Алаш қозғалысы және Атбасар өңірі

Алаш қозғалысына қатысты әрбір дерек біз үшін маңызды болуы тиіс. Өйткені бұл ұлт-азаттық қозғалыс халқымызды ұйыстыруға, дербес мемлекет құруға, ең бастысы – ұлтымыздың рухын көтеруге арналған ұлы шара еді. Тәуелсіздік алған жылдан бері қарай Алаш қозғалыс туралы жүйелі зерттеулер жүргізіліп келеді. Бұл құптарлық қадам. Өйткені осы айтулы қозғалыстың тарихын тану – халқымыз жүріп өткен жолдарды саралаумен бірге, ұлттық болмысымызды түгендеу болатындығы сөзсіз.
Елімізге белгілі ақын Серік Тұрғынбекұлы 2007 жылы 23 тамызында «Астана хабары» газетінде «Менің ақындық тұсауымды кескен Мұқағали» атты сұхбатында: «Міржақып Дулатов төрт жыл Атбасарда тұрған. Ол жайында Гүлнар апайдың жазбаларында бар. Атбасар Алаштың орталығы болған», - деген тамаша бір пікір көзіме оттай басылды. Осы пікірді анықтай түсейін деген мақсатпен Секеңмен кездесіп пікір алыстым. Ұмытпасам «Жұлдыз» журналының 1993 жығы 3-і не 4-ші санында ма екен. Атбасарда тұрып жатқан Міржақып Дулатовтың Қарсақпай жағына бармақшы болғанда қасына атқышы болып Серік болған. Жол жағдайын жақсы білетін қарт адамның естелігі жарияланды. Естелікте М.Дулатов пен Атбасардан шыққан олар жолшыбай Қарақытын жағымен жақсы көң бойында отырған елге соққандарын, бұл өңірдегі көптеген адамдардың Міржақыпты жақсы қарсы алғандығы туралы әңгімелейді.
Секеңнің жоғарыда айтылған пікірін жандандыра кететін бір жай, 1915 жылдың күз айында Атбасарлық оқыған зиялы бір топ азаматтары бір-екі ай дайындық жұмыстарын жүргізгеннен кейін М.Дулатов «Бақытсыз Жамал» романы бойынша жасалған пьесаны сахнаға қояды. Бұл кез I дүниежүзілік соғыстың жүріп жатқан кезі. Соғыста ауыр шығынға ұшыраған патша үкіметіне көмек көрсету мақсатында ел ішінде шаралар жүргізіліп жатқан кез. Сөзіміз дәлелді болу үшін мына бір деректі келтіре кеткенді орынды ғой деп есептедім. «Алаш қозғалысы» атты жинақтың (Алаш қозғалысы, 2 том, 2005), 2-томында (430 бет) Х.Р.Сүтішевтің «Из политической истории г.Атбасара» деген мақаласында 1915 жылдың маусым айында М. Дулатов Атбасар қаласына келіп, Атбасардағы полицей басқармасында жұмыс істейтін – Мешінбаев Сыздық деген азаматтың үйіне тоқтағанын, ол үйге кеңеске шақырылғандардың тізімі айтылады, қаралған мәселелер туралы айта келе: «По окончания совещания Мешнбаев говорить Майкутову: Дайте Ваше слово, что вы будете помогать М.Дулатову, который специально приехал от имени лидера
        
        Баянбай Хұсайынов
Л.Н.Гумилев атындағы
Еуразия ұлттық университетінің
доценті, тарих ғылымдарының кандидаты
АЛАШ ҚОЗҒАЛЫСЫ ЖӘНЕ АТБАСАР ӨҢІРІ
Алаш қозғалысына қатысты әрбір дерек біз үшін ... ... ... бұл ... қозғалыс халқымызды ұйыстыруға, дербес мемлекет
құруға, ең бастысы – ұлтымыздың рухын ... ... ұлы шара ... ... ... бері ... Алаш қозғалыс туралы жүйелі зерттеулер
жүргізіліп келеді. Бұл құптарлық қадам. Өйткені осы ... ... тану – ... ... ... жолдарды саралаумен бірге, ұлттық
болмысымызды түгендеу болатындығы сөзсіз.
Елімізге белгілі ақын ... ... 2007 жылы 23 ... ... ... ... ... тұсауымды кескен Мұқағали» атты
сұхбатында: «Міржақып Дулатов төрт жыл Атбасарда тұрған. Ол жайында Гүлнар
апайдың ... бар. ... ... орталығы болған», - деген тамаша
бір пікір көзіме оттай басылды. Осы пікірді анықтай түсейін ... ... ... пікір алыстым. Ұмытпасам «Жұлдыз» журналының 1993 жығы 3-
і не 4-ші санында ма ... ... ... ... ... Дулатовтың
Қарсақпай жағына бармақшы болғанда қасына атқышы ... ... ... ... ... ... қарт ... естелігі жарияланды. Естелікте
М.Дулатов пен Атбасардан шыққан олар жолшыбай Қарақытын жағымен жақсы ... ... елге ... бұл ... ... адамдардың
Міржақыпты жақсы қарсы алғандығы туралы әңгімелейді.
Секеңнің жоғарыда ... ... ... ... бір жай, 1915
жылдың күз айында Атбасарлық оқыған зиялы бір топ азаматтары ... ... ... ... кейін М.Дулатов «Бақытсыз Жамал» романы
бойынша жасалған пьесаны сахнаға қояды. Бұл кез I ... ... ... ... Соғыста ауыр шығынға ұшыраған ... ... ... ... ел ... ... жүргізіліп жатқан кез. Сөзіміз дәлелді
болу үшін мына бір деректі ... ... ... ғой деп ... ... атты жинақтың (Алаш қозғалысы, 2 том, 2005), 2-томында (430 бет)
Х.Р.Сүтішевтің «Из ... ... ... ... ... ... ... айында М. Дулатов Атбасар қаласына келіп, Атбасардағы полицей
басқармасында жұмыс ...... ... деген азаматтың үйіне
тоқтағанын, ол үйге кеңеске ... ... ... ... ... айта ... «По ... совещания Мешнбаев говорить
Майкутову: Дайте Ваше слово, что вы будете помогать ... ... ... от ... ... ... ... Алихана,
который в данное время находиться в г. Москве. Он уже ... ... ... ... и ... ... которые уже обещали
ему, что по окончании войны все ... ... для ... населения»
(том 2, 131 бет) (астын сызған біз – Б.Х.) – ... ... бар. Бұл ... ... аударарлық жай – патша минстрлері және Мемлекеттік ... не ... ... ... сөз жүргізгені және соғыс
аяқталғаннан кейін қазақ халқына «все ... ... ... уәдесі жөнінде
болды екен деген ой. Бұл бір. ... ... ... ... ... ... қазақ табылады, оның «Бақытсыз жамал» романы бойынша
пьеса дайындап, оны сахнаға қоюға әзірлік жасайды. ... осы ... ... ... ... кім ... ... Міржақып Дулатовтың өзі
мұрындық болды ма деген ой ... ... осы ... қою ... көруге жиналғандардан түскен қаржыны үкімет орындарына ... ... ... да Отан ... қолдап отыр» деген пікірді жасанды түрде
болса да ... ... ... ... ойға ... яғни үкімет
орындарымен келіссөз жүргізіп жатқан Ә.Бөкейхановты қолдау ғой!
Төртіншіден: қазақ ... ... ... ... болу ... көз
салсақ, «Қазақ тарихында» айтылғандай XX ғасырдың бас кезінде жұрт жиналған
ойындарда шағын сахналық ... ... ... ... ... жоқ. ... әдебиет тарихында М.Әуезовтың «Еңлік-Кебек» 1917 ж. Абай ауылында
қойылды деп жүрміз. Олай ... ... ... қазақ сахна тарихында ең
алғашқы ресми түрде (ең алғаш Атбасар қаласында) 1915 жылы ... ... ... және осы ... ... қаражат I дүниежүзілік соғыс
кезінде қазақ халқының Отан қорғау қорына берген ұжымдасқан түрде ... ... жөн ... Бұл ... ... ... ... айтылып
жүргендей патша үкіметімен «ауыз жаласу» емес, алаш азаматтарының патша
үкіметі орындарымен қазақ халқының тәуелсіздік ... ... ... түрі деп ... жөн сияқты. Орыс халқымен бірге Отанды сыртқы жаудан
қорғау жолында спектакльден түскен қаржы қорға аударылғаны ... ... ... бетінде жарияланған көрінеді. Бұл қазақ зиялыларының бір
тобының ... ... ... үкімет орындарымен ымыраға ... ... ... кейін патшадан «біз де отан қорғау жолында
қолдау көрсеттік, ... да ... ... ... өзін-өзі басқаруға
берулерің керек»,- деген ойдан туындаған болуы керек.
Кейіпкерлерді ойнаушылардың қатарында Хасен Кошанбаев – 1937 ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп Халық
Комиссары, Батыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы ... 1938 жылы 25 ... ... ... атылған 39 адамның тізімінде
Сәкен Сейфуллинмен қатар Хасен Кошанбаевтың есімі де бар. ... ... ... оның ... және Әбілқасен Аңсағаев – Атбасар ... ... ... ... ... ... ... уездік
қазақ комитетінің мүшесі және тағы басқалар да бар.
Сахна қойылымына ... ... ... ... қалалық
музейінде (архивте) сақталған. Өлкетанушы, жазушы Клара ... ... ... ... ... Алаш ... ... бар. Енді сол өңірде Алаш ісінің өркендеуіне үлес қосқан тұлғалар
жөнінде айта кеткені жөн санап ... Алаш ... ... ... ... ... ... тегі – «Анағаев» деп берілген.
Аңсағаев Әбілқасен – өткен ғасырдың ... ... ... ... аты) – ... Атбасар уездік қазақ комитетінің
мүшесі, оған ... ... ... үкіметтің уездік комитетінің мүшесі
болған.
Ә.Аңсағаев 1985 жылы ... ... ... Жарқайың ауданы,
Державинка қаласының іргесіндегі Гостелло кеңшарында дүниеге келген. (XX
ғасырдың 30 ... ... ... ... ... Руы Бағаналы-
Жабай Әлібек табынан. 1930 жылы ұжымдастыру ... оны ... ... ... ... Темір қаласына жер аударып, одан
екі үш жыл ... ... ... ... ... деп, ... Қырғызстанға барған. Ағайын-туыстарымен, отбасымен Рыбачье деген
жерде тұрады. Ош ... ... ... ... ... соңғы кезінде Тәжікстанның Ленинобад қаласында тұрып, 1949 жылы
сал ауруынан қайтыс болады. Тілеміс, Әділхан, Асылхан ... ... ... қатысқан. Қазір Қырғызстан Республикасының ... ... ... ... қарындасы Жамал апай академик Кәрім Мыңбаевтың
туған ағасы, Тұрысбектің зайыбы. Тұрысбек ... Арқа ... ... орнатуға белсене араласқан. С.Мұқановтың «Өмір мектебі» кітабында:
«Айналайын Кеңес өкіметінің арқасында самолетке де отырдық қой» дейтін ... осы ... ... қыз баласы – Роза Тұрысбекқызы апамыз (82 ... ... ... ... ... ... інісі - Әбіқайдың баласы –
Нәзірше – ... ... ... ... Барлығының фамилиялары
Танабаев.
Қозғалысқа қатысты әдебиеттерде Нұрмахамедов Хасен туралы ... ... ... Есіл ... ... ... ... Ақмола
облысы, Жарқайың ауданы, «Тассуат» ауылында туған. Руы – Қарауыл, оның
ішінде Тоқтауыл, ... ... ... ...... ... туралы» еңбегінде Бақсылардың ішінде бұл күнде ел арасына аты ... ... бірі ... ... ... ... ... шөбересі.
Шүмен бақсының бейіті Тассуат ауылының іргесінде (Солтүстік-батысында)
жатыр. Басанда ... 160 см. ... көк тас ... ... ... ... ... ауылындағы орта мектепке Хасен
Нұрмұханбетовтың аты берілген. Ол 1937 жылы ... ... ... ... 1938 жылы ... тағы басқалар да атылған 39 адамның бірі. Бұл
арада анықтайтын бір жай Алаш ... 2-том 2005 ж. ... 20 ... ... Орал ... ... деп көрсетілген және Н.Хасен
1900 жылы туған болса, 17 жасында сиезге ... ... ... ба? ... ... ... айқындауы қажет деп ойлаймын.
Алаш қозғалысының тарихы Қазақстанның әр өлкесінде осы ... ... ... олар ... ... ... ... деп ойлаймын.
Бүтіндік, бірлік,
Ерсі боп,
Жатқанда мал-жан енші боп.
Тіліміз ғана тұрыпты
Елші боп, әрі емші боп,
Сол ғана ... ... ... ... ... ғана қалған бөлінбей –
Жүректей,
Күндей,
Ождандай.
Жұбан Молдағалиев

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Іле өңірінің ортағасырлық қалаларының заттай мәдениеті36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь