Биология сабағында сыни ойлау арқылы оқушы құзыреттілігін қалыптастыру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Сын тұрғысынан ойлау технологиясын оқу үрдісінде қолдану ... ... ... ... ... ... 14
1.2 Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиялық сабақтың дәстүрлі әдіс.тәсілмен жүретін сабақтан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
1.3 . Сын тұрғысынан ойлау технологиясының стратегияларына тоқталу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

2. БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА СЫНИ ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ДАМЫТУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Сыни тұрғыдан ойлау арқылы оқушылардың ақпараттық құзыретілігін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
2.2 Сыни ойлау технологиясының көмегімен оқушының мәденитанымдық құзыреттілігін қалыптастырып,шығармашылық қабілетін дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3 Сыни тұрғыдан ойлау арқылы оқушының әлеуметтік.еңбек құзыреттілігін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4 Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының нәтижелігін
бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
«Келер ұрпақ алдында зор жауапкершілік жүгін арқалап келеміз» деген елбасы Н.Назарбаевтың сөзі бекер айтылған жоқ. Еліміздің болашағы көркейіп, өркениетті елдер қатарына қосылуы бүгінгі ұрпақ бейнесінен көрінеді. Осыдан барып жас ұрпақтың бойындағы іскерлік қабілетін ашу және оларды шығармашылыққа баулу,оқушылардың құзыреттіліктерін дамыту туындайды. Әрбір мемлекеттің өсіп - өркендеуінің, бәсекеге қабілетті болуының ең басты ошағы ұстаз берген білім. Сондықтан да дамудың ең биік көкжиегінен көрінгісі келетін кез келген мемлекет, ең алдымен, білім беру саласын жолға қойып, сапасын көтеруді мақсат етеді. Ендеше осындай бәскеге қабілетті, рухы биік ұрпақ тәрбиелеу жаңа формация мұғалімінің еншісіне тиері анық. Қоғам дамуында білім берудің ең маңызды мәселе екендігі белгілі.
ХХІ ғасыр – ғылым ғасыры. Сондықтан жас ұрпаққа, жас буынға жаңаша білім беру жолында түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр. Жеке тұлға, яғни, дарынды, шығармашылық тұлға қалыптастыру білім мен тәрбие берудегі мемлекеттік істің ең маңыздысы. Мақсатты білім беру – тұлға дамуын жүзеге асыратын мәселе. Адамзат баласының өз ұрпағын оқыту тәрбиелеудегі ең озық тиімді ізденістерін, тәжірибелерін жалғастырып, тың жолдар іздеу педагогиканың озық үлгілерін жаңашылдықпен дамыту жалғаса бермек.
Қазіргі кездегі білім берудегі негізгі мақсат – жан-жақты білімді, өмір сүруге бейім, ой-тұлғасы бар адамгершілігі жоғары, қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады. Осы орайда білім берудің негізгі мақсатына жаңа технологиялар үлкен көмек көрсетуде. Жаңа технологиялар теориялық тұрғыда дәлелденіп, тәжірибеде жақсы нәтижелер беруде. Жаңа педагогикалық технологияларды күнделікті сабақ үрдісінде пайдалану үшін, әр мұғалім алдында отырған оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, педагогтік мақсатына, мүддесіне сай, өзінің шеберлігіне орай таңдап алады. Бұл жаңа технологиялар-оқушылардың шығармашылық қабілеттерін, терең ойлай білуін, құзыреттіліктерін, теориялық негіздерін, эстетикалық көзқарастарын, пайымдауын, баға беруін, танымдық белсенділігін дамытуға бағытталған. Жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісін жаңаша дамыту, яғни оның нәтижесінің жоғарғы деңгейде болуын қадағалау жаңашыл педагогтардың қолында.
        
        «Биология сабағында сыни ойлау  арқылы оқушы құзыреттілігін қалыптастыру»
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
1. СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНЫҢ
ТАРИХЫ.................................................................
.......................................6
1. Сын тұрғысынан ойлау ... оқу ... Сын ... ... ... ... ... дәстүрлі әдіс-
тәсілмен жүретін сабақтан
айырмашылығы...........................................................
..23
1.3 . Сын тұрғысынан ойлау технологиясының стратегияларына
тоқталу.....................................................................
.......................................................28
2. БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА СЫНИ ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫ
ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН
ДАМЫТУ......................................................................
.................................................
2.1 Сыни ... ... ... ... ... ... Сыни ... технологиясының көмегімен оқушының ... ... ... ... Сыни ... ... ... оқушының әлеуметтік-еңбек құзыреттілігін
қалыптастыру................................................................
................................
2.4 Сын ... ... ... ... нәтижелігін
бағалау....................................................................
...................................
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...................................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... зор ... ... арқалап келеміз» деген
елбасы Н.Назарбаевтың сөзі бекер айтылған жоқ. Еліміздің ... ... ... ... ... ... ... бейнесінен көрінеді. Осыдан
барып жас ұрпақтың бойындағы ... ... ашу және ... ... құзыреттіліктерін дамыту туындайды. Әрбір
мемлекеттің өсіп - ... ... ... ... ең ... ... берген білім. Сондықтан да дамудың ең биік ... ... кез ... ... ең ... білім беру саласын жолға қойып,
сапасын ... ... ... ... осындай бәскеге қабілетті, рухы биік
ұрпақ тәрбиелеу жаңа формация мұғалімінің еншісіне тиері ... ... ... ... ең маңызды мәселе екендігі белгілі.
ХХІ ғасыр – ғылым ғасыры. Сондықтан жас ұрпаққа, жас буынға ... ... ... түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр. Жеке тұлға, яғни, дарынды,
шығармашылық тұлға ... ... мен ... берудегі мемлекеттік істің
ең маңыздысы. Мақсатты білім беру – тұлға дамуын жүзеге асыратын мәселе.
Адамзат ... өз ... ... ... ең озық тиімді
ізденістерін, тәжірибелерін жалғастырып, тың ... ... ... ... ... ... жалғаса бермек.
Қазіргі кездегі білім берудегі негізгі мақсат – жан-жақты білімді, ... ... ... бар ... жоғары, қабілетті жеке тұлғаны
қалыптастыру болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетуде. Жаңа ... ... ... ... жақсы нәтижелер беруде. Жаңа педагогикалық
технологияларды күнделікті ... ... ... ... әр мұғалім
алдында отырған оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, педагогтік
мақсатына, мүддесіне сай, өзінің ... орай ... ... Бұл ... ... ... терең ойлай білуін,
құзыреттіліктерін, теориялық негіздерін, эстетикалық көзқарастарын,
пайымдауын, баға ... ... ... ... ... ... ... мектептердегі оқу-тәрбие үрдісін жаңаша дамыту, яғни оның
нәтижесінің жоғарғы деңгейде болуын ... ... ... ... ... технология» терминін енгізді. Бұл жаңашыл
педагогтардың мақсаты-оқушылардың ... ... ... ету, ... жеке ... ... ... негіз болу. Осыған орай қазірде
педагогикалық технологиялар көп ... ... ... келтірер болсам:
Ынтымақтастықта оқыту ... ... ... беруді
ізгілендіру технологиясы», П.М.Эрдниевтің «Дидактикалық ... ... Л. С. ... ... В.В.Давыдовтің
«Дамыта оқыту технологиясы», В.М.Монаховтың «Модульдік оқыту технологиясы»,
«Проблемалық ... ... ... ... ... ... технологиясы», С.Н.Лысенконың «Түсіндіре басқарып оза оқыту
технологиясы», ... ... ... ... ... ... Сын ... ойлау арқылы оқыту технологиясы»
т.б көптеген технологиялар енгізілді. Білім беру ... ... ... те жеке ... ... ... болды. Жеке тұлғаға жету үшін әр
оқушының қабілетін танып, біліп, дамытып, шыңдап, жөн ... ... ... ... ... оқытудың жаңа технологияларын пайдалана
отырып, білім сапасын арттыру, мазмұнын байыту, оқу үрдісін жетілдіру, жан-
жақты дамыған, ... ... бай жас ... ...... ... бірі. Бұның өзі оқушылардың өз бетімен жұмыс
жасау, даму, ... әр ... ... ... ашу мұғалімдер
қауымына зор міндеттер жүктейді.
Халқымыздың ардақты ұлдарының бірі Міржақып ... ... ... үміт – ... Теңдікке жетсек те, жұрттығымызды сақтасақ та,
дүниедегі сыбағалы орнымызды алсақ та, бір ғана ... ... ... ... ... ... – оқу. Надан жұрттың күні – қараң,
келешегі - ... деп ... ... ... ... қара ... ... қоғам талабына сай шебер мұғалім болу ... ... ... ... Ал жаңа ... ... деген кім бұл сұраққа жауап
іздейтін болсақ, Қазақстан Республикасының жаңа ... ... ... ... ... ... ... дағды мен педагогикалық
дарыны қалыптасқан жаңалыққа құмар, рухани дүниесі бай, ... ... жеке ... деп көрсетілген, яғни ол ізгілігі мол, әр іске
жаңашылдықпен үлкен ... ... ... қарайтын, инновациялық
технологияны толық меңгерген, коммуникативті, бір сөзбен ... ... ... мақсаты – білім алушылардың пәнге деген қызығуын арттыра отырып
сапалы білім беру болса, ал ... ... ... сай ... ... жолы –
тиімді педагогикалық технологияны басшылыққа алу. Қазақстан ... ... ... ... ... бет алғалы қоғамдағы
өзгерістер білім беру саласына да өз әсерін ... ... ... ... ... сын тұрғысынан ойлау
арқылы оқушылардың құзыреттілігін қалыптастыру» деп ... ... ... ... ... беру жүйесінде кеңінен қолданылып ... ... ... ... ... ... және ... ісіне берері ұшан теңіз екендігін аңғарғандығым зерттеу
жұмысымда көрсетілген.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Оқушылардың білім ... ... ... ... ... ... құзіреттілігін, дамыта
отырып,білімді,білікті, белгілі мамандық бойынша, өз ісінің шебері маман
иесі ... ... ... ... басты міндеті оқушыларды
ұжымдық жұмысқа, өз ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Дипломдық жұмыстың міндеті: Технологияның басты міндеті оқушыларды ... өз ... ... ... ғылыми тілде сөйлей білуге үйрету.
Дипломдық жұмыстың зерттелу объектісі: ... ... ... білім
беретін № 10 орта мектебінің 8 - ... ... ... ... ... ... жаңа ... көптеп
өріс алуы оқушыларды жаңа серпініске, пәнге деген қызығушылығын арттыруда.
Сондай технологиялардың бірі сын тұрғысынан ... ... ... ... ... сыни ... ... отырып,шығармашылық
жұмысқа баулиды, өз бетінше шешім қабылдауды қалыптастырады.
Ғылыми ... және ... ... Сын тұрғысынан ойлау
технологиясының ғылыми-практикалық маңызы ... ... ... жаңа ... ала ... қатар анықтамалық кітапшалар
мен ғылыми әдебиеттермен ... ... ... ... оны ... Сын тұрғысынан ойлау технологиясының тарихы
Ұстаздар қауымы қандай ... ... ... түре жүретіні
айқын. Жаңа технологияларды сабақта қолданудың тиімділігін қашан да жолға
қойғандары анық. Қазіргі кезде білім беру ... ... ... ... бірі «Оқу мен жазу ... сын ... ойлауды дамыту»
техногиясы.
Бұл бағдарламаның мені қызықтырғаны сол ... өзі ... ... ... тыңдаушы болса, енді ізденуші, ойлаушы, өз ойын ... ... осы ... ... ұйымдастырушы. Сын тұрғысынан ойлау – өз
алдына сұрақтарға жауап іздеп, жан-жақты пікірлесу, ... ... ... оқушы санасын сол тақырыпқа байланысты ояту, ой шақыру, ойын жеткізу
оны дәлелдей алу. ... ... ... ... ... ... сол
пікірлерді салыстыру.
Бұл технологияның негізгі ... ... ... ... ... ... тіректерді пайдалану, келіспеушіліктің болмауы, оқушының
жетісіктерінің ... ... ... ... жасау, барлық
балалар дарынды, табысқа жетуге жағдай жасау, ... ... ... тұрғысынан ойлауды дамыту күрделі процес болып келеді. Сыни ... ... ... ... мәселеге байланысты шешім қабылдаудан
аяқталады. Сыни ... кез – ... жас ... тән. Сыни ... ... ... оқушыға сыни ойлау ортасын жасау ... ... ... ойы ... өз даму ... сай ... жетуге болады.
Сыни тұрғысынан ойлау қалыптасқан ортада оқушы: Нақты ... ... ... деген сенімі артады Оқу процесіне белсенді ... ... ... Өзін ... проблемалық сұрақтар
қоя біледі. Сараптауға, бағалауға дағдыланады Пәнге ... ... ... ... ... басты міндеттерінің бірі – оқытудың
әдіс-тәсілдерін үнемі жетілдіріп отыру және жаңа ... ... ... үшін ең ... ... – оқыту әдісін дұрыс
таңдау. Жаңа педагогикалық технологиялар ... жеке ... ... ... ойынының дамуында басты рөл ... ... ... ... ... ... азаматттық және де басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына
игі әсерін тигізеді, өзін – өзі ... оқу – ... ... тиімді
ұйымдастыруына көмектеседі. «Өз еңбегін талдай білген адам ғана тәжірибелі
ұстаз бола алады» деген В.Сухомлинскийдің ... ... ... ... нәтижесінде ғана көрінетіні белгілі. Қазіргі ... ... ... даму деңгейі әрбір оқушыға сапалы және ... ... ... ... отыр.
Сын тұрғысынан ойлау технологиясын қолданғанда :
-біріншіден оқытушы ұтады, яғни ол сабақты тиімді ұйымдастыруға
көмектеседі, оқушының ... ... ... ... ... ... ... оның тақырып бойынша танымы жоғарлайды
Осылайша білім берудің қалыптасқан әдістемесіне оқытудың жаңа технологиясы
тұрғысынан өзгерістер енгізілсе, білім сапасы арта түспек деп ... ... жеке ... ... ... білім беру жүйесін
ізгілендіру, инновациялық үрдісте тиімді пайдалану қазіргі заман талабы.
Бұл бағдарлама жаңа буын ... ... ... асыруда,
оқушылардың білім деңгейін көтеруде, балаларды шығармашылыққа ... ... ... тез ... ... шешімдер табуға атсалысатын бірден-бір
тиімді бағдарлама деп есептеймін.
Сын тұрғысынан ойлау-сынау емес, шыңдалған, бірін-бірі толықтырған ойлау
десек ... ... ... ішкі құрылымында ерекшелік бар.
Бұл құрылым үш деңгейден тұратын оқыту мен үйретудің үлгісі. Көп ... ... ... ... қажеттісін алуға үйретеді. Сын тұрғысынан
ойлауды дамыту ...... ... ... білім
берушілердің бірлескен еңбегі.
Мақсаты барлық жастағы оқушыларға кез ... ... сыни ... ... ... бір пікірдің біреуін таңдауға ... ... ... ... ... ... Джордж Соростың ашық қоғам институты,
“Сорос-Қазақстан” қоры арқылы ... бұл ... орыс және ... тәжірибелеріне ене бастады. “Сын тұрғысынан ойлау” ұғымы белгілі бір
идеяларды қабылдай отырып, оның неге ... ... ... оларды жеңіл
септикалық ойларға қарсы қоя білу, салыстыра алу, сол ... ... ... ... ... ... ... қарау деп
түсіндіреді авторлар.
Белгілі ғалым Дайана Халперн «Сыни ойлау – ... ... жету ... техникаларды пайдалану арқылы шығармашылықпен әрі қарай бағыттай
ойлану.
Сыни ойлау – белгілі бір мәселе туралы бар идеяларды жинақтап ... ... ... өткізу және шешім қабылдаумен аяқталатын күрделі психологиялық
үрдіс» екенін атап көрсеткен. Сыни ойлау – адам ... бір ... бұл ... ... ... ... мен шешімдер ішінен маңызды
әрі пайдалы екенін, тек қажетті ақпараттарды ғана жинақтап, жаңа ... ... ... ... Сыни ... ... ... оқытудан басты айырмашылығы – білімнің дайын күйінде берілмеуі.
Сын тұрғысынан ... – оқу мен ... ... бағдарламасы. Оқушыны
мұғаліммен, сыныптастарымен еркін ... ... ... ... ... құрметтеуге, өзекті мәселені шешу жолдарын іздей отырып,
қиындықты жеңуге баулитын бағдарлама.
Технологияның басты мақсаты – дамыта ... ... ... ... ойлау
арқылы оқу мен жазуды дамыту” бағдарламасын іске асыру, балаларға терең
білім беру. Бұл ... ... қоры ... 1998 ж. ... ... жүргізіліп келеді.
Жаңа технология ретінде ең озық әдістерді дер кезінде игеру, іздену арқылы
бала бойына дарыту, одан өнімді нәтиже ... білу – ... ... ... ... – ағылшын тілінен аударғанда “Сын тұрғысынан ойлау үшін
оқу мен ... ... ... Бұл бағдарлама оқытудың 60 түрлі
стратегияларынан: әдістерінен ... мен жазу ... сын ... ... ... бағдарламасы бойынша
ол:
8
-шыңдалған ойлау.кез келген даму деңгейіне байланысты ... ... ... ... ... аса ... ... шешімдер қабылдауға
құштарлық;
-үйрету мен үйрену ... ... ... ... ... негізделген құрылым.
Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін мына төменгі ... ... ... сын тұрғысынан ойлауды тудыру үшін уақыт керек;
2) оқушыларға ойланып-толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру;
3) әртүрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау;
4) үйрену ... ... ... іс-әрекетін қолдау;
5) кейбір оқушылар түсіп қалған қолайсыз жағдайларды әжуаға айналдырмау;
6) оқушылардың бір-бірінің жауабына жасаған сынының ... ... ... ... сын ... ойлауды бағалау.
Технологияның кезеңдердің мақсат-міндеттеріне толығырақ тоқталып өтсек:
І. Қызығушылықты ояту. ... ...... ... және жаңа ... ... ... жаңа ұғымдарды, түсініктерді, өзінің бұрынғы
білімін жаңа ақпаратпен толықтырады, кеңейте түседі.
Сондықтан да, сабақ қарастырылғалы ... ... ... ... не ... ... алатындығын анықтаудан басталады. Осы арқылы ойды қозғату, ... ... ... ... әсер ету ... асады.
Осы кезеңге қызмет ететін ... ... ... ... “Жұпта
талқылау”, “Болжау”, “Әлемді шарлау” т.б. деген аттары бар ... ... ... ояту ... ... мақсаты –
үйренушінің белсенділігін арттыру. Өйткені, үйрену – енжарлықтан гөрі
белсенділікті ... ... ... екені даусыз.
9
Оқушы өз білетінін еске түсіреді, ... ... ... ... ... Яғни ... ... ортаға салу арқылы оның ойы ашылады,
тазарады. Осылайша шыңдалған ойлауға бірте-бірте қадам ... ... бұл ... жаңа ... ... ... жинап, оны байырғы біліммен
ұштастырады. Ойлау мен ... ... бұл ... ... ... тану ... білу). Бұл кезеңде үйренуші жаңа ақпаратпен
танысады, тақырып бойынша жұмыс істейді, ... ... Оның ... жұмыс жасап, белсенділік көрсетуіне жағдай ... ... ... жұмыс жасауына көмектесетін оқыту стратегиялары бар. ... INSERT. Ол ... ... оқу, ... ... ... V –
“білемін”, ― - “мен үшін түсініксіз”, + - “мен үшін жаңа ақпарат”, ? ... таң ... ... қойып отырып оқу тапсырылады. INSERT –
оқығанын ... өз ... ... етуге, ойын білдіруге үйрететін ұтымды
құрал. Бір ... ... тез ... ... есте ... мәнін жете
түсіну – күрделі жұмыс. Сондықтан да, оқушылар арасында ... ... ... ... ... өмірмен ұштастыра алмау жиі кездеседі.
Мағынаны түсінуді жоғарыдағыдай ...... ... ... ... Үйретушілер білетіндерін ... ... ... ... Бұл ... ... жаңаны түсіну
үшін бұрынғы білім арасында көпірлер құрастыруға, яғни байланыстар құруға
дағдыландырады.
III. Тақырып ... ...... үшінші кезеңі. Күнделікті
оқыту процесінде оқушының толғанысын ұйымдастыру, ... ... сын ... баға беруге үйретеді. Оқушылар өз ойларын, өздері ... өз ... айта ... Бұл ... ... бір-бірімен
әсерлі түрде ой алмастыру, ой түйістіру, өзі үйрену жолын, кестесін жасау
мақсатында басқалардың әр ... ... ... ... Бұл ... ... ойды қайта түйіп, жаңа ... ... ... ... табылады.
Әр түрлі шығармашылықпен ой түйістіру болашақта қолданылатын мақсатты
құрылымға жетелейді. Осы ... ... ... лайықталған “Бес жолды
өлең”, “Венн диаграммасы”, “Еркін ... ... ... “Т
кестесі” сияқты
10
стратегиялар әр сабақтың ерекшелігіне, ауыр-жеңілдігіне ... ... ... ... бағалай алуды меңгеруі, өзін-өзі құрметтеудің
жоғары деңгейі, ... ... ... ... сыни ... ... ... өзін-өзі сезінудің қалыптасуының, жеке тұлғаның
инттеллектуалдық дамуының, ғылыми дүниетанымы ... ... ... ... ... пайымдауды дәйектеп-дәлелдеудің әдістері мен
тәсілдерін танып-білу арқылы ... ... «Оқу мен жазу ... ... ... ... жазудың орны ерекше. Оқушыларды ... ... жолы ... ... ... ... Жазу - ... көрінісі. Жазу процесі күрделі процесс. Кез ... ... ... оны ... ... үшін әр адамда және балада жазу дағдысының
болуы қажет.
«Оқушы қандай да болмасын ақпаратты өздігінше игеріп, өз ... ... ... ... үйрену керек . Соның бір тәсілі – қойын ... әрі ... ... ... жазудың арқасында оқушылардың қойын дәптерлерінен жақсы ... ... ... ... ... дәптерлеріндегі жазуды бақылау барысында
байқағаным, ... ... ... ... күндер, оқу кестелері, нақыл
сөздер және өздеріне ұнаған ақындардың ... ... ... ... өздерінің рұқсаттарымен бір-біріне қойын дәптерлерін оқытып, өздеріне
не ұнағанын айтқызып, ... ... ... мүмкіндік жасадым.
Айтылған ұсыныстардан ... ... ... ... әр ... ... жазуға болатынын анықтадық және оның ... ... ... ... ... сөздерді жазу;
- бұрын соңды естімеген мақал – мәтел, сөз тіркестерін жазу;
- нақыл ... ... ой ... жазу;
- ой салған сыртқы құбылыстарды түрліше формамен жазу;
11
- махаббат, сезімге байланысты ... ... ... ... ... ... ... өзің ұстаз немесе пір тұтқан адамдар жайлы
жазу;
- ата-анаңның түрлі қасиетін, шыққан тегін жазу;
- «жүрек жарды жырларым» (өз өлеңін жазу);
-досың, ... ... ... пікіріңді жазу.
Осындай ойларды ортаға салғаннан кейін, олар ... ... бір ... әр түрлі тақырыпта, жүйелеп, саралап жазуды дағдыға айналдырды.
Рефлекциялық әрекеттер барысында оқытудың ... ... ... шешім
қабылдауға жағдай туғызады. Сөйтіп, бала өзін-өзі дамыту, тәрбиелеу, ... ... ... ... өз ерекшелігі мен деңгейін
таниды.
Міне, осы жолда қойын дәптерді жазудың маңыздылығы зор. ... ... ... ... ... мәлім: ол- шәкірттеріміздің ойлау білу қабілетін
дамыту. Бұл ұмтылыс сонымен ... ... ... тану ... ... Әр кезде оқушы өзіне құлақ салып, ішкі әлемін түсініп, ... ... жөн. ... ... бұл – адам ... ең ... бірі де шығар. Адамзат ұстаздары, ғұламалар кезінде «Өзіңді
таны!» деп бекер үндеу тастамаған емес пе?! Көне ... ... ... таныған адам – данышпан, ал өзін таныған адам бүкіл Әлемді ... ... ... қоса егер ... ... дербес, ешкімге де ұқсамайтын,
оған ғана тән ... ... ... ... ... ... ... оларды
жолдастарына жеткізіп, құрбы-құрдастарының жағымды, позитивті пікірлерін
естуге, кошеметіне бөлінуге асық болса, пікірлері мен ... ... ... осы ... ... ... және ... да
жұмыстарды жазғанда септігін тигізетіндігін біліп, қолданатын болса, осының
өзі оны әрқашан да ... ... ... ... ... жаңа ... ... ол – конструктивтік әрекет,
шығармашылық. Жазу деструкцияға, яғни ... ... ... ... ал ... ... ... ең басты адами қасиеті шығар.
Жазғанда біз шығарушымыз, жаратушымыз, ... Жаңа ... ... әкелу бақыты бізге жаратылысымыздан берілген болар. Оның дәлелі
ретінде осы ... ... ... ... ... ... да
біз шығара білетін ... ... емес пе? Адам ... ... ... ол ... ... сезімдерімізге мейлінше әсер
етеді. Онымен таныса отырып, бір ... ... ... бір бөлігі
ретінде, бүкіл адамзатқа қатысымызды сезінеміз.
Екіншіден, неліктен жазу формаларын, оның ішінде эссені ... мен өз ... ... ... ... ... ... қолданамын. Алдымен оқушы берілген тақырып бойынша сұрақ ... ... ... ... ... деп ... ... «Өзіме,
оқытушыға, бір-бірімізге, сұрақ ешкімге бағытталмай, риторикалық та ... деп ... ... Ең ... олар сұрақтың танымдық қасиеті
жоғары екендігін мойындап, тіпті сұрақ қоюдың ... ... ... ... ... соң ... өзі ... сұрақ төңірегінде ой қозғап, оны қағаз
бетіне түсіріп, жазу ... тағы да бір ... ... ... басқа да түрін қолданамын. Алдымен оқушылар сабақ тақырыбы
бойынша өздерін ерекше толғандырған ... ... бір ... ... ... Содан кейін парақтар оң жақта отырған оқушыларға ысырылады да олар
жолдастарының сұрақтарына жауап жазады.
Бұл жұмыс оқушылардың ... ... ... ... ... ... жұмылдыратын сияқты. Қызық емес пе жолдасың көтерген
мәселеге өз түсінігіңді ... ... ... ... ... ... ... таным мен ойлау деңгейлері тұрғысынан жазған да
тиімді. Мысалы, тақырып ... ... бір ... екі минуттай уақытта
«Проблеманы сипатта» деген ... ... ... ... соң, ары ... өлшемдері бойынша берілген тапсырмаларды жазбаша орындай беруге
болады:
13
«Проблеманы ... ... ... ... ... ... ... шешу жолдарын келтіріңіз», ... ... ... ... қою» ... ... мәлім. Осы қалыпта авторға,
топтағы жолдасына, оқытушыға хат жазу тиімді ... Сол ... ... түрлендіріп жіберуге болады мысалы,
Елес құшағында тәсілінде ... ... ... ... бір
проблемаға бағыттауға болады:
«Партаға жатып, барлық проблемалардан ... тек ... ... ... ... ... ерекше толғандырған бір сұрақты
таңдап алыңыз. Ол ... не ... ... ... ... болмақ?
Проблеманы қалайша айқындайсыз? Оны шешудің жолдарын ... ... ... ... ... деп ... ба?» Жазу тапсырмасын INSERT
кестесінің тапсырмаларымен ұштастырған да ... ... ... ... және де жеке сөзбен тіркестерді келтіру ... ... ... соң
біріне кезекпен және жүйелі сөйлемдер арқылы беруге де болады: алдымен
оқушылар бұрын білетін, ... ... ... ... ... ... одан
соң осы сабақта танысқан жаңа мәліметтерді келтіреді, ... ... ... түсініктеріне қайшы мағлұматтар төңірегінде ой ... ... ... ... я ... ... ... тағы да білгісі
келетін сабақтың жәйттері мен мәселелері туралы жазуы керек .
Осындай ... ... ... ... жұмыстар аз да болса
нәтижеге ... ... ... ... ... Олай деп айтуға
оқушылардың жұмыстары негіз. Бастапқыдай емес ... ... ... ... енді ... ... үшін ... өздері үшін
жазатын болғандай, өзі ішкі жан дүниесіне үңілгендей. Алайда әлі де ... ... ... ... да, ... да. «Оқу мен жазу ... ... ойлау» технологиясын тек сабақ үстінде ғана емес, сыныптан тыс
уақыттарда да пайдалануға болады. ... ... ... ... ... алу» атты ... курс бағдарламасын жасап, бағдарлама
бойынша жүргізілген сабақтарды сыни тұрғыдн ойлау жобасының элементтерін
пайдалану ... ... ... болады.
14
«Тұқымқуалайтын аурулар және олардың алдын алу » атты факультатив сабақта
қызығушылықты ояту ... ... ... жүргізіп, «тұқымқуалаушылық»
сөзіне оқушылар ассоциация құрса, мағына ажырату кезеңінде мәтінмен жұмыс
жүргізіп, ... ... ... ... жұмыс істеу ... ... ... ... ... Венн ... ... аурулар » тақырыбына салыстырулар жасалды. Ой ... ... ... аурулардың алдын алу» тақырыбына ой
толғау жазып, өз білімдерін ... ... » ... ... түрлері» тақырыпша бойынша зерттеу жұмыстары стратегиясымен
жүргізілді. Онда ... ... мен ... болу жолдарына терең
салыстырулар ... ... ... мутацияға байлнысты біраз
материалдар дайындады. «Онтогенездің генетикалық ... ... ... даму ... ... ... ББҮ стратегиясын қолданамын.
Бұл стратегия сабақ ьарысында оқушының белгілі ... ... ... ... ... ... білген мәліметтер, сабақ
үстінде білгісі келіп қызықтырған дүниелер жаңа сабақ соңында игеріп шыққан
мәселелерін танытуда құндылығы ... ... ... ... ... ... ... карта бойынша жүргізілсе, «Митоз,Мейоз» сабағы екі жақты
түсініктеме күнделік стратегиясы бойынша ... Бұл ... ... ... ... қорытынды жасай білуіне ықпал
етті.
1.1 Сын тұрғысынан ойлау технологиясын оқу үрдісінде қолдану
 Сыни ойлау деген не? Сыни ... ... ... ...... және шешімін  талап ететін  проблемаларды айқындаудан басталады.
Оқушы өзі сұрақ қойып, шешімін өзі айқындайды.Сыни ... ... ... оқыту  идеясы.
Құрылым былай болады : ER ( ERR) R. Бұдан шығатын  тұжырым: сабақ ... ғана ... ... ... ... Білім берудің маңызды шарты
оқу үрдісінде оқушылардың қызығушылығын ... ... ... ... дамыту болып табылады. Ендеше,  дәстүрлі сабақта  оқушы
мұғалімнің көмегімен ... ... ... ... ... ойлау  сабағында  оқушы білімге өзі жетеді, мұғалім тек
бағыт ... ... ... ... мен ... ... салыстырсақ:
|СТО  сабақтарда ... ... ... ... ... ... ...  бірден жұмысқа кірісіп |
|жұмысты жақсы ұйымдастырады. ... ... ... ... ... ... орташа, мұғалімнің |
|белсенділіктері  басым. ... ... ... ... ... ... ... бірқалыпты, ... әр ... ... ... ... қоймайды. |
|басым. | ... ... ... ... оқушылардың тіл мәдениетін білім,
білік, дағды арқылы дамиды. Әр оқушының деңгейіне ... ... Ол үшін ... ... ... ... әр ... жеке
жұмыс қабілеті ескеріліп, сынып тапсырмалары, үй ... ... сай ... – жаңа технологияны жүзеге асыруда мұғалім
белсенді болуы керек.
«Сын тұрғысынан ойлау» технологиясының стратегиялары ... ... ... мол тәжірибе жинауға болады. Әртүрлі әдіс-тәсілдер тиімді ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Жаңа әдіс-
тәсілдер ... ... нені ... нені меңгеретінін, ... ... ... ... ... ... намыс пайда болып,
жанындағы оқушыдан қалып қалмау үшін сабаққа дайындалу ынтасы арта түседі.
Дидакт -ғалымдардың айтуынша, дәстүрлі ... жеті ... бар ... Бала ... ... тек ... тәуелді.
2. Бала білім қажеттілігіне сенбейді, амалсыз айтқанды істейді.
3. Даму жан-жақты емес, сыңар жақ бағытта жүргізіледі.
4. ... ... ... жеке ... ... Іс ұжымдасып атқарылмайды, біріккен әрекет қана бар.
16
6. Өзара шынайы ... жоқ, тек ... ... жүреді.
7. Басты мақсат- адам тәрбиелеу емес, жоспар орындау ғана.
Жүздеген жылдар бойы ... ескі ... бұзу үшін ... ... ... Ол мына ... ... тиіс:
1. Оқушыларды оқу үрдісін басқаруға қатыстыру.
2. ... ... ... қарым-қатынас құралы ету.
Деңгейіне қарап саралап, ерекшелігіне қарап даралап оқыту.
«Оқу мен жазуды сын ... ... ... технологиясынан,
стратегияларын сабақта қолдану барысында көрсеткен
нәтиже: оқушының ... ... ... ... дағдысы, ойлау
белсенділігі, тапқырлығы, өзіне деген сенімі ... ... ... дамытып, жан-жақты, терең білім алуына, жағдай
жасап қана қоймай, оқушы бірде басқаға ... ... ... ... ... Оқу ... өз ізденісімен, өз білімділігімен алады, іскерлік
дағдылары қалыптасады.
Әрбір технология жаңа әдіс-тәсілдермен ерекшеленеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... болса оқушының сол пәнге
қызығушылығы артып қана қоймай, мұғалім жаңалығы, ізденісі, қолданған әдісі
арқылы ерекшеленіп, ... ... орын ... ... ... ... ... жаңаша ұйымдастырудың негізгі
міндеттерін: ... ... ... ашу, ... ... ... ... етіп оқушылар оқу үрдісін басқарысып қана қоймай,
көбіне дербес басқаратын болады, жеке жұмыстың көлемі азайып, ұжымдық іс ... ... ... орта ... құралына айналады, балалардың
деңгейіне қарап сараланып, ерекшелігіне қарап ... ... ... өз ... ... аса ... тұрғысына ойлау сабақтарының алғы
                                                      шарттары:
1. Сабақты белсенді өткізіп, әр ... ... ... ... ... ... Сенімділікке тәрбиелеу үшін баланың жауабын санмен бағаламау.
3.Қиялын дамыту үшін «менің ойымша» деген жауапқа дағдыландыру.
4.Әр түрлі жауапқа бірдей қарау, жақсысын мадақтап, ... ... ... ... ... қалайда жауапты соңына дейін тыңдау.
6.Жауап беруге тілек білдірмеген баланы өз еркінсіз, қинап сұрамау
17
7.Баланың дүниетанымының кеңіп, рухани өсуіне әр ... ... ... ... ... ... ... рөлін көтеру, өз пікірін қалыптастыру.
Қазіргі мектептің оқыту үрдісінде білім ... ... мен ... ... ... 50 - ден аса ... ... ... Осы жаңа ... технологиялардың ішінде сын
тұрғысынан ойлауды дамыту ... орны ... Бұл ... ... ... ... Дж. Стил, К. Мередит, Ч. Темпл,
С. Уолтер. Олардың пікірінше оқу ... ... ... ... ... әр ... бір мән ... мүдделі және білуге құмарлығы ... ... ... ... тұрғыдан ойлау — бұл саналы мағынаны іздеу: өзінің ... ... ... да пікірін ескеріп, қандай да обьективті
ойлау және қисыны бар өзіндік қате сенімінен бас ... ... ... ... жаңа ... ұсынуға және жаңа мүмкіндіктерді
көруге қабілетті, мәселелерді шешу ... ... зор. Сын ... ... ... ... кез - ... жаңа идеяны сол күйінде қабылдау
немесе оған түбегейлі сенім арту емес, ол ... ... ... ... ... және нәтижесін білу, оларды өз ... ... өз ... өз іс - ... ... кіріктіру, талдау, ой
елегінен өткізу, яғни проблемаға сыни тұрғыдан қарап, өз мақсатына ... ... ... ... ... білімдерін бір-біріне жеткізу;
- бұл мәселені шешуге осы білімдерінің әсер етуі.
Сыни тұрғыдан ойлай білетін адам сұрақтар қоя ... Мен не ... Мен ... нені ... ... ... қалай өзгерді?
- Мен осы біліммен не істей аламын?
18
XX ғасырда білім берудің мақсаттары мен міндеттері ... ... ... ... жүктеменің оқушылардың шамасынан тыс
болуына ... және ... ... ... ... емес, осы
білімдерін өз бетімен алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мен ... өзгеруі: 1)Ескілер 2)Жаңалар
Оқушы- Білім мен дағдыны игереді;
- Оларды мүмкіндігінше көп көлемде игеру;
- Материалдың көлеміне қарай ... ... ... ... ... беру мен өмір сүрудің мақсатын дайын түрде қабылдау;
- Бақылаудан ... ... өзін - өзі ... және өзін - өзі ... ... ... түрінде келешекте жұмыспен қамтамасыз ... ... ... ... өз ... ... ... болуы;
- өзінің жеке мақсаттарының қисынын келтіру және ... жету ... -дер ... және ... бақылауға ұмтылу.
Оқу үрдісі - тәжірибе мен білімді беру;
- тұрақты білім негізінде оқыту;
- еске түсіру немесе ... ... ... ... ... білім беру және оқу бағдарламаларының қатаңдығы. - ... ... жеке ... ... өзін өзі ... сыни тұрғыдан, талдауға бейім, логикалық ойлау негізінде оқыту;
- өнімді іс-әрекет тәсілін оқыту, ... алу ... ... оқу және ... беру ... ... оқушыларды болашақ тынышты, бір қалыпты, жоспарлы өмірге дайындау;
- ... ... жаңа ... ... ... ... ұжымда жайлы «өмірге» жағдай жасау;
- өзін өзі жетілдіру және қоршаған ... ... ... ... ... ... ... әдістерде, технологияларда, білім беру
үрдісінің формаларында тұрақты инновациялық үрдіс.
Жеке тұлғаның сын тұрғысынан ойлауды меңгеруі үшін ... ... ... жоспарлауға дайын болуы
-бейімделгіштігі (басқалардың идеяларын қабылдай алуы);
-қайсарлығы (қиын тапсырмаларды кейінге қалдырмауы);
-жете түсінуі (өзінің және басқа ... ... ... ... ... тұлғаны сын тұрғысынан ойлауды дамыту шарттары:
- сын тұрғысынан ойлауда тәжірибе жинау үшін уақыт және мүмкіндік беру;
-оқушылардың ... ... ... ... мен ... ... ... жасау;
-оқыту үрдісінде оқушының белсенділігін қолдау;
-әрбір оқушы сын тұрғысынан ойлауға қабілетті;
- оқушының өз пікірін білдіруге жетелеу және оның пікірін бағалау.
Жаңа ... ... ... үш саты:
«Сыни тұрғыдан ойлау» технологиясы бойынша, үш кезеңнен тұратын модульдік
сабақты пайдаланады:
1)- Шақыру
2)- Іске асыру (ұғыну, мәнін ... ... ... ... өзінің психикалық күйіне назар аударуы)
Мұнда сабақтың базалық үлгісі ... ... ... сабақта барлық үш кезеңді іске асыру мүмкін емес, ... ... ... ... ... ... ... т.б. болу керек.
«Сыни тұрғыдан ойлау» технологиясы бойынша мақсаттары мен ... ... ... Іске асыру Рефлексия
20
Мақсаты
- Оқып үйренушінің өткен білімі мен тәжірибесін өзекті ... ... ... ... ету.
- Оқу іс-әрекетіне уәж (негіздеме) қалыптастыру.
- Оқу іс-әрекетінде оқып үйренушілердің жекелей мақсаттарын қою.
- Оқып үйренушімен жаңа білімді алу.
- ... ... ... ... ... қалыптастыру және
білімдерін жүйелеу.
- ... ... ... ... ... кезеңіне қойылған мақсаттарын қолдау. - Жаңа білімді беру.
- Пән туралы бүтіндей ... ... ... ... ... оқу іс - ... жаңа ... қою.
- Оқып үйренушінің пәндегі дамуын бағалау және өзін-өзі бағалау бойынша
жұмысы.
Тәсілдері: «Миға ... ... ... портреті бойынша)
- Қажетті сөздер бойынша болжам
- Альтернативті тест (дұрыс ... ... емес ... Сұрақтар, мәтіннен тауып жауап беруге болатын жауаптар тұжырымы
- Кластер
- Кесте «Б–Б–Б» insert әдісі бойынша белгілеумен ... ... ... сызу арқылы қажетті сөздерді көрсету
- insert таңбалау кестесі
- Шығармашылық жұмыс – ... ... ... және дұрыс емес
пайымдауға қайта оралу.
- Досына хат жазу, күнделік жүргізу.
- ... ... ... ... Шатысқан қисынды тізбектер
21
Нәтижелер - Маңызды тәжірибе
- Белсендірілген білім
- Қалыптасқан уәж (негіздеме)
- Жүйелі білім
- Шақыру ... ... ... нығайту.
- Берілген білім
- Пән бойынша қалыптасқан бүтіндей көрініс
- Келешекте қызмет бабында көтерілуіне қойылатын мәселелер
«Технология» ұғымы латын сөздерінен – ... - ... ... ... ... - ... дегенді білдіреді. Технология ... ... ... мен нәтижесі ретінде, ғылымда қол жеткізілген деңгейдің
жинақталған көрінісі болып анықталады.
Педагогикалық әдебиеттерде ... да ... ... ... ... ... ұшырасады, мысалы, оқу-үйрену, тәрбиелеу,
оқыту, оқыту ... ... және ... ... және ... оқу ... авторлық
технология және т.б.
Алғашқыда педагогтар ... ... ... ... ... технологиясы» ұғымдарының өзіндік мән – мағыналарына назар
аудармай ... Ал ... ... ... оқу және ... педагогикалық міндеттердің шешілуіне байланысты орындалатын
педагог ... ... жүйе ... танылуды. Осыдан
«педагогикалық технология» мәні «оқу технологиясы», «тәрбие технологиясы»
ұғымдары мәндерімен ... ... де ... ... – бұл ... әрекеттер табысына кепіл
болардай қатқыл ғылыми жоба. Әрі сол жобаның дәл жаңғырып іске ... ... ... бірізді, бірігімді процесс. Ол өз
құрамына адамдарды, идеяларды, құрал-жабдықтарды, сонымен бірге ... ... және ... ... барша қырлары жөніндегі
проблемалар шешімін басқаруды қамтиды. ... ... сын ... ... қолданудың ғылыми-теориялық ... ... ... ... орай ... беру саласында да елеулі
22
өзгерістер жүріп жатыр. Қазастаннның ... ... ... деген
ұмтылысы жаңа сапалық деңгейге өту ... ... ... ... қазіргі таңда жасалып жатқан реформалар өсуден тұрақты даму ... ... ... ... ... мазмұнын қоғам дамуындағы
кезеңдерге сәйкестендіріп, оны ... ... ... бағытталған тың
әдіс – тәсілдері жасалу үстінде. ... ... ... үрдісте
білім берудің оңтайлы деп танылған жаңа технологиялары дүниеге келді
Педагогикалық технологиялар көп түрлі ... ... ... іске
асуының екі ғана жолы бар. ... ... ... ... В.В. ... ... және т.б.), ...
тәжірибемен жүзеге келуі (Е.Ильин, С.Н. Лысенкова, В.Ф. Шаталов және т.б.)
Сонымен технология астарында не жатыр? Оқу ... ... идея ... пайда болған?
Мұндай ғылымдық мәні бар ой жаңалықты емес. Кезінде оны Я.А.Коменский де
дәріптеген. Ұлы ...... ... оқудың «техникалық»
болатынын уағыздап, оның ... ... ... ... ... бақты. Я.А.Коменский еңбектеріне үңіле түссек, педагогикалық
технологияға бастау берген даналық пікірлерді табамыз: «Дидактикалық ... ... ... – 1) түбегейлі ойластырылған мақсаттарды; 2) ... ... дәл ... ... 3) мақсаттың
орындалмауына мүмкіндік бермейтін ... ... ... ... табуымыз керек» Коменский заманынан бастап оқуды мүлтіксіз
әрекеттегі механизмге сәйкестендіру ұмтылысының талайы күні ... ... ... ... оқу ... ... ... тұжырымдар
толықтырылып, нақтыланып отырды.
Әсіресе, техникалық прогрестің әрқилы теориялық және ... ... ... ... ... ... нығайып, іске асырыла
бастады. (педагогика оқулығы).
Педагогикалық ... ... ... анықтамалардың өзі түрліше
тұжырымдалады. Г. Селевконың «Современные образовательные ... ... ... ... ... ... ... - бұл мазмұнды, оқу үрдісін жүзеге асыру ... ... ... ... ... – бұл оқушы мен мұғалім үшін
қолайлы жағдайлар туғыза отырып оқу ... ... ... ... ... ... педагогикалық әрекеттің жан-жақты ойластырылған
моделі. И.Волковтың пікірінше, «Педагогикалық технология- бұл жоспарланған
оқыту нәтижелеріне қол ... ... ... ... ... ... педагогикалық мақсаттарға қол ... ... ... ... ... және әдіснамалық құралдардың
жүйелерін және қызмет ету тәртібін білдіреді» ... ... және ... ... технология – бұл педагогикалық әрекеттің
жетістігіне кепілдік беретін қатаң ғылыми жобалау және дәл ... ... ... ... ісінде техниканың кең қолданылуына байланысты
жаңаша оқыту талабын ... ... ... ... ... ... ... кеңейтіліп, «әдістер мен
құралдар жиынтығы» терминіне айналды.
Ғалым зерттеушілер педагогикалық технологияны ғылым мен техниканың ... ... ... ... жандандыруға тырысты. 70-80- жылдары
«педагогикалық технология» ұғымы оқу-тәрбие ... ... және ... мен ... ... ... ... үрдісін технологияландыру – білім беру мен ... ... жаңа ... ... ... ... Технологиялық әдіс
– тәсілдердің көмегімен оқушылардың таным белсенділігі артып, даму ... ... ... ... ... қажеттігіне сәйкес ең озық
технологияларды жүйелі түрде қолдану ... ... ... іске ... ... ... ... мәселесі ХХ ғасырда педагогика ғылымында
шетелдік. Отандық ғалымдардың еңбектерінде әр қырынан ... ... ... ... ... ... ... жету, кәсіби
шеберлікті шыңдап, белгілі бір жоба моделмен оқыту болып есептеледі.
Технология – білімдік ақпараттарды толықтырып, ... ... ... мен ... ... ... ... оқу үрдісінде
тиімді
24
«Оқытудың арнайы формаларын, ... мен ...... жиынтығын, айқындайтын оқу үрдісін іске асырудың мазмұндық
техникасы», - деп көрсетеді Б.Т.Лихачев, ал ... А.К. ... ... сәйкес білімді, білікті және дағдыны ... мен ... ... ... ... ... пікірлер
білдіреді.
Технология ұғымы бойынша ғалымдар ... ... ... ортақ болған
тұжырымдар: «Педагогикалық технология ... ... ... ... ... ... үшін ұйымдастыру және басқару, жоспарлау»
сондай-ақ оқыту үрдісінде қалай нәтижеге жетуге болатыны туралы сұрақтарға
жауап ... ... ... сай ... жаңа ... жүйесі ұлттық
құндылықтарға негізделіп, оқыту үрдісі нәтижеге ... ... ... технология бойынша жүзеге асатыны нақты айтылады. Демек, педагогикалық
технологиялардың ең маңызды белгілері:
-Педагогикалық технологиялар жоспарланған нәтижеге жетуге кепілдік береді.
-Нақты оқыту мен ... ... ... ойды ... ... ... ... моделі бойынша оқушы биологияны пән ретінде
ғана игеріп қоймайды, сол пәндік білім негізінде ... ... ... ... ... ... биологияны ұлттық құндылық
ретінде меңгеруге бағыт-бағдар алады.
Нәтижеге ... ... беру ... мен ... ... ... бір жағы ... биологиялық ұғымдарды түсіндірудегі ұтымды әдіс –
тәсілдерді шеберлікпен пайдалану болса, ... жағы ... ... өз бетімен игере білуі, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... мен оқушы еңбегінің
сапалылығы – нәтиже кепілі ... ... ... ғасырдың 60
жылдары АҚШ пен Ұлыбритания елдерінде қалыптасып, бүгінде әлемнің жетекші
елдеріне кеңінен ... ... ... ... ... ... технологияның дүние жүзі педагог-ғалымдары тарапынан қолдау
тауып, ... бір ... ... ... ... ... – оның
бағдарланған нәтижемен құрылуында.
Игерілген білім сапасы нәтижемен ... ... ... ... ... ... ... енгізу, білім, дағды, іскерлікті дамыту –
негізгі басты мақсаттардың бірі саналады.
Бүгінде педагогика ғылымының ... ... бір ... ... дамуына бағытталған жаңа оқыту технологиясының пайда болуына
оңтайлы ықпал жасайды. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... орай ... тұлғалық дамуына бағытталған озық оқыту
технологиялары пайда болуда. Жаңа технологияны жүзеге ... ... ... ізденісі, өз мамандығына деген сүйіспеншілігі,
шәкірттерімен қарым – қатынасы басты орын ... ... ... ... оқу ... ... жетуге кепілдік беретіндігінде.
Педагогикалық технология оқу-танымдық қызметінің құрлымы мен ... ... ... ол дәстүрлі әдістемеден ерекшелінеді. Оқытудың
дәстүрлі әдістерін ... жаңа ... ... ... ... ... М.В.Кларин, В.П.Беспалько, Г.К.Селевко т.б.
көрсетуі бойынша педагогикалық технология ... ... ... ... ... ... алдын ала жобасын жоспарлап, оны кез
келген сыныпта қайталамау ... ... ... ... ... оқу ... ... құрылымы мен мазмұнын
анықтайтын ... ... ... ала ... негізделуі керек,
үшіншіден педагогикалық технологияның ең ... жағы – ... қою. Ол ... ... ... оның ... сапасын дәл тексеріп бағалауды және
тұлғаның дамуы мәселесін қарастыруды қажет етеді.
26
|1.2 «Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиялық ... ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерді тиімді пайдалана отырып, оқу үрдісінің мазмұндық
құрылымын үнемі жетілдіріп, әдебиет оқытуға ең ұтымды жаңа технологияларды
пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... – ұстаздар басты назарға алып, әр қырынан қарастырып,
көптеген іс-шаралар жүзеге асуда.
Әр технология пәнді оқытуда өзінің ерекше сипатымен ... ... ... ... жеке ... өзін-өзі дамытуға, оның өзіндік
және ... ... ... ... ... мен ... және өзін - өзі дамытуы үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... негізгі қызметі – оқу үрдісінің білім беру мақсатын іске
асыру және жеке тұлғаны дамыту»,- деп ... ... ... ... ... үш жүзден аса анықтама бар...
Технология ұғымы мынадай деңгейлерде қолданылады:
Салалық (пәндік): бір пән ... ... мен ... ... ... негізделген әдістер мен құралдар жиынтығы.
Локальдік (модульдік) жеке әрекеттер технологиясы ұғымды қалыптастыру, дара
қасиеттерді қалыптастыру және ... ... ... ... ... технологиясы. Сонымен бірге кез келген педагогикалық
технология негізгі методологиялық талаптарды қанағаттандыруы керек.
Концептуалдық ... ... ... да бір технология философиялық,
педагогикалық, технологиялық ... ... ... тиіс.
Жүйелілігі. Педагогикалық жүйенің барлық бөліктері логикалық ... ... ... ... ... ... ... өңдеу енгізу мақсатында әдіс-тәсілдерді кезектеп ... ... беру ... ... ... ... тиіс.
Қайталауға жарамдылығы. Басқа ұжым да дәл осы күйде қолдануға мүмкіндіктің
мол болуы.
Педагогикалық технологияның даму көзімен құрамдас бөліктері болып:
-әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ғылымдар;
-озат педагогикалық тәжірибелер;
-отандық, щетелдік тәжірибелерді нысанға алу;
-этнопедагогика;
Педагогикалық технологияларды мынадай талаптарға жинақтауға болады:
Педагогикалық қарым – қатынасты ізгіліктік негізінде құру;
-Ынтымақтастық педагогика;
-Ізгілікті – ... ... ... ... ... ... ... және жетілдіру негізіндегі оқыту технологиясы:
-Ойын сабақ технологиясы;
-Проблемалық оқыту;
-Тірек конспектілері негізінде оқыту ... ... ... процесін ұйымдастыру және басқару тиімділігіне негізделген:
-Программалап оқыту;
-Дифференциалдап оқыту;
-Даралап оқыту;
-Ұжымдық және топтық оқыту тәсілдері.
-Компьютерлік технология.
Білім беру ... ... ... ... ... инновациялық
технологиялары» ұғымы жиі қолданыла бастады, педагогикалық қызметтің жан-
жақтылық сипатына орай бұл ұғымды бір жақты түсіну ... ... ... ... берудің инновациялық технологиясы –
бірыңғай мақсатпен ... және ... мен ... ... ... оқыту, тәрбиелеу және басқару түрлерінің,
әдістері мен оқу құралдарының жиынтығы» ... ... ... Ол әрқашан
да даму жағдайында жүзеге асырылады, ... ... ... ... ... етеді, туындаған инновациялық жағдаятқа сәйкес әр түрлі
тәсілдерді қолдануды көздейді.
Ғалымдардың ойынша, білім беру ... ... ... ... ... ... Осының бәрі мұғалімдердің білім беруде, білім
алушыларды жан-жақты дамыту ... ... ... ... парадигмаларын біріктіре қарастыруға негіз болып табылады.
Ю. Фокиннің пікірінше, «Педагогикалық технология, бәрінен бұрын, ... ... ... Кәсіптілік жоғарғы көрсеткіш: ... ... ... ... ... ... біліктілік бұл
қателер мен кемшіліктер жібермеу, шығармашылық қатынас жасау» ... » ... беру ... ... субъектілік тәжірибесіне
ерекше көңіл аудару нәтижесінде енгізіліп отырған ұғым «Құзыреттілік»
латынның «компете» - ... ... - ... деген сөзінен
алынған. Инновациялық оқыту ерекшеліктері мыналарды қамтиды:
-Жеке тұлғаға бағдарланған технологияларды ... ... ... ... ... ... ... негіздеріне сай кәсіби құзіретті мамандар даярлау жүйесін
жасау;
-Кәсіби білім беру және ... ... ... ... ... ... және шетелдік өзекті ортамен ынтымақтастық инфра
құрылымын дамыту.
-Оқу орнында жалпы және ... ... ... бәсекелестік
қалыптастыру;
30
-Жаңа мақсаттарға сәйкес ұйымдастыру құрылымын және басқару мен өзін - өзі
басқару ... ... ... ... оқушылардың өз бетінше жүргізілетін жұмыс
деңгейімен анықталады, өз бетінше тиімді жұмыс істеуіне қажетті тапсырманы
үш түрге бөлуге болады.
Теориялық ... ... ... ... ... ... мен құбылыстарға іс жүзінде әсер етуге дағдыландыратын тәжірибелік
тапсырмалар.
Теориялық білімді тәжірибеде шығармашылықпен ... ... ... мен ... ... өзара ынтымақтастықты жетілдіре
отырып өзін-өзі тану, өзін-өзі анықтау, өзін-өзі басқару, өзін-өзі жүзеге
асыру үрдісінің тиімділігін ... ... және ... мәдени
қызметін тиімді ұйымдастыруға бағытталады.
Ізгіліктілік тәсіл – субъект ретінде адамның маңызды өлшемін қалыптастыру
тәсілі болып саналады. ... ... ... үрдісі «білімді
адамнан мәдениетті адамға» ұстанымына сай білім беру парадигмасын ... ... ...... адамзаттық мәдениет ... іс - ... ... және қоғамдағы дәстүрлер мен жеке,
отбасылық және әлеуметтік өмірлік мәдениет ... ... ... мүмкіндік беретін ерекшеліктерді танып білуге
бағытталады. Адам мен қоғамның ... ... ... ... ... ... мен әлемінің мәдени көптүрлілігін түсінуге және
бағалауға мүмкіндік беретін мәдени – ... ... ... ... ... ... келісім мен толеранттылық идеяларына бейім болу.
Акмеологиялық тәсіл – тұлғаның кәсіби ... ... ... ... тұлғаның дамуына тікелей байланысты әлеуметтік, әлеуметтік ... ... және ... ... арқылы жүзеге
асырылады.
31
Сонымен қатар, акмеологиялық тәсіл арқылы инновациялық ... ... ... ... ... ... енгізіледі.
Рефлекциялық тәсіл – кәсіби қалыптасу барысында туындаған қарама
–қайшылықтарды ... өзін - өзі тану мен ... ... ... ... ... тәсіл негізінде оқу қызметі мен өз мінез –
құлқына кәсіби талдау жүргізуге дағдыланады.
Ендеше инновациялық оқыту ... ... ... ... ... ескерілуі қажет:
-ғылым жетістіктері мен оларды педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... артық жүктеме түсірмей, жоғары сапаға қол жеткізуді мақсат
ететін оңтайлық;
-кәсіби ... ... ... мен ... ... ... ... іс- әрекетті бағдарлау;
-инновациялық оқыту жағдайында ақпараттық – технологиялық ... ... ... технологиялардың жүйелілігі;
-өзіндік жұмыстарды ұймдасытур мен ... ... ... ... ... алынуы;
-инновациялық оқытуда тұлғаның шығармашылық мүмкіндіктері ... ... ... әдіс – ... ... ... және мәдени құндылықтар қоғамның дамуына сәйкестендіріліп,
шығармашыл, рефлексивтік қабілеті, толеранттылық деңгейі мен ... ... ... ... ... ... жүйе ретінде құру.
Оқу тәрбие үрдісіне жүргізіп отырған бақылау нәтижелері қандай да бір
білім технологиясын пайдалануға толықтай ... үшін оған ... ... қажет екендігін көрсетеді.
Сондықтан педагогикалық технологияларды оқу – тәрбие үрдісіне енгізуді
қалай тиімді жүзеге асыруға ... ... ... ... Бұл мәселені
шешуде төмендегідей талаптар орындалуы тиіс:
32
Біріншіден, ұжымдағы мұғалімдер ... ... және ... ... даярлығы, шығармашылықпен жұмыс жасауға ... ... ... ... мұғалім сабақ жүргізетін пән ерекшелігі ескеріле отырып олардың
педагогикалық технологияларды таңдауын жүзеге асыру керек.
Үшіншіден, осы ... ... ... арнайы курстан (педагогикалық
технологияның теориясын, тәжірибесін қамтитын) өтуі тиіс.
Төртіншіден, пән бойынша белгіленген педагогикалық технологияны қолданып,
сабақ жүргізілетін ... ... тиіс (бұл ... ... ... деңгейі, психологиялық ерекшеліктері, оқу мүмкіндіктері толық
ескеріледі).
Бесіншіден, осы сыныптарда ... бір ... ... ... ... ол ... егер ... педагогикалық технология бойынша мұғалімнің оң
нәтиже берсе (үлгірім сапасы төмендемесе, ... ... ... ... ... технологияны тәжірибеге толықтай енгізуге рұқсат
беріледі.
3. Сын тұрғысынан ... ... ... ... ... ойлау технологиясын қолдануымен жүргізілген сабақтың жоғары
деңгейде өтуінің алғы шарты оның қағидаларында,яғни, ... ... - ... ... ... Мұғалім мен оқушы
кез келген стратегияның әдіс-тәсілін, қыр-сырын жетік ... ... ... ғана ... ... ... Стратегиялар оқушыларды шығармашылықпен
әрекет етуге,  ізденімпаздыққа баулиды, еркін, терең, жан-жақты ойлауына, 
үздіксіз жұмыс жасауына жол ... ... ... аса түрі ... ыңғайына  қарай стратегияларды өзгертіп те жіберуге болады.   СТО
технологиясын пайдалана отырып, сабақ құрылымын жоспарлауға шығармашылықпен
қарау, әдістемелік  ... ... ... ... ... 2- сынып оқушыларының  жас ерекшеліктерін ескере отырып, жазу
мен оқу арқылы сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін арттыру мақсатында ... ... ... ...  Бұл ... «кейіпкерге хат»  деп алса да болады. ... ... бар: ... ... ... ... бұйрық,
жарнама. Оқушы жұмысқа кіріспес бұрын мәтіннің ... ... ... ол үшін оны ... ... оқып, ой елегінен өткізеді. Рафт
оқушылардың тілін ... ... ... өз ... ... ... түсіру
арқылы эссе  жазуға жетелейді, ресми іс қағаздары жөнінде түсініктері
қалыптаса түседі.
Жуан-жіңішке сұрақтар: оқушылар ... ... ... отырып, мәтін мазмұны
бойынша өздері тың  ... ... Бұл ... ... ... ... болып табылады. Өйткені, оқушы алдымен ... ... ... ... ... өзі ... ... дайын тұрады, басқа
балалардың сұрақтарын мұқият тыңдап, сұрақ құрастырудың қиын ... ... ең ... ... ... ... күнделігі: мәтінде берілген оқиғаларға өзінің пікір ... оның ... қоры ... кейіпкердің жан дүниесін ... ... ... ең ... ... ... ... қызығушылығы
артады, бір-бірімен пікір алмасып, сөздік қоры ... ... ... өз
ойларын жеткізе білу дағдылары қалыптасады, оқулықпен  ... ... ... ... ... қоя ... ... Бұл кестедегі көрсеткіштер
арқылы СТО технологиясының мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... 60-қа жуық стратегиялардан тұрады. Солардың кейбірімен таныстыра
кетеміз. Джиксо – ұжымдық оқыту әдісі. ...... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда әрбір оқушы бір сәт өзін мұғалім
ретінде сезінеді, оқуға ... ... ... ... ... ... Алдымен ұжым 4 адамнан тұратын топтарға
бөлінеді. Бұл “жанұя” топтар деп ... ... ... 1, 2, 3, 4-ке санау
арқылы 1-лер бөлек, 2, 3, 4 өз ... ... ... ... ... ... ... талқыланған соң осы мәтінді түсіну қажет
екендігі ескертіледі. 4 логикалық бөлікке ... ... ... ... ... 2 ... алғандар,
283, 4 нөмірлі топтарға оқуға ... ... ... бұрын
оқушыларға “жұмыс тобында” мәтіннің тиісті бөлігін ... ... ... сол ... ... ... оқушыларына түсіндіруге
жауапты екенін, мәтінді тұтас түсіну әр ... ... ... ... қажет.
34
Келесі кезекте ұжым мүшелері бастапқы топтарымен ... ... ... ... ... ... ... салады. Осылайша ұжым
мүшелері бірін-бірі оқытуға, сол арқылы ойлауға үйренеді.
ДЖИКСО стратегиясы мазмұнды ... ... ... ... есте ... өте тиімді.
Оқушының оқуға деген қызығушылығы артады, ұжымда жақсы қарым-қатынас
қалыптасады, ... ... ... ... ... ... түсіну, оларға деген дұрыс көзқарасқа үйренеді.
Екі түрлі түсініктеме күнделігі-Оқушылардан дәптердің бетін (не таратылып
берген ... ... ... ... бөлу ... ... оқу
барысында олар:
Бөліктің оң жағына – мәтіндегі қатты әсер еткен тұстар, үзінділерді жазады.
Сол жағына әсер ... ... ... ... ... ... еске ... салдары қандай, қандай сұрақ тағы басқа).
Әр оқушы мәтінмен танысып, күнделікті толтырып ... соң, ... ... ... Жұмыс аяқталған кезде мұғалім қорытуға арналған
әзірлеп келген сұрақтарын қойып, жауаптар алады. Ол ... ... ... пікірін, көзқарасын білдіруге лайықталынып қойылғаны дұрыс.
Мысалы:
- сіздің ойыңызда не сақталып қалды?
- автор оқырманды ... ... ... ... сіз ... ... тағы ... түрінде.
Бұл әдіс те алдыңғы сияқты оқушыларды ұжым болып ... ... ... өз бетінше меңгеруге жағдай жасайды.
Сөз астарын, құдіретін түсінуге бағыттайды. Сондай-ақ әдістің ... ... ... ... ... ... мәтінді түсіну оны
түсінікті етіп айтып беру, оған ... ... ... ... ... тілі ... ұйымдастырылған оқу сабақтары арқылы сауатты оқырман қалыптастыру
мүмкіндігі туады.
Еркін жазу мен ... ... сын ... ... ... ... ... ой толғаныс
кезеңінде пайдалану тиімді. Мұғалім сабақ бойына қарастырылған жаңа ақпарат
жайлы, одан ... ... не ... нені әлі де біле түсу ... ... ... өз пікірін қағаз бетіне түсіруді тапсырады. Жазуға уақыт береді.
Уақыт аяқталған кезде оқушылар өз жазғандарымен топ мүшелерін таныстырады.
Ең ... деп ... ... ... оқуға болады.
Оқушыларды алған білімдерін қорытуға, оған сын ... ... ... ... бұл ... кез ... ... қолдануға болады.
Венн диаграммасы.
Бір-бірімен айқасқан екі ... екі ... ... берілетін
объектілердің сипаттамалары жазылады. Ал айқасқан жерге екеуіне ортақ
сипаттар тізіледі. ... ... ... осы ... ... қызыға толтырады, яғни салыстыру сияқты ... ... ... ... сыни ... ... қалыптастыруға бағытталған оқыту – ол өз
бетінше шығармашылық тұрғыдан олай ... жеке ... ... оқыту. Бұл тіл үйренушінің шығармашылық қабілетін дамытып,
алған білімін шынайы өмірде қолдана алуға ... ... ... сыни ... ... ... енгізу оқушылардың өз бетінше
білім алуына, әріптестерімен, оқытушымен ... ой ... ... мен дағдыларын күнделікті өмірде жаңа жағдаяттарда қолданып,
әрекет етуге, өз ойын, пікірін айта алуға және ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді.
36
Топпен бірігіп жұмыс жасау тұлға бойында шыдамдылық, ... ... ... бір ... шешу ... ... қасиеттерді
дамытады.
Қазіргі оқыту үрдісінде бір мәселені талқылау, оған өз ... ... ... ... алмасу секілді жұмыс түрлеріне көп көңіл бөлінеді.
Дегенмен, кей жағдайда оқытушы ... ... ... оның ... ... білдіруге түрткі болдым дегенімен, оқушы мүмкіндігін
шектегенін байқамай қалады.
Көп жағдайда оқытушы оқушы ойын ... яғни ... бер ... жеткешілік
етуден гөрі ол басшылық қызметіне ... Бұл ... ... өз ... ойлау мүмкіндіктерін шектейді. Мысалы, дөңгелек
үстел, пікірталас мәселесін оқытушы өзі дайындап, жоспарды ... ... ... тек оған ... ... ... Яғни, өз ойын айтуда
тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты ала алмай, мәселені шешуге шығармашылық тұрғыдан келе
алмай, өзінше ой ... ... және ... ... айта алу
қабілетін ие бола алмайды.
Мәселені ашуда жаңа ой, құнды пікір білдіру маңызды. Және ол міндетті ... ... ие ... ... ... арттырады.
Психологтер еңбектеріне сүйеніп әдіскер ғалымдар тұлғаның ойлау қабілетін
арттырып, өз бетінше пікір білдіру, ... ... ... ету, ... ... ... ... түрлі тиімді ... ... ... ... мен Р.Орнстайн жетпісінші
жылдары адам миының бөлшектерінің әр түрлі жұмыс істейтінін көрсетті. Егер
олар ... ... ... онда ... ... шығармашылық мүмкіндікке
жол ашылады.
Адам миы оң жақ және сол жақ ... ... Сол жақ ... ... ... ... оны бөліп талдайды; ұғымдар мен ережелерді
ойластырады; соңғы нәтижесі әрекет болып табылады.
37
Ал оң жақ бөлік: бардық ақпаратты бір ... ... ... бейнені
елестетді; соңғы нәтижесін сәйкестендіру, ұқсастықты анықтау болып
табылады. Аталған ми ... ... ... ... ... сыни
ойлау іскерліктерінің қалыптасуына тиімді ... ... ... ... » ... «Мind Map» ... ... тәсілдер оқушының берілген мәселе бойынша ой қорытып, тұжырымдап, оны
көрініс түрінде ... ... ... ... ... ендігі
шығармашылық әрекеті – осы мәселелерді жинақтап, жасалған жұмыс ... ... ... ... ... ... ... – қатынас
деңгейіне жеткізу.
«Mind Map» тәсіліне қысқаша тоқтала кетер болсам, аталған тәсілді шетелдік
ғалым Т.Бузан ... ... ... ойды, әңгімені жазып алу техникасы деп атауға болады. Жазу
өте жылдам өтеді және оның ... ... бар. ... сөз, ой, ... Одан ... ... көрсетілуге тиісті ойлар туындайды және ... ... жеке және ... жасауға болады. Көп ойды бір уақытта
мида сақтау ... ... ... ... Сол ... ... ... көрсету келесі ерекшеліктерімен айқындалады:
-негізгі ой анық көрініске ие бола алады;
-көптеген ұғым, элементтер жеңіл танылып, олардың ... ... ... дамытылып, қайталау тез және тиімді түрде өтеді.
“Оқу мен жазу арқылы сыни тұрғыдан ойлауды дамыту” жобасында жұмыс жасауды
бастаған ... бұл ... ... ... белсенділігін арттыруға,
өз бетінше білім алуға, шығармашылығын ... ... ... ... оқушылар оқудың (сабақтардың) қызықты, жеңіл өтетіндігін, ұжымда
бірлесіп жұмыс жасауға үйрететіндігін, білімнің тереңдігі, әрі тиянақтылығы
артатындығын баяндайды.
Мектеп ... ... ... ... ... ... және кейінгі
кезеңін (аралығын) салыстыру оқушылардың оқуға деген ынта-ықыласының
38
артқандығын, адами жақсы қасиеттердің ... ... ... ... ... ... ... басқаны
қабылдау, түсіну, сыйлауды ... ... «Оқу мен ... сыни ... ... дамыту” жобасында жұмыс ... ... ... тоқталып кетсем:
Сын тұрғысынан ойлау технологиясын пайдалана отырып, жұмыс жасаған уақыт
ішінде байқалған оңды өзгерістерді мына диаграмма арқылы ... ... ... оқу ... ... 10 ... ... 2 жыл көлемінде мынандай
нәтижеге қол жеткізді: 50 %-дан 62%-ға,52%-дан -68%-ға. Менің тәжірибемдегі
сын ... ... ... ... ... дәстүрлі
сабақтармен салыстырғанда, білім ... ... ... ... ... үшін бұл ... жаңа ... деп есептелінеді.
Дегенмен, кейбір ұстаздардың іс - тәжірибелерінде осы технология
қолданылуда. Осыған орай біз сын тұрғысынан ойлау технологиясын егжей -
тегжейлі қарастырып, оны ... ... ... ... мүмкіндіктерді
көрсетуді мақсат еттім. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту деген ұғымды кез -
келген жаңа идеяны сол күйінде қабылдау ... оған ... ... ... ол идеялардың негізгі себептерін, жүзеге асыру жолдарын және
нәтижесін білу, оларды өз ортаңа, өз мүмкіндігіңе, өз керегіңе, өз іс ... ... ... ... ой ... өткізу, яғни проблемаға
сыни тұрғыдан қарап, өз мақсатына пайдалана білу.
Зерттеудегі мақсатым – бастауыш сынып оқушыларын кез - ... ... ... ... ... және ... тыс ... үйрету.
Зерттеу нысаным: сабақ өту барысында сыныппен жеке, жұптық, топтық,
ұжымдық.
Технология ... әр ... үш ... ... ... ... мағынаны ашу;
- ой толғаныс.
Бірінші кезең «Қызығушылықты ояту»
Кезеңнің мақсаттары:
- оқушы өзінде қалыптасқан білімі мен түсініктерін өзектендіру;
39
- оқылатын тақырыпқа танымдық қызығушылықты ... ... ... ... тұлғаның іс - әрекеті Қолдануға болатын әдістер мен тәсілдер
оқылатын мәселелер бойынша не білетінін еске ... ... ... ... қажетті сұрақтар қояды. Өзге мақсатын тұжырымдайды. «Белгілі
ақпараттар» тізімін түйін сөздер бойынша - ... ... ... ... ... ... және т. б.
Бірінші кезеңде алынған ақпараттар тыңдалады, жазылады, талқыланады, жеке,
жұп және топ ... ... ... ... ... мақсаты:
- жаңа ақпаратпен танысу;
- жаңа ақпараттармен өз білімімен ара - қатынас белгілеу.
Жеке тұлғаның іс - ... ... ... ... мен ... ... ұсынған белсенді оқыту әдістерін қолданып, жаңа тақырып
материалдарын тыңдайды, оқиды;
- жаңа ... ... ... барысында мәтін шетіне белгі қояды немесе
жазып алады;
- қарастырылған материалдармен жұмыс істеу барысында өз түсінгенін
қадағалайды, алдына ... ... жету үшін ... ... ... оқу ... қолдану:
- инсерт;
- екі жақты күнделік;
- қосымша журнал;
- сабақтың бірінші кезеңінде қойылған сұрақтарға белсенді түрде жауап іздеу
және т. б.
Бұл кезеңде жаңа ... ... ... ... ... кино көру, дәріс, әңгіме, тыңдау немесе тәжірибе - эксперимент
жасау, мультимедиялық құралдарды пайдаланады. Сабақта жұмыс дара және жұп
түрінде ... ... «Ой ... мақсаты:
- қабылданған жаңа және ескі түсініктердің ара ... ... ... ... талдау және қорытындылау.
- тақырыпты мұнан әрі меңгеру бағытын анықтау.
- Мағынаны тану кезеңінде білімге сүйене ... ... және ... ... ... салыстырады.
- Қарастырған тақырыптың мәнін толық түсіну және өзіне қойылған мақсатты
іске асыру үшін жаңа ... ... ... ... алады.
- өзіне қойған сұрақтарға мағыналы жауап алғандарын бағалайды.
- ... ... ... байланыстырады, қорытынды нәтиже шығарады, өз
бетімен жаңа идеяларды ойластырады. - кластер құру
- әртүрлі кезеңдегі ақпараттардың өзара қатынасын ... ... ... ... ... ... дұрыс және дұрыс емесін мақұлдауға қайта оралу.
- рефлексивті сұрақтар
- пікір алмасу.
- шығармашылық жұмыстар жазу (синквейн, эссе) және т. ... ... ... ... ... ... жұмысы топ
бойынша жүргізіледі.
Технологияны оқыту стратегиялары (тәсілдері)
Технологияны жетік меңгеру үшін бірнеше тәсілдер қолданылады.
Оқытуда жақсы нәтижеге жету үшін осы стратегияларды ... ... ... ... ... қарай пайдаланған жөн.
Кластер (топтастыру). Бұл тәсілдің авторы американдық Гудлат. Стратегияның
мәні оқу материалын график түрінде жүйелеу, яғни мәтіннің маңызды бөлігін
бөліп, график ... ... бір ... шоқ ... ... сын ... ... дамыту технологиясының кезеңдерін кластер
түрінде былай келтіруге болады.
Бұл тәсілді қызығушылықты ояту және ой толғау кезеңдерінде қолдануға
болады.
41
Инсерт (түртіп алу) жүйесі. Бұл ... ... оқу ... дайын күйінде
беріледі, мәтінді оқып отырып оның бір жақ шетіне немесе кесте түрінде
жазылады:
«V» - білемін «+» мен үшін жаңа «-» басқаша ... «?» - ... ... ... ... ... немесе толық абзац түрінде толтырады.
Сонан соң оқушылар жұп болып немесе ... ... ... алмасады. Түсініксіз
болған ұғымдарды мұғалім түсіндіреді немесе басқа ақпарат көздерінен
іздеуге үйге тапсырма ... ... ... аз ... ... сипаттағы, яғни құбылыстар туралы мәліметтер жинауға
болады. Бұл тәсіл дәстүрлі оқытудағы «оқулықтан ... ... ... ... ... ... ... – екі затты алып, олардың ерекшеліктері мен ... ... Мұны бес ... ... өлең деп те ... Бұл ... ... кезеңінде қолданылады.
Синквейн жазу ережесі:
1) Бірінші қатарға бір сөзбен тақырып жазылады (зат есім түрінде).
2) Екінші ... ... екі ... ... (екі сын есім ... ... ... үш сөзбен осы тақырып бойынша іс - әрекет жазылады
(етістік, көсемше).
4) Төртінші қатарға төрт сөзден тұратын осы тақырыпқа қатысты ... ... ... Соңғы қатарға тақырып мәнін сипаттайтын бір сөзден тұратын синоним
(метафора) жазылады.
Эссе стратегиясын ой толғау кезеңінде қолданған тиімді. ... ... ішкі ... ... түсініп, өз пікірін, өз ойын дұрыс жеткізіп,
оқу материалының негізін анықтап, сол ... ... ... ... ... ... стратегиясы – кубик жасалынып, оның 6 қырына 6 түрлі
тапсырма жазылады. Мұғалім кубті ортаға тастап, қай қыры ... ... ... ... ... ... ... Білгім келеді. Бұл стратегияны 1984 жылы Чикаго
университетінің профессоры Донна Огл ... Оның ...... ... дамыту.
Ол үшін төмендегі кестені толтыру керек.
Білемін.Үйрендім. Білгім келеді
Топтың мүшелерін дамыту мақсатында уақытты үнемдеу арқылы оқушылардың
барлығын тыңдауға мүмкіндік береді. Кестені толтыру ... ... жаңа ... ... ... дөңгелек стратегиясы кластерге ұқсас, бірақ мұнда бір шоқтан
таралуы керек. Мысалы 2 сыныпта дүниетану пәні бойынша жүргізген « Бұлар
қайдан ... ... ... сабағымда «мал шаруашылығы» ұғымына
осы стратегияны қолдандым:
Бұл тәсіл оқушылардың назарын оқылатын тақырыпқа аударуға, сабақ жоспарын
жасауға мүмкіндік береді.
«Ирек» стратегиясы. ... ... білу ... ... ... ... ... ала мәтінді мағынасына қарай бөліктерге бөліп
тастайды. Бүкіл ... ... ... ... әр ... мәтін
үзінділерін береді. Әр топ сынып оқушыларға, өздеріне берілген мәтіндерін
түсіндіріп шығады. Мұндағы ... ... - әр ... осы ... ... Осы ... «Бұлар қайдан шығады?» тақырыбын топ бойынша
бөліктерге бөліп тастап және интереактивті тақтадан жайлаудың суретін
көрсету арқылы мәтін құрастыруына жол сілтедім.
«Болжам» стратегиясы. ... ... ... ... ... ... сыни
көзқарасын дамыту, проблемалық мәселе туғызу.
Осы орайда әр топқа ... бере ... ... ... бердім.
Оқушылар арасынан қиялы жүйрік бала дараланып шығатыны сөзсіз. Тапсырмалар
мына тұрғыда жүргізілді.
«Ботакөз» тобы – Бір сабақ жіпті ... ... ... ... ... тобы – ... жіпсіз инесіз қалай пайдалануға болады?
43
« Мерген» тобы – Кілтті құлыптан ... ... не ... ... алысу» стратегиясы. Оқушылар бір қорытындыға келетін мәселеге
байланысты пікір таластырады, пайдалы, пайдасыз жақтарын шешеді.
Белгілі тақырыпты алып, ... ... ... өз ... өзгені құрметтеуге үйретеді.
«Әңгіме» стратегиясы. Өзіне - өзі есеп беру, көзқарасты дамыту, білімін
анықтау, бағалау.
Технологияны оқытуда басқа да стратегиялар белгілі: ... ... ... ... ... ... стратегиясы.
Сонымен, сын тұрғысынан ойлаудың әдістемелік тәсілдерін оқу үрдісінде
қолданғандағы маңыздылығы мынада:
- мотивацияның артуы;
- дербес іс - әрекеттің артуы;
- ойлаудың ... ... ... білігі мен біліктілігінің жан - жақты дамуы;
- логикалық ойлаудың жүйелілігін меңгеру.
Сын тұрғысынан ойлау ... ... ... жеке ... жандана түседі .
2. Биология сабағында сын тұрғысынан ойлау ... ... ... ... ... ... әлемдік білім беру жүйесін дамуда оқыту үрдісіне ... ... ... ... жаңа ... ... ... жалпыға міндетті білім беру стандартында
жалпы орта білім берудің ұлттық деңгейдегі басты мақсаты – ... ... және ... ... ... қатысуға дайын,
құзыретті тұлғаның қалыптасуына ықпал ету деп анық ... ... мен ... ... ... ... бұл ... құжатта
әрбір оқушының жас ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... үш ... құзыреттіліктер жиынтығын игеруі мақсат
етілген, олар: өзіндік менеджментке жататын өмірде кездесетін проблеманың
шешімін табу құзыреттілігі; ... ... ... ... ... ... ... құзыреттілік. Дамыған елдердің оқу
жүйесінде кеңінен қолданыла бастаған «құзыреттілік», «құзырет» терминдері
жаңа ... ... ... ... ... ретінде біздің еліміздің білім
беру жүйесіне ене бастады.
Құзыреттілік теориясы Г.В.Вайлер, Ю.В.Койнов, Я.И.Лефстед, Н.В.Матяш, ... ... ... ... және т.б. ... ... беруді ұйымдастыруға құзыреттілік тұрғыдан келуді ... ... ... ... ... ... И.Я.Лернер,
В.В.Давыдов және т.б ғалымдардың еңбектерінде қарастырылған.
Еліміздегі дүбірлі өзгерістер, қайта жаңғырулар ... беру ... ... ... мен ... ... Білім стандартының жасалуы,
мектептерді жаппай компьютерлендіру, ... ... ... ... ... ... білім кеңістігіне ену мақсатындағы жұмыстар
сол өзгерістің куәсі. Білім ... ... ... жеке ... қарай
бағыттау оқушының «мен» ментолитетін және ... бір ... ... ... ... ... ... латын
тілінен аудармасы «сомпетенс» белгілі сала бойынша жан - жақты хабардар
білгір деген мағынаны қамти ... ... да бір ... ... ... ... ... алады дегенді білдіреді - деп көрсетеді. Бұл
жайлы Б.Тұрғанбаева «Өзінің ... ... ... ... ... ... ... шешуде қолдана алуын – құзырлылықтар (құзіреттілік) ... деп ... ... ... ... ... ... (құзіреттілік) дегеніміз - педагогтің басқа бір адамның дамуына
негіз бола ... ... мен ... ... ...... бойындағы өзара байланысты сапалардың (білім, білік, дағды)
жиынтығы.
Латын ... ... ... ... ... «Құзырлылықты
(құзіреттілікті) білімін, біліктілігін, дағдысын, тұлға мінез - құлқын, ... ... ... ... ... ... ... толық аша алады деген болатын.
Олай болса, құзырлылық, нәтижеге бағдарланған жаңа ... беру ... ... ... ... және ... көзқарастарды есепке алу
қажет» деп жазса, Б.Тұрғанбаева «Құзырлылыққа (құзіреттілікке) бағытталған
оқыту үрдісінде ... ... ... шешу ... ... ... біліктілікті арттырудағы екінші үлгіге көшірудің негізі бола алады.
Өйткені, құзырлылыққа (құзіреттілікке) ... ... ... алушылардың
өз бетімен жұмысын ұйымдастыру басты мақсаты деп көрсетілді. Өз ... ... жеке ... қалыптастыруда оқушыны пәндік білім, біліктердің
белгілі бір жиынтығымен қаруландыруды түбегейлі өзгертуде.
Ал бұл ... ... ... және ... мен ... өз ... ... ұйымдастыруда анық байқалады. Оқушының өз
бетінше жұмысын тиімді ұйымдастыра білу - сол арқылы білім,білік дағдының
жоғары деңгейіне ... ... ... ... бойынша өз
бетімен жұмысты ұйымдастыру дегеніміз – бұл, өз ... тани ... ... жаңа бір ... ... ... және өз ... терең түйсіне
білу қабілеті. Өз бетімен жұмысты ұйымдастыру ... ... ... жаңа ... рухани құнды дүние тудыратын әрекет.
Ал ... ... ... өз бетімен жұмысты ұйымдастыру дегеніміз –
адамның белсенділігі мен өз бетінше жұмыс істеуінің жоғары түрі және ... ... мен ... ... бағаланады. Ең бастысы,
жеке тұлғада өз бетімен жұмыс істеуге деген тұрақты қажеттілік, тұрақты
сұраныс ... өз ... ... табу ... ... ... «Өз ... жұмысты
ұйымдастыру – белгілі бір іс-әрекетте, ең тәуір нәтижеге жетуге ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу –
ерекше маңызды педагогикалық мәселе. Осыған байланысты өз бетімен жұмысты
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... жеке ... зерттеу;
Балалар өз бетінше жасаған өнімдерін жариялау;
Игерілген нәтижелерді бақылау.
Кезеңдерді анықтап алғаннан соң, сол кезеңдерге байланысты ... ... ... құзыреттілігін дамыту үшін ұстаздың ... ... ... беру ... ... ... екендігін ескере отырып,
біз, жаңа инновациялық әдіс – ... ең ... ... ... береді деген болжам жасап, өзіміз оқып, үйреніп, үш ... ... бойы ... пайдаланып келе жатқан американ ғалымдары ... ... ... және Чарльз Темпл жасаған «Оқу мен жазу арқылы ... ... ... жобасының оқушы құзыреттілігін дамытуда маңызы зор
болар деген тұжырымға келдік. Сын тұрғысынан ойлау-сынау ... ... Бұл ... ... ... бар.
Тұлғалық бағдарлы көзқарас тұрғысынан қарастыратын болса, мұғалім мен
оқушы арасындағы қарым-қатынас, түсіндіруден түсінуге, монологтан ... ... ... дамытуға, басқарудан өзін-өзі басқаруға көшу
болып табылады. ... ... ...... ... өзара түсінуі, оларға шығармашылық үшін жағдай жасау, ... ... ... ... ... ... қандай да болмасын
ақпаратты өздігінше игеріп, өз өміріне жарата алатын әмбебап тәсілдерді
үйренуі ... ... алу ... ... ... ... болуы қажет, тек
белсенді түрде жұмыс жасай отырып, ол қандай да болмасын ... ... ... ойлау әрбір оқушыны терең ойланып, философиялық тұжырым
жасауға бағыт-тайды. Өмірде ең ... ... пен ... – қоғамда қарым –
қатынас құра білу, басқа адамдармен тіл табысу ... ... ... ... ... оқытудың басқа да қатысушыларымен (оқушылар мен ұстаздар)
араласып коммуникативтік қарым – қатынас ... ... ... әрі ... ... ... ... өзара байланыс құру
мәселесі төңірегінде ойланады.
Нәтижесі:  Оқушының жеке ерекшелігін зерттеу үшін, оның өз бетінше жұмысын
тиімді ... ... ... міндеттерін қалыптастыру,
шығармашылық қабілеттері мен қызығушылығын жетілдіру, білімге құштарлығын
ояту ... ... ... ... Мұғалім сабақта сыни ... ... ... ... балалардың ұсыныс - пікірлерін
еркін айтқызып, ойларын ... және ... ... ... ... ... отырады. Осы технологияның стратегиялары арқылы өткізген
әрбір сабақ оқушылардың ойлануына және қиялына ... ... ... ойын дамытып оларды сөйлетуге үйретеді.
47
Сыни ойлау технологиясын пайдалану арқылы қабілеті әртүрлі ... ... ... ... іздеп, онымен жұмыс жасу мүмкіндігі
артады.
Сыни ойлау технологиясын пайдалану ... ... ... ... өз ... жасаған өнімдерін жариялау арқылы білім, білік,
дағдының жоғары деңгейіне шығады. Ол үшін мұғалімнің жан – ... ... ... ... ... ... ... алатын;
Педагогикалық өзгерістерге тез төселетін;
Жаңаша ойлау жүйесін меңгере алатын;
Оқушылармен ортақ тіл ... ... ... ... болу ... ... ... барысында оқушының түрлі дара қабілеттері
артады. Бұл өсіп келе жатқан жеке тұлғаны жан –жақты дамытады. ... ... ... енгізу, жаңа педагогикалық идеялар мен жаңалықтарды
өмірге әкелу. Бұрынғы оқушы тек тыңдаушы, орындаушы болса, ал қазіргі оқушы
– өздігінен білім ... жеке ... ... ... мән беру керек.
Қазіргі оқушы:
Дүниетаным қабілеті жоғары;
Дарынды, өнерпаз;
Іздемпаз, талапты:
Өз алдына ... қоя білу ... ... мен Қазіргі оқушы жоғарғыдай болса ғана біз өздігінен
дамуға ұмтылатын жеке ... ... ... ... қалыптастыру үшін жаңа ... ... ... ... ... ... оқыту технологиялары дегеніміз қойылған мақсаттарға және
күтілетін нәтижеге жету жолдарын қамтамасыз ететін оқу ... ... ... меңгертудің жүйеленеген формалары, әдіс-
тәсілдері.Олай болса, білім ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
- оқу үрдісінде білім алушылардың өздерін еркін сезінуіне ... ... ... ... ... ... ... күтілетін нәтижелерге
жетуге талаптандыру;
- жеке дамуға бағытталған әдіс – ... ... өз ... ... ... оны практикада қолдана білу қажеттілігін
тәрбиелеуге бағытталған басты құзырлылықты ... ... ... ... ... ... білім мазмұнын оқушыларды өз бетінше зерттеу мен жоба жасауға мақсатты
әрі жүйелі түрде ... ... 12 ... ... орта ... берудің жалпыға міндетті
стандартында анықталатын түйінді құзыреттіліктер ретіндегі білім ... ... ... ... қол жеткізуіне бағытталған проблемалардың
шешімін табу, ақпараттық, коммуникативтік құзыреттіліктер басты талаптары
болып табылады. Құзыреттілік – ... іс ... ... ... көрінетін білім нәтижесі. Олай болса, оқушының
түйінді құзыреттіліктерін қалыптастыруға бағыттай жұмыс істеу ... ... ... ... ... сегізінші сыныбында басынан бастап
осы жобаны жүйелі түрде қолдана отырып, ... ... ... ... ... ретінде төмендегі кестені
ұсынып отырмын.
49
|Проблемаларды шешу |Оқу жылының басы |Оқу ... соңы ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| | | |
| | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |4 11 15 ... ... | | ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... | | ... ақпаратты бөліп алу|5 11 14 ... ... ... ақпаратты |8 12 10 ... ... алу | | ... ақпаратты өңдеу |4 13 13 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... | | |
| | | ... ... жылының басы |оқу жылының соңы |
| ... ... ... |жоғары |орта ... ... ... ... ... ... 10 ... мен жануарлар жасушасының құрылысындағы ұқсас және айырмашылық
белгілерін анықтау» мақсатында Венн диаграммасын қолданған дұрыс ... ... ... ... ... өз алдына мақсат қойып, сол
мақсатқа жету үшін жол таңдап, ақпаратты ізденіс жасайды.
Оқушы өзінің істеген ... ... ... оны бере ... ... қатар программалық материалды қалай ұғынғандығын білетін болады.
Туындаған ... ... және оны ... мүмкіндік алады.
Венн диаграммасы
65
Негізгі құзыреттіліктерді әр сабақта, әр ... тыс ... ... ... мақсат міндеттерді қоя отырып, дамытуға болады. Оқушы
бойында ... ... ... ... өзі ... ... ... Ең негізгісі жауапкершілікті өзіне алып,
жаңа ақпараттық технологияларды біле отыра, оны ... ... ... білу ... Осы жоғарыда айтылған құзыреттіліктерді
игере отыра, оқушыларды қиындықты жеңуге, өмірде өз орнын табуды үйретуге
болады. Мына ... ... ... ... ... Сыни ... ... арқылы оқушылардың ақпараттық құзыретілігін
қалыптастыру
Маман үшін . қалыптасқан кәсіби іс – ... ... ... ... басқа нақты адамдардың, қоғамда жинақталған тәжірбиемен
байланыстыру, біріктіру кәсібм құзырлықты қалыптастыру
Білімнің әлеуметтік және өмірлік рөлінің, адамның ...... ... оқытудың ақпараттық құзыреттілігін дамыту
деңгейіндегі, үздіксіз білім жүйесіндегі білім беру ісін жаңаша
ұйымдастыруды талап етуде. ... ... ... ... ... танып білу,
одан өзіне қажеттісін таңдай алу, өз бетінше ізденіп білімін , ... ... қоя білу ... ... ... ... оқу ғана ... жекелік, ақпараттық, кәсіби
деңгейін арттырып, дамуына жол ашады.
Ең алдымен біз оқушылардың психологиялық ұстанымдарын ескере келе, ... ... ... ... ... ... бағытталған,
білімнің мазмұндық функцияларын, ақырғы нәтижеге бағыттай оқыту сапасын
арттыру.
1. Мотивациялық кезең
Қарастырылуға тиісті мәселе төңрегіндегі бастапқы білім деңгейлерін
анықтау.
Мәселені әр қырынан талқылау;
Әр ... ... ... ... салу;
Тәжірбиемен алмасу;
Белсенді оқу әрекетіне ынта – ықылас туғызу;
66
2. Жаңа ақпаратпен жұмыс
Қалыптасқан кәсіби көзқарастарды өзгертуге ... ... ... ... ... басқалармен позициясымен салыстыра отырып, коррекция жасау;
Жаңалықтар, болжамдар таба білу;
3. Жаңа кәсіби көзқарастар қалыптастыру
Әрекеттің жаңа түрлерін меңгеру;
Жаңа ... ... ... ... ... ... сай түзілген оқу құрлымы мен мазмұнында логикалық жүйелілік
сақталады.Іс – әрекетті жаңа ақпараттар жайлы ... ... ... ... ... етіп ... ... құзыреттілікті дамыту, мәселенің идеясын ашу, оны
шешудің жолдарын, құралдарын белгілеу, жаңалықты жан – ... ... ... алу ... ... ... қойылған мақсат нақты
нәтижеге әкелетін алғашқы қадам.
Сыни ойлауды дамыту технологиясының дәстүрлі оқытудан басты айырмашылығы
білімнің ... ... ... ... ... ... ... бақылау жұмыстары, әртүрлі кесте,
модельдер жасап қорғау, дискуссия, пікір алмасулар сияқты танымдық-
рефлексиялық әрекеттер арқылы оқушылар өздері үшін ... ... ... ... ... – бұл біздің ғасырда дамуымызға мүмкіндік беретін
ерекше қабілет.
Екіншіден, ақпарат сыни тұрғыдан ойлаудың соңғы емес, жіберілетін пункті
болып ... ... сыни ... онсыз мүмкін болмайтын
дәлелдемелерді туғызады.Терең ойлау үшін фактілер мен идеялар, мәтіндер мен
теориялар, мәліметтер мен концепциялар секілді ... ... ... ... ... сыни тұрғыдан ойлау сұрақтар қойып, шешімін табуды қажет ететін
мәселені анықтаудан басталады.
Төртіншіден, сыни ... ... ... қонымды дәлелге ұмтылады.
67
Сыни тұрғыдан ойлайтын адам мәселені шешудің жолын өзі іздеп табады да ... ... ... бар, ... ... ... ... қатар ол сол мәселені шешудің басқа да жолдарының бар екендігін
мойындайды да, өзі таңдап алған жолдың басқаларға қарағанда ақылға қонымды
екендігін ... ... сыни ... ойлау әлеуметтік ойлау болып табылады. Барлық
ойлар ортаға салынғанда тексеріліп, өткірлене түседі.
 Басқалармен таласып оқығанда , талқылап, ... ... ... ... ой
бөліскенде біз өз көзқарасымызды дәлелдеп, оған терең бойлай түсеміз.Сонда
ғана алған ақпаратымыз сыни тұрғыдан ой ... ... ... ... болып табылады.
Сыни тұрғыдан ойлау технологиясын қолдану оқушылардың ақпараттылық
құзыреттілігін ... ... ... ... ... құзыреттілік
Сыни тұрғыдан ұсынылған ақпараттар негізінде саналы шешім қабылдауға;
Ақпараттарды өз бетімен ... ... ... ... ... құруға,
сақтауға, түрлендіруге және тасымалдауға, соның ішінде қазіргі заманғы
ақпараттық – коммуникациялық технологиялардың көмегімен аталған жұмыстарды
жүзеге асыруға;
Логикалық операцияларды (талдау, жинақтау, жалпылау, ... ... ... дәлелдеу, аналогия бойынша дәлелдеу, моделдеу, ойша
эксперименттеу, материалдарды жүйелеу) қолдана отырып, ақпараттарды
өңдеуге;
Өзінің оқу ... ... және ... ... үшін ... ... береді. 
Ақпараттық құзыреттіліктің келесі бағыттары бойынша білім алушының білім
беру деңгейіндегі жетістіктері:
1) Ақпараттық ізденісті жоспарлау:
Ақпаратты белгілі мен белгісізге бөледі;
Ұсынылған ақпараттан қойылған міндеттерді ... ... ... ... ... ... кітаптардың мазмұны бойынша
және сайттағы сілтемелер бойынша бағдар жасай алады.
2)Алғашқы ақпаратты алу:
Бақылау (қойылған міндетке сәйкес жоспар бойынша эксперимент) ... ... қоя ... ақпаратты алады;
Ақпарат көздерінен қажеттісін бөліп алады. 
3) Ақпаратты екінші қайтара ... екі ... одан да көп ... бойынша ақпараттарды бөліп алады
және жүйелейді;
4) Ақпаратты алғашқы өңдеу:
Алынған ақпаратты қарапайым берілген құрылым (1 белгі бойынша) аясында
жүйелендіреді
5) Ақпараттарды өңдеу:
Алынған ақпаратты дәл ... ... ... немесе өзінің түсінбегендігін ескертеді;
Ұсынылған ақпарат көздерінен дәйектерді таба біледі және оларды негіздей
алады.
А.Қ.Ш. Мичиган ... Хоуп ... ... ... мұғалімі Дэвид
Клустердің ұсынған анықтамасы бес пунктен тұрады : 
Біріншіден,  сын тұрғысынан ойлау принциптеріне негізделген болса, әркім ... мен ... және ... ... ... ... Біз ... біреу  сыни ойлай алмайды, біз барлығын өзіміз үшін жасаймыз.
Екіншіден, ақпарат сыни тұрғыдан ойлаудың соңғы емес, жіберілген пункті
болып ... сыни ... ... сұрақтар қойып, шешімін табуды қажет ететін
мәселені анықтаудан ... сын ... ... ... ... ... ұмтылады. Сын
тұрғыдан ойлайтын адам мәселені шешудің жолын іздеп табады да, ... ... бар, ... ... нақтылай түседі. Сонымен қатар,
ол сол мәселені шешудің басқа да жолдарының  бар екендігін мойындайды ... ... ... ... басқаларына қарағанда ақылға қонымды екендігін
дәлелдеуге тырысады. 
Бесіншіден,  сыни тұрғыдан ойлау әлеуметтік ... ... ... ... ... салынғанда тексеріліп,  өткірлене түседі немесе философ Хана
Арендттің жазуынша «тек кімде кімнің қатысы болғанда ғана ... ... ... таласып оқығанда, талқылап, қарсы пікір айтқанда  немесе
ой бөліскенде біз ... ... оған ... ... түседі. Сыни
тұрғыдан ойлау анықтымасының бес пунктінің  барлығы оқу әрекетінің кез
келген  түрінде орын алуы мүмкін.
69
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... игеруге
және оны өзінің жеке білімдік капиталына енгізуге арналған ақпараттық
ортадағы берілген мүмкіндіктерді ... ... ... Ал ... - өзара байланыста және үнемі қозғалыста болатын құрауыштардың басын
біріктіретін өте күрделі процесс. Ол ... ... – оның ...... және оны ... ... жасау – оқушылардың оқу әрекеті – оқыту
нәтежиесі деген тізбекті құрайды. ... ... ... оның ... ... іске асады. Ол қайшылықтар жоспарластырылған
және қолданылғаноқыту құралдары мен ... ... ... ... мен ... оқу ... күрделі және көп қырлы болып келеді. Оның
тиімділігі ... ... ... ... өз ... ... жетік білгенімен оқушылардың қызығушылығын
оятып, шығармашылық әрекетін ұйымдастыра алмаса,айтарлықтай табысқа жете
алмайды. ... ... ... ... айқындау одан әрі
жалғасуда. Соған сәйкес ... ... ... ... ... және жалпы адамзаттық құндылықтарды құрметтейтін, табиғаттың
мәдениеттің және қоршаған ... ... ... ... ... азамат тәрбиелеу;
- қазіргі қоғамға кіріккен және жетілдіруге ұмтылатын тұлға қалыптастыру;
- тұлғаны ұлттық және әлемдік ... ... ... әр ... ... ... есепке ала отырып, оқушылардың пікірлер мен
көзқарастарды еркін таңдау құқын қорғауын қамтамасыз ... сыни ... ... ... ... ойдағы жаңа мағлұматтарды өз
позициясы тұрғысынан сын көзімен бағалап, талдай алу дағдысын ... - оқу мен өмір ... шешу ... ... алушылардың
білімді, іскерлікті, дағдыны және қызметтің әмбебап тәсілдерін меңгеруі
көрінетін білім ... ... ... Сыни ... ... ... ... саналы шешім қабылдауға;
2. Өз бетінше мақсат қоюға және оны негіздеуге, мақсатқа жету танымдық
қызметті жоспарлауға және жүзеге асыруға;
3. Ақпараттарды өз ... ... ... ... ... қайта
құруға, сақтауға, түрлендіруге және тасымалдауға, оның ішінде қазіргі
заманғы ақпарттық-коммуникациялық технологиялардың көмегімен ... ... ... ... отырып, ақпарттарды өңдеуге;
5. Өзінің оқу қызметін жоспарлау және жүзеге асыру үшін ақпарттарды
қолдануға мүмкіндік береді. 
Сыни ... ... ... барысында ақпараттық құзыреттіліктің
келесі бағыттары бойынша білім алушының білім беру деңгейіндегі
жетістіктері тексеріледі. Олар: 
Ақпараттық ... ... ... ... мен ... ... Ұсынылған ақпараттан қойылған міндеттерді шешуге қажеттілерін бөліп
алады;
... ... ... ... ... және ... сілтемелер бойынша бағдар жасай алады.
Ақпараттандыру – оқушылар мен оқытушылардың медиа-құзырлылығын ... ... алып ... ... рухтағы әлемдік білім деңгейі талаптарына
сай ұлтжанды азамат тәрбиелеу үшін әр ... ... ... ... ... ... оқушының бойында ... ... ... ... ... Әрекеттілік тұрғыда
оқыту, жаңаша авторлық технологиялар мен бағдарламалар құрастырып, жүзеге
асыру қажеттігі туындайды. ... ... әр ... үздіксіз ізденімпаздық
пен шығармашылықты, кәсіби шеберлікті, құзырлылыққа жету ... ... ... ... ... ... білім берудегі құзырлылық ... ... ... ... ... төңірегінде нақтырақ тоқталып кетсек, қазіргі кезде
педагогика мен ... ... ... ұғымының жалпы қабылданған
түсіндірмесі әлі қалыптаспаған. Ғылыми еңбектерде “құзырлылық” ... ... ... ... ... жүр. ... түсіндірме
сөздіктерде “құзырлылық” ұғымы құзыреттілікті ... ... ... сөзі ... “заңға сай”, латынша “талап қою”,
ағылшынша “қабілетті” мағынасын білдіреді. Шетелдік ғалымдар ... ... ... ... ... ... алу, тереңдетілген
білім, кәсіби біліктілік деген сияқты түсінік береді.
Сонымен ақпартық-технологиялық құзыреттілік ұғымына ... ... ... ... ... мен ... ... технологиялар мен техникалық
обьектілердің көмегімен өз бетінше ізденіп, талдап,таңдап,өзгертіп,сақтай
және жеткізе білуі.“Құзыреттілік – ... және ... ... ... қалыптасатын және адамның әлеуметтік мобилдігін анықтайтын,
білім мен ... ... мен ... ... жалпы
қабілеттіліктер”.
Бұл жайлы Б.Тұрғанбаева «… өзінің ... ... ... алған
білімдерін өз өмірлік мәселелерін шешуде қолдана алуын – құзырлылықтар деп
атаймыз» деп ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – педагогтің басқа бір адамның дамуына
негіз бола алатын білімділігі мен абыройлығы ... ... ... алған білімі мен ... ... ... қандай да бір тәжірибелік және теориялық мәселелерді шешу
үшін қолдана алу қабілеттілігін сипаттайды. Бұл ең ... ... ... ... ... Яғни оқытудағы құзырлылық тәсіл нәтижесі болып
білім сапасының көрсеткіші бағаланады.
Өзінің және қоғамның мүддесіне өзін-өзі белсенді етуге ... ... ... ... өмір сүруге бейім, бәсекеге қабілетті және құзыретті,
шығармашыл, білімді тұлғаны дамыту және қалыптастыру – ... ... ... жасалған іс-әрекет нәтижесінде жүзеге асады.
Бүгінгі күні мектеп түлегінің негізгі ... ... ... ... ... – зерттеушілік дағдыларын игеруге мүмкіндік
жасайтын өз әрекетіне талдау, қорытынды жасай алу.
2. Әлеуметтік қарым-қатынас құзыреттілігі – ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі дамыту құзыреттілігі – әлеуметтік-қоғамдық, өмірлік
жағдайларда өз мүмкіндігін анықтап, ... мен ... ... ... және қоғам пайдасына сай шешім қабылдауды қарастырады.
72
Қазіргі кезде қоғам өмірінің ақпараттануы және ... ... ... ... білім берудің мазмұнына ғана ... ... ... ол ... ... нысандары мен әдістеріне де ықпал
етіп отыр. Мұндай ... ... мен ... ... берудегі АКТ»
(ақпараттық-коммуникациялық технологиялар) деген атау алды.
Дәстүрлі ... ... ... үш ... ... ... ... үйретуші, үйренуші және оқу материалы.
Осы үш құраушының өзара іс-әрекеті педагогикалық үрдісті айқындайтын болса,
оның негізіне осы ... үш ... ... ... ... ... мұндай оқытуда оқытушы оқу үрдісінің барысы туралы шағын
ақпаратты ғана ... де, оны ... ... ... алмайды. Себебі мұндай
педагогикалық жүйеде құраушылар арасындағы кері байланыс өте ... ... ... ... ... ... ... құраушылардан тұрады: үйретуші, тиісті
бағдарламалармен қамтамасыз етілген компьютер, үйренуші және оқу ... ... ... ... ... әрекеті (ақпаратпен алмасу)
жүзеге асырылад.
Педагогтардың АКТ ... ... ... мыналарды байқауға болады:
- педагогтардың компьютерлік ... ... ... ... құралдары ретіндегі компьютерлік техниканы пайдаланудың ең маңызды
психологиялық-педагогикалық ерекшеліктерін сақтау. Мұндай ерекшеліктерге
мыналар жатады: а) осы ... ... ... ... ... б) үйренушілердің оқу-танымдық қызметін ұйымдастырудың тиімді
тәсілдері (компьютерлік техниканың жеке-маңызды ... ... ... мен ... техниканың ұтымды диалогын орнату, өзіндік
қызметті дамыту арқылы оқу-танымдық қызметті ... оқу ... ... ұйымдастыру, компьютерлік техникамен өзара ... ... ... ... ... ... ... мәдени, психологиялық-педагогикалық, пәндік және
кәсіби-педагогикалық даярлау үрдісінде АКТ-ны кешенді пайдалану.
Ғалымдар өз ... ... ... ... ... ... қалыптастыру көрсеткіштерін
төмендегідей анықтаған:
- білім беру жүйесінің әлемдік ақпараттық кеңістікке ... ... ... ... ... ... ... мен осы ақпараттарды аналитикалық ... ... ... даярлау;
- ақпараттық ортада жеке тұлғаның шығармашылық ... ... ... және өзіндік ақпараттық ортаны құру дағдыларын қалыптастыру;
- ақпараттық ортада коммуникативтік мәдениетті қалыптастыру;
- ақпараттық ортада өзара байланыс қызметтерін қалыптастыру;
- ақпараттық ... ... алу, ... ... ... ... және бір-бірімен сабақтастыру мәдениеттерін қалыптастыру;
- интерактивтік телекоммуникациялық технологияларды (Интернет, ... және т.б.) ... ... ... ортаны модельдеу мен жобалау қабілетін ... осы ... ... ... ... ... даярлау.
Қазіргі жағдайда педагогтардың ... ... ... ... бөліктері болып табылады. Сондықтан бұл ... ... ... ... көкейкесті мәселелерінің бірі
ретінде айқындалады.
Оқушының ақпараттық – технологиялық құзыреттілігі мен ақпараттық мәдениетiн
қалыпастыру қазiргi таңда ... ... бiлiм беру ... ... мәселелердiң бiрiне айналып отыр. Қарастырылып отырған мәселе
"Жаңа ақпараттық - коммуникациялық технологиялар" ... ... ... бiлiм беру ... компьютердiң қолданыла бастауымен тығыз
байланысты. Жаңа ақпараттық технологиялар ... - бiлiм беру ... ... оны бiлiм ... беру процесi. Бұл процестi ... ... ... ... ... табылады. Компьютер - бiлiм беру
iсiндегi ... ... ... келген жаңа, тың дидактикалық мүмкіндіктерді
шешуге ... ... зор ... ... ақпараттық –технологиялық құзырлылығын қалыптастырудың
негiзгi тәсiлдерiне мыналар жатады: Ақпараттарды өңдеудiң ... ... және ... ... оқып - ... ... қолданыстағы бағарламалық қамтамасыздандыруды оқып - үйрену және
оны оқыту процесiнде қолдану мүмкiндiктерiне ... ... және ... ... жеке ... ... тиiмдiлiгiн негiздей және дәлелдей бiлу.
2.2 Сыни ойлау технологиясының көмегімен ... ... ... ... ... дүниежүзілік білім беру кеңістігіне кіру мақсатында қазіргі
кезде елімізде ... жаңа ... ... Бұл ... ... ... жұмысында нақты өзгерістер енгізумен қатар ... ... ... ... ... беру ... жаңаша қарауды,
шәкірттердің шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... білім беру жауапты іс. ... ... ... жеке ... ... ... оқушысы ертеңгі ел тізгінін ұстайтын азамат. 
Мектептің негізгі міндеті – жеке тұлғаны дамытып, оның ... ... ету, ... ... ... ... іскерлігі мен дүниетанымын
қалыптастыру, оқуға деген қызығушылығын ... ... ... бірге
біліктілігін ұштап, жан-жақты дамуын қамтамасыз ету болып табылады.
Заман талабына сай ... ... ... мен ... ... ... ... мазмұны өзгерді.
Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз- сабақта оқушылардың қызығушылығын арттыра
отырып, өз ойыңды еркін және ... ... ... ... ... ... дегеніміз - ой қозғай отырып, оқушының өз ойымен
өзгелердің ... сыни ... ... ... ... ... реттеп,
сұрыптап, жүйелеп, білмегенін өзі зерттеп, ... ... ... өз ... және бірлесіп жұмыс жасау. Оқушыларды шығармашылық
жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерін дамытуда әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға
болады. ... ... ... ... ... ... ... қабілетін арттыруға белсенділікке итермелейді.
75
Сын тұрғысынан ойлауды дамытудың мақсаты ... ... ... ... мазмұны сыни тұрғыдан қарап, екі ... бір ... ... ... ... ... үйрету. Бұл бағдарлама жаңа буын
оқулықтарының талаптарын жүзеге ... ... ... деңгейін
көтеруде, балаларды шығармашылыққа баулуда, ойларын еркін айтуда тез арада
дұрыс шешімдер табуға атсалысатын ... ... ... ... ... жеке адамнан прогрессивті ойлай алатын ... ... ... ... ... ... ... адамнан гөрі
«шығармашыл» адамға деген сұраныстың көп екендігін қазіргі өмір дәлелдеп
отыр. ... ... ... ... тартымды, әсерлі, мақсатты,
айқын, қызықты және толық мәнді болуы ... Олай ... ... ... жаңа ... беру ... ... критериі ретінде әлеуметтік
және ... көз ... ... алу ... -деп ... психология
ғылымының кандидаты Б.К. Жұмағалиева құзыреттілікті тұлға бойындағы белгілі
бір пән ... ... ... білімнің, білім, білік, дағдыларынан
көрінуі, ал ... осы ... ... пән бойынша алған
білімін өз қажеттілігіне ... ... ... білуі деп көрсетеді.
Оқушыларды шығармашылыққа бағыттау мынадай мәселелерді ... ... ... ... ... саласының алдында дайын білімді, дағдыларды меңгеретін,
қайталайтын ғана ... ... ... ... ... тың ... ... ойлау қабілетімен ерекшеленетін жеке тұлға қалыптастыру
міндеті тұр. Бұл, әрине, оқушылардың шығармашылық әрекетін дамытуда маңызды
мәселе. ... ... ... ... ... шығармашылығын дамытуда
«шығармашылық тапсырмалар» атауы педагогикада белгілі екі құрамдас бөліктен
тұрады:
Шығармашылықты,
- біріншіден, оқушылар дербес, өз бетімен ойдан жаңаны ... ... ... ... ... шығармашылыққа икемдейтін
ересек адамның қатысуы арқылы қарастырылады.
76
Педагогке ... ... ... нәтижесі оның іскерлігіне 
байланысты.
Шығармашылыққа баулу шәкірт бойындағы ... ... ... ... байытып,
қиялын ұштау мен өз бетінше ізденуге зор ... ... ... ... ... баулуға болады деп есептеймін.
Биология сабағында кезекті тақырып өту барысында:
•  тақырыпқа сай нақыл сөздердің мәнін ... ... ... ... ... ... құрастыру;            
• өлең құрастыру;
• жансыз нәрселерді жандандырып әңгіме, ертегі жазу;
Қазір ғалымдардың зерттеулерінде құзырлықты қалыптастыру білім беру
мазмұны құралдары арқылы жүзеге асатыны,  осыдан келіп ... ... және ... ... ... проблемаларды –
тұрмыстық мәселелерден бастап, өндірістік және әлеуметтік мәселелерді шешу
мүмкіндіктері пайда болатындығына баса назар аударылып ... күні ... толы ... ... ... замана көшінен қалып қоймай
уақыт талабына сай ертеңгі болашақ жас ұрпақты білімді етіп тәрбиелеу
ұстаздарға зор жауапкершілікті жүктейді. Ол мұғалімнен ... ... ... ... ... ... отыруды талап етеді. Өйткені еліміздің ертеңі
жас ұрпақтың қолында. Мұғалімнің шеберлігі мен жетістігі – сапалы білім
және жақсы тәрбие алған ... ... ... дамыту ісі
үздіксіз жүргізіле бермек. Бұл қоғам талабына сай туындайтын қажеттілік. 
Оқушы белгілі мәліметті қабылдаушы ғана емес, сонымен бірге ... ой ... ... ... ... келтіруіне сабақ барысында түрлі әдістер арқылы
қолайлы жағдай жасалуы керек. ... ... ... «Бес ... ... оқушының шығармашылық қабілетін ұштауға өте тиімді.Бұл
жерде ой ... ... ... ... ой ұшқырлығын бақылауда,
стандартты емес шешім жасауда тиімді пайдаланған жөн. Құзыреттілік ұғымы
«білім», «білік» және «дағды» (ББД) сияқты ... ... бұл ... ... жай ғана ... ... Құзыреттілік оқыту
нәтижесін (білім және білік) ғана емес, сонымен бірге ол оқушылырдың
шығармашылық іс-әрекет тәжірибесі мен құндылық бағдарларының жүйесін ... ... – бұл ... ... мен ... іс-жүзінде,
күнделікті өмірде қандай да бір практикалық және теориялық мәселелерді
шешуге  қолдана алу қабілеттілігі. Ол, ең ... ... ... ... Сонымен, оқытудағы құзіреттілік тәсіл білім беру нәтижесі
ретіндегі оқыту сапасын қамтамасыз етеді, ал ол өз кезегінде кешенді ... ... ... ... ... ... бағалаудың біртұтас
жүйесін құруды талап етеді.
Демек «құзырет» және ... ... ... ... енгізу білім берудің мазмұны мен әдістерін өзгертуді, іс-әрекет
түрлерін нақтылауды талап етеді. ... ... ... ... ... ... нақты құбылыстарды танып білу мен түсіндіруде; қазіргі
заманғы техника мен технологияны игеруде; практикалық ... ... ... ... кәсіби білім алуға ... ... ... ... қажет еткенде; өмірден өз орнын анықтауға;  өмір салтын,
кикілжіңдерді шешу тәсілдерін таңдауға ... ... шешу ... туындайтын өмірлік мәні бар ... шешу ... ... ... ... тәсілді жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... пәндік біліктіліктер
4. Өмірлік дағдылар;
Бұл төрт бағыттың бәрі біздің мектептер үшін өте қажет.
Өркениет көші алға жылжыған сайын, білім сапасының ... ... ... ... берілген білім қай уақытта болсын жарқын болашақ кепілі.
Себебі білім- өркениет өлшем, ірі ... ... ... кез ... рухани-әлеуметтік,экономикалық дәрежесі,онда өмір ... ... ... ... ... ... ... саласындағы
оқытудың озық технологияларын меңгермейінше сауатты, жан-жақты ... ... ... ... ... мұғалімнің зияткерлік,кәсіптік,адамгершілік,
рухани және басқа да көптеген адам келбетінің қалыптасуына игі ... ... ... ... үрдісін тиімді ұйымдастыруына
көмектеседі.
Бүгінгі ... ... ... мен ... ісін ... ғана ... ... дос,сырлас, жаңа өміршең технологияны меңгерген ... ... ... ... мен Америка профессоры Дэвид Клустердің
«Сыни тұрғыдан ойлау-бұл біздің XXI ғасырға жетуімізге ... ... ... деген тамыры терең жатқан ойын бүкіл білім жүйесінің
алдында тұрған мәселердің шешімін сыни тұрғыдан ойлау жобасынан ... ... ... ... ... ... ретінде ұстанамын.
Оқушы білімін шыңдап,оқушы мәдениетін дамытуда, мәдениеттанымдық
құзыреттілігін ... жазу ... ... сыни ... ... ... өте зор. Гуманитарлық пәндерін ... ... ... ... көруге болады. Соның ішінде
оқушының мәденитанымдық құзыреттілігін дамыту мақсатында технологияның ... ... ... жазу ... ... ... болады.
Сабақ мазмұнына сай тиімді ... ... ... ... ... көзқарастарын еркін жеткізе білуге оң ықпал етеді.
Оқушы өз бетімен ... ... ... ... ... ... ... Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы-
күрделі ойлау
процесі.
Бұл мәліметтің қабылдануынан басталып тиянақты, ... ... ... қорытынды жасаудан аяқталады.
Сын тұрғысынан ойлау технологиясының ... үш ... ... ... ... ... ... сабақ мазмұны да мағыналы және оқушының атап
отырған мәдениеттанымдық құзыреттілігін қалыптастыру ... үшін ... ... ... ... құзыреттілік дегеніміз не? Мәдениет жетістігі
негізіндегі іс-әрекет тәжірбиесін және ... ... мен ... ... өмірдің мәдениетін, этномәдениеттік құбылыстарды,
ұлттық ерекшеліктерді тани білуге, бағалауға үйренеді.
Олай ... ... ... қалыптастыратын сабақ жоспарын
ұсынамын:
Сабақтың тақырыбы: « Наурыз тойы – ... ... ... ... ... халқына деген мақтаныш сезімін ұялату, ана тілін,
оның ... ... ... ... отырып,мәденитанымдық
құзыреттілікті қалыптастыру.
2. Халықтың салт – дәстүрін, әдет – ғұрпын үйрете отырып, оқушыларды ұлттық
патриотизмге тәрбиелеу.
3. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
ойындарын, ұлттық тағамдарын, нақыл сөздерін қастерлей отырып, оқушыларды
мәдени құзыреттілікке үйрету..
Көрнекілігі: ... киім ... ... ... ... құрақ көрпе,
мақалдар, оқушылар салған суреттер, төмендегідей нақыл сөздер ... күні ... ... жылы ақ мол болар.
Ұлы кісіден бата алса,
Сонда ол жылы жолы болар.
Үлкеннен ұлағат, кішіге аманат.
Мұғалім сөзі: - ... ... шын ... ... ... ... – інде күн мен түн ... қыс өтіп көктем келеді. Тіршілік басталады.
Ол тіршілік арқауы – тамақ. Малының қыстан аман шығуы. Оның өсіп - ... ... ... үшін ... ... – жаңа жыл ... ... Жыл басы
– Наурыз, Баба халқымыздың салтында, ойын – күлкінің көркімен сәндері:
Жиренше, Қожанасыр, Алдаркөсе, Тазша бала болған. Міне, енді ауылда ... « ... тойы – ... ... » атты ... сағатын бастаймыз.
80
Оқушы: Наурыз жырын айтады:
Наурыз келіп, қар кетті,
Ақ қар көк мұз жұтатқан
Шаруа еліне жыл кірді.
Наурыз келіп, жас ... ... әз ... ... арқасын,
Жан біткенге наз кірді.
Мұғалім:
Күн мен түн теңелді,
Жер шуаққа кенелді.
Соны тойлар ел ... тойы – ... деп ... тал ... ... күн мен түн шығады..
Күн: Сәулесі мол Күнмін,
Түн: Жұлдызы көп Түнмін.
Екеуі бірігіп: Бүгін біздер бірдей боп,
Теңелеміз бүгін біз.
Түн: Ал ертең, күн ... Түн ... ... ... Ұйқы ... ... тек бірақ.
Оқушы:
Сәнді көктем – Наурыз,
Наурыз тойы – жырымыз.
Көңіл гүлдей ... күн мен ... ... Наурыз той!
Мұғалім: Балалар, ұлы күнде сәлемдесудің де қалыптасқан дәстүрі бар екен,
кәне, соны көрейік. ... ... ... ... Диана, Жаңагүл
шығады.
Оқушы:
Амансыз ба, Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын,
Қайда болса, жол болсын.
81
Оқушы:
Ұлыс береке болсын,
Бәле – жала жерге енсін.
Оқушы:
Ұлыс ... ... ... ақты ... ... ... ... жақсы болсын,
Достығымыз берік болсын,
Білім - өнер серік болсын!
Оқушы:
Ау, жараңдар, келіңдер!
Той қызығын көріңдер!
Наурыз айға бас ... ... ... ... тойында ұлттық ойындар да ойналған. Қане, кім қандай ұлттық
ойындар біледі? ( Қыз қуу, бәйге, көкпар, күрес, теңге алу, асық ... Олай ... біз де ... ... осы ойындарды ойнап көрейікші.
1. « Қыз қуу ... ». ... ...... ... ... « Күш ... » ( білектесу ).
Мұға екелім: Балалар, Наурыз тойының өзіне тән үлкен ырым асы – Наурыз
көже. Міне, бүгін аналарың сендерге ... көже ... ... ... ... ... арнап« Қазақтың дастарқаны » атты әнімізді айтып
берейікші.
Хор: « Қазақтың дастарқаны ».
Қорытынды сөз: Осымен тәрбие сағатымызды Қыдыр атадан бата алып, ... дәм ... ... Сыни ... ойлау арқылы оқушының әлеуметтік-еңбек құзыреттілігін
қалыптастыру
Әлеуметтік-еңбек құзыреттілік-азаматтық-қоғамдық тәжірбие мен ... ... ... ... ... ... жеке ... қоғам мүддесіне
ықпал ете білуді қарастырады.
82
Биология сабағында оқушының ... ... ... ... ... ... жас ... сай әртүрлі ойын
ретінде жұмбақтар, викториналар, ребус, сөзжұмбақ шешуді, саяхат ... ... ... ... ... қорытындылау сабағында оқушылар «Құрттар»
типінің кластарына тән белгілерін жасырған жұмбақты, еске ... ... ... ... ... бай ... ... үш ұлы болыпты. Олар өзара мүлдем
бір-біріне ұқсамаған. Тұңғыш ұлында 3 қызы ... ... қызы ... қою әдемі, ... қызы ... ... ... аузы бар, ал ... қызы талдырмаш бойлы көркем ... ... ... бір ұл, бір ... екі егіз ... бар. Олар
еңбектенуді онша жақсы ... ... ... ... ... ... ... ұлының баласы сондай момын әке-шешесіне пайда келтіргеннен басқа ісі
жоқ. (Шешуі. Кластарға тән белгілерді атай отыра, ... ... ... ... ... ... жасушасы
Өсімдік жасушасы
Ортақ

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Адам болмысы мен ойлауының жалпы формалары29 бет
Айгүл Кемелбаева шығармаларындағы көркемдік ойлау30 бет
Алпамыс батыр жырын оқыту арқылы тәрбие жұмыстарының құзыреттілігін арттыру4 бет
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамыту55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь