Орыс жазушылары мен ақындары қазақ өлкесінде (А. С. Пушкин, В. Гоголь, В. Даль және т.б.)

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім
2.1. Қазақ өлкесінде болған орыс жазушылары
2.2. Пушкин Қазақстан жерінде
2.3. Орыс ақындары мен жазушылары Қазақстан туралы
2.4. В. Даль мен қазақтар

III. Қорытынды
Көпғасырлық тарихымызды ерекше тұлғалар еңбектерінсіз көзге елестету мүмкін емес. Бұл семестрлік жұмыс арқылы XIX ғасырдағы қазақ жеріндегі орыс ақындары мен жазушыларының өмірі мен шығармашылығын оқып білдім.

Қазақстанның тарихы мен географиясын, этнографиясын және мәдениетін зерттеуде Ресей ғалымдарының сіңірген еңбегі зор болды. Ресей зиялы қауымының Қазақстан аумағына саяси себептермен жер аударылып келген өкілдері көптеген ғылыми еңбектер жазып қалдырды. Олар, әрине, әр түрлі кәсіп пен мамандық иелері — ақын-жазушылар, тарихшылар, географтар, әскери қызметкерлер мен дәрігерлер болатын. Сонымен қатар олар қазақ өлкесін отарлау саясатына ғылыми тұрғыдан негіздеуге де ішінара қызмет етті.

Қазақстан тақырыбымен шұғылданған орыс жазушыларының шығармаларында екі бағыт: реакциялық-шовинистік және демократиялық-реалистік бағыттар болды.

Пушкиннің, Лермонтовтың, Белинскийдің шығармалары кавказ бен Орта Азия халықтарының тұрмысынан алынған тақырыптарға жазған көптеген жазушылардың шығармаларына әсер етті. Бұл В. И. Даль мен В. А. Ушаков сияқты жазушылардың шығармаларынан айқын көрінеді.

Пушкин өз елінің досы қазақ халқын таза махаббатпен сүйді. Өзінің шығармашылығымен екі елдің арасындағы шынайы достықты нығайтып, топас тобыр шеттеткен мейрімді қазақ халқын өз бауырына тарта түсті.
1. Сатаев А. Ұлы ақын қазақ жерінде // Соц.Қазақстан.- 1987.-10 февр.
2. Сатаев А. Ұлы ақын қазақ жерінде // Ақиқат.- 2006. - N 5. - Б. 11-13
3. Сейітов С. Пушкин Оралда // Қазақ әдебиеті.- 1999.- 4 маусым.
4. Ысқақов Б. Пушкин Қазақстанда // Қазақ әдебиеті.- 1987.- 30 янв.
5. Алимбай Н., Муканов М.С., Аргынбаев Х. Традиционная культура жизнеобеспечения казахов. Очерки теории и истории. – Алматы,. 1998.
6. Гумилев Г. Древняя Русь и Великая Степь.- М., 1992
7. Из истории казахов. – Алматы: Жалын, 1997.
8. Маданов Х. Қазақ мәдениетінің тарихы.- А., 1998.
9. Мыңжан Н. Қазақтың қысқаша тарихы.- А., 1994.
10. Мұқанов М. Қазақ жерінің тарихы.- А., 1994.
11. Сулейманов Б.С., Басин В. Я. Казахстан в составе России в XVIII- начале XX вв.- Алматы, 1981.
        
        Алматы энергетика және байланыс университеті
Ақпараттық технологиялар факультеті
Әлеуметтік пәндер кафедрасы
Қазақстан тарихы
№2 семестрлік жұмыс
Тақырыбы: Орыс жазушылары мен ... ... ... (А. С. Пушкин, В. Гоголь, В. Даль және т.б.)
Орындаған: Сатубаева А. ... ... ... ... ... ... Жұмағұлов М. Д
Алматы, 2013.
Жоспар
* Кіріспе
* Негізгі бөлім
+ Қазақ өлкесінде болған орыс жазушылары
+ ... ... ... Орыс ... мен ... ... туралы
+ В. Даль мен қазақтар
* Қорытынды
* Кіріспе
Көпғасырлық тарихымызды ерекше тұлғалар еңбектерінсіз көзге елестету мүмкін емес. Бұл семестрлік жұмыс ... XIX ... ... жеріндегі орыс ақындары мен жазушыларының өмірі мен шығармашылығын оқып ... ... мен ... ... және ... ... ... ғалымдарының сіңірген еңбегі зор болды. Ресей зиялы қауымының Қазақстан аумағына саяси себептермен жер ... ... ... ... ... ... жазып қалдырды. Олар, әрине, әр түрлі кәсіп пен мамандық иелері -- ақын-жазушылар, тарихшылар, географтар, ... ... мен ... болатын. Сонымен қатар олар қазақ өлкесін отарлау саясатына ғылыми тұрғыдан негіздеуге де ... ... ... ... ... орыс жазушыларының шығармаларында екі бағыт: реакциялық-шовинистік және демократиялық-реалистік бағыттар болды.
Пушкиннің, Лермонтовтың, Белинскийдің шығармалары кавказ бен Орта Азия халықтарының ... ... ... ... көптеген жазушылардың шығармаларына әсер етті. Бұл В. И. Даль мен В. А. ... ... ... ... ... ... өз елінің досы қазақ халқын таза махаббатпен сүйді. Өзінің шығармашылығымен екі елдің арасындағы шынайы достықты нығайтып, топас тобыр шеттеткен мейрімді ... ... өз ... ... ... ... бөлім
+ Қазақ өлкесінде болған орыс жазушылары
XIX ғасырдың алғашқы жартысында ... ... орыс ... ... ... орын ала бастады. Егер патша үкіметі, орыстың помещиктері мен ... ... ... отар етіп езу мен құл ... объектісі деп қана есептеген болса, орыстың алдыңғы қатарлы ғалымдары мен жазушылары қазақ халқының тұрмысын, салт-санасын, ... оның ... ... ... сүйе ... Россияның езілген халықтарының праволарын қадірлеу, олардың тұрмысын әділ суреттеу алдыңғы ... ... орыс ... ... болып табылады. Бұл дәстүрді орыс әдебиетінің классиктері А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, ұлы ... В. Г ... ... ... бейнеледі.
Қазақстан тақырыбымен шұғылданған орыс жазушыларының шығармаларында екі бағыт: реакциялық-шовинистік және демократиялық-реалистік бағыттар ... Ф. ... (1829) ... ... И. Скоблевтің әңгімелері (1834) қазақ халқын қорлап, кемітеді. Бұларға қарама-қарсы А. С. Пушкин, В. И. Даль ... В. А. ... және ... ... халқының ауыр тұрмысын, езілген жағдайын, оның арманын, орыс халқымен достық қарым-қатынастарының басталуын ... ... ... ұлы ... А. С. ... Пугачев бастаған шаруалар соғысының тарихына байланысты материал жинау үшін 1833 жылы ... ... В. И. ... ертіп Орынбор мен Оралда болды. Сөйтіп ол қазақ халқының өмірімен, тұрмысымен, ауыз әдебиетінің кейбір үлгілерімен танысып, поэмасының сюжетін ... ... Баян мен ... ... ... ... сырлы махаббаты мен күйініштері ұлы ақынды өте қызықтырады. Өзінің ... ... ... ... ... және деген повесінде ол қазақтар мен башқұрттардың көтеріліске қатысқанын, қазақ ханы Нұралының ... ... ... ... ... ... шығармалары кавказ бен Орта Азия халықтарының тұрмысынан алынған тақырыптарға жазған көптеген жазушылардың шығармаларына әсер етті. Бұл В. И. Даль мен В. А. ... ... ... ... ... ...
Ушаков өзінің () деген повесінде жасында құлдыққа сатылып кетіп, ... ... ... ... ... баласының ауыр жағдайын суреттейді. Орысша тәрбиеленіп, білім алсадағы, ол бәрібір көп қорлық көреді. Славин тек қазақ болғандығынан ғана орыстың дворянка қызы ... ... ... ... әкесі, князь Любской, қызының тегі жағынан өзіне тең емес, жат ұлт ... ... ... ... ... ... келісімін беруден мүлде бас тартады.
Осы повесінде ... ... ... ... ... ... ... әшкерелей келіп, жазушы адамгершілікті қорғайды. Ол оқушыларының назарын қазақ кедейінің ауыр тұрмысына аударады: бұл жағдай жоқшылық пен аштықтың салдарынан өз ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Қазақстанды зерттеушілердің басым көпшілігі Орынборға, Омбыға, Ташкентке -- ... ... ... және Түркістан өлкелерінің әкімшілік орталықтарына шоғырланды. 1830 жылы журналында орыс офицері Б.С. Броневскийдің атты ... ... Онда ... ... ... ... өмірі мен тұрмыс-тіршілігінен егжей-тегжейлі құнды деректер берілген. Белгілі тарихшы А .И. Левшин (1799 -- 1879) ... үш ... ... ... ... ... Осы бірегей әрі іргелі еңбегі үшін ол деген атаққа лайықты ие болды. Автор өз зерттеуінде қазақ ... ... мен ... және ... ... ... ... келтіреді.
Семенов-Тян-Шанский(1827 -- 1914) де Қазақстанды зерттеуші ірі ғалымдардың бірі ... Ол ... мен ... және ... оңтүстік өңірін зерттеуге қатысты. Ғалым атты көп томдық серияның және ... ... екі ... ... ... ... ... Қазақстанның географиясы ғана емес, сонымен қатар қазақтардың тарихы, тұрмыс-тіршілігі, сауда-саттығы және шаруашылық қызметінің түрлері ... ... ... ... ғалым әрі Батыс Сібірдің әкімшілік қызметкері В.В. Велъяминов-Зернов XVI -- XVIII ғасырлардағы қазақ халқының тарихын мұқият зерттеді. Ол , ... ... ... облысының мал дәрігері А.И. Добросмыслов қыруар мол дерек көздері негізінде атты үш ... ... ... ... ... Онда Кіші ... қазақ хандықтарының тарихы мен саяси оқиғалар егжей-тегжейлі толық сипатталған. Автор XIX ғасырдың 60-жылдарындағы әкімшілік реформалар барысын және ... ... ... баяндаған.
Торғай облысының әскери губернаторы Л.Ф. Баллюзек деген атпен қазақтардың ... ... ... құрастырып, басып шығарды. Баллюзек Қазақстанда қызмет еткен кезінде орыс шенеуніктеріне қазақтың билері мен ... ... ... ... ... ... жөнінде тапсырма беретін. Ол сондағы жиналған материалдарды өндеп, кітап етіп шығарды.
XIX ғасырдың орта кезінде M M. Красовский атты үш ... ... ... Онда ... Солтүстік-шығыс аймағындағы қазақтардың өмірінен көптеген егжей-тегжейлі тарихи-статистикалық, географиялық және этнографиялық ... ... Аса ... орыс ... ... әрі этнограф Н.Н Аристов , сияқты тағы басқа да ... жоқ ... ... ... қалдырды.
Қазақстан тақырыбына арналған әңгімелер мен очерктер XIX ғасырдың 20-30-шы жылдарында орыс газеттері мен журналдарында жарияланып отырды. ... 1828 жылы Н. ... ... 1830 жылы А. ... ... ... ( повестінен үзінді) жарияланды. Бұл шығармалар идеялық-көркемдік жағынан алғанда Ушаков пен Дальдың шығармалары дәрежесіне жете алмады. Көпшілігін алғанда олар жай ... ғана ... ... бір ... аймақ тану сипаты ғана болды.
2.2 Пушкин Қазақстан жерінде.
Еліміздің барлық халықтары тәрізді қазақ халқының да А.С. Пушкинге ... ... ... Ол адам үшін де, әр буын үшін де - қашан да ерекше жаңалық, жаңа ... бір ... ... ... ... ... өнер мұхиты, поэзия мұхиты. Даңғайыр ақын кезінде қазақ даласында болып, Россияға қосылған көршілес халықтың өмір-тынысымен танысқан. Екі ел арасындағы дәстүрлі ... ... ... ... бірі - ұлы ... Оралға келуі. Жайық өңірі көптеген даңқты адамдар аралаған өлке. Солардың арасында бұл өңірге А. С. Пушкиннің де ... ... ... ... ... ... зор ... етеді.
Ұлы ақын тарихтан аса білімдар болып, өмір бойы ... ... ... Сол ... бірі - ол ... ... ... бастаған шаруалар көтерілісі.
А.С. Пушкин А.И. Тургеневке жазған бір хатында өзін ... ... ... алдым деп қалжыңдаған екен. А.С. Пушкин шын мәнінде де Пугачев тақырыбына тұңғыш ... ... ... ... ... жазу ... патшаның көзін жеткізген, рұқсатын алған алғашқы адам - Пушкин. ... өз ... үшін ... ... ... ... пафоспен жырлады, дәріптеді. Ол Россия империясының қанаты ... ... ... ... мен қазіргі өміріне бүкіл жер жүзіндегі ұлттық-мәдениеттердің тағдырына қатты назар аударды.
Ақын Николай Россиясының түрмесінен кетіп, шетелдерді аралауды құмарта арман етті. Ол не ... не ... ... ... Европаға баруды ойластырды. Шығыс елдерінің ішінен интернационалист ақын Қытайда болуды, оның көп ғасыр жасаған ... ... ... ... ... Николай І-мен Бенкендорф бұл армандардың бірін де іске ... ... ... ... ... ... ... табанын қия бастырмады.
Пушкин шетелдерде болмаса да, Россияның талай жерін армансыз аралады. Ол көптеген деревнялар мен ... ... жоқ ... көріп, оларды мекендеуші халықтардың өмірімен, тұрмыс-жайымен жан-жақты танысты. Пушкин , , , Қырымның , Бессарабияның , , көрді. , оның көз ... ... рет ... Ақын ... шатырына да кірді. Ол Пугачев көтерілісінің тарихын ... үшін ... ... ... ... де талай рет болды. Сондықтан ұлы ақын бұдан талай ғасыр бұрын өмір сүрген ... ... мен ... сонау ежелгі Египет дүниесінен бастап дейінгі әлем тарихын өз поэзиясында дәуір әлпетін бұзбай бере білді.
Ұлы ақынның байқағыш назарынан патша ... ... ... бірақ табиғи таланты мол қазақ халқы да шет қалмаған. Данышпан Пушкин қазақ сахарасының өткен тарихымен шұғылданып, оның ... келе ... ... ауыз ... ... ... ... жаздырып алған. Россия империясының құрамына кіретін шет аймақтардағы ұсақ халықтарды өз ... ... ... ұлы ақын атты ... ... ... варианттарының бірінде өзінің ұрпаққа қалдырған өлмес мұрасының мұрагері деп қазақ халқын да атаған. Ұлы ақынның келешек ... ... ... ... бұл ... ... үшінші шумағы мынадай:
.
Ұлы ақынның қазақ жұртына деген адал ықыласын біздің халқымыз ешуақытта ұмытпақ емес. Қазіргі кезде ақын қалдырған асыл қазынаның ... ... ... ... қазақ халқының жүрегінде Пушкиннің қасиетті аты мәңгі сақталмақ. Пушкин Россия империясын мекендейтін ... ... ... ... ... ... есепті ауыз әдебиетін де сондай сүйді. Ақын фольклорды халық жанының айнасы деп білді де, ... ... ... ... кезеңдердің шынайы көрінісін ол ең алдымен ауыз әдебиетінен іздеді. Пушкин -- ... ... ... оған ... ... ... Бұл -- Пушкинтану ғылымында дәлелденген шындық. Бірақ солай болса да, орыстың әдебиет тарихында шаруалар көтерілісінің ... -- ... ... мен Емельян Пугачев туралы фольклорды жинауға кірісті. Сөйтіп ұлы ақын орыс ... ... және ... ... бай ауыз ... ... негізін салды.
Патша тағын теңселткен халық бұлқыныстарының бір көрінісі - Пугачев көтерілісі 1773 ж. ... ... ... Бірінші бой көрсету болған күн - 17 қыркүйек. Шаруалар көтерілісі адам айтқысыз қаталдықпен басып-жанышталғаннан кейін, бас ... басы ... ... алаң ... ... ... Екатерина ІІ осы тақырыпқа толық тыйым салған. Өмірде ондай адам да, сондай көтеріліс те ... ... ... ... ... сөз ету ... ... ауызекі әңгіменің өзінде Пугачевтың есімін атауға рұқсат жоқ еді. Сол ... ... ... - . ... оны ... қана ... нақты шешім де қабылдаған. Есіліп аққан кең Жайықтың аты құжаттан да, картадан да өшіріліп, өзен ресми түрде Урал деп ... ... ... ... да ... ... ... қаһарынан еді. Өйткені, Жайықтың аты аталған жерде санаға Пугачев көтерілісі сарт ете ... ... ... ... ақын әйгілі қаламгер, ұлы фольклоршы Владимир Иванович Дальдың таныстығын, достығын тым әріден тартып, осы ... ... ... ... ... етіп көрсетілген. Пушкиннің бұл жүрісі Даль үшін тосын жаңалық еді. Оған Дальдің естелігіндегі: деген сөздер дәлел. ... ... ... ... ... көп көмегі тиген екен. Пугачев көтерілісін бала күнінде көрген көнекөз қариялар ол кезде Орынборда баршылық ... Даль ... ... ... жолықтырып берген. Бірақ, Пушкинтану ғылымында бұл жөнінде әлі ... ... жоқ. ... бұл ... ... ... тек жорамал ғана айтуға болады.
А.С. Пушкин атышулы аймақты аралау үшін 1833 жылдың 17-ші ... ... ... Ол Москва және көтеріліс жалыны шарпыған Нижний Казань, Симбирск қалалары ... ... сол ... 18-ші ... күні Орынборға келеді.
Ол кезде Орынбор жеті мыңға жуық халқы бар шағын ғана қала болатын. Тұрғындардың тең жарымына ... ... ... еді. ... ... ... қоршалған бұл әскери бекініс орыс мемлекетінің қазақ сахарасымен саяси және сауда қатынастарын жүргізетін стратегиялық қаласы болады. А.С. Пушкин ... ... ... ... ... К.Д. Артюховтың үйіне келіп түседі. К.Д. Артюховпен ақын Петербургте танысқан. Пушкин Орынборда екі ... ... 18 -- 20 ... Осы аз ... ішінде ол қаланың көп жерін армансыз аралап, Пугачев көтерілісі жөніндегі тарихи деректерді жақсы білетін адамдармен, әсіресе ... ... Ақын осы ... ... ставкасы болған Берді селосына да барады. Көтерілістің жалыны шарпып өткен басқа да жерлерді ақын қызыға аралайды. Кәрі ... көне ... ... ... ... мен ... жайындағы халық арасына көп тараған аңыз-әңгімелердің, өлең-жырлардың әртүрлі нұсқаларын жазып алады. Ақын бұл бай материалдарды кейіннен Пугачев ... ... ... ... ... қолданғаны айқын көрінеді. (, ). 20-шы қыркүйек күні А.С. Пушкин Орынбордан шығып, Пугачев ... ... жаңа ... жинау мақсатымен Орал қаласына келеді.
Ақын сол кездегі Орал казактарының атаманы, полковник В.О. Покатиловтың ... ... Осы ... сол тұстағы көрнекті де көрікті үйдің құрылысын итальян архитекторы Дельмедионың жобасы бойынша 1823 ж. атаман Д.М. Бородин бастап жүргізіп, ... ... ... ... ... Бұл үй бір ... жуық Орал ... атамандарының ресми кеңсесі болып келді.
Бүгінде музей-үйдегі ұлы ақынның кескін-суреті ойылған ақ мәрмәр тақтадан: деген жазуды оқуға ... 1977 ... ... осы ... үш-төрт бөлмесіне Орал облыстық тарихи өлкетану музейінің әдеби ... ... ... ... ... музей-үйі мүсінші С.И. Гольберг жасаған бейненің көшірмесін осы жерге арнайы жіберіпті. Сондай-ақ осы музей-үйдегі ақын ... ... ... ... ... ... ... де сыйлаған екен.
Ақын бұл жерде де көп адамдармен кездесіп, Пугачев ... ... ... сақталған әдеби деректерді жазып алады. Пушкин Орал қаласында үш күн болып, 23 қыркүйек күні Болдиноға жүріп ... Ұлы ... ақын ... ... ... ... ... халықтардың тағдырын өз ұлтының тардырындай ойлағанын оның осы Орынбор сапары-ақ айқын ... ... ... ... ... А.С. Пушкин зор ынтамен аралап, мол деректер жинаған. Тек 24-25 қыркүйек күндері ақын ... ... ... саны ғана 20-ға жуық. 22 қыркүйек күні Оралдың ескі бөлігін аралайды, ол ара - Жайық қалашығының бұрынғы ... ... ... ... ... ... Пушкинді атаманның тас үйіне де алып барады, Пугачев көтеріліс кезінде сол жерде тұрған, Устинья ... тойы да сол үйде ... ... ... ... ғимаратын да көреді, Пугачев қамауға алынғаннан кейін Мәскеуге жіберілгенше сол жерде ... ... ... ... ... ... ... Бизяновты, полковник Стахий Мизиновты, подполковниктер Антип Назаров пен Петр ... ... ... Иван ... ... Понамаревты, есаулдар Иван Бородинды, Никита Донсковты айту жөн.
Пушкиннің өз хаттарында Оралға ... ... ... қайта-қайта айта беретіні көтерілісті өз көзімен көрген адамдармен жолыққандығына байланысты. Әсіресе, 80 ... Яков ... 88 ... ... ... 74 ... ... Маденов Пугачев жөнінде нақты детальдары бар қызғылықты әңгімелер айтқан. Зайыбы Наталья Николаевнаға жазған ... деп ... ... ... Орынборға келген сапарында тек С.Разин мен Е.Пугачев жайындағы фольклорға ғана емес, ... ... ауыз ... де ... ... ... ақынның артында қалған архивінен жырының қысқаша мазмұны жазылған колжазбаның шығуы ... ... ... ... ... өзі емес ... ... екен.
1937 ж. СССР Ғылым академиясының жинағының үшінші нөмірінде Л. ... ... ... ... Бұл ... ... ... 1938 ж. журналында Ю.Феликс пен Г. Песков атты ... ... ... ... ... архивінен табылған қазақ жырының мазмұны баяндалады. Пушкиннің жалпыадамзаттық қазыналарды қандайлық қастерлегенін айқын көрсететін бұл жазба - ... ... ... деп аталып, . В прежние времена жили два приятеля, кои ... еще боле ... ... ... ... ... ... от них первые дети мужска и женска пола (должны) соеденить браком. В скором времени родился у одного сын названной Косукурпечь, а у ... дочь ... у ... отец ... ... сын от сего ... в нищету, а отец Сулу-баяна более разбогател и не желая дочь отдавать за бедняка откочевал в ... ... деп әрі ... жыр мазмұнын баяндап шыққан бұл жазбаның кімнің қолымен қағазға түскені, ақынның архивіне қалай жеткені белгісіз. Белгілісі - Пушкиннің осы жыр ... ... оған ... ... ... сюжетін жазып беруді сұрағандығы.
Сондай-ақ ел аузында Махамбет пен Пушкин кездесіпті деген айтылып жүр. ... оның ... ... ... да ... ... ... жерінде бір сапарында ғана болғаны талассыз. Ол күндер 1833 ж. 18-23 қыркүйек аралығы. 1999 ж. ... ... 4 ... ... еңбекті шығарды. Сонда ақын өмірі күн-күнімен, кей тұста тіпті сағат-сағатымен жазылған. Пушкин Мәскеуден шыққаннан-ақ ... аңду ... ... ... ... бір ... әңгіме, сол кезде талай әдебиетшілер жазған, ақын Орынборда Перовскийдің қонағы болып жүрген күндерінде нижегородтық губернатор Бутурлиннен ... хат ... ... , ... ... генералға...
Осыны естігенде Пушкин әбден күлкіге батады. Ең кереметі - сыртқа шыққан ... ... деп ... құрмет көрсететін күлкілі жай Пушкинге кейін атақты сюжетін ойлап ... ... гөрі ... ... деп осы ... ... ... сыйлаған екен. Сөйткен адам осыдан төрт-ақ жыл бұрын патша абақтысына қамалған, екі-ақ жыл бұрын қамаудан ... ... ... ... ... кездесе ала ма? Ондай кездесуді арман етсе де дәл сол күндерде мұның сәтін түсіру өте қиын еді. Императордың тікелей ... ... ... ... ... ... жинап жүрген (кейін кітапқа патшаның өзі цензор болғаны, ... ... ... ... ... ... атын деп түзетіп береді.) Пушкин дәл сол кезде Махамбетпен кездесуге ұмтыла қоятын ба еді? ... ... ... ... ... әлі де ... талап етеді...
Пушкин өз елінің досы қазақ халқын таза махаббатпен сүйді. Өзінің шығармашылығымен екі елдің арасындағы ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқын өз бауырына тарта түсті.
2.3. Орыс ... мен ... ... ... ... ... ... Александр Сергеевич Пушкинге ерекше әсер етті. 1833 жылы ұлы ақын Пугачев көтерілісінің болған жерлеріне сапар шекті. Соның ... Орал мен ... да ... өтті. A. С. Пушкинді қазақтардың ауыз әдебиеті қатты қызықтырды. Ол қазақ халқының тарихына, оның мәдениеті мен тұрмыс-тіршілігіне аса қызығушылық танытты. Сол жылы А.С. ... Орал ... ... қазақтың эпосының бір нұсқасын жазып алды. Ол өзінің атты ... ... Е. ... ... шаруалар көтерілісін суреттеумен қатар қазақ халқының өмірі мен ... да, ... сол ... қатысын да баяндайды. Ұлы ақынның бұл повесі орыстың алдыңғы қатарлы зиялы ... ... ... ... ... арасында қазақ халқына деген орасан зор қызығушылық тудырды.
деген ... адал және ... ... ... ... ерлігі, оның орыстармен достығы, өзінің аса қатал әкесі, феодал Есенгелдіге және зұлым ағасы ... ... ... ... өте ... ... Әсіресе өзінің сүйген қызына үйленуге рұқсат етпеген ... мен ... ... және жігіттің өлуі жайындағы беттері есте қалғандай.
2.4. В. Даль мен қазақтар
1833-1841 жылдары Орынборда және Оралда ... ... ... В. И. Даль ... ... ... болып жүреді. Ол қазақтардың тұрмысы, дәстүрлері мен әдеттері жайында, ауыз әдебиеті жайында бірсыпыра ... мен ... ... жазады (, , , , ,т.б повестер жазады. Бұл шығармаларды Белинский, Добролюбов, Тургенев жоғары бағалайды.
... ... адал және ... ... ... ... ... оның орыстармен достығы, өзінің аса қатал әкесі, феодал Есенгелдіге және зұлым ... ... ... ... күресі өте көркемдікпен суреттеледі. Әсіресе өзінің сүйген қызына үйленуге рұқсат етпеген ... мен ... ... және ... өлуі ... беттері есте қалғандай.
В. И. Даль қазақтың ақындарын, қазақтың талантты жастарын, ... пен орыс ... ... қатты ұната көрсетіп, қазақ феодалдарының қаталдығын, деспотизмін әшкерелейді, көп қатын алушылықты мінейді. Қазақ қыздары Мауляна мен Майна қалаға қашып кетіп, орыс ... ... ... ... бас ... ... тырысады; Хиуа хандарының шабуылына ұшыраған қазақтар да орыстардан келіп көмек сұрайды.
Өзінің ... ... мен ... В. И. Даль қазақтың халық ауыз әдебиетінің байлығына үлкен маңыз беріп, орыс пен ... ... ... ... ұқсастықты көрсетеді. деген мақаласында Даль патша чиновниктерінің озбырлығын әшкерелейді. В. И. Даль қазақ ... ... ... ... ... қатынасады, Орынборда алғашқы өлке зерттеу музейін ұйымдастыруға ... И. ... ру мен ру ... жер ... ... ... қазақ әйелдерін әменгерлік дәстүрден қорғауы, ақындарға жақсы қарауы қазақ арасында оның ... ... ... ... да Исатай Тайманов Орынбор губернаторына жазған арыздарының бірінде онымен Жәңгір ханның арасындағы дауды ... ... ... тапсырылуын сұрайды. Бірақ губернатор, әрине оған көнбейді.
Қазақстан тақырыбына арналған әңгімелер мен очерктер XIX ғасырдың 20-30-шы жылдарында орыс ... мен ... ... ... ... 1828 жылы Н. ... поэмасы, 1830 жылы А. Крюковтың деген әңгімесі ( повестінен үзінді) ... Бұл ... ... ... ... Ушаков пен Дальдың шығармалары дәрежесіне жете алмады. Көпшілігін ... олар жай ... ғана ... олардың бір бөлегінің аймақ тану сипаты ғана болды.
Орыс жазушысы, лексикограф, ... Даль ... ... 1801 жылы ... ... жерінде дүниеге келген. Петербург ғылым академиясының жаратылыстану ғылымы бойынша корреспондент мүшесі, Орынбор өлкесінен жинаған өсімдіктер мен жануарлар ... ... үшін ... ... ... құрметті мүшесі. Теңіз корпусын, Дерпт университетін дәрігер мамандығы бойынша бітірген. Орал қаласында, Орынборда дәрігер, кейіннен шенеунік болады. ... ... ... ... ... аралап, олардың тұрмыс-тіршілігі туралы повесін жазған. Бөкей ордасында жиі ... Осы өңір ... ... сыйлы, беделді болғандығын 1836-1838 жылдардағы көтеріліс басшысы Исатай Тайманұлының Орынбор генерал-губернаторына жазған хатынан аңғарылады: . Орал қаласындағы Даль болған ... ... ... ...
Қазақстан аумағында Ресейдің аса белгілі ғалымдарының бірі Владимир Иванович Далъ сегіз жылға ... 1833 -- 1841 ... ... еңбек етті. В.И. Даль қарапайым көшпелі халықтың өмірі мен тұрмыс-тіршілігіне көп көңіл ... Ол ... ... ... ... деп ... . ... қызыға әңгімелескен В. Даль халықтың әдет-ғұрпын, салт-санасын зерттеуге кірісті. Оның ... зор ... ... еңбегінің арқасында қазақтардың XIX ғасырдағы әлеуметтік-экономикалық жағдайы туралы ... ... ... В. Даль қазақтар өмірінен , сияқты бірнеше әңгіме және атты ... ... 1845 жылы ... Парижде француз тілінде жарияланды. Еуропаның қарапайым оқырмандары қазақ деген халықтың бар екенін сол хикаят арқылы танып білді.
III. Қорытынды
Қазақстанды ... ... ... ... Орыс ... ... ... рөл атқарды. Қоғамның Қазақстанда, онымен шекаралас аумақтарда -- ... ... ... және ... ... мен ... ашылды.
XIX ғасырдың 70-жылдары Қазақстан аумағында облыстар құрылғаннан кейін олардың барлығында да статистикалық комитеттер ... ... Олар ... халқының тарихы, мәдениеті және шаруашылығы жөнінде құнды деректер мен мәліметтер жинастырды. Ол ... ... жыл ... мұқият шығып тұратын және жарияланып тұрды.
Батыс Қазақстанның тарихын зерттеуде Орынбор ғылыми мұрагат комиссиясы көп жұмыс атқарды. Ол 1887 жылы ... ... ... ... ... ... көздері негізінде әзірленген ғылыми баяндамалар талқыланды. Ол материалдар деген ... ... ... ... ... Қазақстанның оңтүстік аумағын археологиялық тұрғыдан Археология әуесқойларының Түркістан үйірмесі зерттеуге ... ... ... ... қазба жұмыстарын жүргізді, оның нәтижелерін ғылыми басылым беттерінде жариялап тұрды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың бас кезінде Қазақстанның далалық ... Ф. ... ... ... топ ... ... қатысушылар деген атпен 12 томдық еңбек әзірледі. Бұл топтың жұмысына Қазақстанның әр ... ... ... қазақтар да белсене қатысты. Атап айтқанда, экспедицияның жұмысына қозғалысының көшбасшысы Ә. Бөкейханов, Омбы мал дәрігерлік мектебін ... А. ... ... О. ... Р. ... Е. ... М. ... Д. Сатыбалдин сияқты окыған жастар қатысты. Бұл ... XIX ... аяғы - XX ... ... ... ... ... жөніндегі теңдесі жоқ деректеме болып табылады. Сонымен катар қазақ халқы туралы құнды деректер Ресей империясының 1897 жылы ... ... ... ... ... ... кезінде жиналды. Онда Қазақстанның шаруашылық қызметі, мәдениеті, тарихы, сондай-ақ халқының саны ... аса ... ... мол ... ... тізімі:
* Сатаев А. Ұлы ақын қазақ жерінде // ... 1987.-10 ... ... А. Ұлы ақын ... ... // ... 2006. - N 5. - Б. ... Сейітов С. Пушкин Оралда // Қазақ әдебиеті.- 1999.- 4 маусым.
* Ысқақов Б. ... ... // ... ... 1987.- 30 янв.
* Алимбай Н., Муканов М.С., Аргынбаев Х. Традиционная культура жизнеобеспечения казахов. Очерки теории и истории. - ... ... ... Г. ... Русь и Великая Степь.- М., 1992
* Из истории казахов. - ... ... ... Маданов Х. Қазақ мәдениетінің тарихы.- А., 1998.
* Мыңжан Н. Қазақтың қысқаша тарихы.- А., 1994.
* Мұқанов М. Қазақ жерінің ... А., ... ... Б.С., Басин В. Я. Казахстан в составе России в XVIII- начале XX вв.- ... 1981.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай құнанбайұлы туралы14 бет
Ғабит Мүсірепов (1902-1985)7 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
Алматы қаласы Гоголь көшесі бойындағы жол-көлік оқиғаларын төмендету бойынша іс-шаралар жасау96 бет
Мұхтар Әуезовтің аудармадағы еңбегі мен оның осы салаға қатысты ой-пікірлері57 бет
Сәкен Сейфуллин2 бет
Түркістан өлкесі - кеңес билігі тұсында (1918-1925 жж.)7 бет
Қазақстанның ең ірі жазушыларының шығармасы (шет тілінде)6 бет
Әлем әдебиетіндегі сыншыл реализм8 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь