«Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы

Кіріспе 3

ІІ. Негізгі бөлім 5

1.1 2 сынып «Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы 5
1.2 Оқулықтағы халық ауыз әдебиетін оқыту 8

2.1 3.сынып «Әдебиеттік оқу» құралына енген материалдар мен оқулықтағы көркем шығармаларды оқытудың әдіс.тәсілдері 12
2.2 Оқулықтағы қазақ халық ауыз әдебиеті үлгілерін оқыту туралы 18

3.1 4 сынып «Әдебиеттік оқу» құралына енген материалдар 21
3.2 4 сынып «Әдебиеттік оқу» сабағында оқушылардың тіл байлығын дамыту 25

Қорытынды 29

Пайдаланған әдебиеттер тізімі 31

Қосымшалар
Қазақстан Республикасың президенті Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты жолдауының он жетінші бағытында: бүкіл еліміз бойынша әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметін көрсетуге қол жеткізуіміз үшін оқытудың әр оқушының білімі мен қабілет деңгейінің тиімділігін бағалаудың біртұтас жүйесін жасау керек», -деп көрсетті.
Қазақстан Республикасы Заңының 4 – тараудың 16 – бабын қарастырып өтсек: Бастауыш білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдармалары баланың жеке қабілеттерін оқу ісіндегі оң талпынысы мен алғырлығын, негізгі мектептің білім беру бағдарламаларын кеңінен меңгерту үшін оқудың, жазудың, есептеудің, тілдік қатынастың, шығармашылық тұрғыдан өзін - өзі көрсетудің, мінез – құлық мәдениетінің берік дағдыларын дамытуға бағытталған.
Зерттеудің көкейкестілігі: Бастауыш сыныптарда оқу программасы көркем әдеби шығармаларды қамтыған. Әдеби шығарма, түрлi бейнелер, олардың iс - әрекетi арқылы өмiрдi түсiнуге көмектеседi. Жазушының идеясы, көңiл-күйi шығарманың мазмұны арқылы оқушыға берiледi, сөйтiп оларда алуан түрлi сезiм, ой туғызады, дүниеге көз-қарасын қалыптастырады. Көркем әдеби шығармалардың мұндай ерекшелiктерi бастауыш сыныптарда олардың өзiндiк әдiстемесiн қажет етедi. Бүгiнгi жас ұрпаққа жан-жақты бiлiм беру, тәрбиелеу - әрбiр ұстаздың басты мiндетi.
«Қазақ әдебиеті» пәнін оқытудың мақсаты - қазіргі өзгермелі қоғам жағдайында өзіндік белсенділік көрсете алатын, халқымыздың тарихын, дәстүрін, өнерін, әдебиеті мен мәдениетін ұлттық құндылық ретінде бағалап, құрметтей білетін, әдеби көркем туындыда бейнеленген құбылысты эстетикалық тұрғыда қабылдауға қажетті білім, білік, дағдыларымен қаруланған, оқырмандық талғамы терең, жан-жақты дамыған дара тұлға қалыптастыру.
Зерттеу жұмысының объектісі: Әдебиеттік оқу пәнін оқыту барасында оқушылардың оқу танымдық қызығушылығын арттыру мәселелері.
Зерттеу пәні: бастауыш сыныпта әдебиеттік оқу сабағындағы оқу үрдісі.
Зерттеу жұмысының мақаты: бастауыш сыныптың «Әдебиеттік оқу» құралын талдау, құрылымы мен құрылысын қарастырып, әрқайсысына жеке тоқталу болып табылады. Сонымен қатар бастауыш сыныпта әдебиеттік оқу пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын дамытуға бағытталған теориялық ережелерді зерттеу мен іс-тәжірибелер арқылы іске асыру жолдарын анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- бастауыш мектепте оқушылардың оқу-танымдық қызығушылық қабілеттерін дамытудың теориялық негіздерін анықтау.
- 2,3,4 сынып әдебиеттік оқу құралынының құрылымы мен құрылысын, мазмұнын зерттеу.
1. «12-жылдық білім беру», 2009 ж.
2. А.Құдиярова, А.Бабаева. «Педагогика», Дарын – 2004 жыл.
3. Ахметов С. Бастауыш сыныпта білім берудің тиімділігін арттырудың жолдары. Алматы, «Рауан»,1999.
4. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі . Алматы “Рауан”, 1997 131-бет
5. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А., 1997.
6. Едігенова А. Ж.Бастауыш сынып оқушыларының қазақ халық ертегілеріне танымдық қызығушылығын қалыптастыру: Педагогика ғыл.канд.ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған диссертациялық авторефераты.-Алматы: Б.ж, 2004.-34 бет.
7. Жәркенов М. Әдебиет пәнін өмірмен байланыстыра оқыту. - Алматы, 1984 ж.
8. Жұмабаев M. Педагогика. - Алматы: Рауан, 1993
9. Жұматаева Е. Әдебиетті оқытудың кейбір мәселелері. А., - 1999.
10. Иманбекова Б.И., Мадиева Т.А. 2 сынып әдебиеттік оқу. Оқулық. Алматыкітап, 2012ж.
11. Көшімбаев А. Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. – А. 1969.
12. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
13. Қирабаев С. Мектеп және қазақ әдебиеті. А., Мектеп, 1979.
14. М.М.Жанпейісова «Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде» . Алматы 2002ж.
15. Муфтибекова З., Алтаева К. «Әдебиеттік оқу» әдістемелік құрал. Алматыкітап, 2011 жыл.
16. П.К.Жаманкул, З.Муфтибекова, Н.Н. Орынбаева «Әдебиеттік оқу әдістемелік құрал»
17. Рахметова С. Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамытудың ғылыми - әдістемелік негіздері: педагогика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациясының авторефераты. - Алматы: 1994
18. С.Әбдіманапов. Білімді ел – бәсекеге қабілетті ел.// Егеменді Қазақстан 5 қараша 2005 жыл.
19. С.Г.Тәжібаева «Педагогика» Алматы 2007 жыл
        
        Жоспар
|Кіріспе |3 |
| | ... ... ... |5 |
| | ... 2 ... ... оқу» ... құрылымы мен құрылысы |5 |
|1.2 Оқулықтағы халық ауыз әдебиетін ... |8 |
| | ... ... ... оқу» ... ... материалдар мен | ... ... ... ... әдіс-тәсілдері |12 ... ... ... ... ауыз ... үлгілерін оқыту туралы |18 |
| | ... 4 ... ... оқу» ... ... ... |21 ... 4 сынып «Әдебиеттік оқу» сабағында оқушылардың тіл байлығын |25 ... | |
| | ... |29 |
| | ... ... ... |31 |
| | ... | ... Республикасың президенті Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі Жаңа
Қазақстан» атты жолдауының он жетінші бағытында: ... ... ... ... ... ... ... беру қызметін көрсетуге ... үшін ... әр ... ... мен ... ... ... біртұтас жүйесін жасау керек», -деп көрсетті.
Қазақстан Республикасы ... 4 – ... 16 – ... қарастырып
өтсек: Бастауыш білім берудің жалпы білім беретін оқу ... ... ... оқу ... оң талпынысы мен алғырлығын, негізгі
мектептің білім беру бағдарламаларын кеңінен меңгерту үшін ... ... ... ... шығармашылық тұрғыдан өзін - өзі көрсетудің,
мінез – құлық ... ... ... ... ... ... Бастауыш сыныптарда оқу программасы көркем
әдеби шығармаларды қамтыған. Әдеби шығарма, түрлi ... ... - ... ... ... ... көмектеседi. Жазушының
идеясы, көңiл-күйi шығарманың мазмұны арқылы оқушыға берiледi, сөйтiп
оларда ... ... ... ой ... ... ... ... әдеби шығармалардың мұндай ерекшелiктерi ... ... ... ... ... ... Бүгiнгi жас
ұрпаққа жан-жақты бiлiм ... ... - ... ... ... ... пәнін оқытудың мақсаты - қазіргі өзгермелі қоғам
жағдайында өзіндік ... ... ... ... ... өнерін, әдебиеті мен мәдениетін ұлттық құндылық ретінде бағалап,
құрметтей ... ... ... ... ... ... тұрғыда қабылдауға қажетті ... ... ... ... талғамы терең, жан-жақты дамыған дара ... ... ... ... оқу пәнін оқыту барасында
оқушылардың оқу танымдық қызығушылығын арттыру ... ... ... ... әдебиеттік оқу сабағындағы оқу үрдісі.
Зерттеу жұмысының мақаты: бастауыш сыныптың «Әдебиеттік оқу» құралын
талдау, құрылымы мен ... ... ... жеке ... ... Сонымен қатар бастауыш сыныпта ... оқу ... ... ... ... ... ... бағытталған
теориялық ережелерді зерттеу мен іс-тәжірибелер арқылы іске асыру жолдарын
анықтау.
Курстық ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерін
дамытудың теориялық негіздерін анықтау.
- 2,3,4 сынып әдебиеттік оқу құралынының ... мен ... ... ... сыныптың әдебиеттік оқу сабағында оқушылардың сөздік қорын,
сөз ... ... ... ... ... құру.
- өмірдегі кездесетін жағдаяттардағы мәселені шешуде қазақ әдебиетінен
алған білім мен тәрбиенің игі нәтижесін пайдалануға, өз ... ... ойын ... шешен жеткізе алу, әдеби-теориялық білімін жазба
жұмыстарда сауатты қолдана алу ... ... ... ... қабылдай алуын, ойын ауызша жеткізе ... ... ... ... ... және өз ойын ... алу ... дамыту.
Зерттеудің әдісі: зерттеудің алға қойған мақсат, ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық және дидактикалық материалдарды іріктеу, ... ... ... және ... ... қолданылды.
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен тұрады.
ІІ. Негізгі бөлім
1.1 2 ... ... оқу» ... ... мен құрылысы
Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23
тамыздағы № 1080 ... ... Орта ... ... ... орта, жалпы орта білім беру) ... ... ... ... ... оқу» пәні – ... ... оқушыларының ауызша және жазбаша
тілін дамытуды, яғни сөздік қорын байытуды, байланыстыра және ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды
көздейді. Ұлттық тәрбие, рухани-мәдени құндылықтар, ана тілі және қазақ
халқының салт-дәстүрі негізінде ... жеке ... ... ... ... ішкі ... жан дүниесі байлығын ашуға, адамгершілікке
тәрбиелеуге, тілі мен қиялын дамытуға мүмкіндік береді. 
Пәнінің мақсаты – ... ... және ... ... меңгерту, оқушыны
шығарма авторының көзқарасын түсінуге жетелеу және ... ... ... тәрбиелеу, көркем-шығармашылық және танымдық қабілеттерін
дамыту, сөз өнеріне деген қызығушылығы мен ... ... ... ... ... түрін жетілдіру, ұлттық және
жалпыадамзаттық құндылық пен рухани-адамгершілік ... ... ... оқу ... ... ... ... мәнерлеп) жетілдіру; 
2) ауыз әдебиетінің жанрларымен, отандық және ... ... озық ... ... ақын-жазушылардың балаларға арналған шығармаларының басты тақырыбын,
басты кейіпкерлерін және негізгі мазмұнын айқындау; 
4) талданып отырған мәтіннің жанрлық ... ... ... білім негіздерін қалыптастыру; 
6) адамгершілік және эстетикалық құндылықтар жүйесі негіздерін
қалыптастыру; 
7) оқылған ... ... ... ... еркін тақырыпта әртүрлі әдеби
шығармашылық жұмыс түрлерін ... ... ... ... ... бойынша сурет салу, мақала жазу, шағын үзіндіге сценарий жазу т.б.)
орындауға машықтандыру; 
8) әдеби функционалдық ... ... және ... ... ... меңгерту; 
9) тұлғалық оқырмандық мәдениетін қалыптастыруда ана тілінде ... ... ... ... өз ойын анық (тіл байлығын арттыра отырып),
нақты баяндау білігі мен ... ... ... және анықтамалықтармен, библиографиялық әдебиеттер және
сөздіктермен жұмыс істей білуге дағдыландыру. 
Әдебиеттік оқу пәнінің ... ... ... ... ... және ... сөйлеу тілін, көркем-шығармашылық, танымдық
қабілеттерін ... сөз ... ... қызығушылығын, эстетикалық талғамын
арттыру, ұлттық сананы қалыптастыру, сөйлеу әрекетінің ... ... ... ... ... барынша бағалап,
құрметпен қарауға үйрету мақсатында жүзеге асырылады. «Әдебиеттік оқу»
пәнінің сөздік ... ... пән ... ... ... ... ол ... мазмұнын толық ұғынуға ықпалын тигізеді. 
Оқу материалдары төмендегі тараулар бойынша топтастырылады:
1) білім керек бәріне (17 сағ.); 
2) атадан қалған асыл мұра (19 ... ... ... ... ... осы ... ... өлкем (12 сағ.); 
4) қыста талай қызық бар (16 сағ.); 
5) қадірлі әкелерім, мейірімді аналарым (18 сағ.); 
6) адам болам десеңіз (19 ... ... ... ... (19 ... туған өлке табиғатын қастерлейік (16 сағ.). 
Әр тоқсан бойынша екі үлкен тараудан топтастырылған материалдарды оқыту
көзделген. Әр бөлімге бөлінген сағаттар ... ... және ... ... ... ... қоса есептеледі. 
Ауыз әдебиеті үлгілері:
1) балаларға арналған тақпақтар, ойын өлеңдер, төрт түлік ... ... ... ... ... ... (әртүрлі
тақырыптағы), жұмбақ-жаңылтпаштар (әртүрлі тақырыптағы);
2) ертегілер: хайуанаттар жайындағы, қиял-ғажайып оқиғалы, ... ... ... ... ... ... ... әңгімелер,
шешендік сөздер.
Жазба балалар әдебиеті үлгілері:
1) қазақ ақындарының ... ... ... (А.Құнанбаев (қосымша
А), Ш.Құдайбердиев, Ж.Жабаев, М.Жұмабаев, ... ... ... ... ... ... Қ.Мырза Әлі, Б.Ысқақов, Қ.Баянбай, С.Қалиев, ... ... ... ... Ө.Ақыпбеков,
Ғ.Қайырбеков, О.Әубәкіров, Ш.Смаханұлы, Е.Өтетілеу, Е.Елубаев, Н.Айтов және
т.б.), ... ... ... А.Байтұрсынұлы, Ж.Аймауытов,
М.Әуезов, С.Көбеев, С.Сарғасқаев, ... ... ... және т.б.), орыс және әлем ... (Л.Толстой, И.Крылов
және т.б.) мен орыс педагогі К.Д.Ушинскийдің шығармалары (қосымша Ә);
2) жазушылар өмірбаяны мен шығармашылығы ... ... ... ... ... мақала, естелік, өмірбаян, күнделік
(аспан әлемі, су асты тіршілігі, табиғат құбылыстары, жаратылыс құпиялары,
халықтық әдет-ғұрып, салт-дәстүр туралы шығармалар).
Әдеби-теориялық ... ... ауыз ... жанрлары жөнінде (ертегі, өтірік өлең, жыр,
жұмбақ, мақал-мәтелдер, жаңылтпаштар, ... және т.б.) ... ... ... ... туралы түсінік (өлең түрлері:
табиғат лирикасы, арнау өлеңдер, мысал өлеңдер, сықақ өлеңдер және ... ... сөз ... ... ... ... мәтін түрлері,
мәтіндегі негізгі ой туралы ... ... ... ... ... ... сай ... жұмыс: 
1) мәтіндегі негізгі ойды, оның басталуын, жалғасуын, шарықтау шегін,
аяқталуын анықтау, мәтінді әңгімелеу, мәтін кейіпкерлерін ... ... ... сұрақтарға жауап беру және сұрақ қоя білу;
3) ... ... ... жұмыс жасау, мәтін мазмұны бойынша
сурет салу;
4) сөздік жұмысын жүргізуге қатысу, түсіндірілетін сөздермен жұмыс;
5) жазбаша ... ... ... ... хат, құттықтаулар
жазу және т.б. 
Шығарма атауын, оның шығарма мазмұны және ... ... ... ... Атау нұсқауларын ойластыру, неғұрлым сәйкес атауды
таңдау. ... ... ... және ... ... негізінде мәтін
мазмұнын болжау. Мәтіннен түйін сөздерді, айтылған ойды ... сөз ... ... Мәтін кейіпкерін ауызша сипаттау. Мәтінді
бөлімдерге бөлу, өздігінен бөлімдерге атау ... ... ... ... негізгі ойын анықтау, мәтіндегі негізгі ойды мәтін ... ... ... ... мәтіндерді дұрыс, түсініп оқуына
баса көңіл ... ... ... оқу ... ... ... жүргізіледі. Оқу түрі: дауыстап оқу, іштей оқу.
2-сынып оқушысының ... ... ... талаптар. Пәндік нәтиже
бойынша 2-сыныптың соңында оқушылар білуі қажет:
1) мәтінді саналы ... ... ... ... ... ... ... рөлдерге бөліп, мәнерлеп оқуды; 
4) мәтіндегі негізгі ойдың басталуын, жалғасуы мен аяқталуын ... ... ... сөзден тұратын мәтін мазмұнын толық, қысқаша және
жоспар бойынша таңдау мен әңгімелеуді; 
6) мәтіннің азат жолдарынан басталатын ... ойды ... ... ... ... мәтіннің мамұнына қатысты тірек сөздерді табуды; 
8) тыңдаған мәтіндері бойынша сұрақтарға жауап беруді; 
9) ертегілерді түрлеріне қарай топтауды; 
10) халық ауыз ... ... ... (жұмбақ, жаңылтпаш, қаламақ,
сұрамақ, санамақ) ажыратуды; 
11) өлеңнің басты ерекшеліктерін (ұйқасқа құралады, шумақтан ... ... ... ... ... ... оқулықпен жұмыс атқаруды (мәтін, ... ... ... және ... ... ... мен ... атауды. 
2-сыныптың соңында оқушылар меңгеруі қажет:
1) сурет бойынша ... ... ... ... мәтінмен байланысын анықтауды; 
3) ғылыми-танымдық мәтіндерден өзіне қажетті мәліметті табуды және оны
берілген үлгіге (кестеге, сызбаға, т.б.) сай ... мен ... ... ... өлең ... өзі ... және көрген іс-әрекеттер мен оқиғалар ... ... ... ... туысқандары мен достарына хатпен құттықтау
жазуды; 
7) халық ауыз әдебиет ... және 2-3 ... ... 10-15 ... мен ... ... жатқа айтуды; 
8) 2-3 өлеңді жатқа айтуды; 
9) мазмұндама мен шығарма жазуды (25-30 ... ... ... ... ... ... ... сөздер мен тыныс
белгілерін қоса есептегенде 40-45 сөз оқуды; екінші жарты жылдықта – ... ... ... халық ауыз әдебиетін оқыту
Пән баланың көркем ... ... ... ... ... ... әсер ... шығарма ғана түсінікті болады» идеясы ... ... ... ... ... ... ... пайдалану алдыңғы орынға қойылды.
2-сыныптағы оқытудың басты міндеті - баланы оқуға төселдіру үшін оның
жанына жақын, танымына сай ұлттық ... ... ... ... ... құралдарында адамгершілік құндылықтар
азайып, қатігездік белең алып отырғаны жаппай ... та, ... ... ... ... жат ... бірегейі - қазақ отбасындағы
балалардың ... ... ... ... ... үйіндегі қазақ
аталары мен апаларының санының артуы - дұрыс шешімін ... ... ... ... ... күрделі істе оқулықтың, соның ішінде
көркем сөздің құдіретін пайдалануға мүмкіндік беретін ... ... ... ... мәні өте күшті тәрбие ... ... ... ... ... ... бөлімнен басқа жастайынан балалардың
бойына ата-анасына, үлкендерге мейірімділік, қамқорлық көрсету мақсатында
арнайы «Қадірлі әкелерім, ... ... атты ... ... ауыз ... ... бастауыш сыныптарда жүйелі түрде оқыту
барысында оқушылардың сөз ... ... ... оянады, дүниетанымы
артады, адамгершілікке, имандылыққа тәрбиеленеді. Осы күнге дейін «Ана
тілі» оқулықтарында ауыз ... ... үш ... ... ... ... Айталық, жеке бөлім ... әр ... ... ... және ауыз ... ... ... жанры жеке тақырып
ретінде алынған. Дей тұрғанмен кейбір ... ішкі ... ... ... ... ... ... бермеді. Тек соңғы жылдары
жаңа буынның ... мен ... ... (Авторлары:
С.Рахметова, П.Жаманқұл), «Ана тілі» оқулықтарын жасау барысында ауыз
әдебиеті ... ... ... берілді. Бұл игі бастама соңғы жылдары
мектептің бастауыш ... ... ... ауыз ... ... ... ... жүйелеуге жол ашты:
Балаларға арналған салт жырлары – Бесік жыры, Тұсау кесу ... ... ... ... Арнау – тілек өлеңдері;
Фольклорлық өлең – тақпақтар – Өтірік өлең, Ойын ... ... ... Мазақтама;
Жаңылтпаштар;
Мақал – мәтелдер;
Ертегілер: хайуанаттар туралы ертегілер, тұрмыс – салт ... ... ... ... ... ата, ... Жиренше шешен, Қожанасыр, Алдар көсе
туралы аңыз әңгімелер;
Жұмбақтар;
Батырлық ертегілер мен батырлар жырынан үзінділер: Ер ... ... ... ... Ер ... ... жыр үзінділері.
Соңғы жылдары шығармашылықпен ізденетін мұғалімдер ауыз әдебиеті
үлгілерін модульдік ... ... ... ... ... Онда ауыз әдебиеті жанрларын жеке – жеке ... ... ... – модель. Жаңылтпаш.
1.Жаңылтпаш туралы мұғалімнің түсінік беруі.
2.Жаңылтпашты мұғалімнің оқып ... ... жеке және ... ... ... ... ... оны жатқа айту.
5.Сөздік жұмысын жүргізу.
6.Жаңылтпаш айту жарысын өткізу.
2 – ... Аңыз ... ... туралы түсінік.
2.Аңыз әңгімелерді мұғалімнің оқуы немесе әңгімелеп айтып беруі.
3.Аңыз әңгімелерді оқушылардың өз ... ... ... ... ... (аңыз әңгіменің негізгі идеясы,
тәрбиелік мәні туралы әңгімелесу).
5.Сөздік жұмысын жүргізу.
6.Дидактикалық ... ... ... ... бойынша шығармашылық жұмыстар орындау ... баға ... ... ... ...... жатқа
айту).
8.Өзін – өзі бағалауы, өзгені бағалау.
Мұндай модельді ауыз ... ... да ... ... ... ... (компьютер, слайдтық таспалар, т.с.с), интеративті
тақтаны пайдалана отырып жүргізуге де болады. Оқушының ... ... ... іс – ... дамытатын технологиялық әдістер баланың
жүйелі білім ... өзі ... ... ... ... өзін – ... үйренеді.
Оқулықтағы көркем шығармалардың кейбір түрлерін оқыту.
Жазба балалар әдебиеті үлгілері – баланың ... ... ... ... ... сөз өнерін бойына сіңіріп, ана
тілін сүюге баулитын, ... пен ... ... ... ... ... ... біртуар ғалымы Ж.Аймауытұлы «Тәрбиеге
жетекші» атты еңбегінде ана тілінің адам жан танымының қалыптасуында ерекше
орын алатынын баса ... және ана ... ... ... мәнін «халық
болып жасағаннан бергі жан дүниесінің айнасы» деп, жас ұрпақ тәрбиесіндегі
орнын: «Бала оқуды ... ... ... ... ... оқуы – тілдің мүшелерін анық білдіріп, ... ... ... ... Бұл ... жас буынның дұрыс ойлап, еркін сөйлеуіне ата – ана
мен мұғалім бірден – бір жауапты екенін, ең ... «Сөз ... ... сөз жоқ» ... ... тұжырымдайды.
Көркем шығармаларды оқушыларға проблемалық оқыту (тақырыпқа сай оқушы
алдына жағдаят туғызу), дәстүрлі ... ...... жүйе),
бағдарламалық (берілетін оқу материалы бөліктерге бөлініп, оқушыларға
олардың жас және ... ... сай ... дамыта оқыту
(мүмкіндік деңгейдегі логикалық ... ... ... меңгертіледі.
Көркем шығармаларды деңгейлік тапсырмалар арқылы оқыту мектептің ... кең өріс ... ... терең білім алуы мен ... ... ... ... ... ... ... толық мүмкіндік береді.
Әдебиеттік оқу сабақтарында дамыта оқытуды әдістеме ғылымында төмендегі
кесте бойынша жүйелі жүргізу ұсынылады:
Әдебиеттік оқу сабақтарында ... ... ... ... ... ... оқыту сияқты жаңа ... да ... ... Алайда бір ескертетін нәрсе, сол технологиялар ... ... ... ... қатысы болуы, ең бастысы оның оның
сөйлеу тілін ... сөз ... ... ... ... ... оқу ... мен ана тілін оқыту технологиялары оқушының
өзіндік әрекетін ұйымдастыруды, ... ... ой – ... ... ... ... сәйкес бастауыш сыныптарда көркем шығармаларды оқу
сабақтарының оқушының ... ... мен ... ... ... ұштастыра білуіне, ұлттық құндылықтарды
бойына сіңіруі мен ... ... ... орай ... беріледі.
Батауыш сыныпта оқушылардың оқу дағдыларын ... ... ... ... ... ... оқу үшін бала ... буындамай,
ұластырып тұтас оқуы, шапшаң оқи білуі тиіс. Екінші ... ... ... оқу ... ... жұмыстарына күш салады. Бұл
жұмыстарға – дауыстап оқыту, суреттеулер мен сипаттауларды тапқызып оқыту,
оқиға желісін ... ... ... әдіс – ... ... ... ... тапсырмаларды мұғалім біріңғай топтық
жұмыстар ... да ... ... Топтық жұмыстар оқушының топ
алдындағы жауапкершілігін, топ басшы бола білу, бірлесе ... ... жеке – дара ... ... білу ... ... қалыптастырады.
Оқу сабақтарында ойын әдістерін пайдаланудың да мәні зор. 1 – 2 ... ... ... ... ... ... ... ойлануға, ойнап оытырып
еркін сөйлеуге дағдыланады. Ойын сондай – ақ баланың ақыл – ... ... әсер ... ... оқу ... көбінесе ұлттық ойындар
(жұмбақ, айтыс ойындары, т.б.) мен ... ... ... ... зор. ... ойындар, әсіресе, сабақты бекіту,
оқушыларды сергіту кезінде жиі пайдаланылады.
Қазіргі кезде мектептің барлық ... ... жаңа ... алып ... Оларға дамыта оқыту, проблемалық оқыту, ... ... ... ... ... ... ... үрдісінде оқушылардың
ақыл – ой, логикалық іс - ... ... ... ... бағытталды. Жаңа технологияларды игеру мұғалімнің
кәсіби – интеллектуалдық, рухани – ... ... ... игі ... ... өзін – өзі шығармашылық ізденістер арқылы
дамытып, оқу – тәрбие үрдісін ... ... ... табуына
көмектеседі. Ал оқушының жеке басын дамыту – іс – ... пен ... ған іске ... және ... ... әрекеттердің (ойын, оқу,
еңбек, танымдық, ... ... ... ... ... мәтін бойынша оқушылар орындайтын тапсырмаларды деңгейге
бөліп беруге болады. Ең алдымен, ... ... ... ... түсініп, шапшаң, мәнерлеп оқы», немесе «мәтінді рөлге
бөліп оқы», «өлеңді жаттап ... ... ... ... алгоритмдік деңгей бойынша оқылып отырған шығарманы реттеу және
жүйелеу үшін ... ... Олар ... ... мағынасын ашып айт»,
«Қаланың Астана аталуының ... ... ... ... туралы не білесің?»
сияқты сұрақ – ... ... ... ... ... ... ... пәннен алған
білімдерін тиісті жерде қолдана алуға бағытталады. Белгілі бір үлгі бойынша
жұмыс ... ... ... ... ... пайдаланудың өз нұсқасын
ұсынады. Айталық, «Мәтіндерге қандай ... ... ... ... қандай
сабақ алдың?», т.б.
Төртінші шығармашылық деңгейдің тапсырмалары бойынша ... ... ... ... яғни өлең ... ... ... шығарманың
мазмұнын өзгертіп әңгімелеу, кейіпкерге мінездеме беру, мәтін бойынша сурет
салу, шығарманы сахналау, т.б.шығармашылық жұмыстар орындайды.
Мектептің бастауыш сатысында ана тілін ... ... ... ... оқу ... ... ... тексеруде тестілеу әдісін
қолдану тиімді.
2.1 3-сынып «Әдебиеттік оқу» құралына енген материалдар мен оқулықтағы
көркем ... ... ... ... мен ... «Әдебиеттік оқу» пәнінің мемлекеттік
стандартына сәйкес дайындалған «Әдебиеттік оқу бағдарламалары» 2-4 сынып
құрылымына ... ... Оқу ... ... мен ... ... және ғылыми-танымдық мәтіндер атты екі бөлімнен таратылады. Көркем
мәтіндер ауыз ... ... мен ... ... ... үлгілерін
қамтиды. Оқулықтағы материалдар қүрылымы ... ... ... ... ... адамгершілік, имандылық,
ізгілік тәрбиесі ұстанымдарына негізделе орналастырылды. Осыған орай ... 9 ... ... ... оку» пәні ... 4 ... ... 136 сағат болып
белгіленген. Соған орай пән бойынша ... ... ... ... сабақ тақырыптарының көлемі мен мазмұнына сай сағаттары көрсетілді.
Күнтізбеде ... ... ... ... мен шығарма ... да ... ... сай ... ... ... 3-сынып оқушысының жасына сай таңдалып алынды. Оқулықтағы
шығармалар балалар өдебиетінің негізгі жанр ... және ... ... ... Көркем шығармалар мазмұны оқушы қабылдауына
сай танымдық, әдеби ... ... мен ... ... ... ... қабілеттер қалыптастыруды көздейді. Сондай-ақ ... ... ... ұлт ... - ... ... тәрбие негізінде
адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеуді ... ... ... Бұл шығармаларды оқушылар тарау мазмұнында ... ... ... озық үлгідегі шығармалары арқылы оқи алады.
Оқулықтағы әдістемелік жұмыстар оқушыны дамыту принциптеріне ... ... мен ... ... ... ... ... сәйкес оқулыққа дара түлға қалыптастыратын оқытудың шығармашылық
әдістері, дидактикалық материалдар, ... ... ... ... ... ғалым А. Байтүрсынұлы жазбаша жазу ... ... ... ... келтіріп жаза білуге» үйрету мақсатын өз жүмыстарына
тірек еткен. Ғалымның оқушыларды ... ... ... ... ... мақсатын көздегенін әдістемелік еңбектерінен, оқу ққралында
үсынған жаттығу үлгілерінен де ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдерді дұрыс орналастыра отырып, сөйлеу, яғни
мәтін құру жүмысы), «Қолайына қарай қос ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары),
«Сұраққа жауап», «Жауап жазу», «Құрастыру» сияқты тапсырмалар түрінің бәрі
де оқушыларды жазбаша шығармашылыққа ... ... ... ... «Тіл ... атты ... ... «Бала білімді тәжірибе
арқылы өздігінен алу керек. Мүғалімнің қызметі - оның ... ... орны ... ... ... ... ұзақ ... үшін, ол жолдан балалар қиналмай оңай өту үшін, керек ... ... алып ... ... балаға жұмысты шағындап беру мен бетін
белгілеген ... ... ... ... ... ... пікіріне бүгін де
мойынсұнуға тура келеді.
Оқушыларды жазбаша шығармашылыққа ... ... ... ... «Тіл ... атты кітабының мазмұнын оқушыларды жазбаша
шығармашылыққа үйрету мақсатын көздейтін «Мәтін», «Мәтінге жоспар ... ... ... мәтін құру», «Берілген суретке қарап ... ... ... қамтиды. Мұндай жұмыс түрлері де қазіргі уақытта кеңінен
пайдаланылып, шығармашыл мұғалімдердің ойына қозғау салып ... ... ... ... Ғ. ... ... мазмұндама жұмыстарының
түрлерін жан-жақты талдап, бұл жұмыстардың негізгі ... - ... ... ... ... екенін дөлелдейді. Қазақ ... ... ... ... ... ... жазу» (А. Байтұрсынұлы),
«салалы сөз сөйлеу» (С. Жиенбаев), «ойын-дағысын жазуша ... ... (Ғ. ... тіл ... ... табылады. ... ... ... ... тағы бір ... - мәтіннің тиянақтылығы, ягни аяқталған
ойды білдіретіндігі. Оны тақырыптың ішкі ... ашу деп қана ... ... ... ойды ... оның ... бөлімдерінің
түгел қамтылуымен де, білдіргісі келген негізгі ойдың толық тиянакты
жеткізілуімен де ... ... ... ... ... - мәтіннің құрылымдық
біртұтастығы. Оқушыларға мәтіннің ... ... ... ... ең ... ... «бірнеше сөйлемнен құралатындығы» жайында белгілі
дәрежеде білім ... ... Оның ... ... ... ... ... ең кіші бірлігі сөйлем болып
табылады және сөйлеу әрекетінің қайсысы болсын, ... ... ... яғни
кез келген ойды сөйлеммен білдіру арқылы іске асады.
Алайда бастауыш сынып оқушылары алуан түрлі синтаксистік ... ... тек ... ... ғана жаттығады. ... ... ... тілдік мәселелер оқушыны ... ... үшін ... ... ... ... ең ... сынып окушыларын мәтін түзуге дағдыландыру барысында ... ... ... ... ажыратып, әрбір ойды (күрделі ойдың бір
тармағын) жеке, даралап жеткізуге ... және ... ... оның ... ... ... Бүл ... белгілі ғалым С.
Рахметова: «Балаларды өз ... ... ... бір ... ... негіздей білуге дағдыландырудың маңызы зор», -дей
келіп, мұндағы назар аударатын маңызды нәрсе - «бір пікір ... ... ал оған ... ... ... ойды онан әрі ... түсіп, жаңа
фактілер білдіруге тиіс» екенін атап көрсетеді.
Жалпы орта мектептің бастауыш сатысында білім беру технологияларының
бірнеше ... ... Жаңа ... ... ... пәні ... да ... шығармашыл мұғалімдер тиімді пайдаланып
келеді.
Дамыта оқытудың бір әдісі - ... ... ... ... - оқылатын ақпараттың азаюы емес, окушыларға қойылатын талаптардың
әртүрлілігі арқылы жүзеге асырылады.
Деңгейлеп оқыту ... ... ... деңгейлеп оқыту әр оқушыға өз мүмкіндіктерін барынша пайдаланып,
білім ... ... ... ... ... әр ... ... балаларға бірдей көңіл
аударып, ... ... ... ... ... ... ... оқыту мүғалімнің жеке тәжірибесіне негізделеді. Сондыктан
да деңгейлеп оқытуда оқушының жеке тұлға ерекшелігіне, психикалық ... пән ... ... ... деңгейіне, оқушының білімі мен іс-
әрекет ... ... ... ... ... ... ... игерудің негізгі төрт деңгейі
(міндетті, ... ... ... ... ... ... «Әдебиеттік оку» оқулығында берілген
білім мазмұнын оқушылардың танымдық қызығушылығын ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар төрт
деңгейге болініп беріліп отыр.
Дамыта оқытудың негізгі ... бірі - ... ... ... оқыту технологиясының негізгі идеясы:
- бала өзі таңдаған іс-әрекетті жоғары қызығушылықпен орындайды;
- балада пайда болған қызығушылықтың пайда болған сәтін қалт ... ... ... тек оку пәнінің саласында ғана құрылмайды;
- шынайы оқыту ешқашанда ... ... ... ... де ... байланысты болады.
Ескеретін бір жай - бастауыш саты оқушысын шамадан тыс ақпараттандыру
оның ... ... ... жоюы ... сондықтан да мүғалімдер
керісінше пән мазмұнына тікелей қатысты, ... ... ... ... ... ... ... саралап ала
білуі тиіс.
Дамыта оқытудың бір түрі - ... ... ... ... -
адамның өзін-өзі дамытуының тәсілі, мөлшері. Модульдік оқыту ... ... ... карқынын, өздігінен жүмыс істей алу ... ... мен ... арқылы оку әрекетінің ... ... ... ... ... ... модульдік оқыту іс-әрекет принципіне негізделген, оқушының белсенді
іс-әрекеті ... ... ғана ... ... ... меңгеріледі;
- тапсырмалар оқушыларды оқу мақсатына бағыттап, оның жаңа ... ... ... ... ... мұғалім мен оқушының қарым-қатынасын жекелеуге
мүмкіндік береді.
Бастауыш сыныптарда білімнің ... ... бірі - ... мен ... ... ... ... жағдай туғызу.
Бүл мүғалімнен әдебиеттік оку сабағында ... ... ... ... ... таңдай білу, талдау-
жинақтау қабілеті, жүйелі ойлауы, өз ... ... ... ... етеді.
Бүгінгі таңда «шығармашылық қабілет», «көркем шығармашылық», «жазбаша
шығармашылық», т.б. ұғымдар пайда болып, мектеп тәжірибесінде ... ... ... ... ... кабілетін дамыту мәселесі
ғалым Б.А. Тұрғынбаеваның, оқушылардың көркем шығармашылық қабілетін дамыту
мәселесі ... Қ.Ә. ... т.б. ... ... ... Л.С. Выготский шығармашылық деп жаңа дүниелер жасауды
түсіндірген. Ғалымның зерттеулерінде «шығармашылық» ұғымы ... ... ... ... ашу» ... жақын қолданылып жүр.
Ұлт ұрпағын өз ана тілінде дұрыс сөйлеп, жазуға үйрету мәселесі қиын ... ... ... ... Бүл ... оқу сабақтарында оқушыларды
жазбаша шығармашылыққа баулу барысындағы әдістемелік жұмыстар жүйесінде
іске асырылады. Мәтінмен ... ... ... ...... мен ... орай мәтінді талдау ... ... ... ... Мәтінмен жүмыс:
- дайын мәтінді талдау;
- оқушылардың өздері ... ... ... ... жеке ... ... ... ойына, жоспарына,
т.с.с. байланысты) талдау жұмыстары арқылы іске асырылады.
Дайын мәтінді талдау жүмысының ... бір ... ... ... жасау. Тілдік талдау жазушының белгілі бір сөздер мен ... ... ... ... мақсатын, олардың қолдану орны мен
тәртібін түсіндіру, киын сөздермен ... ... ... ... ... ... түрлеріне қатысты, стиліне қатысты тілдік құралдарды,
тілдік ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... мәтіндеріне талдау жасау жүмысы оларды
шығарманың тақырыбын ашуда, ... ... ... ... ... мен ... сауатты құрып, дүрыс байланыстыруда жіберген
қателерін ашып корсете ... ... ... кате ... үйрету,
сақтандыру үшін жүргізіледі. Тақырыбы, жанры ... ... ... отырып талдау оқушылардың өз ... ... ... ... өз күшімен жөндеп, жетілдіруіне көмектеседі.
Мәтіннің жеке элементтерін талдау жүмысына шығарманың тақырыбын түсіну,
жазатын ... ... ... ойын ... ... қалай аяқтайтынын
жобалау, негізгі ойын анықтау ... ... ... ... ... бөлімін жеке талдай отырып, оқушылар ол ... ... не ... ... тілдік құралдар қолданылатыны ... ... ... мен ... ... ... өз шығармасын түзуге қажетті
бағыт-бағдар алады.
Жазбаша шығармашылыкқа негізделген тіл дамыту жұмысы оқушының ... оның ... ... ... құрастыру заңдылықтары мен тілдік
ерекшеліктері туралы меңгерген білім-түсініктеріне және мәтінді ... ... ... ... құрастыра білу біліктілігіне сүйенеді.
Бастауыш сатыдағы жазбаша шығармашылыққа ... ... ... өлең, жұмбақ, диафильм құрастыруға баулу, үйрету, ... ... ... тіл ... жүмысы, оқушыны өз ойын
тұтас мәтін түрінде жеткізе білуге дағдыландыру:
- ... ойы мен ... ... ... ... ... қызығушылығын, ынтасын ... ... ... сын ... ... ... ізденуге, өмірді өзінше
танып ... ... ... ... ... ... ... көзкарасын қалыптастырады;
- әдемілікке, әсемдікті сезе білуге, мәдениеттілікке тәрбиелейді;
- ... ... және ... асыл ... ... ... ... ... ... ... бақылағыштықка, тиянақтылыққа баулиды;
- өз-өзіне сенімін қалыптастырып, өз ойын, өз пікірін толық, тиянақты,
жүйелі ... ... өз ... бере ... ... сөз таңдау, сөз қолдану, көркем, бейнелегіш құралдарды, тілдік амал-
тәсілдерді дұрыс пайдалану шеберліктерін ... оқу» ... ... ... ... ... әдістерге мұғалімдердің қызғушылығы артып, оның тиімділігіне
көз жеткізіп, әдістемелік іс-әректтерінде қолдау ... ... ... ... білім жемісін жасау мүмкіндігін камтамасыз
етеді. Шығармашылық әдістерді пайдалану мынан-дай міндеттерді шешеді:
- жеке дара ... ... іске ... ... өзін-өзі
үйымдастыруы;
- оқушылардың топтарда немесе ұжымдық сабақтарда мұғалімнің қызметін
атқаруы;
- жолдасының білімдегі жетістігіне, оқулықтағы материалға сын ... ... ... ... ... ... ... оған өзінің көзқарасын
білдіруі, т.б.
Бүгінде ізденгіш мұғалімдер «Әдебиеттік оқу» ... ... ... пайдаланып жүр. Солардың бірі «Миға шабуыл» әдісі:
«Миға шабуыл» ... және оның ... ... ... ... ... үйымдастырылған сабақта ... жоқ. ... мен ... ... «Миға шабуыл» үлгімен ойлауды қажет етпейді. Қалыптасқан дәстүрден
тыс өзін ... ... ... ... ... ... идеясы киял-ғажайып,
орындалмайтын болса да, оны қолда.
4. Жаныңдағыларды ... ... ... ... ... жауап беруге
тырыс.
5. Талқылау кезеңінде ештеңені алып тастауға болмайды. Өзара сыни
пікірлерге, бағалауға ... ... Өз ... ... да нұсқа жеткіз. Идеялардың неғұрлым көп болғаны
тиімді.
7. Ынта мен сенімділік адамның ойлау энергиясын ... ... ... ... саты ... ... пікірсайыс,
пікірталас әдістерін де тиімді пайдаланып, оқушылардың тілін байыту, сөз
өнеріне ... ... ... ... ... жүр. Пікірсайыс
белгілі шешім, қаулы қабылдауды ... ... ... ол теріс, қате
көзқараспен күресуге, қажетті дәлелдер мен пікірлерін талдауға, кемшілігі
мен әлсіз жағын ... ... ... ... ... ... - белгілі адамгершілік нормалары мен ережелердің әділдігіне
оқушылардың көзін ... ... ... ... ... ... - ... дайын адамгершілік категорияларды ұсыну
ғана емес, ... ... ... ... дұрыс шешім табуға жол
корсету.
Білім берудің жаңа парадигмасы жеке ... ... ... ... ... оқушының бірегей мәнін және оның оқу
өрісінің даралығын тану ... ... ... рөлі білім беру,
біліктіліктер мен дағдыларды сіңіруде ғана емес, ... ... ... ... және ... жаңа ... пайдаланатын тиісті
білім беру ортасын құруда болып табылады.
2.2 Оқулықтағы қазақ халық ауыз әдебиеті үлгілерін оқыту туралы
Халық ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... ... оқушылардың сөз өнеріне деген қызығушылығы оянады, дүниетанымы
артады, адамгершілікке, имандыльщка тәрбиеленеді. Ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... ала ... ... оқыту мүмкіндіктері қарастырылды. Солардың бірі - «Сын
тұрғысынан ойлау» ... ... ... ... тану», «Ой
толғаныс» кезеңдерінен тұрады және осы кезеңдерді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... «Әлемді шарлау», т.б.
стратегиялар қолданылды.
3-сыныпқа қазақ халық ауыз әдебиеті үлгілерінің жанрлық түрлерінен
төмендегі ... ... ... ... ... ... батырлар жырынан үзінділер алынды.
Ауыз әдебиеті үлгілері балалардың ... ... ... ... ... сиқырлы сырларын сезінуіне, дүниетанымын арттыруға, ... ... ... ... ... бойына жинауына
ерекше ықпал етеді.
Оқулыққа тарау мазмұнын ... ... ... ... ... ... Оның себебі, 3-сынып оқушысының ой-өрісін,
тіл байлығын, таным деңгейін арттыру, қоршаған дүниедегі өзіне ... ... мен ... олардың арасындағы байланысты ... ... ... ... ... Қазақ тілі мен әдебиеті әдістемесінің
негізін ... ... Ғ. ... ... ... «... ... оқыту арқылы,
біріншіден, оқушылардың тіл байлығын арттырсақ; екіншіден, ойын өсіреміз;
үшіншіден, халық дәріптеген ... ... ... ... ... ... ... мынандай мақсат көзделінеді:
біріншіден, оларды балалар өздері ... ... ... ... ... ... табуға тиіс. Мүғалім көмекші сұрақтар
арқылы оқушылардың жұмбақты дұрыс ... ... ... - деген. Ғалы
мдардың бұл түжырымына алып-қосарымыз, осы әдіс-тәсілдерді ... ала ... оны ... ... яғни жаңа ... ... баланың рухани дүниесін арттыру мақсатында пайдалану дер ... ... ... ... «Әдебиеттік оқу» пәні бойынша
дайындалған әдістемелік ... ... ... ... ... оқытуда аталмыш еңбекті басшылыққа ала отырып, ертегіні оқытуда
интерактивті әдістерді ұтымды пайдалануы тиіс. ... ... ... ауыз ... үлгілерінен сабақ үлгілері берілді.
Дегенмен, мұғалімдерге ертегі идеясын оқушыға дұрыс меңгерту үшін төмендегі
әдіс-тәсілдерге баса ... ... ... ... ... ... Ертегіні рөлге бөліп оқыту;
3. Ертегі кейіпкерлеріне мінездеме беру;
4. Ертегі ... сай ... ... ... ... ... ой қорыту;
6. Ертегі мазмұнын ішінара өзгерту;
7. Ертегі мазмұны бойынша сюжеттік сурет салу;
8. Ертегіні сахналау;
9. ... ... ... мультфильм, диафильм, кино-фильмдер көрсету.
Алайда мұғалімдер шығармадағы көркем ойды ашып ... ... ... ... ... ... қарай» (А. Байтұрсынұлы)
қолдана береді. Ізденіске құрылған әдістер репродуктивті оқытуға ... ... көп ... ... ... ... Практикалық білік
пен дағдыны, әсіресе еңбек сипатындағы дағдыны (мұнда көрсету ... мәні зор) ... ... оқу ... ... ... оқыту кезінде, яғни оқушылардың өз бетімен ізденуіне қажетті
білім негізі жоқ кезде ізденіс әдістерін қолданудың ... аз ... ... ... ... ... ... оқып-үйретуде
де бүл әдістердің ықпалы ... ... ... ... іздену
оқушылардың көбіне қиын тиеді. Сондықтан да мұғалімдер ... ... ... ... ... ... ... білуі тиіс.
Оқулықта мақал-мәтелдер дидактикалық материалдар, оқу-тәрбие қүралдары
деңгейінде ... ... ... ... ... мен жаманды
салыстырып, біріне-бірін қарсы қойып, қатар атайды, тыңдаушысын, ... ... ... сүйсіндіріп отырады. ... ... ... ... ... мен ... ... көлеміне
қарай шағын жанрлар деп аталады» деген түжырым жасайды. Мақал-мәтелдер
ауызекі сөзді ... үшін ғана ... ... ... да ... ... халық даналығын пайдаланумен бірге, сол
үлгімен өздері де жаңа ... ... Б. ... ... ... - ... ... ырғағы бар,
тәжірибеде көп қолданылатын бейнелі, қысқа нақыл сөйлем...
Мәтел дегеніміз де ... ... ... ырғағы бар сөйлем» деген ой
түйеді. Бастауыш сынып ... ... ... ... _мен ... мына ... пайдаланамыз: мақал-мәтелдер
оқушыларды адамгершілікке ... ... ... бола алады;
адамгершілік мазмұнды мақалдарды ... ... ... алып, оны
күнделікті өмірге қолдануға ұмтылу бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік
білімдер мен ... ... ... ... ... білдіреді;
мақал мен мәтелдер оқушыларды аз сөзге көп мағына сыйғызуға, айтатын ойын
ойланып, оны қысқа сөзбен ... ... ... айтатын пікіріңді
әуелі ойланып алып, сосын оны қысқа да нұсқа ... ... — өмір ... ... ... ... ... Әнұранымен ашылады. Тарау мазмұнын
ашуға бағытталған шығармалардан Ы. Алтынсариннің «Өнер-білім бар ... ... ... елін ... ... С. ... ... Қадыр
Мырза Әлидің «Арман мен ақыл», Ш. Құдайбердіұлының «Сен ғылымға», өлеңдері
мен Т. Дәуренбековтың ... ... Ғ. ... ... Б. ... ... ... Ә. Абдуллиннің «Ақкөл
жағасында» сияқты ... ... ... ... мәнін
түсінуге, оның адам өмірінде алатын орнын аңғартуға бағытталған шығармалар
— бүгінгі таңдағы өзекті мәселе әрі ел ... ... ... ... ... дау туғызбаса керек. Осы мақсаттан шығу үшін тарауға оқушыларға
білімсіз адамның күні жоқ екенін ұғындыру, ... ... ... ... ... бере ... сол арқылы елінің білімді де білікті
азаматтарын тәрбиелеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... елім, туған жерім» тарауын оқыту
Тарау Ө. Қанахиннің «Туған жер» мәтінімен ашылады. Тарау мазмұнын ашуға
бағытталған шығармалардан Қадыр Мырза Әлінің «Дала» өлеңі,
С. ... ... ... М. ... ... жердің тасы
да танымал» мәтіндері, И. Байзаңовтың «Алтай», Қ. Толыбаевтың ... атты ... Ғ. ... ... ... ... ... жолдың торабы», Б. Ысқақовтың ... ... ... - Сыр» ... беріліп отыр.
Әрбір оқушы өзін Қазақстан атты мемлекетте өмір сүріп, оның бел баласы,
азаматы ... ... ... ... ... ... ... да осы мақсатты көздейді. Бала жасынан елінің Әнүранын, ... ... оның ... ... ... Бұл ... әрине, ата-
ана, тәрбиеші, мұғалім рөлі зор ... ... Ал ... ... ... мен ... дүрыс бағыт алуына жердемдеседі, оқушының
мемлекет туралы білімін кеңейтуге, оның заңын білуге, ... мен ... ... ел ... ... қамқорлығын
қастерлеуге, ел азаматтарының ерен еңбегін қадірлеуге, ана тілін сүюге, жер
байлығын сақтауға үлес ... ... ... ... ... ... 4 сынып «Әдебиеттік оқу» құралына енген материалдар
Оқулық мазмұны мен ... ... оқу» ... мемлекеттік
стандартына сәйкес дайындалған. Оқу аясы көркемдік және ... ... ... ... - ... ... бөлімі балалар әдебиетінің
екі саласын қамтыған. Ол - ауыз ... ... және ... ... ... оқу» пәні ... құрастыруда жанрлық-хронологиялық
ұстаным сақталды.
«Әдебиеттік оқу» пәні аптасына 4 сағаттан, оқу жылы бойына 136 сағат.
Оқулықтағы ... ... бір ... ... ... ... Бағдарлама
бойынша «Әдебиеттік оқу» пәніне бөлінген 136 сағатқа 136 ... ... сай ... үлгі ... ... ... ... жас ерекшелігіне сай таңдап алынды. Оқушыға ұсынылған сұрақтар мен
тапсырмалар да мәтінді жалаң оқу мен жаттауға емес,
Баланың қызығушылығын ... оның ішкі ... ... оны ... ... ... ... бірге мәтінді толықтыратындай сюжетті – иллюстрациялық суреттер,
жазушылар портреттері, олардың қысқаша ... ... ... ... ... ... бетіндегі шартты белгілер мұғалім үшін тапсырмалар
мен сұрақтар деңгейін ажыратуға көмек ретінде ... ... да ... ... ... түсініп, сабақ барысында пайдалана алады.
Оқулық мазмұнын 4-сыныпқа арналған «Әдебиеттік оқу» ... Одан ... ... ... сай шығармаларды табуға
болады. Мысалы, Ә.Тәжібаевтың «Қыс ата» (күндіз) өлеңінің жалғасы «Қыс ... ... ... ... ... сай ... теориялық ұғымдар берілді.
Ол оқушы ұғымына сай, мұғалімнің көмегімен ... ... ... ... тиіс және ... теориялық білімдердің жалғасы ретінде
жұмыс ... ... ... материалдары соңынан берілген сұрактар мен тапсырмалар, мақал-
мәтел, жаңылтпаш, жұмбақтар балалардың тілін дамытуға, оқып отырған тақырып
идеясын ... ... ... ... жоспары жазылмаған сабақтар да бар, оны осыған
ұқсас сабақ жоспарына қарап, мұғалім өзі жасап алуына ... ... ... соңынан берілген тарауды қайталауға арналған
сұрақтар мен тапсырмалар бір сабаққа арналған. Ол ... ... ... ... сай ... ... ... және шығармашылық
жұмыстардан тұрады.
Әдістемелік құралындағы сабақ жоспары сын тұрғысынан ойлау технологиясы
негізінде құрастырылған. Осы ... ... ... ... ... аударыңыз.
«Дәлелденген эссе» стратегиясы - белгілі бір тақырып бойынша екі оқушы
шығып, пікірталас өткізеді. (Тақырып жайында шолу ... ... ... ... ... ... кейін мұғалім немесе оқушы өзі пікір
білдіруі ... Бірі сол ... ... ... ... ... (яғни
жиқтамайды, немесе келіспейді) айтса, ал екіншісі тура ... ... ... ... ... болады. Бұл оқушылар тоқтамастан,
өз ойларын білдіріп, қарсыласына жауап қайтарып отыруы керек.
Ал сынып оқушылары ... осы екі ... ... ... ... сол ... Себепті дәлелдер айтылған сайын оқушы да өз ойынан тайып, екінші
топқа өтуі мүмкін.
Оқушылар бөлініп, ойлары мен таластары ... ... ... ... ... деректерді пайдалана отырып эссе жаздыру.
INSERT «Түртіп алу жүйесі» стратегиясы - ... ... ... жөн. Бұл стратегияны пайдалану үшін мәтіннің талдануға ... ... ... жете меңгере алатындай бірнеше мәліметтері болуы
керек. Оқушы мәтінді оқу кезінде бірнеше ... ... ... - ... «-» ... мен үшін жаңа «?» таң ... ... ... белгілеп болғаннан кейін оқушы жеке отырып кестені мәліметтермен
жоғарыдағы үлгі ... ... ... ... ... ... үйірме» стратегиясы - берілген мәтінді оқу, талдау жұмыстарын
өткізгеннен кейін сыныпты топтарға бөлу.
1 - топ. ... ... ... қызықты жерлерін табады) .
2 - топ. Сұрақ қоюшылар. (Мәтіннің желісі бойынша топты ойландыратын
сұрақ қояды).
3 - топ. ... ... ... ... ... ой ... туралы
баяндама жасайды).
4 - топ. Ізденуші. (Қосымша ақпарат, мәлімет жинақтайды).
5 - топ. Реттеуші. ( Ой ... ... ... ... ... ... ... |Жұмыс ... |Не ... ... |
|Сілтеме |Сілтемелер, ... |- ... ... ... | ... ... ... ... ... |- ... | ... | ... ... ... ... |Мазмұн дұрыстығы |- |
| ... | | ... ... істеу шарттары, |Жүйелілігі, бірізділігі |- |
| ... топ ... | | ... |- |- |- ... ... сабақтың тақырыбы бойынша өзгертуге болады.
4. «Биопоэма» стратегиясы - сынып ... ... ... ... ... ... ете ... бір-біріне сауалнама
өткізеді. Сол арқылы ... ... ... ... ... поэма
жасады.
Мақсаты: бір-бірімен жақынырақ таныстыру, толығырақ білу.
1 Аты.
2. Үш – төрт етістік (нені жасағанды ұнатуына байланысты).
3. Басқалармен карым-қатынасы.
4. Үш-төрт ұнататын ... ... ... ... ... ... ... отырған сезімі.
6. Екі-үш жеткен дәрежесі (нәтижесі, шыңы).
7. Екі-үш ... ... ... ... ұялататын заттары.
8. Ол қорықпайтын екі-үш заты.
9. Мекенжайы.
10. Фамилиясы.
Бұл аталған ... ... ... ... ... көршісі туралы не
жазғысы келетініне байланысты өзгертіп ... ... ... және ... стратегиясы. Оқылған өлеңге немесе ... ... ... ... сөздер |Өлеңге қатысы жоқ сөздер |
| | ... ... ... ... барысында мұғалім қосымша
материалдарды, көрнекі құралдарды пайдаланып отырады. ... ... ... суреттер, сөз жұмбақтар, т.б. Мысалы: Сайын Мұратбековтың
«Жусан иісі» атты мәтінімен таныстыруда сабақ ... ... не ... ... алып, оқушылардың өздеріне: «Жусан иісі» сөзін қалай
түсінесіңдер? «Соғыс» дегенде, көз ... не ...... сұрақтар
қойып, тірексызба арқылы оқушылардың ойлау ... ... ... ... ... сөйлеуге ерік беру керек.
Оқушыларды мәтіндермен таныстырудың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... үшін ... ... ... ... Мысалы:
алдында келтірілген мәтінді оқымас бұрын,Ұлы Отан ... ... ... ... қазақстандық жауынгерлер туралы кіріспе әңгіме
жүргізілгеннен кейін оқушылар мәтіннің ... ... ... Сайын Мұратбековтың «Жусан иісі» мәтінін бірнеше бөлікке
бөліп оқытуға болады. Қу соғыстың адам баласы жүрегіне ... ... ... ... ... бір ... бөлікті «Аянға да қаралы
қағаз келіп,оны оның қалай қабылдағаны; қараңғы ат ... ... ... ... сол ... кіріп, көз жасына ерік беруі; ... ... ... еске түсіруі» деген бөліктерге бөлініп оқыту
керек.
Әр бөлімді оқып бітіргеннен кейін,бірнеше сұрақтар арқылы оның ... ... ... ... ... ... ... келу
тапсырылады.Бұл әдістің екеуі де пайдалы. Бірінде оқушы оқиғаны ... ... ... ... оқуға төселетін болса, екіншісінде, көркем
шығарманы асықпай, онда ... ... ... жан- ... мән ... ... ... дағдыланады.
Оқу барысында түсініксіз сөз кездесе қалса, бала оқып тұрғанда, мұғалім
ол сөздің синонимін айта ... ... ... ... ... ... – қала. Бірақ баланың оқуын ... ... ... Мәтін аяғына дейін оқылады. ... ... ... ... Оның ... ... ... оқуға дайындық
ретінде жүргізілетін әңгіме де уақытты көбірек алады да, ... ... ... ... ... ... ... екі жолы бар.
Біріншісі- мұғалім дайындық мәиінді өзі кітаптан әр жерден үзінді оқи
отырып айтады; бұл кезде ... ... ... ... ... кейін мәтін балаларға үйден оқып келуге ... ... ... ... ... мәтінді басынан бастап аяғына дейін оқуға тиіс
екендігін ескертеді. ... ... ... ... ... ... ... ретінде шолу жасады. Оқушылар келесі сабақта шығарманың
мазмұнын басынан ... ... жөн. ... ... мұндай
шығармалардың көлемі ұзақ болғанымен, мазмұны өте тартымды, тілі оңай
балалар оларды өз ... де ... оқи ... шолу ... тек қана бағыт береді. Оқулықтағы көлемді
шығармалар қатарына Ақселеу Сейдімбектің «Әйел – Ана», ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Көлемі шағын мәтін оқылып болғаннан кейін, оның ... ... ... ... көбіне жоспар құрып оқыту және ... ... ... ... оқушылардың барлығы жақсы, орташа, ... ... ... ... ... ... адам», «Жусан иісі», «Жетім»
деген мәтіндерді бөлімдерге бөліп оқытуға болады. Осы аталған мәтіндердің
ішінен ... ... ... ... ... «Жалғыз жаяу», «Қасымның
қаралы күйге түсуі», «Қасымның ағайыны ... ... ... ... жөнелуі» , «Тау ішіндегі қорқыныш» деген сияқты жоспарға ... ... қай ... аяқталатынын оқушыларға тапқызуға ... ... ақ, әр ... ат ... да ... Әр ... ... талдап
болған соң, бір-екі оқушыға шығарманы ... бір рет ... ... ... бір ... ... екінші бөлідегі оймен байланыстырып
үйренеді. Мысалы: Оқулықтағы «Тау қыраны» мәтінін алып қарасақ, ... ... ... әр ... ... ойды ... бөлімге ат
қоюға тапсырма беріледі.
Шығарманы бөлімге бөліп оқыған сайын, сол ... ат ... ... де
болмайды. Өйткені шығармаға ат қою – күрделі жұмыс. Сондықтан, қай ... ... ... қай ... ... бөліп, бірақ ат қойғызбай оқытуға
болады, мәтіннің қайсыларын оқушылар өздері бөлімге бөле ... ... ... ... – осы ... мұғалім алдын – ... ... ... ... ... ... көлемі қандай
болмасын, оны оқушылардың қаншалықты меңгергені байқау үшін ... ... ... Бұл ... ... жолдармен ұйымдастырылады.
Мысалы: «Тасбақаның шөбі» әңгімесін оқушылардың білімін бекіту, оқу ... ... сын ... ... ... ... ... тиімді пайдалануға болады.
Ой қозғау стратегиясы. Тасбақа жайлы не білесіңдер немесе не білемін
деп ойлайсыңдар? Серіктесіңізбен сол ... ... ... ... Серіктесіңіз не білетінін сұрап, ... ... ... талдап, орталарыңыздан лидерге сөз беріңіз. Бұл жұмыс жаңа сабаққа
кіріспе ретінде жүреді.
3.2 4 сынып «Әдебиеттік оқу» сабағында ... тіл ... ... ... ... әр ... ... тілін дамытуға қосар үлесі
болғанмен, бұл үлкен міндетті жүзеге асыруда «Ана тілі» пәнінің атқаратын
қызметі зор. Пәннің негізгі ... өзі – ... ... ... ... сөздік қормен қоса оқушының тіл мәдениеті нормаларын ... ... ... таза, жатық, түсінікті сөйлеуін қалыптастыру – ... ... ... Осы ... ... ... Н. Уәлиев: «Тіл
мәдениеті дегеніміз – сөйлеудегі, жазудағы сыпайылық, ізеттілік қана ... ... ... ойлылық, сөзді дәл айыру ... ... ... - ... ... ана тілі ... арқылы жазу мен сөйлеу
мәдениетінің алғышарты қаланады. Сабақ ... жаңа сөз ... ... сөзді дұрыс қолданудың қажеттілігі туралы мұғалім тарапынан ескертіліп,
ана тілінің ұлылығы, байлығы туралы мәселе кешенді қарастырылғанда ғана оң
шешімін ... ... - сөз ... ... - ... М. Балақаевтың: «Ана тілін
жақсы білу - әркімнің азаматтық борышы. Егер әрбір ... ... ... ... ойы ... нысанаға дәл тиетіндей ұғымды шығып,
тыңдаушысын баурап алардай әсерлі болса, ана ... ... ... ... еді. Ал ... ... тек тіл ... жоғары адамдардың ғана
қолынан келер жайт», - деген пікірімен келіспеске болмайды.
Бастауыш мектепте ана тілі ... ... ... ... ... әдіс - тәсілдер арқылы жүзеге асады:
- сұрақ - жауап;
- әңгімелесу;
- әңгімелеу;
- түсіндіру;
- зерттеу;
- түрлі шығармашылық тапсырмаларды орындату ... ... ... ... ... ... кем дегенде екі - үш сөзден
болсын оқушының лексикалық минимумы артып отырады. Және барлық ... ... ... ... ... ... мүмкін. Көнерген сөздер
(зат, киім - кешек, салт - дәстүр, ... ... ай, жыл, қару ... ... кәсіби сөздер т. б. қажеттілік ... ... ... түсе бермейді. Осыдан келіп сөздік қордағы сөздерді белсенді
және белсенді емес сөздер деп қарастыру ... ... ... ... оқушылардың сөйлеу тілін жетілдіруде мәтіндермен
жұмыс жүргізу аса маңызды. Көркем мәтінге тақырыптық талдау жасап, негізгі
ойын анықтау, кейіпкерлердің іс - ... баға ... сол ... ... ... ... жағына көңіл бөлу – бастауыш ... ... ... ... ... ... ... соң,
талдаған тұста сөздік жұмысын жүргізу одан әрі ... ... ... ... талдауларға еркін қатысуына түрткі болады. Тіл ... ... ... оны ... ... үшін әр оқушыда жеке сөздік
дәптер болуы керек. Мұғалім ... ... ... ... ... оның тұрақты толтырылуы талап етілсе құба - құп.
|Жаңа сөз ... ... ... |
| | | | ... ... жазғызып қою жеткіліксіз. Енді танысқан ... ... үшін жаңа ... ... ... ... мүмкіндік болса, заттың өзін көрсету;
- суретін көрсету;
- синониммен түсіндіру;
- антонимдері арқылы түсіндіру;
- мұғалімнің жалпы түсініктеме беруі т. ... - ... мен ... ... ... ... да ... байлығы артады. Оқулықта берілген және басқа да мақал - мәтелдерді,
тұрақты тіркестерді ұдайы ... ...... ... жұмысының
бір түрі. Үйренгендерін ұмытып қалмауы үшін оны сөздік дәптеріне ... ... ... ... ... ... ... жаздырып, бақылау
жұмыстарын алуға болады. Мақал - мәтелдерді қаншалықты білетінін анықтау
үшін әрі ... көп ... үшін осы ... ... сабақтар
ұйымдастырылады. «Мың бір мақал, жүз бір ... ... ... ... ... артуына ғана емес, ой - өрісінің, танымының артуына ықпал
етпек.
Оқушының тілін ... ... тіл ... ... байланысты екені
белгілі. Тіл мәдениеті бойынша бастауыш ... ... мына ... ... ... ... нормаға сай орынды қолдана алу;
- орфография, орфоэпия нормаларын сақтай білу;
- ауызша, жазбаша тілде сөздерді ... ... ... ... ... ... әңгіме жаза білу т. б.
Тіл дамытудағы өнімді тәсілдердің бірі – ... ... ... - ... – тіл ... ... жүзеге асыруда аса тиімді.
Оқушының сөздік қорын арттырып, сөйлеу тілін байытуда сыныптан ... да ... ... ... ... тыс оқу ... ... ескеріледі, міндетті шығармалар тізімі беріледі, сағат ... ... де, тек ... ... ... ... сабақ
үстінде үйде оқып келуге оқушыларға қызықты ... мен ... бұл ... ... ... ... ... оқушылардың
одан әрі де көркем шығарманы өз бетімен қызығушылық танытып ... ... ... ... ... ... жолдары көп;
- түсінгенін әңгімелету;
- сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... кітабы бойынша таныс емес сөздерін сөздік ... ... ... ... іс - ... баға бергізу;
- әңгімелердің ұқсастығын салыстыру;
- ең соңында сол шығармаға ұқсатып әңгіме жаздыртып көру т. ... ... ... ... ... ... ... кітап
оқуына бағыт береді. Көркем шығармамен жұмыс – оқушының тілін байытудың ең
тиімді жолы. Көркем шығарманы көп оқу ... ... ... артып қана
қоймайды, ойын жүйелі жеткізуді, ... ... ... ... ... ... ... үйренеді. Алайда,
көркем шығармамен жұмыс істеу барысында есте ұстайтын ... ... жас ... сай ... ... ... ... тәрбиелік
мәнінің зор болуы, оқушыны жалықтыратындай тым көлемді болмауы.
Сонымен бірге ана тілі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін арттыруға назар аударған дұрыс. Мұның
төте жолы – ... ... ... ... ... ... тілін, еске сақтау
қабілеттерін арттырады, ... ... ... көрсетеді. Ойын
барысында өзіне бекітіліп берілген рөлді ойнау үшін ... ... ... айтатын сөзін салмақтайды. Белгілі бір жағдаятқа
өзі кіріп, өз басынан өткереді. Нәтижесінде ... ... ... осы ... ... ... ... дамыту мақсатындағы жүргізілетін ... ... ... ... - ақ өз ойын ... ... ... ізденісіне
жол ашады. Мұндай жұмыстар оқушының білімін ғана жетілдіріп қоймайды, жеке
дара шығармашылық қабілетінің ашылуына түрткі болады.
Сабақ ... ... ... ... ... ... жүйелі орындалып отырса:
- оқушының сөздік қоры мен тілін байытуға ықпал етеді;
- ауызша және жазбаша тіл мәдениеті талаптарын меңгереді;
- сауатты ... ... ... өз ... ... ... үйренеді.
4 сынып «Әдебиеттік оқу» сабағында өткізілетін үлгі сабақ ... ... В ... берілген.
Қорыта келгенде, мақала көлемінде ана тілі ... ... ... арттыруға жәрдемі тиетін әдіс - тәсілдер мен іс - ... ... ... ... ... ... отырса, кез келген
мұғалімнің мақсатына жететіні даусыз.
Қорытынды
«Әдебиеттік оқу» пәні ... жеке ... ... дамуында, саналы оқу
мен сауатты жазу дағдыларының қалыптасуында, мәтінмен жұмыс ... ... ... ... ішкі ... жан ... байлығын дамытуға,
адамгершілікке, имандылыққа ... сөз ... ... ... ... ... береді. Оқулық тақырыптары оқушының ... және ... ... дүние туралы дұрыс көзқарасын
қалыптастыратын мәселелерді ... ... ... оқу ... ... мен ... ... курстық жұмыс бойынша мынадай қорытынды жасадым:
Зерттеу барысында әдебиеттік оқу ... ... ... ... ... шығармашылық әрекеттерінің белсендіру жолдары басты
нысана болып ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, қарапайым тәжірибе, эксперимент қою,
мәтінмен, ... ... ... ... жекеден жалпыны шығару, жалпыны
жекелей қолдану т.б. сияқты оқушыны іскерлікке, дербестікке ... ... ... ... жетелейтін, өздігінен ізденіске салатын,
айналадағы дүниемен қарым - ... ... ... ашып», оның
нәтижесінің «қызығына» бөлейтін әдіс - ... мен ... ... ... ... жүргізіліп отырылуы курстық жұмысымда көтеріліп
отырған мәселені нәтижелі ететіні нақтыланды.
Бастауыш мектеп ... ... ... жайлы
теорияларды, тұжырымдамаларды талдай, ... ... жаңа ... ... төмендегідей қорытынды жасауға болады:
- шығармашылық - өмірді, қоршаған дүниені, өзіңді тану болғандықтан, ол
сабақтан тыс, сыныптан тыс ... ... әр ... өтілетіндей
оқу бағдарламаларының, оқулықтардың мазмұнында болуы шарт.
- орта ... ... ... ... ... ... ... үшін, шығармашылық қабілеттерді дамыту ісін бастауыш ... ерте ... ... әр ... қол ... ... мен даму
дәрежесіне үнемі «қарайлай» отырып, оған талапты өсіре беру қажет.
- әр сабақтың дамытушылық мақсаттарын арттырып, мазмұнды ... ... ... ... пайдаланып отыру арқылы бұл мәселеде
айтарлықтай нәтижеге қол жеткізуге болады.
- сабақтарда баланың позициясын өзгертіп, оны ... ... ... жағдайына қоя білу, баланың ... ... ... - табыстың бірден - бір кепілі.
Жоғарыда айтылған мәселелер ескерілген жағдайда бастауыш мектеп
оқушылары жаңа ... ... ие ... ... ... өз
үлестерін қосары сөзсіз деп есептеуге болады. Егерде ... ... әдіс - ... ... өмірге келсе, және де олар әрбір
азаматтың жеке басының қасиеттерін, қабілеттерін ... ... ... ... ... ... ғана мектептерден өз өміріне
өзгеріс енгізе алатын азаматтар тәрбиеленіп ... өз ... ... ... мына қағидаларды үнемi назарда ұстағаны жөн деп есептеймiн:
- Бала бойындағы құмарлығын, ... ... ... ... ... ... өз ... iздену арқылы алуға қолайлы жағдай жасау.
- Өзiн - өзi дамытатын тұлға қалыптастыру.
Әдебиеттік оқу ... ... ... ... және ... қатысты бiрнеше шығармашылық тапсырмаларды топтастыруға болады.
Атап айтсақ:
а) Тақырыпты ... ... ... ... толықтыру.
ә) Өз бетiнше диафильм құрастыру;
б) Ойдан ертегi ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Әдебиеттік оқу құралын талдап, құрылымы мен ... ... жеке ... ... ... ... ... тізімі
1. «12-жылдық білім беру», 2009 ж.
2. А.Құдиярова, А.Бабаева. ... ... – 2004 ... ... С. ... ... ... берудің тиімділігін арттырудың
жолдары. Алматы, «Рауан»,1999.
4. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі . ... ... ... ... Қ. ... ... ... А., 1997.
6. Едігенова А. Ж.Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындаған диссертациялық
авторефераты.-Алматы: Б.ж, 2004.-34 бет.
7. Жәркенов М. ... ... ... ... оқыту. - Алматы,
1984 ж.
8. Жұмабаев M. Педагогика. - Алматы: Рауан, 1993
9. Жұматаева Е. ... ... ... ... А., - ... ... Б.И., ... Т.А. 2 сынып әдебиеттік оқу. Оқулық.
Алматыкітап, 2012ж.
11. Көшімбаев А. ... ... ... ... – А. ... ... ... «Білім туралы» Заңы.
13. Қирабаев С. Мектеп және ... ... А., ... 1979.
14. М.М.Жанпейісова «Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту
құралы ретінде» . Алматы 2002ж.
15. Муфтибекова З., Алтаева К. ... оқу» ... ... 2011 жыл.
16. П.К.Жаманкул, З.Муфтибекова, Н.Н. Орынбаева «Әдебиеттік оқу
әдістемелік ... ... С. ... ... оқушыларының тілін дамытудың ғылыми -
әдістемелік негіздері: педагогика ғылымдарының докторы ғылыми
дәрежесін алу үшін ... ... ... -
Алматы: 1994
18. С.Әбдіманапов. Білімді ел – бәсекеге қабілетті ел.// ... 5 ... 2005 ... С.Г.Тәжібаева «Педагогика» Алматы 2007 жыл
Қосымша А
2 сыныпта «Әдебиеттік оқу» пәні бойынша өткізілетін сабақтар
Сабақтың тақырыбы: Абай. ... ... ... ... ... оқушыларға білімнің өмір нәрі екенін ұғындыру,
ғылым сөзіне талдау ... ... ... және ... ... ... сөздік қорын,
байланыстырып сөйлеуін, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның болашағына деген сенім және білімнің
әрқашан қымбат екенін түсіне білуге тәрбиелеу
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... тексеріп
шығу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
ІІ. Жаңа сабақ.
Ой қозғау.
Оқу білім бұлағы,
Білім өмір ... неге ... ... ... ... ... туралы түсінік беру
Абай аталарының жатқа білетін өлеңдерін сұрау.
Ой қозғау.
Төмендегі сұрақтар арқылы өлеңді ... ... ... ... ... деп неге ... отыр?
Ғалымға неліктен ұқсау керек?
Ғылымды неге дүинеге, малға теңеп отыр?
Адам білімді, ақылды болуы үшін не істеу керек?
Сергіту сәті.
Шынығу үшін шымыр боп,
Шынығамыз ... ... ... ... сосын тыныс жай.
Ғылым сөзін айтқанда ойларыңа қандай сөздер келеді?
Өлеңді мінерлеп оқу. Оқушылар іштерінен оқиды. Сосын дауыстап оқиды.
Сөздік жұмыс.
Топпен ... ... ... ... білім туралы мақал мәтел жазу.
«Егер мен ғалым болсам» тақырыбыны әңгіме жазу.
ІІІ. Сабақты қорытындылау.
Ақын ғалым мен адам болу екеуінің ... бір ... ... ... ... не ... болсын ақылға салу.
ҮІ. Сабақты қорыту.
Сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беру, оны түсіндіру.
Өлеңді жаттап келу. Оқу, ... ... ... ... ... ... еңбегін мадақтау.
Қосымша Ә
Сабақтың тақырыбы: Құштарлық.
Сабактың мақсаты: 1. ... ... ... мәнерлеп оқуға
дағдыландыру. Табиғаттың адам өміріне, жан-жануарларға қажеттілігі туралы
ғылыми түсінік ... ... ... ... жете ... ... және ... айтып, жеткізу мүмкіндігін дамыту.
3. Қоршаған ортаны сақтауға, «кітап - білімнің ... ... ... ... ... күтіп ұстауға тәрбиелеу, білімпаз болуға баулу.
Көрнекілігі: Ж. Аймауытов суреті, әңгіме ... ... ... ... ... ... ... жаңа тақырыпты меңгеру сабағы.
Сабақтың барысы:
I. Ұйымдастыру кезеңі.
II. Жаңа сабақ.
а) ... ... Ж. ... ... ... Оқушылардан суретке қарап,
содан өздеріне қандай ой келгенін сұрау. Оқушылардың автор ... ... ... ... не ... ... ... (1889-1931) - аса көрнекті қазақ жазушысы.
Көптеген тартымды әңгімелері мен «Күнекейдің жазығы» атты ... ... ... шын ... ... романдар болып табылатын
«Ақбілек», «Қартқожа» сияқты ... ... ... Ой толғау.
- Оқулық (кітап) туралы не білесіңдер? (Кесте толтырады).
|Нені білемін? |Не ... ... |Не ... ... ... ... ... кітап, ... ... ... |окулықтарды не |оқулықтарды қайтадан ... өте көп. ... - ... ... ақ ... жасап |
|біздің досымыз. Күтіп | ... ... ... | | |
- ... ... ... ... мағлұмат біледі екенсіңдер. Ал енді не
білгілерің келеді?
Кітап, оқулық туралы білімдері толықтырылады.
Кітап - баспада ... ... ... шығарылған мәдени
рухани қазына. Ал осы кітапты жасау үшін ... ... ағаш ... ... ағаштан алынады. Жыл сайын кесілген ағаштардың орнына ... ... ... ... ... ... ... дәптерлерді
фабрикаларға қайтадан өткізеді. Фабрикада оларды ... ... ... Ол ... ... ... ... басып шығарады.
Оқушылар түсінгендерін баяндайды. Олардың айтқандарын қысқаша түрде
кестедегі үшінші бағанға жазу.
- Міне, ... біз ... ... көп ... ... ... кітапты
боямай, жыртпай ұстауымыз керек. Себебі сол кітап арқылы біз сауатты болып,
хат ... ... ... ... ... ... оқып, таныстыру.
б) Мәтінді жартылай оқып беру, түртіп ал стратегиясын қолдану.
Мәтінді жартылай оқытудағы мақсат - ... ... ... немен
аяқталғанын оқушыларға жалғастыру. Мәтінді оқу барысында оқушылар қолдарына
қарындаш алып, сөз тіркестерін, мағынасы түсініксіз ... ... ... ... ... көтере байлау.
Көзін қадау - қадала қарау, көздерге анықтап қарау.
Иегін созды - иегін алға қарай созу.
ІІІ.Жаңа ... ... ... ... не білеміз?
Ізденімпаз Ынталы
Оқуды аңсайды. Сыпайы Еңбекқор Еңбексүйгіш Өз ... ... не ... ... ... ... қандай серт берді?
IV. Үйге тапсырма беру.
1. Мәтінді мәнерлеп, түсініп оқу.
2. ... ... сай ... ... Бағалау.
Қосымша Б
4 сынып «Әдебиеттік оқу» оқулығы бойынша сабақ жоспарлары
Сабақтың ... ЕР ... ... ... жыры ... ... ... түсінік
беру.Елін қорғау, Отанын, халқын сүю батырлар жырының басты қасиеттері
екендігін ... ... Ер ... ел намысын ту етіп, елін қорғау
үшін ... төзе ... ... ... түсіндіру.
Ой дамыту: әр түрлі стратегиялар арқылы ойлау қабілетін, ауызша сөйлеу
мәдениетін дамыту.
Сабақтың тәрбиелік мақсаты: Өз Отанын, халқын шын ... ... ... дамытушылық мақсаты:
Оқушылардың жырды оқу арқылы сын тұрғысынан ойлауын дамыту.
Білетін ақпараттарын жаңа мәліметтермен толықтыру.
Сабақта күтілетін нәтижелер:
Оқушылардың жырды оқу ... сын ... ... ... ... ... беруге ынталандыру.
Сабақта қолданылатын стратегиялар:
Ой қозғау.
Түртіп алу жүйесі.
Топпен жұмыс.
Сабақта пайдаланылған көрнекіліктер: ватман, қағаз, маркер, түрлі-түсті
батырлардың, Ер Тарғынның суреттері, батырлар жыры ... ... ... карточкалар т.б.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру кезеңі. Ой ашар.
Үй тапсырмасын тексеру.
Үйге берілген ерлік туралы мақал-мәтелдерді жатқа ... сол ... ... салу әңгімелеу тапсырылған. 2, 3 оқушыдан сұралып, ... ... ... ... ... үй жұмысын пысықтайды.
ә) күз туралы суреттер көрсету, әңгімелеу.
Жаңа сабақ: Ер Тарғын жырынан үзінді.
Сабақты бастамас бұрын бір шумақ өлең оқылады.
Ой қозғау: Енді “Ер ... ... ... ... ... ой ... ... түсінік: ойларын тізбектеп жазамын: ер, ... ... ер ... ... ... ... шабады, мықты т.б. Ер Тарғын жыры туралы
айтып, суретін көрсетемін, не ... ... ... да ... ... ... аламын. Э
Ал, балалар, енді кітаптың 27-бетіндегі “Ер Тарғын” жырынан үзінді
берілген, соны оқып танысамыз. ... ... ... алу ... ... (+, ... –) жұмыс жүргізіп, сөздік жұмысты жүргізетінімізді ескертемін.
Мәнерлеп оқытамын. Диалог сұраққа жауап аламын.
Жыр кімнің атынан баяндалған?
Жырда қанша кейіпкер бар? т.б. ... ... ... ... Түсінбеген сөз, сөз тіркестерін ... ... ... ... ... ... ... оқытамын. Топта
талдау жұмысы, топпен жұмыс стратегиясы бойынша әр үй ... ... ... ... Әр ... (5 минут) уақыт беріледі.
Топпен жұмыс:
І топтың сұрағы: Жыр қалай басталады? Жыр ... не ... ... ... ... қай ... ... кіммен кездесті?
Не үшін кездесті?
Оның сырт бейнесінен нені байқадың?
ІІ топтың сұрағы: Домбауыл қай елдің батыры?
Ол қандай адам деп ... ... ... әлде ... ... ... ... сұрағы: Жырдан қалмақ батырларының сөзін тап.
Ол Ноғай елінің батырын неге теңейді?
Дұрыс па? Неге?
Келісесің бе?
Келіспейсің бе?
ІV топтың сұрағы: Ер ... қай ... ... жауабын тауып бер, саған ұнады ма?
Тарғын қандай деп ойлайсың?
Мінездеме бер.
V топтың сұрағы: Тарғын ... аман ... ... ... ... шайқасуы туралы не айтар едің?
Кім жеңіске жетті?
Топпен жұмыс талданып ... соң әр ... ... ... ... ... соң ақ ватманға қорытынды ой жазылады.
Сабақты қорыту.
Біз бүгін не үйрендік?
Батыр ... елін ... ... болу ... ... ... жақсы қатысқан оқушыларға шашу ... ... ... ... Жырдан үзінді беріліп, музыка тыңдату, сыйлық үлестіру,
қонақтарға дулығаның суретін тарату. Тілек: “Сіздерді батыр ... ... ... ... ... ... Алматы – бас қалам, Жас қала – Астанам.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды Жарасқан Әбдірашевтің «Алматы – бас қалам,
Жас қала - ... атты ... ... түсініп оқуға үйрету, өлеңнің
өзекті ... ойын ... ... жасау, өз бетінше шығармашылықпен жұмыс
істеуге баули ... ... ... шығармашылық ойлауын,
баланың сөзжұмбақ шешу ... ... ... ... арттыру.
Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Әдісі: сұрақ-жауап, талдау, іздену.
Көрнекілігі: суреттер, сөзжұмбақ.
Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі. Сабаққа ... Мен ... ... ... ... ... өзіміздің жақсы көңіл күйімімізді бір-
бірімізге берейік. Өйткені ... ... ... болса қиындықтарды оңай
жеңеміз ғой.
ІІ. Үй ... ... ... не берілді?
Ілияс Жансүгіровтің «Көкшетау» атты өлеңінде не жайлы әңгімеленеді деп
ойлайсың?
Ақын суреттеген таудың биіктігі өлеңнің қай жолдарынан көрінеді?
Ақын тауды ... ... Үй ... пысықтау:
Сенің ойың?
Көз алдыңа елестетіп көрдің бе?
Қане, өз елестетуіңмен сипаттап ... ... ... қою ... ... тақырыбын хабарлау
- Тақтадаға назар аударындаршы?
Бұл қай қалада орналасқан? (Алматы)
Ал мына ғимарат қай қалада ... ... ... ... ... ... топтамасымен жұмыс.
-Балалар Алматы, Астана ... ... не ... ... ... ... Бұл қалалар Қазақстанның қай облыстарында орналысқан?
- Картада көрсете алаламыз ба?
-1-2 оқушы картадан Алматы, Астана қалаларын көрсетеді.
АЛМАТЫ
Алматының ресми тарихы 1854 ... ... ... ... ... ... көп ұзамай Верный деген атқа ие болған. Алайда ХVІ
ғасырдың ... ... өмір ... ... ... ақын
Захириддин Мұхаммед Бабырдың шығармасында болашақ Алматының орнында Алмату
атты ортағасырлық қала ... ... ... орны ... ... ... гигант»
колхозының жерінде орналасқан. Қала екі қатпардан тұрады, ... ... ... бұл оның ... ... арттыра түскен. Жалпы
топографиялық ... ... оның ... ... жататыны
анықталған. Алматы-ІІ қаласының орны Кіші ... ... ... ... ... ... жерде болатын. Құрылыс жұмыстары кезінде бұл арадан
орта ғасырлық ұстахана, дайын бұйымдар, ... ... ... ... ... табылған.
Сонымен, археологиялық олжалар Алматының тарихын едәуір ұзартып, оны
Шығыстың көне қалаларының қатарына ... жас ... ... ... ... әлемді тамсандырып
отырған Астана қаласы жайлы деректер көп. Ол Есіл ... оң ... ... ... және Есіл ... көшкен ел аттылы-жаяу өте беретін
бұл тайыздау жерін Сарыарқа қазақтары ... деп ... ... ... 1830 жылы ... Оның ... 13-14 ғасырларда
тұрғызылған ақ күмбезді бейітке байланысты ... ... ... әскери
бекініс болған, кейіннен, 1862 жылы, сол жерге қала мәртебесі берілген.
1863 жылы Ақмола округ, 1868 жылы уезд ... ... Қала Орта ... Орал ... ... ... ... орналасқандықтан, жедел
дамып, қазақ даласындағы ірі әкімшілік, ... ... және ... айналды. 1914 жылы қалада 3 кірпіш, 4 май өңдеу, 2 тері илеу, 1
сыра қайнату зауыттары, қасапхана, 20 ... ... ... ... ... 1 реалдық, 3 жалпы білім беретін ... ... ... ... 2 ... ... Қала тұрғындарының саны
1914 жылы 15 ... ... ... де ... ... ... қоғамдық-саяси,
экономикалық және мәдени өмірінде үлкен орын алды. 1929 жылы қалаға алғашқы
поезд келді. 1950 жылы ... 58 ... орны ... ... 1954 жылы 5
наурызда Ақмолаға тың игерушілер тиелген алғашқы эшалондар келіп тоқтады.
1956 жылы 26 ... Тың ... ... Ақмола оның орталығы болды.
Қаланың аты 1961 жылы 20 ... ... ... ... ... ... оқу орындары – ауыл шаруашылығы институты, ... ... ... 1960-80 ... ... 30 ... ... институттары ашылды. 1965 жылы Тың өлкесі таратылып, 1994
жылы қалаға ежелгі Ақмола аты қайтарылды.
1996 жылы 6 ... ... ... ... ... ... ... туралы қаулылар қабылдады. 1997 жылы 20 ... ... ... ... астанасы деп жариялау туралы» жарлыққа
қол қойды. 1998 жылы 6 мамырда ... ... ҚР ...... ... ... ал 20 ... «Қазақстан Республикасы астанасының
мәртебесі туралы» ... Заңы ... Осы ... 10 ... ... жаңа ... ... ашылу рәсімі өтті. Астана қаласы 2
ауданға – Сарыарқа және Алматы ... ... Жаңа ... ... ... ... – белгілі ақын. «Тұңғыш кітап» деген
алғашқы жыр жинағы 1969 жылы ... ... Оның ... ... өзбек,
тәжік тілдеріне аударылған. Жарасқан Әбдірашевтің «Алматы – бас ... ... - ... атты ... ... бас ... ... көбірек білуге
тырысайық. Ол кісі қалай әсемдікті шырқайтыны жайлы түсінейік.
2.Оқулықпен жұмыс. ... ... ... мұғалім оқиды
Ә) 2-3 оқушы оқиды.
Б) Талдау: -өленде не туралы айтылған?
- Қай қалалар өленде аталды?
- Өленде қай тау ... Ал енди ... ... шешейік.
| |қ |а |р |а | |
| |б |а |с | | ... |а |у |ы ... |а |р |ы |а |р |қ |а | |к |е |р |і |л |г |е |н | | | | |б |о |л |а ... |ғ |ы | |
Қарт Алатауды автор кім дейді? (қара шал).
Ақын Алматыны қандай қала деп атайды? (бас қала).
Елге несі бар қала ... ... ... еске ... қай ... ... қандай даланың сәні? (керілген).
Сарыарқада қазақтың несі бар дейді? (болашағы).
«Астана» ... ... ... ... не ... жырлайды екен? Өлеңнің
мәтініне сүйеніп, мына ... ... ... ... түсті торкөзден
«Астана» деген сөз шығады. Осы ... ... өлең ... ... ... , ... тілі ... қай тақырыпты оқу барысындамыз?
Етістіктің шақтарын пайдалана отырып , ЭССЕ ... ... ... ... ... өткен шақта жазады. Ал
болмаған балалар келер шақта жазады.
ҮІІ. Қорыту.
-Бүгін не жайлы өттік?
- ... ... ... ... ... не ... Үйге ... 1. түсініп оқу, өзіңе ұнаған әсем қаланың
суретін сал. 2. Бағалау.
-----------------------
Дамыта оқыту әдісі
Ой ... ... ... ... ... ... сабақты түсіндіру
Жаңа сабаққа байланысты тапсырма
Деңгейлік тапсырма
Нәтиже

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
3-сынып «Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы28 бет
Бастауыш сынып оқушыларының әдебиеттік оқу сабағында сөздік қорларын дамыту97 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь