Алаш қозғалысы және Атбасар өңірі


Алаш қозғалысына қатысты әрбір дерек біз үшін маңызды болуы тиіс. Өйткені бұл ұлт-азаттық қозғалыс халқымызды ұйыстыруға, дербес мемлекет құруға, ең бастысы – ұлтымыздың рухын көтеруге арналған ұлы шара еді. Тәуелсіздік алған жылдан бері қарай Алаш қозғалыс туралы жүйелі зерттеулер жүргізіліп келеді. Бұл құптарлық қадам. Өйткені осы айтулы қозғалыстың тарихын тану – халқымыз жүріп өткен жолдарды саралаумен бірге, ұлттық болмысымызды түгендеу болатындығы сөзсіз.
Елімізге белгілі ақын Серік Тұрғынбекұлы 2007 жылы 23 тамызында «Астана хабары» газетінде «Менің ақындық тұсауымды кескен Мұқағали» атты сұхбатында: «Міржақып Дулатов төрт жыл Атбасарда тұрған. Ол жайында Гүлнар апайдың жазбаларында бар. Атбасар Алаштың орталығы болған», - деген тамаша бір пікір көзіме оттай басылды. Осы пікірді анықтай түсейін деген мақсатпен Секеңмен кездесіп пікір алыстым. Ұмытпасам «Жұлдыз» журналының 1993 жығы 3-і не 4-ші санында ма екен. Атбасарда тұрып жатқан Міржақып Дулатовтың Қарсақпай жағына бармақшы болғанда қасына атқышы болып Серік болған. Жол жағдайын жақсы білетін қарт адамның естелігі жарияланды. Естелікте М.Дулатов пен Атбасардан шыққан олар жолшыбай Қарақытын жағымен жақсы көң бойында отырған елге соққандарын, бұл өңірдегі көптеген адамдардың Міржақыпты жақсы қарсы алғандығы туралы әңгімелейді.
Секеңнің жоғарыда айтылған пікірін жандандыра кететін бір жай, 1915 жылдың күз айында Атбасарлық оқыған зиялы бір топ азаматтары бір-екі ай дайындық жұмыстарын жүргізгеннен кейін М.Дулатов «Бақытсыз Жамал» романы бойынша жасалған пьесаны сахнаға қояды. Бұл кез I дүниежүзілік соғыстың жүріп жатқан кезі. Соғыста ауыр шығынға ұшыраған патша үкіметіне көмек көрсету мақсатында ел ішінде шаралар жүргізіліп жатқан кез. Сөзіміз дәлелді болу үшін мына бір деректі келтіре кеткенді орынды ғой деп есептедім. «Алаш қозғалысы» атты жинақтың (Алаш қозғалысы, 2 том, 2005), 2-томында (430 бет) Х.Р.Сүтішевтің «Из политической истории г.Атбасара» деген мақаласында 1915 жылдың маусым айында М. Дулатов Атбасар қаласына келіп, Атбасардағы полицей басқармасында жұмыс істейтін – Мешінбаев Сыздық деген азаматтың үйіне тоқтағанын, ол үйге кеңеске шақырылғандардың тізімі айтылады, қаралған мәселелер туралы айта келе: «По окончания совещания Мешнбаев говорить Майкутову: Дайте Ваше слово, что вы будете помогать М.Дулатову, который специально приехал от имени лидера

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Баянбай Хұсайынов
Л.Н.Гумилев атындағы
Еуразия ұлттық университетінің
доценті, тарих ғылымдарының кандидаты

АЛАШ ҚОЗҒАЛЫСЫ ЖӘНЕ АТБАСАР ӨҢІРІ

Алаш қозғалысына қатысты әрбір дерек біз үшін маңызды болуы тиіс.
Өйткені бұл ұлт-азаттық қозғалыс халқымызды ұйыстыруға, дербес мемлекет
құруға, ең бастысы – ұлтымыздың рухын көтеруге арналған ұлы шара еді.
Тәуелсіздік алған жылдан бері қарай Алаш қозғалыс туралы жүйелі зерттеулер
жүргізіліп келеді. Бұл құптарлық қадам. Өйткені осы айтулы қозғалыстың
тарихын тану – халқымыз жүріп өткен жолдарды саралаумен бірге, ұлттық
болмысымызды түгендеу болатындығы сөзсіз.
Елімізге белгілі ақын Серік Тұрғынбекұлы 2007 жылы 23 тамызында
Астана хабары газетінде Менің ақындық тұсауымды кескен Мұқағали атты
сұхбатында: Міржақып Дулатов төрт жыл Атбасарда тұрған. Ол жайында Гүлнар
апайдың жазбаларында бар. Атбасар Алаштың орталығы болған, - деген тамаша
бір пікір көзіме оттай басылды. Осы пікірді анықтай түсейін деген мақсатпен
Секеңмен кездесіп пікір алыстым. Ұмытпасам Жұлдыз журналының 1993 жығы 3-
і не 4-ші санында ма екен. Атбасарда тұрып жатқан Міржақып Дулатовтың
Қарсақпай жағына бармақшы болғанда қасына атқышы болып Серік болған. Жол
жағдайын жақсы білетін қарт адамның естелігі жарияланды. Естелікте
М.Дулатов пен Атбасардан шыққан олар жолшыбай Қарақытын жағымен жақсы көң
бойында отырған елге соққандарын, бұл өңірдегі көптеген адамдардың
Міржақыпты жақсы қарсы алғандығы туралы әңгімелейді.
Секеңнің жоғарыда айтылған пікірін жандандыра кететін бір жай, 1915
жылдың күз айында Атбасарлық оқыған зиялы бір топ азаматтары бір-екі ай
дайындық жұмыстарын жүргізгеннен кейін М.Дулатов Бақытсыз Жамал романы
бойынша жасалған пьесаны сахнаға қояды. Бұл кез I дүниежүзілік соғыстың
жүріп жатқан кезі. Соғыста ауыр шығынға ұшыраған патша үкіметіне көмек
көрсету мақсатында ел ішінде шаралар жүргізіліп жатқан кез. Сөзіміз дәлелді
болу үшін мына бір деректі келтіре кеткенді орынды ғой деп есептедім. Алаш
қозғалысы атты жинақтың (Алаш қозғалысы, 2 том, 2005), 2-томында (430 бет)
Х.Р.Сүтішевтің Из политической истории г.Атбасара деген мақаласында 1915
жылдың маусым айында М. Дулатов Атбасар қаласына келіп, Атбасардағы полицей
басқармасында жұмыс істейтін – Мешінбаев Сыздық деген азаматтың үйіне
тоқтағанын, ол үйге кеңеске шақырылғандардың тізімі айтылады, қаралған
мәселелер туралы айта келе: По окончания совещания Мешнбаев говорить
Майкутову: Дайте Ваше слово, что вы будете помогать М.Дулатову, который
специально приехал от имени лидера-нашего уважаемого Букейханова Алихана,
который в данное время находиться в г. Москве. Он уже договорился с
некоторыми министрами, царской и Государственный Думой, которые уже обещали
ему, что по окончании войны все будет сделано для киргизского населения
(том 2, 131 бет) (астын сызған біз – Б.Х.) – деген жолдар бар. Бұл арада
ерекше көңіл аударарлық жай – патша минстрлері және Мемлекеттік Думаның
депутаттарымен не мәселе жөнінде келісім сөз жүргізгені және соғыс
аяқталғаннан кейін қазақ халқына все будет сделано деген уәдесі жөнінде
болды екен деген ой. Бұл бір. Екіншіден, М.Дулатов келгеннен кейін көп
ұзамай, атбасарлық қазақ табылады, оның Бақытсыз жамал романы бойынша
пьеса дайындап, оны сахнаға қоюға әзірлік жасайды. Сонда осы пьеса романды
пьеса ретінде дайындаушы кім болғаны, мүмкін Міржақып Дулатовтың өзі
мұрындық болды ма деген ой туындайды. Үшіншіден, осы пьесаны қою барысында
оны көруге жиналғандардан түскен қаржыны үкімет орындарына аудару арқылы
Қырғыз халқы да Отан қорғауды қолдап отыр деген пікірді жасанды түрде
болса да көрсетуге тырысқан болар деген ойға келесің, яғни үкімет
орындарымен келіссөз жүргізіп жатқан Ә.Бөкейхановты қолдау ғой!
Төртіншіден: қазақ даласында сахна өнерінің пайда болу тарихына көз
салсақ, Қазақ тарихында айтылғандай XX ғасырдың бас кезінде жұрт жиналған
ойындарда шағын сахналық көріністер болды дегеннен басқа дерек жоқ. Тек
қазақ әдебиет тарихында М.Әуезовтың Еңлік-Кебек 1917 ж. Абай ауылында
қойылды деп жүрміз. Олай болса Бақытсыз Жамал қазақ сахна тарихында ең
алғашқы ресми түрде (ең алғаш Атбасар қаласында) 1915 жылы қойылды деп
айтуға болады және осы қойылымнан жиналған қаражат I дүниежүзілік соғыс
кезінде қазақ халқының Отан қорғау қорына берген ұжымдасқан түрде жәрдемі
деп қараған жөн болар. Бұл жағдайды кеңес өкіметінің кезінде айтылып
жүргендей патша үкіметімен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Алаш қозғалысы
Алаш қозғалысы және Алаш Орда тарихы
Алаш қозғалысы тарихы
Алаш қозғалысы және алашорда үкіметінің тарихи деректері
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы
Алаш қозғалысы мен Алашорда үкіметінің шын тарихы
Біртұтас алаш идеясы және Шығыс Түркістан ұлт-азаттық қозғалысы жайында
Алаш қозғалысы және оның қазақ халқының ұлт-азаттық күресіндегі рөлі
«Алаш» партиясы және Алаш орда үкіметі
Алаш қозғалысы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь