... кеңесі.
Қосынды 0-ден 4-ке дейін. ... ... сіз ... ... өте тік адамсыз. Сіз болған жерлердің бәрінде сіз өз пікіріңізді
басқа адамға мойындатқысы келетін ... ... және өз ... үшін даус ... де мүмкін. Сіздің айтқаныңыз бен ісіңізге
келіспейтін адамдармен қалыпты жағдайда араласа алмайсыз.
0-ден 12-ге ... Сіз өз ... ... ... ... ... ... сіз өз пікіріңізді өзгертіп, адамдармен жақсы сөйлесе аласыз.
Кей кездері сөйлесіп тұрған адамыңызға ... ... ... ... ... ... жұмсақ мінезді адаммен пікірталасып тұрсаңыз, өз
дегеніңізге жетуіңіз мүмкін. Ақылыңызбен жеңе ... ... ... алудың» қажеті бар ма?
14 пен 18 балл аралығында. Сіздің ақылдырлығыңыщға ... ... де ... ... ... Сіз ... жаңа ойларды жақсы түсініп,
қабылдай аласыз. Сіз өзіңіздің пікірлеріңізге сынмен қарайсыз және ... ... ... қате ... ... одан бас ... ... және бизнес саласында жұмыс істейтін адамдар өзіне ашықтық,
кеңпейілділік және ... ... ... ... алу ... ... әдістемеге сипаттама. Жанжал кегі өзіңіздің ұстамдылығыңыздың
амалын анықтаныз.
Ағылшынның әлеуметтік психологтары К.Н. Томастың (1973) арнайы ... ... ... ... ... өзін ... ... түрі анықталды. Н.В. Гришинаның арнайы бейімделініп жазылған
Американ әлеуметтік психологы ... (1973) ... ... ... ... ... анықталған. Жанұядағы, топтағы,
спорт командасындағы бақталастыққа, ынтымақтастыққа, ... ... ... ... ... қашу ... керісінше оларды
шатастыруда, сонымен қатар бірлескен спорттық қызметте әрбір ұйым мүшесінің
бейімделу дәрежесіне қаншалықты бейім екендігіңізді анықтап ... ... ... ... мінездің 30 жұп варианты ... ... ... екі ... ... ... “б”) біреуін
таңдап, сұрақ-жауап парағына енгізу керек.
Нұсқау: “Құрметті ... ... ... ... ... сұрақ – жауапқа қатысуыңызды сұраймыз. Біздің қорытындымыздың
дұрысытығы сіздің шын әрі ... ... ... екенін еске саламыз.
Төменде жанжал туған кезде өзіңізді қалай ... ... ... 30 ... ... Әр ... өзіңізге сәйкес келетін нұсқалардың бірін
таңдаңыз (“а” немесе ... ... ... “+” (плюс) белгісімен
бекітіңіз. Көп ойланбай бірінші алған әсеріңіз бойынша белгілеңіз. Сіздің
жауабыңызды ешкімнің білмейтініне ... ... а. ... мен ... ... шешу ... басқа адамдар
мүмкіндігіне беремін.
б. Біздің ойымыз сәйкес келмейтін мәселелерді қарастырғанша мен біздің
көзқарасымыз сәйкес ... ... көп ... бөлуге тырысамын.
2. а. Бір мәмілеге келетіндей шешім табуға тырысамын.
б. Менің және басқа адамның мүддесін ескере отырып шешуге тырысамын.
3. а. ... мен ... ... өз ... ... ... Кейде мен біреудің мүддесі үшін өз дегенімнен бас тартуға мәжбүр
боламын.
4. а. Бір мәмілеге келетіндей ... ... ... ... ... ... аяқ асты етпеуге тырысамын.
5. а. Даулы жағдайды шеше отырып, мен басқалардан қолдау іздеймін.
б. Қажеті жоқ нәрсеге күш ... ... ... ... ... ... туғызбауға тырысамын.
б. Өз дегеніме жетуге тырысамын.
7. а. Уақытылы нақты шешімін табу үшін мен ... ... ... ... ... Бір нәрсеге қол жеткізу үшін басқа нәрсенің де орындалуына мүмкіндік
тудыру қажет.
8. а. ... мен бір ... жету үшін ... ... ұмтыламын.
б. Алдымен мен қозғалған мәселенің өзегі мен даулы сұрақтың ... ... ... ... Менің ойымша әрқашан туындаған қандай да бір ... ... ... Өз ... жету үшін мен қандай да бір шаралар қолданамын.
10.а. Мен табандылықпен өз дегеніме жетуге тырысамын.
б. Мен бір мәмілеге келетіндей шешім ... ... ... мен ... ... өзегі мен даулы сұрақтың неден
туындағанын анықтап алуға тырысамын.
б. Мен біреудің ... ... ең ... біздің қарым-қатынасымызды сақтап
қалуға тырысамын.
12.а. Көбіне мен дауға әкелетін жолды болдырмауға тырысамын.
б. Егер біреу менің айтќаныма кµнсе, онда мен сол ... µз ... ... ... Мен ... ... ұсынамын.
б. Мен барлығы менің айтқанымдай болуын талап етемін.
14.а. Мен өз ... ... оның ... ... Мен ... өз ... артықшылығы және қисыны бар екендігін көрсетуге
тырысамын.
15. а. Мен ... ... ... ... қарым-қатынасымызға нұсқан
келтірмеуіне тырысамын.
б. Қажеті жоқ ауыртпалықты ... ... а. ... адамның сезімін аяқ асты етпеуге тырысамын.
б. Әдетте мен өз ойымнын дұрыстығына басқаныњ көзін жеткізуге тырысамын.
17. а. Әдетте мен өз ... ... ... ... жоқ ... болдымауқа тырысамын.
18. а. Егер біреуге оның өз ... жету ... ... мен ... ... жасаймын.
б. Егер біреу менімен бір мәмілеге келуге тырысса, онда мен сол адамға ... ... ... ... ... а. Мен ... ... мәселенің басты өзегі мен қиыншылығын біліп
алуға тырысамын.
б. Уақытылы нақты шешімін табу үшін мен ... ... ... ... ... а. Мен ... ... туындаған кикілжіңді тез арада шешуге тырысамын.
б.Мен екумізге де ... ... ... мен ... байланысын табуға
тырысамын.
21. а. Әңгіме барысында басқаларға да көп көңіл бөлуге тырысамын.
б. Мен ... ... ... тура ... ... а. Мен ... және ... адамға ортақ ойды ұстануға тырысамын.
б. Мен өз ұстанымымды әрқашан дәлелдеп, жеңіп шығамын.
23. а. Мен әрқайсымыздың тілегіміз орындалуына көп ... ... ... мен ... сұрақтарды шешу жауапкершілігін басқа ... ... а. Егер ... ... ... оған ... болса, мен оның ойымен
келісуге тырысамын.
б. Мен біреуді бір мәмілеге келу өте қажет ... ... а. Мен ... өз ... дұрыстығына сендіруге тырысамын.
б. Әңгіме барысында басқа адамнық дәлеліне ... ... ... а. Әдетте мен орташа ұстанымды ұсынамын.
б.Мен дерлік әрдайым барлығымыздың қызығушылығымызды қанағаттандыруға
тырысамын.
27. а. ... ... ... ... ... Егер ... өз ... жету бақыт әкелсе, мен оның жүзеге асуына
мүмкіндік ... а. ... мен ... ... өз ... ... тырысамын.
б. Даулы жағдайды шеше отырып, мен басқалардан қолдау іздеймін.
29. а. Мен орташа ұстанымды ұсынамын.
б. Менің ойымша ... ... ұшін ... ... ... емес.
30. а. Мен басқаның сезімін аяқ асты етпеуге тырысамын.
б. Мен ... да бір ... ... екеумізге де сәттілік әкелетін жақта
тұруға тырысамын.
Жүргізілген ... бес ... ... ... ... ... ... бейімделу) кілт сөздермен сәйкес келетін
жауаптардың санын санап алу ... ... ... ... 3а, 6б, 8а, 9б, 10а, 13б, 14б, 16б, 17а, 22б, 25а, ... 2б, 5а, 8б, 11а, 14а, 19а, 20а, 21б, 23а, 26а, 28б, ... ... 2а, 4а, 7б, 10б, 12б, 13а, 18б, 20б, 22а, 24б, 26а, ... 5б, 7а, 9а, 12а, 15б, 17б, 19б, 21а, 23б, 27а, 29б.
Бейімделу: 1б, 3б, 4б, 6а, 11б, 15а, 16а, ... 25б, 27б, ... ... ... жанжал кезінде басым түскен іс-әрекет стилін ... ... ... ... ... ... ... жұзеге асырылады. Сонымен
бірге Томастың сұрау жұргізу кілтін пайдаланған дұрыс. Мысалы егер ... ... ... ... ... ... оған бір балл -
“қашқақтау” стилі бойынша , ал егер “б”(1б) ... ... 1 ... ... бойынша беріледі. Осы іспеттес баллдар ... ... ... 29 жұп ... өз ... байланысты қосылады. Соңында ер
стиль бойынша баллдар есептелініп, қорытынды шығарылады.
Алынған ... ... ... ... жағдайда қоғамдық формаға
сәйкес келетін, шешуге болатын ... және қиын ... ... бет ... ... ... ... сипаттама. Өз қақтығысыңыздың қандай деңгейде екенін
анықтањыз. (А. ... ... ... қоршаған адамдармен қарым-қатынасыңыз дұрыс
па және сізге олармен ... оңай ма, соны ... ... ... үшін ... біреуіне “сіздің орныңызға” ... ... Бұл ... ... ... ... анықтауға
көмектеседі. Жауабыңызды белгілеңіз:
1. Туындаған кикілжіңнен кейін сіз бірінші ... ... ... ... ... б. ... в. ешқашан
2. Ќиын ... ... ... ... ... ... ... бір қалыпты ұстайсыз.
в. өз-өзіңізді ұстай алмайсыз.
3. Достарыңыз сізді ңалай деп есептейді?
а. өз-өзіне сенімді және қызғаншақ
б. ... ... жєне ... емес деп
4. Сізге жауапкершілігі мол жұмыс тапсырса сіз оған қалай қарайсыз?
а. біраз қорқынышпен қабылдайсыз
б. еш ойланбай ... ... ... үшін бас ... Егер ... ... ... рұқсатыңызсыз үстеліңіздің үстінен қағаз
алса сіз қалай қарайсың?
а. жекіп тастайсыз
б. қайтаруын талап етесіз
в.тағы да не қажет екенін сұрайсыз
6. Егер ... ... ... ... кеш келсе, сіз оны қалай
қарсы алар ... сені ... не ... ... ... ... қайда жұрсің?
в. мен қобалжи бастадым
7. Автокөлікті жұргізіп келе жатқанда ... ... ... ... да бір машина сізді озып кетсе, сіз де оны озып кетуге тырысасыз
ба?
б. қанша машина сізді озып ... ... ... өзіңізді ешкім озып кете алмайтындай етіп зымырайсыз
8. өмірге деген көзқарасыңызды қандай деп ... ... ... өте ... ... біршамасы жұзеге аспай қалған кезде не істейсіз?
а. өз кінәңізді басқа дамның мойнына жұктеуге тырысасыз
б. жай ғана көне саласыз
в. ... жолы бұл ... ... ... ... арасындағы жеңіл әрекеттілік туралы фельетонға қалай қарайсыз?
а.“ Мұндай ойын-сауықты тоқтататын кез келді ғой”
б. “Оларға ұйымдасқан және мәдениетті ... ... ... ... ... неге сонша әуре боламыз”
11. Егер сіз қалаған орын басқа адамға ... ... ... ... ... неге сонша жүйкемді жұқарттым”
б. “Бастыққа оның кейіпі оған ... ғой ... ... ... жолы ... ... Сіз ... фильмді қалай көресіз?
а. қорқасыз
б. зерігесіз
в. нағыз ләззат сезімде боласыз
13. Егер жол тығырығы кесірінен ... ... бара ... сіз:
а. күйгелек күйде боласыз
б. әріптестеріңіздің сізге түсіністікпен қарауына ... ... ... спорт бағытындағы жетістіктеріңізге қалай қарайсыз?
а. міндетті түрде жеңуге тырысасыз
б. өзіңіздің қайта жас ... ... ... Сәті ... өзіңізге қатты ренжисіз.
15. Егер сізге мейрамханада дұрыс қызмет жасамаса не істер едіңіз?
а.жанжалдан қашу ұшін ... ... ... ... оған ... ... мейрамхана басшысына арызданасыз
16. Егер сіздің балаңызды мектепте ренжітсе не істер едіңіз?
а. Мұғаліммен сөйлесер едіңіз
б. жас қылмыскердің ата-анасына ... ... ... ... жауап қайтар деп ақыл бересіз?
17. Сіздің ойлауыңызша , сіз қандай адамсыз?
а.орташа
б. өзіне ... өз ... жете ... ... ... байқамай қағысып қалып, сізден кешірім сұрай ... ... ... ... қайтарасыз?
а. “Кешіріңіз, бұл менің кінәм”
б. “Ештеңе етпейді”
в. “Көзіңізге ... ... ... ... ... ... ... туралы мақала сізге сізге қалай әсер етеді?
а. “Қашан өзі нақты шара қолданады екен.”
б. “Ұрып-соғу керек –ау деп ойлаймын”
в. ... ... ... ... ... де кінәсі бар
20. Сізге қайтадан ... ... деп ... ... бұл жолы ... Сіз қай аңды ... едіңіз?
а. барысты немесе қабыланды
б. үй мысығын
в. аюды
Енді мұқият ... ... ... шығыңыз. Жауап нөмірлерін өосыңыз.
Нәтижелері
36-44 ұпай. Сіз өлшемді тұрде ... ... ... ... өмір ... ... жұріп келесіз.
45 және одан да жоғары ұпай. Сіздің агрессиаңыз тым ... ... ... сіз
ұстамдысыз және басқа дамдарға қатаңдық танытуыңыз жиі ... ... ... сене ... ... ... жететіндігіңізге
сенімдісіз, үйдегі және айналадағыларыңыздың қызығушылықтарын ... ... ... қол ... ... ... ... таңданбайсыз, бірақ аз ... туса ... ... тұрады.
35 және одан төмен ұпайлар. өз ... бен ... сіз ... тұрде бейбіт сүйгішсіз. Бұл сіздің кез-келген
желге иіле ... ... ... деген сөз емес. Дегенмен де көбірек
шешімді болған сізге ... ... еді. ... сіз жеті және одан да көп ... ... үш ... және жетіге жуық сұрақтан бір ұпайдан жинасаңыз, онда сіздің
агрессиаңыздың шектен шыққан ... ... ... ... бұлікітік
мінезге жатады. Сіз алдын-ала ойланбай жасалатын іс–әрекеттер мен ... ... ... Сіз ... көп ... ... және ... өзіңіз құтылып кете алатын жағдайды арандатып аласыз.
2.3. Жас жанұядағы қақтығыстың қарым-қатынастағы психологиялық ... ... ... ... өте жиі екі, үш немесе ... ... ... арасында айырмашылықты табу міндеті тұрады. Ол мысалы
үшін келесі бола алады: жас ... екі ... ... жас заңбұзышулардың заңға қайшы келмейтін қатарластарға
қарағанда психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... ... және жеке фирмалардың жұмысшылары, әр ... ... ... ... және де «көлденен кесу» әдісінде әр ... ... ... ... ... ... дұрыс айырмашылықтан
мамандықтын, статустың, жас жанұядағы екі адамның бір-бірінен өзгешеліктері
немесе орташа портретін қалыптастырады.
Соңғы ... жаңа ... ... менеджер», «табысты саясатшы»,
«табысты сауда өкілі», ... ... ... ... құру ... ... Мұндай түрдегі зерттеулер екі немесе
одан да көп ... ... деп ... болмайды. Кейде 60 адамнан кем
емес таңдау зерттелінеді, кейін бұл таңдаудың ішінен ... ... ... ... және ... ... ... бойынша
берілгендерін бір бірімен сәйкестендіреді. Ең ... ... ... және «табысты емеске» бөлу критериі ретінде табыстылықтын орта
көлемінің көрсеткіші бола алады. Бірақ мұндай бөлу ... ... ... ... адам басқа топта, ал табыстылық бағасынан едәуір
айырмашылығы бар адамдар ... ... болу ... Ол ... нәтижесін өзгертіп немесе топтардың арасында ... ... ... ... үшін «табысты» және «табысты емес» топты қатан түрде
бөлуге болады, біріншісінен стандартты ... ¼ -тен кем емес ... ... ... ал ... ... ... ауытқуының ¼ -тен кем
емес мәннің орташа өлшемінен төмендегілерді қосамыз. Осында орташа көлемнің
зонасында (М±1/4σ) ары ... ... ... Егерде үлестіру
нормалділіктен айырмашылығы көп болса, ондай ... көп болу ... ... үшін 2 емес 3 ... ... ... жоғары, орташа және төменгі кәсіби табыстылық.
Не ғұрлым топта сынаушылар аз ... сол ... ... ... ... ... аз, ... кіші n бойынша көп ... ... мәні ... үлкен n –ге қарағанда.
Сонымен, сынаушыларды қатан емес түрде топтарға ... ... ... ... ... ... ... таңдаудың деңгейлік көрсеткіштерін салыстыру диагностикалық,
оқыту, психокоррекциялық және басқа кешендік бағдарламалардың қажетті
бөлігі бола ... Ол ... ... ... ... назар
аударуға көмектеседі және нақты топтың бейімделуінде есептелінуі керек.
Берілген бөлімде қарастырылынып жатқан ... ... ... екі ... ... яғни әр түрлі сынаушылардан тұратын екі ... көп ... ... жатырмыз. Бір таңдауға кірген сынаушы
екінші таңдауға кіре алмайды. Оған ... егер біз бір ... ... рет ... ... ... онда ... алдымызда
байланысты немесе тәуелді мәлеметтердің таңдаулары.
Бір таңдаудан алынған екі не ... көп ... ... үшінші
бөлімде қарастырылынады.
Қандай да бір критеридің ... ... ... ... таңдау
сәйкестендіріліп жатыр және оның көлемінің негізінде қабылданады.
Розенбаумның Q – ... ... ... екі ... арасында қандайда бір белгінің деңгейі
бойынша ... ... ... ... Әр ... ... кем ... керек.
Критеридің сипатталынуы
Ол қандайда бір белгі бойынша 2 таңдаудың арасындағы айырмашылықты тез
бағалауға мүмкіншілік беретін өте қарапайым параметрикалық емес ... Q ... ... ... ... олар шыныменде жоқ
екендігін айтпайды.
Мұндай жағдайда Фишердің φ* критериін қолдану керек. Егерде Q критерий
p ≤0,01 деңгей мәнділігі бар ... ... ... ... онда ... шектелініп басқа критериді қолдануда қиыншылықтарға
ұрынбау мүмкін.
Мәлеметтер реттік шкалада берілген кезде критерий қолданылады. ... ... ... ... ... Q критеридің көмегімен
сәйкестендіру мүмкін ... ... ... ... 3 мәні ғана ... 1, 2
және 3 айырмашылықты орнату өте қиын болады. Розенбаум ... ... ... ... етеді.
Критеридің қолданылуы белгінің мәнін таңдауда белгінің өсу немесе азаю
бойынша жинақталынуынан басталынады. Әр сынаушының ... ... ... дұрыс. Онда бізді қызықтыратын белгі бойынша 2
қатар мәндерді жинақтыруы жеңіл ... ... біз ... мәндер
диапазоны сәйкес болатындығын көре аламыз, ал жоқ болса бір мән қатары (S1)
қаншалықта «жоғары», ал екіншісі ( S2) - ... ... көре ... және ... ... ... үшін бірінші қатарды (таңдау, топ)
мәні көп, ал екінші қатар – мәндері төмен деп санауға ұсынылады.
Гипотезалар
Н0: 1 ... ... ... 2 ... белгі деңгейінен аспайды;
Н1: 1 таңдаудағы белгі деңгейі 2 ... ... ... ... ... эксперименттің шамалған жас жанұядағы қақтығыстың қарым-
қатынастағы психологиялық ... ... ... отбасын құрған ер
және әйелдер алынды 1.1. Кестеде ұсынылған.
1.1. Кестесі
Ерлер (n1 = 14) және ... (n2 ... ... ... әсерінің индивидуалды
мәні
| Ерлер | ... ...... ... ... ... ... |
|коді ... ... коді ... |
| ... туу | ... туу |
| ... ... ... |
| | | ... |
|1 Н.А. |136 |1 Н.Т. |126 |
|2 К.А. |136 |2 О.Қ. |127 |
|3 К.Е. |136 |3 Е.Ұ. |132 |
|4 Ж.А. |132 |4 Қ.Ү. |120 |
|5 С.А. |135 |5 Н.Ж. |119 |
|6 Р.А. |132 |6 Ұ.Ш. |126 |
|7 Т.А. |131 |7 М.Ұ. |120 |
|8 Қ.А. |132 |8 К.Қ. |123 |
|9 Ғ.И. |121 |9 Р.Ш. |120 ... Қ.А. |127 |10 Р.Н. |116 ... Д.А. |136 |11 Ж.К. |123 ... К.Қ. |129 |12 Н.Қ. |115 ... Б.Л. |136 |  | ... Ұ.Қ. |136 |  |  ... ... мәнін реттеп, гипотезаларын шығарайық:
Н0: Ерлер жанұядағы қарым-қатынаста қақтығыстың туу ... ... ... емес;
Н1: Әйелдер жанұядағы қарым-қатынаста қақтығыстың туу себептерінің
көрсеткіші ... ... ... ... ... туу ... ... азаю бойынша реттелінуі
|Ерлер | ... |
|1 Н.А. |136 | | |
|2 К.А. |136 | | |
|3 К.Е. |136 |  | |
|4 Ж.А |135 |  |  |
| 5 С.А. |134 | | |
|6 Р.А. |132 |1 Н.Т. |132 |
|7 Т.А. |132 | | |
|8 Қ.А. |132 | | |
|9 Ғ.И. |132 | | ... Қ.А. |131 | | ... Д..А |129 | | ... К.Қ. |127 |2 О.Қ. |127 |
| | |3 Е.Ұ. |126 |
| | |4 Қ.Ү. |126 ... Б.Л. |124 | | |
| | |5 Н.Ж. |123 |
| | |6 Ұ.Ш. |123 ... Ұ.Қ. |121 | | |
| | |7 М.Ұ. |120 |
| | |8 К.Қ. |120 |
| | |9 Р.Ш. |120 |
| | |10 Р.Н. |119 |
| | |11 Ж.К. |116 |
| | |12 Н.Қ. |115 ... ... біз қатарларды дұрыс белгіледік: бірінші ... ... ... ал екіншісі «төменгі» - әйелдердің қатары.
2.2. Кесте бойынша екінші қатарды максималды мәнінен жоғары: S1=5 ... ... ... анықтайды.
Енді 1 қатардың минималды мәнінен аз S2=6 2-ші қатардағы ... ... ... ... =S1+S2=5+6=11
Қосынды 1 кесте 2 бойынша n1 =14, n2 = 12 үшін Q ... ... ... таңдау арасында айырмашылық көп болса, сол ғұрлым Q көлемі
жоғарады. QэмпQкр (р≤0,01)
Жауабы: Н0 қабылданбайды.
Н1 ... ... ... ... қақтығыстың туу
себептерінің көрсеткіші ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Девиантты мінез көрсетудің себебі, оларға көмек түрлері3 бет
Жанұя қызметының әлуметтык психологилық аспектісі8 бет
Жанұяның құрамы және түрлері6 бет
Ислам ахлағы63 бет
Ислами тәрбие беру27 бет
Оқушыларды жан-жақты дамытуда мектеп пен жанұяның бірлескен педагогикалық жұмыстары58 бет
Қарым-қатынас психологиясы7 бет
Әйелдер қылмыстық әрекетінің психологиялық негізі туралы10 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь