Кәсіпорын капиталы

Кіріспе 3
I. Кәсіпорын капиталының экономикалық негіздері 4
1.1. Кәсіпорынның қаржы ресурстары және олардың қалыптасу көздері 4
1.2. Кәсіпорынның капитал түсінігі және жіктелуі 6
1.3. Капитал құрамы және басқару бағыттары 11
1.4. Кәсіпорын капиталының құрылымын талдау 16
II. Кәсіпорындардың капитал құрылымын қалыптастыруды оңтайландыру мен Қазақстандық кәсіпорындарда капиталдың қалыптасу ерекшеліктері 19
2.1. Капитал бағасы және оған әсер ететін факторлар 19
2.2. Кәсіпорын капиталының құнын басқарудың нарықтық экономикадағы маңызы 24
2.3. Қазақстандық кәсіпорындарда капиталдың қалыптасу ерекшеліктері 26
2.4. Кәсіпорындардың капитал құрылымын қалыптастыруды оңтайландыру 28
Қорытынды 30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 31
Нарықтық экономика жағдайларында кез-келген кәсіпорын алдында өзінің өндірістік қызметін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету мәселесі тұрады. Кәсіпорынның қаржы ресурстары – бұл кәсіпорынның қарамағында орналасқан ақшалай табыстардың, түсімдердің және кірістердің жиынтығы болып табылады. Олар бюджеттің, банктердің, жеткізіп берушілердің және басқа да контрагенттердің алдындағы міндеттемелерді өтеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, қаржы ресурстары ұдайы өндірісті дамыту және жұмысшыларды экономикалық ынталандыру мақсатында да қолданылады.
Ал енді, кәсіпорынның айналымға салған және осы айналымнан табыс алып келетін қаржы ресурстарының бөлігі капитал деп аталады және ол қаржы ресурстарының құны өскен формасы ретінде қызмет етеді. Басқаша айтатын болсақ, капитал – бұл табыс алу мақсатында өндіріске салынған және инвестицияланған қаржы ресурстарының бір бөлігі болып табылады.
Қазіргі таңда отандық кәсіпорындардың капитал құрылымын басқару жүйесі қалыптасып, қаржылық менеджменттің классикалық әдістері Қазақстан жағдайларына бейімделу үстінде. Осы орайда кәсіпорындардың алдындағы басты мәселе – меншікті капиталды қалыптастыру және қарыз капитал тарту мен міндеттемелерді өтеу болып табылады.
Кәсіпорындардың меншікті және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде қалыптасқан капитал құрылымы оның қызметінің тиімділігін, бәсекелсетік ортадағы өміршеңдігін, қызметінің түпкі мақсаты болып табылатын табыстылығын анықтап беретін бастапқы фактор болып табылады. Әрине, кәсіпорындар өз қызметі барысында меншікті капиталға арқа сүйейді. Олардың кәсіпкерлік табыстан алған табысы – бизнестің дамуының бірден-бір көзі болып табылады. Алайда, меншікті капитал кәсіпорындардың экономикалық-әлеуметтік дамуы мәселелерін шешу үшін жеткіліксіз, сол себепті кәсіпорындар өз қызметі барысында шеттен қаражаттар тартуларына мәжбүр болады. Дәлірек айтсақ, қарыз қаражаттар тарту кәсіпкерлікті дамытудың басты шарты болып табылады.
Кәсіпорындар үшін оңтайлы капитал құрылымын қалыптастырудағы ең маңызды сұрақтар – бұл қажетті қаржы ресурстарын қандай бағамен тарту керек екендігі. Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайларындағы басты стратегиялық мақсаты өзінің ағымды және келешектегі нарықтық құнын арттыру және оны қолдау болып табылады, ал бұл жетістікке жетудің бірден бір жолы – капиталдың құнын тиімді басқару. Капитал құны неғұрлым жоғары болса, кәсіпорын қызметінің тиімділігі де соғұрлым төмендей береді және керісінше. Сол себепті кәсіпорынның қаржы менеджерлері капитал құрылымын қалыптастыру көздерінің құнын анықтауға үлкен назар аударулары қажет.
1. Сапарова Б «Финансовый менеджмент» 2008.
2. Ілиясов Қ.Қ. Құлпыбаев С. Қаржы. Алматы: «Қазақ Университеті», 2005;
3. Шим Джей. К, «Финансовый менеджмент», Москва –2006.
4. Тургулова А.К. «Финансовый менеджмент» 2011.
5. Есенгельдин «Қаржылық менеджмент» Алматы 2010.
6. Жаксыбекова «Стоимость компаний теория и практика оценки финансового менеджмента» Астана 2010.
7. Арыстанов А., «Корпоративные облигации как инструмент долгосрочного финансирования», Рынок ценных бумаг Казахстана, 2008, №12.
8. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы – 2008 .
9. Ковалев В.В. «Курс финансового менеджмента» 2008.
10. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2009.
11. Турганалиев Е., «Управление стоимостью капитала в системе корпоративного финансового управления», Финансы Казахстана, 2009, №6.
12. Ибришев Н.Н., «Корпоративное финансирование», Алматы – 2005.
13. Өсербайұлы А., «Корпоративтік қаржы», Алматы – 2005.
14. Игликов Е., «Инвестиционный потенциал финансовых институтов Республики Казахстан: состояние и перспективы», Рынок ценных бумаг Казахстана, 2005, №2.
15. «Микрокредитование – источник финансирования малого бизнеса», Рынок ценных бумаг Казахстана, 2005, №11.
16. Yandex.kz
17. Қазақстан Заман. 2005, 5-сәуір.
18. Егемен Қазақстан. 2004, 11-маусым. Бөкенов А.Ж. Аканаева Т.А. Корпаративтік қаржы. Қарағанды, 2005;
19. Дүйсенбаев.К. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау». Алматы: «Көкжиек» баспасы, 2006;
        
        ЖОСПАР
Кіріспе 3
I. Кәсіпорын капиталының экономикалық негіздері 4
1.1. Кәсіпорынның қаржы ресурстары және олардың қалыптасу көздері ... ... ... ... және ... ... ... құрамы және басқару бағыттары 11
1.4. Кәсіпорын ... ... ... ... Кәсіпорындардың капитал құрылымын қалыптастыруды оңтайландыру мен
Қазақстандық кәсіпорындарда капиталдың қалыптасу ерекшеліктері ... ... ... және оған әсер ететін факторлар 19
2.2. Кәсіпорын капиталының құнын басқарудың нарықтық экономикадағы ... ... ... капиталдың қалыптасу ерекшеліктері 26
2.4. Кәсіпорындардың капитал құрылымын қалыптастыруды оңтайландыру 28
Қорытынды 30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: ... ... ... ... ... алдында
өзінің өндірістік қызметін қажетті қаржы ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржы ресурстары – бұл ... ... ... ... түсімдердің және кірістердің
жиынтығы болып табылады. Олар бюджеттің, ... ... ... басқа да контрагенттердің алдындағы міндеттемелерді өтеу үшін
қолданылады. ... ... ... ... ... өндірісті дамыту және
жұмысшыларды экономикалық ынталандыру мақсатында да ... ... ... ... ... және осы айналымнан табыс
алып келетін қаржы ресурстарының бөлігі капитал деп аталады және ол қаржы
ресурстарының құны ... ... ... қызмет етеді. Басқаша айтатын
болсақ, ... – бұл ... алу ... өндіріске салынған және
инвестицияланған қаржы ... бір ... ... табылады.
Қазіргі таңда отандық кәсіпорындардың капитал құрылымын басқару
жүйесі қалыптасып, қаржылық ... ... ... ... ... ... Осы орайда кәсіпорындардың алдындағы басты
мәселе – меншікті капиталды ... және ... ... ... мен
міндеттемелерді өтеу болып табылады.
Кәсіпорындардың меншікті және ... ... ... ... ... ... оның қызметінің тиімділігін, бәсекелсетік
ортадағы өміршеңдігін, қызметінің түпкі ... ... ... анықтап беретін бастапқы фактор ... ... ... өз ... ... ... ... арқа сүйейді.
Олардың кәсіпкерлік табыстан алған ...... ... бірден-бір
көзі болып табылады. Алайда, меншікті капитал кәсіпорындардың ... ... ... шешу үшін ... сол ... өз қызметі барысында шеттен қаражаттар тартуларына мәжбүр
болады. ... ... ... ... тарту кәсіпкерлікті дамытудың
басты шарты болып табылады.
Кәсіпорындар үшін оңтайлы капитал құрылымын қалыптастырудағы ең
маңызды ... – бұл ... ... ... қандай бағамен тарту керек
екендігі. Кәсіпорынның нарықтық ... ... ... мақсаты өзінің ағымды және келешектегі нарықтық құнын арттыру
және оны қолдау болып табылады, ал бұл ... ... ... бір жолы ... ... тиімді басқару. Капитал құны ... ... ... ... ... де ... төмендей береді және керісінше.
Сол себепті кәсіпорынның қаржы менеджерлері капитал ... ... ... ... ... ... ... қажет.
I. Кәсіпорын капиталының экономикалық негіздері
1.1. Кәсіпорынның қаржы ... және ... ... ... ... жағдайларында кез-келген кәсіпорын үшін өзінің
шаруашылық-қаржылық қызметін қажетті ... ... ... ету ... ... басқару объектісі болып табылады.
Қаржы ресурстары дегеніміз, жалпы алғанда, – бұл кәсіпорынның
қарамағындағы және оның ... ... ... өндірісті
қаржыландыруға бағытталатын ақша қаражаттарының жиынтығы болып табылады.
Қаржы ресурстары өндіріс ... ... ... емес ... қолдауға және дамытуға, сондай-ақ резервтік қорларды
қалыптастыруға бағытталады.
Кәсіпорын қызметін қаржы ... ... ету – бұл ... қаржыландыру нысандарының, әдістерінің және принциптерінің жиынтығы
болып табылады. Бір сөзбен ... ... ... ресурстарының
көздерін қалыптастыру деп кәсіпорын капиталының қалыптасу процесін айтады.
Кәсіпорынның ... ... ... ішкі және ... ... ... қаржыландыру көздері дегеніміз – бұл кәсіпорын қызметі барысында
қалыптасатын меншікті қаражаттардан қалыптасады. ... ... ... ... ... ... ... сатудан немесе қажетсіз мүлікті, қосалқы бөлшектерді сатудан
түскен қаражаттарды жатқызуға болады.
Ішкі ... ... ... кәсіпорындар сыртқы қаражат
көздерін тартуға да мүмкіндіктері бар. ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының сыртқы инвесторлар мен
кредиторлар салымдары есебінен қалыптасуын білдіреді. ... ... ... ... ...... қағаздар эмиссиясы, банктік
несиелер тарту, коммерциялық несиелер тарту, лизингтік және ... ... және ... ... көмектер алу және
басқалар болып табылады.
Қаржы ресурстарының қалыптасу көздері ... ... 1 ... қаржыландыру көздерінің құрамында табыстың маңызы ерекше. ... ... ... ... ... ... Нарықтық қатынастар
жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, кәсіпорын қарамағында
қалатын ... ... ... ... ... ... сәйкес дивидендтік және инвестициялық саясаттар ... ... ... ... ... - ... ... өндірілетін өнімнің қозғаушы күші болып табылады.
Амортизациялық аударымдар негізгі құралдар мен ... ... тозу ... ... ... ... ... толық істен шыққанша амортизациялық қорға жинақталып, кәсіпорын
қызметі үшін қосымша бос қаражаттарды қалыптастырады. ... ... ... оның басым бөлігі акционерлер арасында бөлуге түскен
жағдайларда ... ... ... қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етуде маңызды роль атқарады.
Қаржы ресурстарының сыртқы көздеріне тоқталатын болсақ, кәсіпорындар
үшін қаражаттар ... ... ... ... ... бар. ... ... құрылымында құнды қағаздар эмиссиясы ... ... ... ... ... – қажетті қаражаттарды
барынша аз уақыт ішінде тарту ... ... ... ... ... ... ... болады. Бастапқы эмиссия кәсіпорын құрылар кезде
орын алады. Қосымша эмиссия қаржылық ... ... ... ... ... ... жағдайда жүзеге асырылады.
Кәсіпорындар өз қызметін қаржыландыру үшін құнды қағаздардың көптеген
түрлерін шығара алады (облигациялар, ... ... ... ... ... ішіндегі ең кеңінен қолданылатыны – бұл
акциялар мен облигациялар.
Акция – бұл оның ... ... ... ... ... және ... кезінде кәсіпорын мүлкіне құқық беретін құнды қағаз.
Акциялар кәсіпорын құрылар кезде шығарылады, сондай-ақ меншікті капиталды
ұлғайту ... ... ... ... қосымша акциялар шығарылуы
мүмкін.
Облигация – бұл ... ... ... ... ... Қосымша
қаражаттар қажет болған жағдайда ... ... ... ... бір ... және ... төлемдер төлеу негізінде несие беруші
тұлғалардың қаражаттарын ... ... ... ... бірқатар артықшылықтары бар: тауардың
сатылуын жылдамдатады; айналым қаражаттарының айналымдылығын арттыруға
септігін ... ... ... салыстырғанда қарыз алушы кәсіпорын
үшін арзан қаражат көзі болып табылады; кәсіпорындарға бір-біріне қаржылық
жәрдем көрсетуге ... ... ... шағын кәсіпорындар үшін
коммерциялық несиелер қаржыландырудың бірден-бір көзі болып табылады.
Факторингтік ... есеп ... ... ... ... үнемдеуге, сондай-ақ ағымды активтердің айналымдылығын
арттыруға септігін тигізеді. Факторингтік ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қиындықтарға жиі
кездесетін шағын кәсіпорындар үшін өте қолайлы. Осылайша, ... үшін ... ... ... ... ... ... инвестициялық және қаржылық
қызметтері барысында қолданылады. Олар үнемі қозғалыста болады, ... ... ... ... ... ... және ... экономика жағдайларында кез-келген кәсіпорын алдында өзінің
өндірістік қызметін қажетті ... ... ... ету ... Кәсіпорынның қаржы ресурстары – бұл кәсіпорынның қарамағында
орналасқан ақшалай табыстардың, түсімдердің және кірістердің ... ... Олар ... ... ... берушілердің және басқа да
контрагенттердің алдындағы міндеттемелерді өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... және жұмысшыларды
экономикалық ынталандыру мақсатында да қолданылады.
Әрі ... ... ... ... табыстың және амотизациялық
аударымдардың есебінен қалыптасады. Олармен ... ... ... ... ... ... істен шыққан мүлікті сатудан түскен
қаражаттар, түрлі мақсатты түсімдер, ішкі ... ... және ... ... ... ... ең ... жаңадан құрылып жатқан
және қайта құрылымдалып жатқан кәсіпорындар бойынша, қаржы ... Бұл ... ... ... басқа да бағалы
қағаздарды сату, сондай-ақ түрлі несиелер түріндегі несиелер ... ... ... ... ... ... қолдана
алады, солардың ішіндегі ең негізгілері мыналар:
қаржылық міндеттемелерді орындаумен ... ... ... төлемдер (бюджетке салықтар төлеу, ... ... ... ... ... бұрын алынған несиелерді қайтару, сақтандыру
төлемдері);
өндірісті дамыту және техникалық жаңғырту үшін ... ... ... ... ... басқа фирмалардың бағалы қағаздарына салу;
қаржы ресурстарын ынталандыру және әлеуметтік сипаттағы ақша қорларын
қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... процестің үздіксіз қызмет етуін қамтамасыз ету үшін қаржы
резервтері үлкен маңызды роль ... ... өту ... ... арта ... ... ... үлкен көлемдегі шығындар және күтпеген
оқиғалар болған жағдайда да ұдайы ... ... ... айналымын қамтамасыз етуге қабілетті. Қаржы ... ... ... ... өзі ... өзі ... ... құрылымдары (нормативтік аударымдар негізінде), арнайы
сақтандыру ұйымдары (сақтандыру әдісімен) және ... ... ... ... ... ... ... өзгеріп отыратын қоғамның
қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін жағдайларды дайындауға
арналған қаржы қорлары қалыптасады.
Кәсіпорынның ... ... және осы ... ... алып келетін
қаржы ресурстарының бөлігі капитал деп аталады және ол ... ... ... ... ретінде қызмет етеді. Басқаша айтатын болсақ, капитал ... ... алу ... ... ... және ... қаржы
ресурстарының бір бөлігі болып табылады.
Мұндай түсініктемедегі қаржы ресурстары мен кәсіпорын капиталының
айырмашылығы ... ... ... ... ... ... көп ... оған тең болады. Бұл теңдік кәсіпорынның ешқандай
міндеттемелерінің жоқтығын және оның барлық қаржы ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарына
қаншалықты жақын болса, кәсіпорын соншалықты тиімді жұмыс істеп ... ... ... ... деп ... оның қолындағы барлық қаржы
ресурстарының түрлерін қарастырады. Сол ... ... ... түрлі
белгілері бойынша классификациялау керек (2 сурет).
Меншік формасына қарай меншікті және қарыз капиталды бөліп көрсетеді.
Меншікті капитал дегеніміз – бұл ... ... ... ... ... мен ... етуі ... ішкі қаржы
ресурстарының ... ... және оның жеке ... ... ... ... ... капиталдың құрамына ... ... ... түрлі қорларды, бөлінбеген табысты
жатқызуға болады.
Қарыз капитал дегеніміз – бұл ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қарыз капиталдың құрамына өндірісті қаржыландыру үшін қайтарымды негізде
тартылған ақша қаражаттары мен ... да ... ... Капиталдың
барлық нысандары белгілі бір мерзімде қайтаруды талап ететін кәсіпорынның
міндеттемелері болып табылады.
Инвестициялау объектілері бойынша негізгі және ... ... ... ... капитал кәсіпорынның негізгі құралдар мен материалдық емес
активтеріне салынған ... ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының айналым қаражаттарына салынған
бөлігі болып табылады.
Қолдану ... ... ... келесі түрлері кездеседі:
өндірістік, несиелік және спекулятивтік ... ... ... өндірістік активтеріне салынған қаражаттарын сипаттайды.
Несиелік ... ... ... ... ... қолданылатын
қаражаттарын (банктерге депозиттер салу, облигациялар сатып алу ... ... ... ... ... ... алу – сату
операцияларында, яғни баға айырмасына негізделген ... ... ... ... ... ... жіктелу механизмі
түсінікті түрде 3 суретте берілген.
Өндірістік процестің бірінші кезеңінде ақша ... ... ұзақ ... және ... ... ... ол ... нысанға ауысады. Екінші кезеңде өндірістік капитал
өнім ... ... ... ... ауысады. Үшінші кезең - өнімді
сатуға байланысты тауар нысанындағы капиталдың ақша ... ... ... ... ... ... қатар капитал қозғалысының нысандары
өзгерген сайын оның құны өзгеріске ұшырап отырады.
Өндіріспен,саудамен немесе кәсіпкерліктің басқадай түрімен ... ... ... ... да ... қызметпен айналысу
үшін белгілі бір мөлшерде материалдық құндылықтарды, ақшалай қаражаттары,
қаржылық салымдары мен алдағы ... ... табу ... жұмсаған
шығындары және алашақтары болуы қажет. Осы жоғарыда аталғандардың ақшалай
жиынтығы капитал болып ... ... ... құрылған
кезде оның капиталы Қазақстан Республикасы заңында қаралған ... ... тиіс және де ол сол ... ... ... заттай және басқадай ... ... ... құралады. Кейінгі уақыттарда субъектінің капиталы ... ... ... таза ... және ... басқа да көздерден,
тегін түскен мүліктер мен ақшалай қаржылар есебінен өсіп отырады.
Субъекті мүліктернің (капиталының)құралу көздері
Субъекті мүлкі оның ... ... мен ... ... ... субъектісі меншікті капиталның көздері болып
мыналар саналады:
... ... ... ... ... пайда.
Қосымша төленген капитал–қоғамның ... ... ... ... ... құнмен сатқаннан пайда болған құн
айырмашылығынан туындайды.
Қосымша ... ... ... мен инвестицияларды
бағалағанда олардың құнының өскен сомасынан және т.б. туындайды.
Резервтік ... ... ... ... ... ... зияндармен шығындардың орнын толотыруға арналып ... ... таза ... ... ... меншіктік капиталдың
мөлшері мен құрылу тәртібі Қазақстан ... ... ... ... (қоғамның) жарғысында қаралады (көрсетіледі).
Бөлінбеген пайда (табыс)–шаруашылық субъектінің (кәсіпорынның) жалпы
табысының ... ... ... ... төленген салым
сомаларынан және табыстан (пайдадан) басқадай бағыттарға ... ... ... қоғамның немесе субъектінің құрылғаннан бастап
жұмсалынбаған (бөлінбеген) таза пайдасы оның капиталы ... ... ... ... ... меншікті капиталының жалпы сомасы яғни,барлық
активтер сомаларының қосындысынан міндеттемелері сомаларының қосындысын
алып тастағандығы ... ... ... ... акционерлік қоғамның
жарғысында көрсетіліп белгіленген жарғылық капиталының ... ... ... ... ... ... ... қоғамның жарғысында
белгіленген жарғылық қордан кем ... ... ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда шаруашылық
субъектісі жарғылық қорының мөлшері қайта қаралуға тиісті.
1.3. Капитал құрамы және ... ... ... ... көп ... ... ие; көбінде, фирма
капиталының көлемі мен акция табыстылығы және пайда туралы айтуға болады.
Қаржы менеджменті ... ... екі ... ... олар ... ... ... құрылымы мен қаржылық
құрылым. «Қаржылық құрылым» термині, ... ... ... бүтіндей қарастырады, басқа сөзбен айтқанда, қысқа мерзімді
құралдарды қосқанда, барлық құрал көздерінің құрылымы. Екінші термин ... ... тар ... ... – ұзақ мерзімді пассивтер (меншікті
құрал көздері мен ұзақ мерзімді қарыз капиталы). Компанияның ұзақ ... ... ... ... ... ... ... уақытта
капитал құрылымы ғана қарастырылады.
Меншікті және қарыз құралдары бірқатар ... ... ... негізгілері төменде кестеде келтірілген. (1 кесте)
1.1 Кесте. Негізгі құралдардың ... ... ... ... түрі |
| ... ... ... ... ... |Жоқ |Бар ... ... ... ... ... ... |
|Мүлік пен пайданың ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ала |
| | ... ... инвесторға ... ... ... ... мерзімі | ... ... ... ... мүмкіншілігі мен мақсаттылығы сұрағын
шешудің екі негізгі ... бар: а) ... б) ... ... ... ... ... айтуынша, фирма капиталының құны -
капиталдың құрылымына тәуелді; ал екінші ... ... ... фирманың нарықтық бағасын max –лайтын, WACC көрсеткішін min
–лайтын, оптималды ... ... бар. ... ... келесідей
аргументтер келтірілген. Капиталдың орташа есептелген бағасы, оның құрамдас
бөліктеріне тәуелді. Бұл бөліктер, жалпы екі түрге бөлінеді – ... ... ... Бұл көрсеткіш көздерінің бағасы, капитал құрылымына тәуелді
түрде өзгеріп отырады. Сонымен ... ... ... әр ... ... ... акционерлер қарыз құралының қалыпты өсуі
кезінде, яғни қаржы ... ... өсуі ... ... ... талаптар жасамайды. Бірақ, белгілі-бір қауіпсіздік шегінен асқанда,
акционерлер тәуекелдің орнын жабу үшін жоғары табыстылықты ... ... ... тек ... ... қолданады (ke), уақыт өткеннен
кейін ол арзақ қарыз құралдарын қолдануға тырысады және ... ... ... ... немесе WACC көрсеткіші өседі, ... ... ... қарыз капиталын қолдануды өсіреді. Және WACC көрсеткіші min –ды
мәнге ие болатын нүкте ... ... ... ... ... ... үлесі
Нүктесі
1.4 сурет. Капиталдың құрылымы мен құнының арасындағы ... ... ... ұстанушылардың пікірі бойынша керісінше – кейбір
шарттар ... ... ... құны мен ... ... капиталдың
құрылымына тәуелді емес. Яғни, онда оларды оңтайландыруға болмайды, және
капитал құрылымын өзгерту арқылы фирманың ... ... ... болмайды.
Бұл соңғы бекітпені кейде «принцип пирога» деп те атайды: ... ... ... ... оның көлемі ешқалай өзгермейді.
Модильяни мен Миллер әдісі
Өз ... ... ... мен ... ... ... оның ... Инвесторлардың рационалдығы, капитал нарығының тиімділігі, мәліметтердің
тегін болуы, трансакциялық шығындардың болмауы;
– Компания міндеттемелердің тек екі үлгісін ғана ... ... ... және ... ... ... жеке ... тәуекелсіз ставкалар бойынша ссуда - займдық операцияларды
жүргізе алады;
– банкроттықпен байланысты шығындар жоқ;
– барлық компаниялар бір ... ... деп ... ... ақша ... ... ... деп танылады. (яғни, табыс
өлшемі болжандайды);
– салық жоқ.
1.5 сурет. «Пирог» принципі.
Бұл шектеулердің кей ... ... елес деп ... ... ... ... ... бұл шектеулер негізгі қорытындыларға
елеулі әсер етпейді.
Модильяни мен Миллер ұсынған негізгі тұжырымдамалар.
Заңды және жеке ... ... ... ... ... Модильяни
– Миллер теориясының логикасы
Келесі белгілерді еңгіземіз:
Vu – ... ... U ... ... құны. (яғни, қарыз
капиталын қолданбайды);
Vg – қаржылық тәуелді G компаниясының нарықтық құны;
E – ... ... ... нарықтық құны;
D – компаниясының қарыз капиталының нарықтық құны;
NOI – таза операциялық пайда (% мен ... ... ...... ... квадраттық ауытқуы; Тәуекел мінездемесі
ретінде;
keu – U компаниясының "меншікті ... ... ... – G ... ... ... ... құны;
keu – "қарыз капиталы" көзінің құны.
Жоғарыдағы шарттар негізінде Модильяни мен Миллер келесі ... ... 1. ... ... құны ... ... тәуелді
емес және оның операциялық пайдасын капитализациялау арқылы анықталады.
V u = Vg = NOI ... 2. ... ... компанияның меншікті капиталының құны,
оған ұқсас қаржылық ... ... ... ... + ... сыйақыға тең. Яғни, қаржылық леверидж шегінде айырмаға ... = keu + ... ... ... = keu (keu – ked) * ... ... дәлелдеу үшін Модильяни мен Миллер, арбитраждық
негіздеу тәсілін қолданды. Бұл тәсілді ... ... мен ... ... U мен L ... нарықтық құндары
әр түрлі болмауы керек, себебі олар бір тәуекел сыныбында және табыстары
бір.
Келесі бекітпені қарастырсақ, онда ... ... ... ... ... ... капиталы келесі формуламен есептеледі.
keg = NOI –kd * ... ... WACC ... ... ... көре ... егер ... сыртқы қаржы көздерін тартпаса, онда WACC = keu.
Сонымен, капитал ... ... WACC ... ... ... болмаған жағдайда, фирманың нарықтық құны, капитал құны мен
қаражат көздерінің арасындағы ... ... құны ... ... ... – Миллер теориясына сай, салық болмаған жағдайда
капиталдың құрылымы мен құнының арасындағы тәуелділік.
Нарықтық
бағалау
компания
бағасы
қарыз
капиталын
бағалау
меншікті
капиталды
бағалау
Қаржылық
леверидж
деңгейі
1.7 сурет. Салық болмаған жағдайда, фирманың нарықтық құны мен ... ... ... ... және жеке тұлғалардың табысына салықты ескеру шартында ... ... ... ... мен ... ... ... жағдайын ескерген жағдайда, капитал
құрылымы ... ... ... әсер ... ... жаңа бекітпелер
ұсынды. Бұл бекітпелер қайта екеу ... 1. ... ... ... ... құны, тәуекелі
бойынша оған ұқсас қаржылық тәуелсіз компанияның нарықтық құны + ... ... * ... ... ... тең.
Vg = Vu + Tc * ... 2. ... ... компанияның капиталының құны қаржылық
тәуелсіз компанияның капитал құны + тәуекелге сыйақыға ... = keu + ... ... = keu + (keu - kd) * D/E * (1 ... ... ... құрылымын талдау
Кәсіпорынның капиталының құрылымы екі ... ... ... ... ... және оның ... ... (меншікті капитал және міндеттемелер).
Кәсіпорын капиталының құрылымын талдау барысында активтер олардың
өтімділік ... ... ... ал меншікті капитал ... ... ... мерзімдерінің деңгейіне қарай топастырылады.
Аталған көрсеткіштерді динамикалық тұрғыдан талдау (көлденең, немесе
деңгейлес, ... ... ... ... ... ... және ... анықтауға мүмкіндік береді. Мысалға, активтер құнының ... ... ... ... ақпараттар береді.
Кәсіпорын капиталын құрылымдық талдау (тікелей, немесе сатылас, ... ... ... Бұл ... ... ... ... туралы
мәліметтерді түйіндеуге мүмкіндіктер береді.
Кәсіпорынның активтерін динамикалық және құрылымдық талдау арнайы
талдау ... құру ... ... ... талдаудың мысалы кәсіпорын
активтеріне байланысты 1 кестеде берілген.
1.2 кесте. ... ... ... мен ... ... ... басы ... соңы |Ауыт-қу|Өсу |
| | | |ы ... | | | |% |
| ... ... |Сомасы |Үлесі | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |2265 |100,0 |2914 |100,0 |+649 |128,7 ... ... |1465 |64,7 |1971 |67,7 |+506 |134,5 ... активтер |800 |35,3 |943 |32,3 |+143 |117,9 |
| - ... |600 |26,5 |653 |22,4 |+53 |108,8 ... | | | | | | |
| - ... ... |85 |3,7 |94 |3,2 |+9 |108,2 |
| - ақша ... |115 |5,1 |196 |6,7 |+81 |170,4 ... ... ... ... ... ... салынған
капиталы жыл соңында 2914 мың теңгені құрап, жыл ішінде 649 мың теңгеге,
немесе 28,7% ... ... ... ... бірінші кезекте, негізгі құралдар мен
ақша қаражаттарының өсуі себеп болып отыр. Негізгі құралдардың көлемі ... 1465 мың ... жыл ... 1971 мың теңгеге дейін, яғни 134,5%-
ға өскен. Бұл кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Ақша қаражаттары талданып отырған кезеңде 81 мың теңгеге немес ... ... Бұл өз ... ... ұзақ мерзімді активтерінің өсуіне
байланысты баланс өтімділігін қамтамасыз етуге септігін тигізетіні ... ... ... ... ... ... кредиторлар үшін
сенімді қарыз алушы ретінде қарастырылатыны белгілі.
Өндіріске салынған капиталдың ... ... өз ... мен
мақсаттары бар. Бұл өз кезегінде капиталдың меншікті және қарыздық болып
бөлінуіне де байланысты. Сол ... ... ... ... ... үшін ... ... қандай қаражат көздерінен
қалыптасқаны туралы мәліметтер маңызды болып табылады. Бұл талдаушылар ... ... ... қарыз қаражатардан тәуелділігін, не
болмаса қаржылық тәуелсіздігін бағалауға мүмкіндік береді. ... ... ... мен ... ... ... ... отырып,
мүдделі тұлғалар кәсіпорынның өтімділігі, несие қабілеттілігі туралы
шешімдер қабылдауына ... ... және ... ... (міндеттемелердің) талдау мысалы 2
кестеде берілген.
1.3 кесте. Кәсіпорынның ... ... және ... ... ... басы ... соңы |Ауыт-қу|Өсу |
| | | |ы ... | | | |% |
| ... ... ... |Үлесі | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... |2265 |100,0 |2914 |100,0 |+649 |+128,7 ... ... |1932 |85,3 |2468 |84,7 |+536 |+127,7 ... капитал |333 |14,7 |446 |15,3 |+113 |+133,9 |
| - ұзақ ... |– |– |– |– |– |– ... | | | | | | |
| - ... мерзімді |81 |3,6 |169 |5,8 |+88 |+208,6 ... | | | | | | |
| - ... ... |252 |11,1 |277 |9,5 |+25 |+109,9 |
2 ... ... ... ... меншікті
капиталы мен қарыздық міндеттемелері (жалпы қаржыландыру көздері) ... ... 2265 мың ... 2914 мың ... дейін, яғни 649 мың
теңгеге, немесе ... ... ... динамикасына көз салатын болсақ, онда меншікті
капиталдың 536 мың ... ... ... ... ... Бұл
аталған кәсіпорынның өзінің қаржылық-шаруашылық қызметінен ... ... ... ... ... деңгейде екенін, яғни кәсіпорын
қызметінің тиімді ... ... ... жыл ... 333 мың ... жыл ... 446
мың теңгеге дейін, немесе 133,9%-ға өскен. Кәсіпорынның ұзақ ... жоқ ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелер мен
кредиторлық қарыз есебінен қаржыландыратынын байқаймыз.
Сонымен қатар, қаражат көздерінің құрылымына көз ... ... ... ... ... ... ... меншікті капитал
есебінен қаржыландыратынын көреміз. Мәселен, меншікті капиталдың ... ... жыл ... ... ... жыл ... 84,7%-ды
құраған, яғни оның үлесі 0,6%-ға азайып кеткен. Алайда, қарыз капиталдың
үлесінің аз екендігін ... ... 14,7% және 15,3%), ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына кері ... ... ... ... бұл ... ... ... тарту
потенциалының жоғары екендігінің айғағы болып табылады.
II. Кәсіпорындардың капитал құрылымын қалыптастыруды ... ... ... капиталдың қалыптасу ерекшеліктері
2.1. Капитал бағасы және оған әсер ететін факторлар
Капитал бағасы кәсіпорындардың өзінің ... ... ... ... ... қалу үшін ... табыс мөлшері болып табылады.
Қаржы менеджерлері капитал құнын білу келесідей ... үшін ... ... ... ... ... капиталдың оңтайлы құылымын
қалыптастыру; ұзақ мерзімді қаржылық лизингтік несиелер тарту; ... жаңа ... ... ... капиталын басқару.
Кәсіпорын капиталының әрбір қалыптасу көзі өзінің ... ие ... ... ... құнын келесідей тәртіппен ...... ... ... қарыз капиталдың бағасы;
kd = ki (1- t) – салықтан кейінге қарыз капиталдың бағасы, мұнда t –
салық мөлшерлемесі;
kp – ... бар ... ...... ... ... (капиталдың ішкі бағасы);
ke – қарапайым акциялардың құны (капиталдың сыртқы бағасы);
ko – кәсіпорын ... ... ... ... салмақталған бағасы.
Қарыз капиталдың бағасы. Қарызға тартылған капиталдың салық ... ... (ki) ... ... Бұл үшін ... бойынша ақша
ағындарынан келетін ішкі табыс мөлшерін (немесе өтеу ... ... ... ... ... есептеудің қарапайым формуласы
келесідей:
(2.1)
Мұнда I – жылдық пайыздық табыс төлемі; M – облигацияның ... V – ... ... ... ... таза нарықтық бағасы–
облигацияның мерзімі (жыл, тоқсан, ай).
Пайыздық табысқа салық салынатындықтан, қарыз ... ... ... ... ... ... долга, учитывая
налогообложение:
kd = ki (1- ... ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесі жылдық 8%, мерзімі - 20 жыл, ... таза ... 940 ... ... ... 40% тең. Бұл ... ... капиталдың құны мынаған тең болады:
Сәйкесінше, қарыз салық салынғаннан кейінгі қарыз капиталдың бағасы
kd = ki (1- t) = ... = ... бар ... ... бар ... бағасы
бойынша жылдық дивидендтерді (dp) оларды сатудан түскен таза ... ... = ... ... ... ... ... салынбайтындықтан,
есептеу әдістемесіне ешқандай өзгеріс енгізудің қажеті жоқ.
2-мысал. ... ... ... бойынша дивидендтердің
мөлшері 13 теңге, акциялардың сатылымдық бағасы 100 теңге. ... ... 3%. ... ... бар ... ... бағасы мынаған
тең болады:
kp = 13/97 = 13,4%.
Сыртқы (акционерлік) капиталдың бағасы. Қарапайым акциялардың ... ... ... кәсіпорынның қарапайым акцияларына инвесторлардың
талап ететін табыс ... ... ... Қарапайым акциялардан
тұратын акционерлік капиталдың бағасын анықтау үшін тәжірибеде екі негізгі
әдіс кеңінен ... ... ... және ... құралдарды бағалау
әдісі.
Гордонның экономикалық өсім үлгісі мына формуламен сипатталады:
Po = D1/(r - ... Po – ... ... ... ... ... D1 – ... алынатын дивиденд; r – инвестордың талапты табыс мөлшері; g – ... ... r ... ... ... ... қарапайым
акциялардың бағасын есептеуге қажетті формуланы аламыз:
r = ke = D1/Po + ... ... ... нарықтық бағасы 400 теңгені құрайды. Жыл
соңында төленетін дивидендтің мөлшері 40 ... ... ... ... ... өсіп ... деп ... Жыл бойында алынатын дивиденд
4.Сонда мұндай қарапайым ... ... ... тең ... = 4/40 + 6% = ... ... ... байланысты жаңа қарапайым акцияның
бағасы айналымдағы акцияның құнынан жоғары болады. Егер f – ... ... құны ... онда ... ... ... өзгереді:
ke = D1/Po(1 - f) + ... ... ... мәліметтеріне қосымша, кәсіпорын жаңа
акциялар пакетін сатуды жоспарлап отыр, ал олардың сатылым ... ... ... = 4/40(1 + 0,1) + 6% = ... ... ... ... қолдану үшін алдымен келесі
әрекеттерді орындап алу керек: тәуекелсіз ... ... ... ... болып табылатын акцияның бета-коэффициентін
(b) анықтау; құнды қағаздар ... ... (rm) ... ... табыс мөлшерін бағалау:
ke = rf + b(rm - ... ... ... 7%-ға тең, ... бета ... тең және құнды қағаздар қоржынының табыс мөлшері 13%, сонда:
ke = 7% + 1,5 (13% - 7%) = ... ... ... ... 7%-ы ... ... 9%-ы ... үшін үстеме бағадан тұрады. Аталған акциялардың бағасы
құнды қағаздар қоржынынымен салыстырған жүйелік тәуекелдерге ... есе ... ... ... көрініп тұр.
Бөлінбеген табыстың бағасы. Бөлінбеген табыстың бағасы ... ... ... ... тығыз байланысты. Себебі
бөлінбеген табыстың ... ... ... капиталдың
бағасыкәсіпорынның қарапайым акцияларының табыс мөлшерімен барабар болып
келеді, яғни ke = ... ... ... ... ... қарыздық міндеттемелер
секілді капиталдың құрамдас бөліктерінің орташа салмақталған құны ... ... ... ... ... ... ko деп ... келесі
формула бойынша анықтауға болады:
kj = Σ капиталдың жалпы құрылымындағы әрбір капитал көзінің пайыздық
үлесі ... ... ... ... = Wdkd + Wpkp + Weke + ... Wd – қарыздық міндеттемелерден түскен капиталдың пайыздық үлесі;
Wp – артықшылықты акциялардан ... ... ... үлесі; We –
қарапайым акциялардан түскен капиталдың пайыздық үлесі (капиталдың сыртқы
құны); Ws – ... ... ... ... пайыздық үлесі
(капиталдың ішкі бағасы); kd, kp, ke және ks – ... ... ... ... қарапайым акциялардан және
бөлінбеген табыстың бағасы.
Капиталдың бағасын салмақтаудың бастапқы, ... және ... ... ... ... ... ... қолданыстағы капитал
құрылымына негізделеді және капиталдың осы ... ... яғни ... ... деп шешкен жағдайда қолданылады. Бастапқы капитал бағаның
екі түрі кездеседі – баланстық баға ... және ... ... ... ... ... ... баланстық баға бойынша
салмақтау әдісі мәні келесідей: қолданыстағы ... ... ... ... ... ... Салмақтау дегеніміз – бұл
капталдың әрбір құрамдас бөлігінің баланстық бағасын барлық ... ... ... бөлу ... ... ... баланстық
бағабойынша салмақтау мысалы келтірілген.
6-мысал. Кәсіпорынның қалыптасқан капитал құрылымыны кестеде берілген
мәліметтермен сипатталады.
2.1кесте.Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... % |
| ... (сомасы)| ... ... құны 1000) |20 000 000 |5,14 ... ... ... |5 000 000 |13,4 ... 100) | | ... акциялар (номиналдық құны |20 000 000 |17,11 ... | | ... ... |5 000 000 |16,00 ... |50 000 000 |– ... ... және жалпы бағасын салмақтау келесідей ... ... ... және жалпы бағасын ... ... ... баға ... ... |
| ... |луы, % |% ... % |
|Облигациялар |20 000 000 |40,00 |5,14 |2,06 ... ... |5 000 000 |10,00 |13,40 |1,34 ... ... |20 000 000 |40,00 |17,11 |6,84 ... табыс |5 000 000 |10,00 |16,00 |1,60 ... |50 000 000 |100,00 |– |11,84 ... ... байқағанымыздай, кәсіпорын капиталының жалпы құны kо
= 11,84%.
Нарықтық бағасы ... ... ... ... ... ... нарықтық бағасын барлық капиталдың жалпы нарықтық құнына бөлу
арқылы орындалады. Капиталдың орташа салмақталған ... ... ... ең ... ... ... ... қаржылық активтердің нарықтық
бағасы оларды қолданудан немесе сатудан алынатын ... ... ... ... ... ... ... үшін жоғарыда келтірілген
мысалдың мәліметтеріне қосымша ... ... ... ... ... ... артықшылықты акциялар – 90 ... ... ... ... акциялар – 80 теңге әрбір акция үшін. Құнды қағаздардың саны:
облигациялар – 20 000 000/1 000 = 20 000; ... ... – 5 ... = 50 000; ... акциялар – 20 000 000/40 = 500 000.
Сәйкесінше, ... ... ... ... ... кесте. Капиталдың ... ... ... көзі ... ... теңге|Нарықтық баға |
| ... ... | ... |20 000 |1 100 |22 000 000 ... акциялар |50 000 |90 |4 500 000 ... ... |500 000 |80 |40 000 000 ... |– |– |66 500 000 |
40 млн. ... ... қарапайым акциялардың сомасы 4/1 қатынасы
бойынша бөлінуі тиіс (капиталдың ... ... 20 млн. ... ... ... мен 5 млн. ... ... бөлінбеген
табыс), өйткені бөлінбеген табыстың нарықтық құны ... ... ... ... ... ... құнының есептелу әдісі ... ... 4 ... байқағанымыздай, нарықтық салмақтау әдісі бойынша
кәсіпорын капиталының жалпы бағасы kо = 12,76%.
Мақсатты салмақтау. Егер ... ... ұзақ ... бойында
қалыптасқан мақсатты капитал құрылымы (меншікті және тартылған капиталдың
тиімді ... бар ... онда ... осы ... мен оның ... бұрынғы әдістері өзгеріссіз сақталып қала береді, яғни ... ... ... ... ... сай ... кесте. Нарықтық бағасын салмақтау бойынша капиталдың жалпы бағасын
анықтау
теңге
|Қаржыландыру көздері ... ... % ... |
| ... |уы, % | ... |
| | | | ... % ... |22 000 000 |33,08 |5,14 |1,70 ... ... |4 500 000 |6,77 |13,40 |0,91 ... ... |32 000 000 |48,12 |17,11 |8,23 ... ... |8 000 000 |12,03 |16,00 |1,92 ... |66 500 000 |100,00 |– |12,76 ... ... ... ... инвестицияларға арналған
аралас құрылымын қажет етеді. Бұл әдіс кәсіпорынның орташа ... ... ... үшін қолданыла алады, алайда оның бір ... ... ... ... бойынша капитал баға кәсіпорынның аралас құрылымымен
байланысты қаржылық тәуекелдерден тәуелді болады. Егер ... ... ... ... ... болса, кәсіпорынның капитал
көздерінің бағасын есептеу, ... ... ... ... ... өте қиынға соғады.
Кәсіпорын капиталының бағасы көптеген факторлардың ... ... ... ... жалпы жағдайы;
- тауарлар рыногының коньюктурасы;
- қаржы рыногында қалыптасқан орташа ссудалық ставка проценті;
- кәсіпорын операцияларының рентабельділігі;
- меншік капиталының шоғырлану ... ... ... ... ... кәсіпорын жұмысының салалық ерекшеліктері.
Кәсіпорынның капитал құнын анықтау бірнеше кезеңдер арқылы жасалынады:
1 кезеңде фирма, яғни ... ... ... ... анықтап, сәйкестендіреді.
2 кезеңде, әрбір көздің жекелеген бағасы есептелінеді.
3 кезеңде жалпы ... ... ... ... компоненттің
үлес салмағына негізделген капиталдың орташа шамадағы бағасы анықталады.
4 ... ... ... ... үшін ... ... ... құрылым қалыптастырады.
2.2. Кәсіпорын капиталының құнын басқарудың нарықтық экономикадағы маңызы
Нарықтық ... ... ... ... ... үшін ... мәселе болып табылады. Стратегиялық даму ... ... ... ... негізгі мақсаты – ... ... ... ... нарықтық бағасының өсуі оның табысты
қызметінің ... және әрі ... даму үшін ... ресурстарын тартудың
алғы шарты болып табылады. ... ... да бір ... ... үшін шығындармен байланысты: акционерлерге дивидендтер төлеу,
банктерге – несие бергені үшін пайыздар, ...... ... пайыздық табыстар және т.с.с. төлемдер мен шығындар. Қандай-да бір
қаражат көзін тартуға байланысты жұмсалған шығындардың ... ... ... ... ... ... қаржы менеджменті теориясының ... ... ... Бұл концепция тек қаражаттар тартуға байланысты
шығындарды есептеп ... ғана ... ... ... кәсіпорынның нарықтық құнын арттыруға қол жеткізетін табыстар алып
келуі керек.
«Кәсіпорын капиталының бағасы» және «кәсіпорынның нарықтық ... ... ... ... бар. ... капиталының бағасы
акционерлердың, кредиторлардың және инвесторлардың ... өтеу ... ... ... ... ... ... табылады. Кәсіпорын бағасы ... және ... ... ... ... көрсеткіш бойынша сипаттайды.
Капитал бағасын анықтау қажеттілігі келесі жағдайлармен түсіндіріледі.
Біріншіден, бұл ... ... ... ұзақ мерзімді
перспективасы тұрғысынан сипаттайды. ... ... ... ... ... үшін ... салудың тартымдылығын көрсетеді;
қарыз қаражаттардың құны кәсіпорынның ұзақ мерзімді несиелер тартку
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... салмақталған)бағасы капитал
салымдарының бюджетін ... ... ... көрсеткіштердің бірі болып
табылады.
Үшіншіден, капитал бағасы қаржылық ... ... ... ... ... қарастырылады. Инвестициялардың
тиімділік өлшемін кәсіпорын өзі белгілейтіндіктен, ... ... ... ... ... ... базасы ретінде
капитал ... ... ... Бұл ... ... нақты табыстылығын көрсетіп қана қоймай, сонымен қатар ... ... ... мен ... ... мүмкіндік
береді.
Төртіншіден, кәсіпорын капиталының бағасы қаржылық леверидж механизмін
қолдану арқылы капитал құрылымын басқару барысында ... ... ... қарызға тартылған қаражаттардың көлемі мен ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тәуекелін
арттырады, сәйкесінше акциялар бойынша табыстың артуына алып ... ... ... игілік жағдайын барынша арттыруды мақсат ете
отырып, осы мақсатқа қол ... ... ... ... ... капитал құрылымын кәсіпорын бағасына әсер етуі тұрғысынан
қарастыру ... ... ... ... оның ... ... ... болған
жағдайда қалыптасады.
Кәсіпкерлік қызмет тұрақты болған сайын, өндіріс барысы кеңейген және
контрагенттермен байланыс артқан ... ... бір ... және ... үшін ... ... құрылымы, яғни меншікті және ... ... ... ... Осы ... ... қолап
тұруға жұмсалған шығындардың жалпы сомасын сипаттайтын ... ... ... көрсетеді және қаржы теориясы мен тәжірибесінде
«капиталдың орташа салмақталған бағасы» ... ... ... ... ... өз қызметіне салынған қаражаттардың қайтарымдылығын,
олардың рентабельділігін анықтайды.
Жалпы ... ... ... ... ... тарту
бойынша қанша ақша қаражатын (беру)төлеу керектігін білдіреді.
Өзіндік капитал бағасы-бұл акция бойынша акционерлік ... ... ... , ... ... ақша бойынша төленген және олардың
шығындарымен байланысты дисидент суммасы .
Заемдық ... ... заем ... кредит бойынша
төленген , және олардың шығындарымен байланысты пайз ... ... ... ... қарыздың құны.Ол өзіне кредит
тік қарыз бойынша үш ... ... ... немесе келісім-шартта
көрсетілген мерзімде өтелмеген айыппұл санкція суммаларын кіргізеді.
Сонымен, ... ... ... деңгейі аталған кәсіпорынның
нарықтық құнын сипаттайтын маңызды көрсеткіш болып табылады. Қолданыстағы
барлық қаражат көздерінің құнын төмендету ... ... ... ... алып ... ... егер ... көздерінің құны
неғұрлым жоғары болса, кәсіпорынның нарықтық құны да соғұрлым өз деңгейін
төмендетіп алады. Бұл, ... ... ашық ... акционерлік
қоғамдардың қызметіне қатты әсер ... ... ... акцияларының
бағасының артуы немесе кемуі капитал құнының, сәйкесінше, төмендеуіне
немесе өсуіне ... ... ... ... ... ... ... нарықтық құнын арттырудың өзінше дербес ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Қазіргі таңда отандық кәсіпорындардың капитал құрылымын басқару жүйесі
қалыптасып, қаржылық менеджменттің классикалық ... ... ... ... Осы ... кәсіпорындардың алдындағы басты
мәселе – меншікті капиталды қалыптастыру және қарыз капитал тарту ... өтеу ... ... ... ... ... және қарыз қаражаттар тарту нәтижесінде қалыптасады. ... ... ... кәсіпорындар үшін қарыз қаражаттар
тарту олар үшін ... ... ... ... ... ең ... ... бірі – банктік
несиелер бойынша пайыздарды өтеу болып ... ... ... ... дейін Ұлттық банктің қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің екі
еселенген пайызынан асатын пайыздық төлемдер өзіндік құнның ... ... ... ... табыстың есебінен жабылатын. Осылайша, елімізде
қарыз капиталды қолдану барысында салықтық ауыртпалық жоғары болатын. Бұл,
өз ... ... ... жағдайына кері әсерін ... ... ... ... ... ... ... салу жүйесі
біршама деңгеде икемді жағдайға жетті, алайда мәселені түпкілікті шеше
алмады. ... ... ... бөлігі кәсіпорындардың таза табысы
есебінен жабылады.
Экономиканың ... ... ... және ... ... ... несиелеу процесі екпіндей түсті. ... ... ... қалыптастыруға белсенді араласып, банк
жүйесінің нақты ... ... ... несиелері жыл сайын
артумен келеді (3.1-кесте).
3.1-кестеден байқайтынымыз, 2007-2010 жылдар ... ... ... ... 276,2 мың ... 987,1 ... ... өскен.
Бұл жалпы ішкі өнімнің 21,9%-ын құрайды. Аталған көрсеткіш нақты
сектордағы ... ... ... ... білдіреді.
Несиелеу құрылымында орта және ұзақ мерзімді несиелердің көлемі ... ... ... депозиттерінің артуымен және олардың мерзімдерінің
ұзаруымен байланысты. Несиелеу мерзімін ұзарту ... ... ... ... ... Нәтижесінде олар тек айналым
активтерін қаржыландыруға ғана емес, сонымен ... ... да ... ... ... тарта алады.
Несиелік ресурстардың басым бөлігі өнеркәсіпке, ауыл шаруашылығына,
көлік және ... ... ... Бұл ... ... ... үшін ... кесте. ... ... ... нарығы
мың теңге
|Банктік несиелер |2007 |2008 |2009 |2010 ... |% ... |% ... |% |Сома |% | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 | ... ... |276,2 |100 |489,8 |100 |672,5 |100 |978,1 |100 | ... |135,3 |49,0 |141,3 |28,8 |211,8 |31,5 |435,4 |44,5 | | Шет ... |140,9 |51,0 |348,5 |71,2 |460,7 |68,5 |542,7 |55,5 | | ... |143,2 |52,0 |241,1 |49,2 |289,0 |43,0 |369,8 |37,8 | | ... ұзақ ... |133,0 |48,0 |248,7 |50,8 |383,5 |57,0 |608,4 |62,2 |
|2. Экономика салаларына | | | | | | | | | | ... ауыл ... ... және байланыс |144,5 |52,3 |271,3 |55,5 |383,3 ... |51,7 | | ... |91,8 |33,2 |151,3 |30,9 |197,9 ... |28,3 | | Өзге ... |39,9 |14,5 |65,4 |13,5 |91,7 |13,5 ... | |3. ... объектілеріне | | | | | | | | | | ... |166,0 |60,4 |319,7 |65,3 |435,6 |66,3 |510,0 |52,1 | ... ... |27,7 |10,0 |41,0 |8,4 |54,9 |8,4 |116,3 |11,8 | ... және қайта құруға |14,9 |8,5 |27,3 |5,6 |30,8 |4,7 |106,8 |10,9 | ... ... |6,6 |2,4 |20,8 |4,2 |42,1 |6,4 |63,3 |6,5 | ... де объектілерге |55,3 |20,0 |72,3 |14,8 |93,4 |14,2 |154,0 |14,8 | ... ... |74,2 |26,9 |122,0 |24,9 |146,5 |21,8 |196,5 |20,1 | ... ... ... ... берілген орта және несиелердің ... ... ... ... ... ... ... келесі элементі – корпоративтік ... ... ... ... – бұл ... икемділігі және алуан түрлілігі (мерзімдеріне, шарттарына қарай).
Қазіргі таңдағы корпоративтік ... ... ... ... ... ... артуы (2007-2008 жылдары эмитенттердің саны болса ... 2009 жылы – 46, ал 2010 жылы – 68 ... ... ... ... ... төмендеуі (2007 жылы облигациялардың
табыстылығы 10,45% құраған болса, 2008 жылы – 10,14% 2009 жылы – 9,68%,
2010 жылы – ... ... ... ... ... (2007 жылы ... ... шамамен 6 жыл болса, 2010 жылы олардың мерзімі 8 жылға
жеткен);
- қор ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда облигациялар
айналымының үлесі 2007 жылы – 41,9% ... 2008 жылы – 67,4%, 2009 жылы ... 2010 жылы – 69,0% ... капиталын қалыптастыру құралы ретінде вексельдердің
маңызы үлкен. Меншікті капитал кәсіпорынды қажетті ... ... ал ... ... ... ... «нақты
ақша қаражаттарын» тартудың маңызды механизмі болып табылады. Вексельдердің
кәсіпорындар үшін артықшылығы – олар ... ... ... ... ... ... ... олар есеп айырысудың әмбебап құралы және
айналым ... ... мен ... арттыруға мүмкіндіктер
береді.
Отандық кәсіпорындар вексельдерді 1997 жылдан, яғни ... ... ... ... айналымы туралы»
Заң қабылданғаннан бастап қолдана бастады. Алайда, вексельдер нарығының
даму тенденциялары бүгінде байқалмайды. ... 2009 жылы ... ... ... 8 ... ... ... 2010 жылы олардың саны
7 дейін төмендеп кеткен, ал солардың ... ... ... ... ... тек ... АҚ ... қарыз капитал қалыптасуын талдаудың нәтижелері облигациялық
қаржы көзінің дамуының басымдылығын көрсетеді. Қор биржасының вексельдер
секторында даму ... ... ... қарыз капитал көзі ретінде
олар айтарлықтай роль ойнамайды.
2.4. Кәсіпорындардың капитал құрылымын ... ... ... ... ... өзінің қаржылық-
шаруашылық қызметін жүзеге ... ... ... капитал құрылымын
талдау нәтижелері бірқатар мәселелердің бар екендігін көрсетеді. Атап айтар
болсақ, экономиканың ... ... ... ... несиелермен
қамтамасыз етуде келесідей мәселелер кездеседі:
- несиелеудің негізгі объектісі ретінде кәсіпорындардың айналым активтері
қарастырылады, ал ұзақ мерзімді активтерге ... ... ... ... ... ... ... экономиканың өндірістің емес секторына
бағытталады;
- несиелерді беру міндетті ... ... ... ... кезекте
жылжымайтын мүлік арқылы кепілдендіру, қарастырады.
Қазіргі таңдағы банктік несиелеу жүйесі нақты сектордың кәсіпорындарын
дамыту үшін жеткіліксіз. ... ... ... ... ... ... қажетті қаражаттармен қамтамасыз етуге
мүмкіндіктері жетпейді, сонымен қатар нақты ... ... ... ... күрт өсіп кету ... де жоқ емес.
Жаңадан ашылған, жас кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... таңдағы механизмдерінің бірі – облигациялық
міндеттеме бойынша шығындарды ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігін жергілікті билік
органдары субсидиялауға ... бар. Бұл ... ... ... ... ... объектілеріне қол жеткізеді: кәсіпорындар –
қаржыландырудың тұрақты көзі болып табылса, мемлекеттік органдар – салынған
капиталдың қайтарымдылығының кепілі ... ... ... ... ... жергілікті экономиканың ... осы ... ... ... ... ... шешуге мүмкіндіктер берер
еді.
Еврооблигациялар шығару арқылы ... ... ... шығу ... ... ... ... нығайтудың
маңызды бағыты болып табылады. Алайда, ... ... ... ... шығаруда. Басқа салар бойынша еврооблигациялар шығарушы
эмитенттер жоқтың ... ... ... ... ... ... бағалау қиын. Америка Құрама Штаттарында вексельдер
нарығының көлемі облигациялар нарығының ... 8 есе ... ... қысқа мерзімді міндеттемелер басым, ал Қазақстанда вексельдер
арқылы операциялардың ... ... ... қағаздар ... ... 0,003% ғана ... Осы ... ... вексельдер нарығының белсенділігін арттыру шараларын
қолдану керек.
Аталған мәселелермен қоса еліміздегі ... ... ... ... ... ... ... қажет: лизингтік
қызметтер нарығын жетілдіру, шағын несиелер ... ... ... ... ... операциялардың ролін арттыру, туынды құнды қағаздар
(опциондар, фьючерстер, варранттар) нарығын жетілдіру және тағы басқалар.
Бұл ... ... ... құрылымын қалыптастыруға қолайлы
жағдайлар жасап қана қоймай, еліміздің экономикалық өсуіне, әлемдік нарықта
жетекші орындарға ие ... да ... ... ... ... жағдайларында кез-келген кәсіпорын үшін өзінің
шаруашылық-қаржылық қызметін қажетті қаражаттармен ... ... ету ... ... басқару объектісі болып табылады.
Капиталдың оңтайлы құрылымын қалыптастыру, яғни меншікті және ... ... ... тиімді қатынасын орнату қаржыны басқаруда
ең басты мәселе болып табылады. Сол ... осы ... ... ең ... ... кезекте Нобель сыйлығының лауреаттары Мертон
Миллер мен Франко ... ... ... да таң ... оқиға
емес.
Сонымен, капитал құрылымын және қаржылық жағдайды талдаудың арқасында
нарықтық жағдайларда «Талдықорған электрмен қамсыздандыру» АҚ қиын ... ... ... ... тұр. Оған ... ... ... үлесі төмен, ал қарыз капиталдың үлесінде қысқа ... яғни ... ... бюджет алдындағы
қарыздары басым үлес ... ... ... шығу үшін ... кәсіпорынның
басшылары кәсіпорынды басқарудың жаңа әдістерін және техникасын игеріп ... ... ... да ... ... ... Бұл үшін қажетті
шаралар:
тұтынушылардың сұранысына және компанияның ... ... ... ... өнім ... ... қызметін белсендете түсу (мысалға, өзге
кәсіпорындардың тауарларын ... ... ... бос ... ... ... арендаға беру және т.с.с.);
өнідірілетін өнімдер мен көрсетілетін қызметтер бойынша өндірістік
шығындарды және ... ... ... ... алған табысты өндірісті дамыту ... ... ... қолдану кәсіпорынның қаржылық жетекшілерінің
белсенділігін және шешімдер қабылдауға деге ықыласын және өзінің өндірісін
дамыту ... ... ... ... еді. ... қаржылық-шаруашылық
саясат жүргізу, әрине өндірісті дамытуға ... ... ... шешу ... ... алайда нарық және бәсекелестік
талаптары осындай шараларды ғана қажет ететіні белгілі.
Сондай-ақ ... ... ... жөнінде біздің кәсіпорындар
теориядағы екі көзқарастың бірін таңдай алады: дәстүрлі әдіс және ... ... ... тізімі:
1. Сапарова Б «Финансовый менеджмент» 2008.
2. Ілиясов Қ.Қ. Құлпыбаев С. Қаржы. Алматы: «Қазақ Университеті», ... Шим ... К, ... ... Москва –2006.
4. Тургулова А.К. «Финансовый менеджмент» 2011.
5. Есенгельдин «Қаржылық ... ... ... ... «Стоимость компаний теория и практика оценки финансового
менеджмента» Астана 2010.
7. Арыстанов А., «Корпоративные облигации как ... ... ... ... ... ... 2008, №12.
8. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», ... ... .
9. ... В.В. ... ... ... 2008.
10. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2009.
11. Турганалиев Е., ... ... ... в системе
корпоративного финансового управления», Финансы Казахстана, 2009, №6.
12. Ибришев Н.Н., «Корпоративное ... ...... ... А., ... қаржы», Алматы – 2005.
14. Игликов Е., «Инвестиционный потенциал финансовых институтов ... ... и ... ... ... ... ... 2005,
№2.
15. «Микрокредитование – источник финансирования малого бизнеса», ... ... ... 2005, ... ... ... Заман. 2005, 5-сәуір.
18. Егемен Қазақстан. 2004, 11-маусым. Бөкенов А.Ж. Аканаева ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау». Алматы:
«Көкжиек» баспасы, 2006;
-----------------------
Қаражат көздерінің құрылымы
Ішкі қаражат көздері
Кәсіпкерліктен алынған ... ... ... ... ... қаражат көздері
Жарғылық капиталға салымдар
Құнды қағаздар эмиссиясы
Коммерциялық несиелер
Басқа да қаражат көздері
Банктік несиелер
1.1 сурет.
Қаржы ресурстарының қалыптасу
көздері
Капитал түрлері
Инвестициялау объектісіне қарай
Меншікті
Қарыз
Меншік ... ... ... қатысу формасына қарай
Ақшалай формадағы
Өндірістік формадағы
Спекулятивтік
Тауарлық формадағы
Қолдану мақсатына ... ... ... ... жіктелуі
Ақша нысанындағы капитал
Тауар нысанындағы капитал
Өндірістік нысандағы капитал
1.3 сурет. Капиталдың өндірістік процеске қатысуы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
Адам капиталы теориясы – білім роліне деген сапалық жаңа тәсілдің бастамасы12 бет
Адам капиталы теориясының методологиялық аспектiлерi13 бет
Адам капиталы – ел байлығы, ұлт байлығы11 бет
Адам капиталына салынған инвестициялар60 бет
Айналым капиталы35 бет
Айналым капиталын басқару тиімділігін талдау (“Астана трэйд интернэшнл” АҚ мысалында)64 бет
Айналым капиталының мәні мен құрлымы29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь