Дене тәрбиесі пәнін жетілдіру және әдістері

Кіріспе 3.4
1. Дене тәрбиесі пәнін жетілдіру және әдістері
1.1 Көрнекілікпен оқыту принципі 5.6
1.2 Дене мәдениеті сабағындағы көрнекілік қағидасы 6.9
1.3 Бастауыш сыныпта дене тәрбиесін берудің мақсаты 9.11
2. Бастауыш сынып оқушыларды дене тәрбиесінде көрнекілік әдісін қолдану
2.1 Негізгі қимыл.қозғалыс жаттығуларын үйрету кезінде көрнекілік әдістері арқылы оқушыларының дене дамуын жетілдіру жолдары 12.19
2.2 Бастауыш сыныпта дене шынықтыру сабағында қолданылатын ойындар және олардың қасиеттері 19.21
2.3 Бастауыш сыныптарда дене шынықтыру ойындарын ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері 21.24
2.4 Бастауыш сыныпта өткізілетін дене шынықтыру сабағының жоспары 24.27
Қорытынды 28.29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 30
Курстық жұмыстың өзектілігі. Егеменді Қазақстан өз тарихында күрделі бет бұрыс кезеңін бастан кешіріп отыр. Республика тәуелсіздік алып дүниежүзілік қоғамдастық танып егеменді мемлекетке айналды. Еліміздегі әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешу жеке тұлғалардың жан-жақты дамуымен және олардың кәсіптік жағынан қалыптасуымен тікелей байланысты.
Дене тәрбиесі – қоғамдағы жалпы мәдениеттің бөлігі, адамның дене қабілеттерін дамыту мен денсаулығын нығайтуға бағытталған әлеуметтік қызметтің бір саласы. Жастардың жан - жақты дамуын дене тәрбиесінсіз елестету мүмкін емес. Денесі жақсы дамыған деп күн режиміне спортпен жүйелі айналысуды енгізген, ағзаның шынығуы үшін табиғи факторларды тұрақты пайдаланатын, жұмысты белсенді демалыспен кезектестіріп отыратын жас адамды айтамыз.
Атақты грек философы Аристотель барлық адамдарға мемлекет тарапынан тәрбие беруді жақтап, дене, ақыл-ой, адамгершілік тәрбиенің байланысын, қоғамдық және отбасы тәрбиесінің сабақтастығын көздейді.
Тәрбие тарихынан белгілі болғанындай, Әл-Фараби, Ибн Сина адамның жан-жақты дамуын және жетілуін тәрбие және оқу мен еңбектің нәтижесі дей келе, «…дені саудың тәні сау, жеке тұлғаның барлық дамуының бастауы дене дамуы»,- деп, дене тәрбиесінің бала жетілуіндегі маңызына зор көңіл бөлген.
Ғұламалар Мұхаммед Хайдар Дулати, Қадырғалы Қосымұлы Жалаири, Орта Азия ғұламалары Әлішер Науаи, Омар Хаям, Мақтымұлы бір ғана дене тәрбиесінің маңызы мен мәнін, оның адамгершілік, ақыл-ой, дене тәрбиесімен негізделгенін өз еңбектерінде атап көрсетті. Жеке тұлғаның дамуындағы дене тәрбиесінің маңызы туралы ой-пікірлер чех педагогы Ян Амос Коменскийдің еңбектерінде беки түсті. Ол өз еңбектерінде педагогиканың теориялық мәселелерін толықтыра отырып, әсіресе отбасындағы дене тәрбиесі мәселелерін биікке көтерді, оның маңызды жолдарын шешіп берді.
Дене тәрбиесі мәселесіне байланысты озық педагогикалық ойлар Ресей педагогтары К.Д.Ушинскийдің, Н.И.Пироговтың, В.И.Водовозованың, орыс-демократ жазушылары В.Г.Белинскийдің, Н.Г.Чернышевскийдің, Н.А.Добролюбовтың аттарымен тығыз байланысты.
Дене тәрбиесінің педагогикалық негізі мен тәжірибелік мәселелерін зерттеуде П.Ф.Лесгафттың, В.В.Гориневскийдің, Е.А.Аркиннің, Л.И.Чулицкаяның, Е.Г.Леви-Гориневскаяның, М.М.Конторовичтің, А.И.Быкованың, Н.А.Метлованың т.б. еңбектерін атауға болады.
Көрнекіліктерді пайдалануға қазақтың ұлы педагогы Ы.Алтынсарин де зор көңіл бөлген. «Қазақ жастары ғылым, өнерді кітап сөзі деп қарамай, заттай, көзімен көріп ажырата білулері керек»,- деген.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып дене мәдениеті сабағында көрнекі құралдарды қолдану әдістемесін ұсыну. Негізгі қимыл-қозғалыс жаттығуларын үйрету арқылы бастауыш сынып оқушыларының дене дамуын жетілдіруді теориялық тұрғыдан негіздеп, дене дамуын жетілдіру жұмысында көрнекілік
1. Айтпаева А.Қ. Қазақ халық ойындары – бастауыш сынып оқушыларының дене дамуын жетілдіру құралы //Қазақстан мектебі, №4, 2005 ж., 18-21 б.
2. Асылов Ұ. Бастауыш сынып оқушыларының дене тәрбиесін жетілдірудің кейбір мәселелері //Қазақстан мектебі, №2, 2007, 11-13 б.
3. Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы, Алматы, Мектеп,
1984, -255 б.
4. Буцинская П.П. Жалпы жетілдіруші жаттығулар жүйесі, Москва, 1998, 21 б.
5. Әбенбаев С. Тәрбие теориясы мен әдістемесі, Алматы, 2004, 152 б.
6. Жолдасбекова С.А. Бастауыш мектеп оқушыларының дене дамуын жетілдіру жолдары // Бастауыш мектеп, №9, 1999, 15-19 б.
7. Жұмабаев М. Педагогика, Алматы, 1993, 83 б.
8. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика, Астана, 1998, 387 б.
9. ҚР жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш білім – Алматы, 2002;
10. Мухамбаева А.Х. Негізгі қимыл-қозғалыс жаттығуларының адам дамуындағы маңызы, Алматы, //Қазақстан мектебі, №5, 2000 ж., 8-10 б.
11. Осокина Т.И., Тимофеева Е.А. Дене жаттығулары мен қимылды ойындар, Алматы, 1998, 127 б.
12. Сағындықов Е. Қазақ мектептеріндегі 1-4 сынып оқушыларының оқу-тәрбие үрдісінде ұлттық ойындарды пайдалану, Алматы, 2001, 125 б.
13. Төрениязова С.М., Сисетова А.Т. Сабақ – мұғалімнің шығармашылық еңбегі. – Алматы, 2006.
14. Фомин Н.А. Физқультура и спорт. Алматы, 1997, 85 с.
15. Хухлаева Д.В. Мектептегі дене шынықтыру әдістемесі, Алматы, 1990, 147 б.
16. Бастауыш мектеп бағдарламасы.- Алматы, 2003.
17. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. Жалпы педагогика, ЖШС «Нұр-пресс»,2005
18. Базарбегі Т. Бастауыш мектептегі дене тәрбиесі – Алматы; Рауан, 1994.
19. Брусиловский М.В. Қазақстандағы дене тәрбиесі және спорт очерктері". Алматы, "Кітап", 2001.
20. Газимова Х. Шынықсаң шымыр боласың. – Бастауыш мектеп. 2005ж.
21. Дене мәдениеті – оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу жүйесінде. //Ізденіс-Поиск. 2009. № 2(2) -Б.262-264.
22. Дене тәрбие жүйесінің мазмұны мен негіздері. //Ұлт тағылымы. № 4. – Алматы, 2005. –Б. 28-31.
23. Қуаныш Т.Ш. Дене тәрбиесінің ілімі. Алматы, 2005.
24. Мухтаров С.М.. Дене тәрбиесі сабағында // Қазақстан мектебі., 2001. – № 6 . 67- 68 б.б.
25. Танекеев М.Т. Қазақстандағы дене тәрбиесі. Алматы, 2001.
26. Уанбаев Е. Дене тәрбиесінің негіздері. – Алматы, 2001.
        
        Жоспар
|Кіріспе |3-4 ... Дене ... ... ... және ... | ... ... оқыту принципі |5-6 ... Дене ... ... ... ... |6-9 ... ... ... дене ... ... мақсаты |9-11 ... ... ... оқушыларды дене тәрбиесінде көрнекілік әдісін | |
|қолдану | |
| 2.1 ... ... ... ... ... көрнекілік|12-19 |
|әдістері арқылы оқушыларының дене дамуын жетілдіру жолдары | |
| 2.2 ... ... дене ... ... ... |19-21 |
|ойындар және олардың қасиеттері | |
| 2.3 ... ... дене ... ойындарын ұйымдастырудың |21-24 |
|кейбір ерекшеліктері | |
| 2.4 ... ... ... дене ... ... |24-27 ... | ... |28-29 ... ... ... |30 ... ... өзектілігі. Егеменді Қазақстан өз тарихында күрделі бет
бұрыс кезеңін ... ... ... Республика тәуелсіздік алып
дүниежүзілік қоғамдастық ... ... ... ... ... ... шешу жеке ... жан-жақты
дамуымен және олардың кәсіптік жағынан қалыптасуымен ... ... ...... ... ... ... адамның  дене 
қабілеттерін  дамыту   мен денсаулығын  нығайтуға  бағытталған  әлеуметтік
қызметтің  бір  ... ... жан -  ... ... ... елестету  мүмкін  емес. Денесі  жақсы  дамыған  деп  ... ... ... ... ... ... ... үшін 
табиғи  факторларды тұрақты  пайдаланатын, жұмысты  белсенді   демалыспен 
кезектестіріп  отыратын жас  адамды  айтамыз.
Атақты грек философы Аристотель ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой, адамгершілік тәрбиенің байланысын,
қоғамдық және отбасы тәрбиесінің сабақтастығын көздейді.
Тәрбие тарихынан белгілі болғанындай, Әл-Фараби, Ибн Сина ... ... ... және ... ... және оқу мен еңбектің нәтижесі дей келе,
«…дені саудың тәні сау, жеке тұлғаның барлық дамуының бастауы дене дамуы»,-
деп, дене ... бала ... ... зор ... бөлген.
Ғұламалар Мұхаммед Хайдар Дулати, Қадырғалы Қосымұлы Жалаири, Орта Азия
ғұламалары Әлішер Науаи, Омар Хаям, Мақтымұлы бір ғана дене ... мен ... оның ... ... дене тәрбиесімен
негізделгенін өз еңбектерінде атап көрсетті. Жеке тұлғаның дамуындағы дене
тәрбиесінің маңызы туралы ой-пікірлер чех ... Ян Амос ... беки ... Ол өз ... ... теориялық
мәселелерін толықтыра отырып, әсіресе отбасындағы дене тәрбиесі мәселелерін
биікке көтерді, оның ... ... ... ... ... ... ... озық педагогикалық ойлар Ресей
педагогтары К.Д.Ушинскийдің, Н.И.Пироговтың, ... ... ... ... Н.Г.Чернышевскийдің,
Н.А.Добролюбовтың аттарымен тығыз байланысты.
Дене тәрбиесінің педагогикалық ... мен ... ... ... ... ... Е.Г.Леви-Гориневскаяның, М.М.Конторовичтің, А.И.Быкованың,
Н.А.Метлованың т.б. еңбектерін атауға болады.
Көрнекіліктерді пайдалануға қазақтың ұлы педагогы Ы.Алтынсарин де зор
көңіл бөлген. ... ... ... ... ... сөзі деп қарамай, заттай,
көзімен көріп ажырата білулері керек»,- ... ... ... сынып дене мәдениеті сабағында көрнекі
құралдарды қолдану  ... ... ... қимыл-қозғалыс жаттығуларын
үйрету арқылы бастауыш сынып оқушыларының дене дамуын жетілдіруді теориялық
тұрғыдан негіздеп, дене ... ... ... көрнекілік әдісін
қолдану.
Зерттеу объектісі: бастауыш сынып оқушыларының дене ... ... ... ... ... ... ... арқылы
бастауыш сынып оқушыларының дене ... ... ... ... негізгі қимыл-қозғалыс жаттығуларын үйрету арқылы бастауыш ... дене ... ... ... ... негіздеп, оның
мазмұны мен мүмкіндіктерін анықтау;
- бастауыш сынып оқушыларының дене дамуын ... ... ... отырып, оны бұдан ... ... ... ... айқындау.
Курстық жұмыстың құрылымы: курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен ... Дене ... ... ... және ... ... оқыту принципі
Бұл ежелгі замандардан қолданылып келе жатқан аса танымал және сезімдік
түсінікті принциптердің бірі. Оның негізінде келесідей ... ... ... ... ... сырттай тітіркендіргіштерді әртүрлі
қабылдайды, адамдардың көбі көру мүшелерінің аса ... ... ... ... (рецепторлардың) орталық жүйке- жүйесіне бағытталған
байланыс оптикалық каналының ... ... өте ... ... ... канал бойынша) миға келіп түсетін ақпарат қайта
таңбаланбайды, ол ... ... ... тез және ... ... ... Оқу
тәжірибесі көрнекілік принципін қолданудың ... ... ... ... ... еске салайық:
- Сөздік формада, ауызша не жазбаша ... ... ... ... ... заттар жақсы, жеңіл әрі тез есте қалатынын ескеріп,
оларды оқу үдерісінде пайдаланыңыз.
- Есіңізде болсын, сәби ойы формалармен, түр-түсті бояулармен, ... ... ... бала ... ... дерексізденген ұғымдар
мен сөздерден құрылмай, оның тікелей қабылдауындағы нақты бейнелерді арқау
етеді.
- ... үшін ең ... ... мүмкін болғанша сезімдік қабылдауды
пайдаланыңыз, дәлірек айтсақ, көз қабылдауына - ... ... - ... иіс, дәм қабылдауға - тиісті мүшелерді.
- Бір көрнекілікпен шектеліп қалмаңыз: көрнекілік - мақсат емес, оқушының
ойын ... және оны ... ... ... және ... ... ... болсын: ұғымдар мен
дерексізденген тұжырымдар бала санасына нақты ... ... ... ... жеткізіл- се, тез әрі жеңіл қабылданады; олардың мәнін
ашуға әрқилы көрнекілік ... ... ... Көрнекілікті тек сурет ретінде қолданбастан, оны мәселелік жағдайларда
өзбетінше ... алу көзі ... де ... жөн. Бұл ... ... және зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
- Көрнекі құралдар ... ... ... заттар мен құбылыстар жөнінде өте
анық және ... ... ... ... ... оқу және ... есіңізден шығармаңыз.
- Оқушы бақылаулары жүйелестіріліп, себептер және сал- ... ... ... ... ... алғашқыда балаларды ондағы берілген
бейнелерді тұтастай қабылдауға, кейін бастысын және екінші дәрежелілерін өз
алдына, содан соң - ... ... ... ... ... ... пайдаланыңыз, бірақ көрнекі құралдарыңыздың саны
шектен асып кетпесін, себебі бұл ... ... ... пайда етіп,
негізгі мән- мағынаны қабылдауға кедергі жасайды.
- Көрнекілікті пайдалануда оқушылардың сезімдік ... ... ... ... ... арқа сүйеуден енді игеріліп жатқан
түсініктер көрнекі нақтылыққа келеді.
- Балалармен бірге көрнекі ... ... ... ... ең ... ... ... құрал - балалардың өз қолдарымен жасағандары.
- Өзіңіз жеткілікті білмейтін нәрсені ешуақытта көрсетуші ... ... ... ... дайындалыңыз.
- Осы заман көрнекі құралдарын - теледидар, бейнетаспа, экранды құралдарды
және т.б. - ... ... ... тырысыңыз; оқудың техникалық
құралдарын игеріңіз;
- Көрнекі құралдарын пайдалану барысында ... ... ... ... ... ... ... болуға тәрбиелеңіз.
- Көрнекілікті өмірмен байланыстырудың бір жолы ретінде пайдаланыңыз.
- Оқушылардың жас ... ... ... көрнекілік орнына
дерексізденген рәміздік таңбаларды пайдалануға көбірек ден қойыңыз; ... ... ... ... ... мәнін олардың
болмыстағы нақты бейнесімен сәйкес болуына көңіл ... ... ... ... ... - бала психикасына күшті ықпал жасайтын
құрал. Егер ол орынсыз ... ... ті ... қолданылса,
балалардың ойын басты мәселелерден шеттетіп жіберуі, сонымен бірге
көзделген ... ... ... ... ... мүмкін.
- Көрнекілікті шектен тыс қолдану білімді тереңнен меңгеруге кедергі жасап,
дерексіз (абстракт) ой дамуына, жалпы және жалпыланған заңдылықтардың мәнін
түсінуде зиян ... ... Дене ... сабағындағы көрнекілік қағидасы
Көрнекілік дегеніміз – адамның сезім мүшелерін тану, ... ... ... Ал дене ... мен ... ... ... үйрету және тәрбиелеу кездерінде қолданылады. Қозғалысқа үйретуді
көру арқылы ғана ... есту және ... ет ... арқылы да түсіне білу
керек. Әр түрлі анализаторлар белгілері оқушылардың ... ... ... ... ... тудырады. Көрнекілік қағидасын тәжірибеде
қолдану мынандай жолдармен пайдаланылады:
- үйренетін ... ... ... толық көрсетуді оқытушы, болмаса
жақсы дайындықтан өткен оқушы орындайды;
- әр түрлі көрнекі құралдарды көрсету. ... ... ... ... бейнемагнитофон жазулары, кинофильмдер т.б.;
- оқушының бейнелі сөздері: ... ... ... ... ... ... ... техникасының қиын бөлшектерін, элементтерін, ... ... ойша ... Ол ... ... деп аталады.
Көрнекілік қағидасын қолданар кезінде мынандай ғылыми-зерттеулер
негіздерін ескере білуіміз қажет. Көру ... ... ... үш ... ол: ... ұғына қабылдау және елестету. Ал есту жүйесі арқылы
қабылдау тек қана елестету деңгейінде орындалады.
Адам сөз ... ... ... ... көзбен көрген
нәрселерінің 25%-ын еске сақтайды екен. Егер осы екі ... беру ... ... онда ... 65%-ы мазмұны есте сақталып қалады екен.
Көрнекілік қағидасын ... ... ... ... анализаторы
қайсысы екенін ескеру керек. Бір оқушыда ... көру ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Көрнекілік
қағидасын қолдану сипаты үйрену кезеңіне, жасына, жаттығушының дайындығына
байланысты. Бұл ... ... кең ... ... ... тапсырманы түсіну және оны орындауды жеңілдетеді.
Көрнекілік принципі.
Оқыту және ... ... ... ... дене ... құруға көрнекілік принцип міндеттері.
Көрнекілік-тану процессінде, ... сезу ... ... ... ... ... көру, дауысты және қозғалыс пішінді
іске асырылады.
Көру көрнекілік (көрнекілік құралдар арқылы қозғалысты толық ... ... ... және ... ... ... ... жәрдемдеседі. Көру көрнекіліктің жаңа қозғалыс
әрекетті алғашқы этапта иелену кезінде рөлі ... және де ... ... ... ... ... дифференцировка
жасау.
Дене тәрбиесі процесінде көрнекілік ерекше ... роль ... ... ... ... ... практикалық мәнге
және оның ерекше дербес міндеттерінің ... ... ... ие. Бұл ... мына ... ... көрінеді:
- көрнекілік-қозғалысты меңгерудің қажетті алғы шарты;
- көрнекілік-қозғалыс қызметін жетілдірудің ажыратылмайтын жағдайы.
Көрнекілікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ету әдісі қозғалыс,есту, көру
аңғарымына тапсырманы орындау кезіндегі себепші болады: ... ... ... ... ... не ... ... бір оқушының көрсетуі)
Көрнекілік әдіс ақылы (оқу видеофильмдерді деманстарциалау, қозғалыс
әрекетінің ... ... ... ... әрекетті сезінуді бағытталған әдіс.
Жедел мағлұмат әдісі.
Осы әдістердің негізгі ерекшіліктерін қарастырайық.
Көрнекіліктің тікелей ... ... ... ... ... құруға берілген.
Оқытушымен не болмаса бір оқушының тікелей көрсетуі сөзді пайдалану
әдісімен ... ... ... ... ... ... жағдаймен
қамтамасыз етеді, оқытушылармен ... ... ... қозғалыс негізінің жазықтылығы (мысалы: тізені ... ... ... ... ... ... серпін қозғалыстарды)
оқушыларға қырынынан тұрып көрсеткен ... ... әдіс ... ... ... ... арқылы көрсету
оқытушылардың аңғарым ... ... ... ... ... ... ... тақтада суреттеу т.б.
Көрнекілік құралдар, оқушылардың ... ... және ... ... ... ... ... арқылы қозғалысты ақырындатып ... ... ... ... ... Арнаулы тақтадағы сурет арқылы
ойын ... ... ... ... мен дене ... ... элементтердің демонстрациалауға болады.
Көру көрнекілігі әдістеріне жататындар:
Үйренетін қозғалысты мұғалімнің немесе ... ... ... Көрсету кезінде мұғалім мынадай әдістемелік талаптарды
басшылыққа алуы ... ... сөз ... ... қатар жүруі тиіс
Көрсетудің мазмұны,үйретудің мақсатына сәйкес келуі қажет:
А) бірінші рет ... ... ... ол ... ... ... денгеәде толық орындалуы керек
Ә)үйрету кезінде оқушылар қиын элементтерді жақсы ... үшін ... ... ... ... өз ... немесе баяу қарқында
көрсетіледі;
Б)жетілдіру кезеңінде оқытушы жаттығуды жоғары ... ... ... көрстуі керек ,ол оқушыларды ынталандырады, сол
денгейде орындауға ұмтылдырады;
- жаттықтырушы жаттығуды көрсеткенде ... ... ең ... бәріне көрінетін, өзі де жаттығудың орындалуын бақылай алатын
жерді таңдап алуы керек;
-қарапайым, жалпы жетілдіру жаттығуларын ... ... ... ... ... өзі ... алмайтын жағдайда:
А)денсаулығына байланысты
Б)көрсету кезінде дене қалпы жаттығуды түсіндіруге ыңғайсыз болса
В)жаттығуды ... ... ... ... оқушының өзі арқылы
көрсету керек болса, көрсетуді жақсы ... бар ... ... ... көрсету. Жаттығуларды бөлшектеп қарауда ... ... ... көрнекі құралдар, суреттер , плакатттар, фото,
кино, бейне көріністер үлкен рөл атқарады
Суреттеме- тақтаған ... ... ... ... орындалу
схемасын тусіруі. Оқытушы сол суреттеме ... ... ... орындауды
қалай түсінгенін біледі. Сонымен қатар кино және бейне ... ... ... ... ... арқылы үлкен жетістікке қол
жеткізуге ... ол ... әр ... көрсетіп, тәсілдің барлық бөлшектерін
анықтап түсінуге мүмкіндік ... және ... ... ... ... мен аяқталуын есту және
көру, ырғақ, амплитуда, қарқын, жаттығуға жұмсаған күш мөлшері уақытын
метроном ... ... суда жүзу ... ... ... ... жарық
белгілері, жалаулар осылардың бәрі жаттығуды дұрыс, ынталы орындауға
көмектеседі.
Қимыл-көрнекілігі әдісі екі ... ... ... ... дене ... ... ... оқушыларға
сезіндіру.
2) қозғалысты еріліксіз орындау, тренажерларды қолдану, олар арқылы
керек қозғалысты орындатып сезіну, ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... техникалық құрал- жабдықтар және
көмекші құралдар арқылы оқытушы мен оқушы қозғалысты орындау сипаттамасы
туралы тез ... ... және ... ... ... ... ... сыныпта дене тәрбиесін берудің мақсаты
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесін берудің мақсаты – балалардың денсаулығын
сақтау және ... ... ... ... ... ету, ... ... баланың дамуына дұрыс жағдай жасалса, бала ... ... ... ... сыныпта бала ағзасы әлі де әлсіз, әр түрлі жұқпалы
ауруларға қарсы тұра алмайды, сондықтан оны ... ... ... ... әрекетін дамытуда, мәдени гигиеналық дағдысын, әдетін
қалыптастыруда дене тәрбиесінің мәні ... ... ... ... ... ... дамуына әсер ететінт жағдайдың бәрін пайдалану қажет»,-деп
И.П.Павлов адам ағзасының біртұтастығын, дене ... бәрі де ... және ... ... ... ... ... Ж.Б.Қоянбаев және Р.М.Қоянбаевтар оқушыларға арналған ... ... ... басты міндеттерге сүйене отырып,
дене тәрбиесінің кейбір мәселелерін қарастырған. Мәселен, ... ... ... ... нығаюы, жұмыс қабілетінің артуы сыртқы
ортаның қолайсыз жағдайларына қарсы тұрады. Жақсы денсаулық адамның еңбек
және ... ... ... қатысуының маңызыд кепілі»,-деген.
Оқушылардың денсаулығына қамқорлық жасауға біздің қоғамымыз мейілінше
мүдделі. Барлық оқушылардың сабақтарда, сабақтан тыс ... ... дене ... күн ... ... ... жағдайлар
жасауы қажет. Өмірге қажетті дағды және ... ... ... ... ... ... ... жүру, жүгіру, қарғу,
секіру, жүзу, лақтыру, еңбектеу, шаңғы, ... ... ... ... ... жаттығу жасау т.б.
Жас адамның денесі түрлі жаттығулар көмегімен ширап, дамиды. Сондықтан
күш, жылдамдық, төзімділік, ... ... адам ... ... дене ... ... ... тәжірибесін байытады, дене
қозғалысын үйлестіреді. Мысалы, жылдамдық ең қысқа мерзімде ... ... ... ... адамның жаңа қимылдарды тез игеру және
жағдайдың өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... жеке гигиена, дене шынықтыру мәдениеті,
туризм, спорт ерекше орын ... ... мен ... тыс дене ... күн ... дене жаттықтыру, организмді шынықтыру, тамақтану
гигиенасы, ұйқы т.б. оқушылар нақты білім алады.
Негізгі ырғақтар қатарына әр түрлі ... ... ... ... ... белсенді демалыс, тамақтануды реттеу, ұйқының
ұзақтық мерзімі жатады. Ырғақтық кезеңнің кезектесуін сақтау, ... ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз
етеді. Бұл жағдай балалардың денсаулығына және олардың ... ... ... ... ... ... дене ... жұмысының
мазмұнына төмендегідей мәселелер кіреді:
- оқушыларға оқу, еңбек және демалыс ырғағын ... ... ... ... ... бақылау, жұмыс қабілетін жақсарту,
оларға ... ... ... ... ... ... ... жабдықтарына, спорт өткізілетін орындарға
қойылатын санитарлық-гигиеналық талаптарды орындау, жеке және ... ... оқу күні және оқу жылы ... ... жасау, қозғалтқыш сапаларын
дамыту, дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын тиімді өткізу.
Сондай-ақ, дене ... ... тыс оқу ... ... іске ... үшін төмендегідей талаптарды ескеру қажет:
- оқушылардың бойында жоғары ... ... ... оқушылардың денсаулығын нығайту, жұмыс қабілетін көтеру;
- спортпен шұғылдануға оқушылардың тұрақты қызығушылығын және қабілетін
дамыту;
- негізгі қимыл-қозғалыс дағдыларын ... ... ... даму дене ... ... бір ... ... бағытқа және адамның өміріне бағытталған.
«Дене тәрбиесі» ұғымы өзі көрсетіп тұрғандай «тәрбиелеу» деген ... ... ... Жалпы тәрбие сияқты дене тәрбиесі де барлық
педагогикалық заңдылықтармен бейнеленген ... және ... ... ... немесе өзін-өзі тәрбиелеу арқылы жүзеге асады. Дене
тәрбиесінің ерекше белгілері былай тұжырымдалады, ол ең ... ... ... және ... ет сапаларының дамуы, осы екі
жиынтық дененің еңбек ету қабілеттілігін анықтайды. Дене тәрбиесінің ... ... екі ... ... ... ... (қимыл әрекеттері)
2. Дененің қозғалыс сапаларын жетілдіру.
Қимылдарға үйретудің басты негізі бұлшық еттің болуы. Бұл ерекшелік
үйрету заңдылығында қимылдарды басқару тәсілдерін ... ... ... ... ... ... дағдыларын және осымен байланысты
білімдерін меңгереді. Дене тәрбиесі ... беру ... ... ... ... – бірінші дәрежедегі мағынада ұтымды көрсетеді. Дене
тәрбиесінің екінші ... жағы – ... ... ... ... әсер ету, оларға функционалды жағдай жасаумен ... ... ... ... ... Дене ... бұл түрін дене
қозғалысының сапаларын тәрбиелеу дейді.
Денені бір мезгілде басқару факторы қозғалыс әрекеттері болып ... ... ... және дене ... басқа тәсілдері мен
дененің функционалды қалпын өзгертуге болады, сонымен қатар, өзгерулер
арқылы ... ... ... ... (демалу жүйесін және жүрек
тамырларының функционалды мүмкіндіктерін өсіру және т.б.). ... ... ... мүмкіндіктерінің жалпы сапа жағын өзгертеді.
Дененің қозғалыс ... ... ... ... ... ... нақты бір өзгеріс дәрежелері мен оның бағытын дамытады. Бұл
қозғалыс қабілетінің күшеюін білдіріп, еңбек ету ... ... ... және ... басқа да табиғи ерекшіліктерін
жетілдіреді.
Қимылдарға үйрету мен дененің ... ... ... ... өте
тығыз байланысты, сондықтан олар бір-біріне ауысып тәрбиелеу кезеңдерінде
әртүрлі байланыста болады. Жалпы алғанда дене ... осы ... ... беру ... бірігеді. Егер тәрбиелеудің барлық түрлері
бірігетін ... онда дене ... адам ... ... жан-жақты
дамыта алады да ол қоғамға тән тәрбие болып есептеледі.
2. Бастауыш сынып оқушыларды дене тәрбиесінде көрнекілік ... ... ... ... ... ... ... көрнекілік
әдістері арқылы оқушыларының дене дамуын жетілдіру жолдары
Дене тәрбиесін көп ... ... ... ... ... үйрету
жұмысы үнемі тоқтаусыз жүріп ... ... ... ... екіншісі дағдыны, ал үшіншісінде бейімділікпен дағдылы қимыл
– қозғалыстарды үйретуін қоса қалыптастырады. Жалпы бұл көп сатылы және ... оқу ... ... осы ... ғамалиясының бөліктерін жеке-жеке
қарайтын болсақ, ол үш кезеңнен ... ... ... ... ... ... ... алғашқы сәті; екіншісі – қозғалысты терең ұғынып, өз
бетінше ... ... ... ... үшіншісі – үйренген
қозғалыстарды еске ұстап, оны одан әрі жетілдіру.
Қозғалысты үйрету кезеңінде дене тәрбиесінің заңдылықтары ... ... ... тығыз байланыста болады. Үйретудің алғашқы
кезеңінде көрсетілген қимыл қозғалыстарды қайталап, жобалы ... ... ... одан ... ... ... терең түсіну арқылы
әрбір орындалатын құрылымдарға зер ... ... ... ... ... Оқыту соңында үйренген қимыл қозғалыстарды
бекітіп одан әрі жетілдіру бағытында дағдыға айналдырып, дененің сапалық
қасиеттерін орынды қолданып ... ... жету ... ... ... ... жалпы жобасы деп қарастыруға болады. Тәжірибе
жүзінде оқыту жұмысының құрылысы оның ... ... ... ... ... Мысалы: жалпы дене дайындығын жетілдіріп дамытуда
бірінші және екінші ... ... ... алдындағы дайындықта үйрену
заңдылығының соңғы кезеңі қолданылады.
Алғашқы үйрету кезеңі: бірінші ... ... ... үйрену мен орындау
негіздерін қалыптастырып басты мақсаттарды шешуге бағытталады. Ол мақсат:
1. Бағдарлы қозғалыс ... ... ... ... ... икемді түрінде, тіпті өте жеңілдетілген күйінде қозғалыс
әдісінің жаңа бөліктерін және қозғалыс тәжірбиесінің жалпы тәртібін ... ... іске ... ... ... ... шешіледі:
а) берілген қимыл-қозғалыс жөнінде жалпы түсінік беріп, оның орындалу
жолын көрсетеді:
б) Әдісті бөліп үйретуде игерілген қозғалыстарды ... ... ... ... ... ... тұрпайы қимылдарын
түзетіп алдын-ала ескерту жасайды.
Алға қойылған мақсатты істің басынан аяғына ... ... ... ... ... ... ... сөзбен әсер ету тәсілі (айту,
түсіндіру, нұсқау беру) мен нақты түрде ... ... ... ... алда тұрған мақсатты істің сапалы түрде істелуін сезініп,
әдісті үйренуіне ... ... ... ... арттырады. Айтылар
сөздің мазмұны қозғалыстың алғашқы шығу тарихы мен оның дамуы, жоғарғы
нәтижеге ... ... ... ... соң іс жүзінде оның
қалай орындалатыны көрсетіледі. Көрсету - ... ... ... ... ... ... ... оны толық меңгеріп алуына
құлшындырады.
Қимыл әдісін үйретуде айтып ... мен ... ... ... ... түрде қызмет істеуіне, олардың қабылдауы мен
ойлауына үлкен әсерін тигізеді. Үйренушілер көру ... ... ... ... ... ... арқылы үйренушілердің есту
анализаторларына да әсер етеді. ... ... ... ет ... зор. Ол үйренушілерге қажетті қимыл-қозғалыстарды қабылдауды
елестетуде және ұғынуды туғызатын ... ... ... ... ... үйренушілердің қимыл-қозғалыстарды орындауда
жіберген кішігірім ... ... ... тек ірі ... ... ... мән ... Үйренушілердің бір-біріне қимыл қозғалыс
әдістерінің орындалуына зер салып қарауы ... ... ... ... ... көмегін тигізсе, үйренушінің тек ірілеріне ғана ... ... ... ... алға ... ... бола ... кезеңінде күрделі қимыл-қозғалыс әдістерін бөлшектеп үйрету нәтижелі
болады, себебі орындау барысында оның ... ... ... ... ... ... ... жеңілдетеді. Үйренушілердің
алғашқы берілген қимыл қозғалыстарды ойдағыдай ... ... ... кезеңінің өз мақсатына жеткені. Үйрену ғамалиясында әр ... мен ... ... да, төмендегідей талаптар қойылады.
Бірінші орындалатын қимыл қозғалысты жаттығулар өте ... ... ... ... іздену сипатын жояды.
Терең үйрету кезеңі (екінші кезең): бұл ... ... ... ... ... ... барынша дұрыстап жетілдіру.
Бастапқы кезеңде жаттығу әдісінің негізі игерілсе, екінші ... ... ... ... ... дағдыны жетілдіру болып
есептелінеді. Терең үйрету ... ... ... ... Қимыл-қозғалыс заңдылықтарын үйрету туралы түсінікті тереңдету;
2. Қозғалыс ... ... , ... ... ... мен ... ерекшеліктерін анықтау;
3. Қозғалыстың ырғақтылығын жетілдіріп қимылды еркін және біртұтастыққа
орындалуын игеру;
4. Өзін-өзі ... ... ... негізі орындалатын
қозғалыстарды сана арқылы бақылай алатын дәрежеге жеткізіп және оны ... ... етіп ... ... ... міндеттер қозғалыс қимылын қалыптастыруда ... ... ... ... бұл ... ... ... ептілігі
пайда болып, бірте-бірте қимыл дағдысына айнала бастайды. Оның себебі
орталық нерв ... ... ... ... ... ... ... осы
ғамалияны қалыптастыруға сәйкес келеді. Екінші кезеңде үйрету ... ... ... ... ... ... әдістемелік жолы болып,
қозғалыс ерекшеліктерін бұзбай орындау мінезделінеді де негізгі мақсаты
орындаушының үйрету ... ... ... ... орындауға
көңіл бөлінеді де орындалу ісі жақсарған ... оның ... ... ... назар аударылады. Қайталау барысында шаршауға жол
берілмеуі керек, өйткені шаршаған ... ... ... ... ... ... көптеген кемшіліктер жіберіп, оның дағдылы
қателікке әкеліп ... ... ... ... жарыс тәсілін қолдану өте жақсы ... ... ... ... ... ... ... орындау
әдістері жөнінде әңгіме өткізілгені жөн. Бұл кезең сөзбен әсер ету ... ... ... ... ... ... ... талдап, жіберілген қателіктерін атап оны ... ... ... ... ... ... қоса ... қозғалыстардың
орындалуын қадағалайтын әртүрлі электронды құралдармен керекті бақылау
жасалып ... ... ... ... ... ... дағдыға
айналу ғамалиясында, бірінші кезеңге қарағанда ... мен ... ... аз ... әдіс ... ... ... жақсарады.
Бұл кезеңде жаңа қозғалыстарды үйретуде жіберілген кемшіліктер өз
бағасын алып орындаудағы ... ... ... екенін түсіндіріп,
үйренушілердің өзіне деген сенімін, істеген ісін қолдап отыру керек.
Бекіту және одан әрі ... ... ... ... ... ... дағдысын берік меңгеріп, жаттығуларды әртүрлі
жағдайларда орындалғанда өзінің ... ... ... қалатындай дәрежеге
жеткізу көзделінеді. Дағдыны тұрақтандыру үшін ... ... әр ... ... ... ... Дене ... орындалу
талаптарын үздіксіз арттыра ... ... ... ... ... ... ... т.б.) Үйретілген қимыл дағдысы көп уақытқа
сақталынады, ал егер оны ... ... және оның ... ... ... ол ... да ... айналады.
Осыған байланысты дағдыны бекіту және оны жетілдіре беру үшін ... ... ... туады. Жоғарыда айтылған үйретудің мақсаты
қимылқозғалыстарды тәжірбие ... ... ... ... ... жекеленген міндеттерді шешу болып табылады. Біріншіден, қозғалыс
әдісінің дағдысын ... ... ... ... ... ... үшін ... әдісінің өзгергіштік мүмкіншілігін көбейтіп, дененің
сапалық қасиетін ең ... ... ... ... ... дамытып, жекеленген қозғалыс әдістерін баянды қолдану мен
қажетті жағдайда оны қайта игеріп жетілдіру. Осы ... ... ... одан әрі ... ... ... ... қолданылады. Оның
ішінде жаттығуды бір үлгіде ... мен ... ... қайталап
тәсілдері қолданылады.
Дене тәрбиесінің тәжірибесінде өте көп мөлшерде негізгі ... ... ... қимыл-қозғалыс жаттығуларының қасиетін
танып, оларды тиімді пайдалану үшін дене ... ... ... ... Дене ... жүйесін тарихи қалыптасып қалған белгі бойынша ... ... ... жаттығулар төрт топқа бөлінеді: а) гимнастикалық
жаттығулар; ә) ойын ... б) ... ... в) ... ... дене ... дамыту бағытындағы жаттығулар: а) күш жылдамдығы
жаттығулары жаттығушылардың күштерін дамытады; ә) төзімділік пайда болуына
әсер ететін жаттығулар; б) үйлесімді ... ... ... ... ... арналған жаттығулар; г) комплексті қимылды ... ... ... ... беру мақсатына қарай топтау: а) негізгі
жаттығулар. Сабақтың негізгі ... ... ... ... ... ә) ... ... Негізгі жаттығуларды
үйренуге керек дене қуаты қасиеттерін дамытуға көмектесетін жаттығулар; ... ...... ... ... ... ... Дененің бұлшық еттерін дамытатын жаттығулар. Қолдың бұлшық еттерін,
кеуде бұлшық еттеріне, аяқ, іштің бұлшық еттеріне ... ... ... ... жаттығулар тобы: а) циклді ... ... ... есу т.б.); ә) ... ... ... ... жеке
сайыс т.б.); б) аралас жаттығулар (циклді, ациклді жаттығулары бар ... ... күш ... ... топтау: а) өте жоғары қарқынмен
орындалатын ... (20 ... ... ... ә) ... орындалатын жаттығулар (20 секундтан 5 минөтке дейін); б) ... ... ... (5 ... 30 минутқа дейін); в) қалыпты
қарқынмен орындалатын жаттығулар (30 мин. көбірек).
Негізгі қимыл-қозғалыс жаттығуларының дене дамуына әсер ететін ... бар. ... ... жаттығуларының адам организміне
әсер етуі әр түрлі себептерге байланысты: оқыту процесі екі жақты – мұғалім
оқытады, ... ... ... ... әсер етуі ... ақылына, білім деңгейіне, қимыл дағдысына, дене қуатына сондай-
ақ мұғалім мен ... ... мен ... ... ... ... осы ... орындап, дұрыс пайдалануына,
жаттығуларды орындау уақытына, ... ... ... ... немесе аралық тынығу санына, қайталау арасындағы тынығу уақытына,
демалыс түріне байланысты.
Санитарлық-гигиеналық факторлар. Негізгі қимыл-қозғалыс ... ... ... әсер етуі үшін ... ... еңбек ету тәртібін
сақтап, жаттығатын орынды, спорт залын ... ... ... ... ... (ауа ... ылғалдылығы, жел күші т.б.).
Негізгі қимыл-қозғалыс жаттығуларын қамтамасыз ететін бір топ материалдық
факторларға спорт ғимараттары, жабдықтары, снарядтары, спорт ... ... ... және дене ... ... ... Табиғи күштер (күннің
қызуы, судың, ауаның температурасы, атмосфераның қысымы т.б.) ... ... ... ... ... ... тиімді
пайдалануға көмегін тигізетін дене тәрбиесінің амалдары болып келеді.
Дене тәрбиесі процесінде табиғи ... ... ... жағдайда
орындау бағытында ... ... және оқу ... бұл
процедураларды тиімді пайдаланса, белсенді демалысқа немесе ... ... ... қол ... ... бір амалы – гигиеналық фактор. Бұл амалдың тәсілдерін
екі топқа бөлуге ... ... ... ... ... Олар ... ... демалыс режимдері, яғни негізгі қимыл-қозғалыс жаттығуларымен
айналысуға толық мүмкіндік беретін жағдайлар.
Дене тәрбиесі процесіне ... ... ... марафонды жүгіру
кезіндегі арнайы тамақ беру, жаттығу ... ... ... ... ... ... ... беру т.б.), организмді тез қалыпқа ... ... ... ... ауа-температура ортасы) жатады.
Ауа-температура ортасы. Оларға жүзу бассейндері, су ... ... ... ... ... жатады. ...... ... ... жердің ауасына қосымша оттегін
жіберу. Бұлардың бәрі ... ... ... ... бойын
сергітеді.
Қимыл-әрекетке үйрету әдістері. Қимыл-әрекеттердің күрделігіне қарай
тұтас та, бөлшектеп те үйретуге болады. ... ... ... ... ... үйрету мынадай жағдайларда қолданылады:
1. Қарапайым қимыл-әрекетке үйрету кезіңде.
2. Дене ... және ... ... ... оқушылармен жаттықтыру
сабақтарында.
3. Қимыл-әрекетті бөлшектеп үйретуге болмайтын, ... ... ... ... ... ... ... жаттығуларды жетілдіруде.
Ойын әдісі. Дене тәрбиесі процесінде спорттық және ... ... – ойын ... деп ... Ойын ... мынадай өзіндік
ерекшеліктері мен белгілері ... ... бір ... ... жету үшін ... ... және тәртібі
арқылы ойнаушыларды ұйымдастыру.
2. Ойын әрекеттерінде бәсекелестік, жеңіске деген ... пен ... ойын ... өз ... ... ... ... (ойынға
қатысушы жүгірудің, секірудің, лақтырудың жолын өзі таңдайды).
4. Қимыл-әрекеттердің алуан түрлілігі, олардың ойын барысында, әр ... ... ... Ойын ... ... ... әр түрлі қарым-қатынастары.
Ойын әдісінің көмегімен дене қуаты қасиеттерін (күш, төзімділік,
шапшаңдық, ептілік) ... ... ... үйренген қимылдарды
жетілдіру және оқушылардың өзіндік ... ... ... ... өз бетімен шешім қабылдаушылық) және ... да ... ... ... ... ... ойын әдісімен жүргізу оқушыларды қызықтырып, жақсы ... ... ... Ойын ... бір ...... ... дәл біле алмайтынымызда.
Жарыс әдісі. Дене тәрбиесі жаттығуларын жарыс, бәсеке түрінде орындауды
жарыс әдісі дейміз. Жарыс әдісінің ең негізгі белгісі – ... ... үшін ... ... жағдайында – күш сынасу немесе ... ... Бұл әдіс әр ... ... ... пайдаланылады.
Мысалы, адамгершілік, жігерлілік, дене қуаты қасиетін тәрбиелеу, күрделі
жағдайда қимылдың ... мен ... ... Бұл ... мендетті бір
шарты: бәсеке жаттығуларына оқушылар мұқият дайындықпен келуі керек,
әйтпесе олардың ... зиян ... ... ... ... ... ... процесінде жеке дене қуаты қасиетін
тәрбиелеуде сөз қолдану әдісінсіз табысқа жету ... ... Сөз ... үш топқа бөлінеді:
1. Баяндау, әңгімелесу,түсіндіру әдістерінде сөз оқушыларға білім ... ... ... ... ... нұсқау беру әдістері жаттығулардың әрекеттерін
басқаруға пайдаланылады.
3. Талқылау, бағалау әдістері жаттығулардың әрекеттерін талдауға, баға
арналған.
Енді осы ... ... және ... ... ... ...... бір түсінікті айтуға, ойын кезіндегі
қозғалыс әрекетін ... ... ... ... ... ... ... техникасымен таныстыруға
түсіндіру әдәсә қолданылады. Оқушылардың білімін, бір ... ... ... қабілетін дамыту, белсенділігін көтеру үшін әңгімелесу әдісі
қолданылады. Қысқа да бұйрықты раймен белгілі бір істің, қимылдың ... ... ете ... түрін бұйрық дейміз. Бұйрық саптық (әскери)
және төрешілік (старт беру кезіндегі бұйрықтар) төрешілердің ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға
қолданылады. Мысалы, жаттығуды орындауға берілетін ... ... әр ... ... т.б.
Көрнекті ықпал ету әдісі. Бұл әдістер жиынтығы көру, есту және үйренетін
жаттығудың қимылын қабылдауды қамтамасыз ... де, үш ... ... ... көрнекілігі әдістері; ә) есту көрнекілігі әдістері; б) ... ... ... ... ... ... ... оқушының
(немесе оқытушының тапсырмасымен оқушының) көрсетеді. ... ... ... әдістемелік талаптарды басшылыққа алуы керек:
1. Көрсетудің мазмұны сөз қолдану әдісімен қатар жүруі тиіс.
2. Көрсетудің мазмұны, үйретудің ... ... ... ... ... рет ... тәсілін көрсеткенде ол стандартты түрде,
оқушыларға түсінікті деңгейде толық ... ... ә) ... ... қиын ... ... игеруі үшін қозғалыс толық немесе
бөлшектеліп, жай өз қарқынында немесе баяу ... ... ... кезеңінде оқытушы жаттығуды жоғары дәрежедегі спорт шеберлері
орындағандай көрсетуі керек, ол оқушыларды ... сол ... ... ... ... ... ... залының, алаңның ең қолайлы,
оқушылардың бәріне көрінетін, өзі де жаттығудың орындалуын бақылай ... ... алуы ... ... ... ... жаттығуларын көрсеткенде «айна тәсілін»
қолданған жөн.
5. Мұғалім көрсетуді өзі орындай алмайтын жағдайларда: а) денсаулығына
байланысты; ә) ... ... дене ... ... түсіндіруге ыңғайсыз
болса; б) жаттығуды орындағанда мүмкін болатын қателіктерді ... ... ... ... ... жаттығуды көрсетуді жақсы ... ... ... ... ... ... Жаттығуларды бөлшектеп қарауда оның орындалу
тәсілін түсіндіруде көрнекі құралдар, суреттер, плакаттар, фото, кино,
бейне ... ... рөл ...... ... ... ... жаттығудың орындалу схемасын
түсіруі. Мұғалім сол суреттеме арқылы оқушының ... ... ... ... ... қатар кино және бейне магнитофон таспаларында
жазып алынған жаттығуды көрсету арқылы үлкен ... қол ... ... ол ... әр ... ... тәсілдің барлық
бөлшектерін анықтап түсінуге мүмкіндік береді.
Дыбыс және жарық ... ... ... мен ... есту ... ырғақ, амплитуда, қарқын, жаттығуға жұмсаған күш ... ... ... өлшеу, суда жүзу жолдарын көрсететін түрлі-түсті ... ... ... бәрі ... дұрыс, ынталы орындауға
көмектеседі. ... ... екі ... ... 1. ... дене ... ... арқылы оқушыларға сезіндіру; 2. қозғалысты
еріксіз орындату, тренажерларды қолдану, олар ... ... ... ... ... дұрыс орындау.
Тез хабарлау әдісі. Бұл әдіс ... ... ... және
көмекші құралдар арқылы мұғалім мен оқушы қозғалысты орындау сипаттамасы
туралы тек ... ... және ... ... қояды.
Бұл кезеңнің міндеті – оқушыларға үйренетін жаттығу туралы түсінік беру
және үйренуге ынтасын оятады. Түсіну, ұғыну ... ... ... ... ... үш кезең пайда болады.
1. Үйрену міндеттерін ұғыну. Оқушының міндеті бір ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, шаңғымен екі
адамды, кезекпе кезек таяна сырғанау тәсілі) орындауды ... ... ... ... керек, ал бөлшектерін келесі оқыту кезеңдерінде
үйренеді.
2. Орындау жобасын құру. ... ... ... ... мен ... ал оқушыда сол арқылы жаттығуды қалай орындауға болатыны туралы
қисынды бейнелі түсінік қалыптасады.
3. ... ... ... ... орындау. Қимыл орындап көру танысу кезеңінің
бастапқы элементі. ... көру ... ... өз ... қаншалықты
ұққанын, қозғалысқа үйрену міндетін қалай құрғанын тексеруіне болады. Қимыл-
әрекеттің күрделігіне байланысты жаттығуды бөліп немесе ... ... ... ... ... ... беруге болады. Күрделі жаттығуды
бөлшектеп орындаған жөн. Қозғалыс тәсілін тұтас орындағанда оқушы ... ... ... ... ... ... ... әдістері (түсіндіру, баяндау), көрнекі қабылдау әдістері
және тұтас немесе бөлшектеп үйрету әдістері – оқу ... тән ... ... ... ... Жарыс тәсілі көптеген өзіндік белгілермен баяндалады. Бұл
тәсілмен кез-келген дене жаттығуларын, яғни ... ... ... ... ... ... өзіне тән белгілері болады. Атап ... ... ... ... оқып үйренушілердің күшін салыстыру,
олардың іс-әрекетін белгіленген бір ... ... 2. ... ... ... және ... мүмкіншіліктерін толық ашуға және
олардың дайындау дәрежесі мен тапсырмаларын тәртіпке келтіруге шектеулі
мүмкіндіктер беріп ... ... және дене ... ... ... жағдайлар қажет болғанда қолданылады.
Ойын және жарыс тәсілдерін дұрыс пайдаланғанда ұжымдылық ... ... ... ... ... ... Егер ... ойынды немесе жарысты өткізу барысында қате
жіберіп алса, оқушылардың мінез-құлығындағы өзгерістерді дұрыс ... ... ... ... болмайтын зиянды жағдайға әкеп соғады.
Дене тәрбиесінде іс әдістемесін қолдану білім деңгейін есептеуге, яғни ... ... ... ... Жаттығуларды алдын-ала оқып, үйрену
шеңберінде оның іс ... ... ... барысында, төменгі
класс оқушыларына тиімді әсер етуге ойын жаттығулары қолданылады. Мысалы:
қоян, тышқан және ... іс ... ... ... ... болады.
Осы кезде пайда болған жақсы көңіл-күй балаларды бірнеше мәрте ... Бұл ... ... ... ... ... көмектеседі.
Балалар аңдардың, құстардың, жәңдіктердің, өсімдіктердің, көлік түрлерінің
және еңбек операцияларының мінез ерекшеліктеріне қызығады.
Үйренген ... сай ... ... ... өз ... Бұл оқу ... саналықтың жоғарлауына, оқытылып
отырған қозғалыс әрекеттерін дұрыс елестетуді қалыптастырып, оған ... ... әрі тез ... көп ... тигізеді. Мысалы, қар лақтырып
ойнаған балалар, ... ... ... дәл ... ... ... ... дене шынықтыру сабағында қолданылатын ойындар
және олардың қасиеттері
Жас ... ... ойын өте ... екендігі әркімге де мәлім ... Оқып ... бала ... ... онда оның ... күші ... ... білігі артады. Ойын адамның денесін ... ... ... мен ... ... ... істеуге дағдыланады. Ойын өрнекті
әлеумент тәрбиесінің мектебі. Ойынды түрлендіріп, бәсеке кіргізіп талқыға
салса, алқада отырған ... ... ... Ойынды ойнағанда төңкеріс
мейрамдарына, көп қыдырыстар да, жұрттың алдына шығып ойнау тиіс.
Тартыс. ... саны алты кісі не онан да ... ... Бұл ... да ашық ... алаңда жасауға болады.Қақ ортада бір-
бірінен алыстығы жарты қадамдай етіп екі сызық сызылады. Бар ... ... ... ... Әр ... кісілері бірінің белінен бірі
ұстап екі жақ қарама –қарсы ... Екі ... ... ... ... ұстап, әр топ өз жақтарына қарай тартады. Арасындағы
сызықтан екінші ... ... ... ... Ұзын ... тартысу әрі ебдейлі, әрі қызықты болады. Мұнда
жаңағыдай екі жақ болып бөлініп арқанның екі ... екі ... ... ... ... Ойынды басқарушы белгі бергенде екі ... ... ... ... жөнеледі. Қай жақ өзінің қарсысындағыны
әлгі сызықтан сүйреп өз жағына өткізсе, сол жеңген болады.
Лапта. Лапта- деген жүгіру мен ... ... ... дене ... өте ... көп ... ... бұл ойынды оқушы мен жастар жаратады.
Ойнаушылар саны 12-40 кісі, жері тегіс алаң, ашық ... ... ... бұлғары мен қаптап қолдан жасаған, ... ... ... доп. ... ... 1-1,5 ... жуандығы2-3 елі таяқ. Майдан
былайша белгіленеді: Сызық сызылады.(а), онан 2-3 ... ... ... сызық сызылады (в) Алдыңғы сызықтан 30-50 қадам жүріп барып ... ... (с) ... үш ... белгіленіп болған соң ойнаушылардың
бәрі екі партияға бөлінеді. ... не ... ... ... мен 1
партия доп соғады. Екінші ... доп ... ... ... ... тұрып соғады. Ұстаушылар бүтін майданда тарап, ыңғайына қарай
шашылып тұрады. ... ... ... бір ден артық соға алмайды.
Бастапқы кезде ... ... ... ... ... ... ... тұра тұрып кейінгілері допты соғып алыс жібергенде аңдып, ... ... ... ... ... қалады да екінші соққанда (а-да
келеді), а-ға келген соң кезегі ... ... тағы ... ... ... (в) ... пен (с) ... ортасында жүгіріп шығып
жүргенде ебін тауып соқса (доппен) соғушылардың ... ... ... алып соғуға кіріседі. Өйткені (Бір көз) ... ... ... ... ауадан тосып ұстап алса, онда да ұстаушы партия (а) сызыққа келіп
соғуға кіріседі. –(Бір көз)- ... ... ... Ойын ... айтылған
шарт бойынша 30 минут, 1 сағатқа созылады. ... ... (а) ... ... ... ол ... жерден допты 1-2 аршын жоғары көтеріп беріп
тұрады. Ойын ... ... кеі ... ұтқан (көзін) санап қай жағынікі
көп болса, соны жеңді деп жариялайды.
Ел ішінде дене тәрбиелейтін үйірмені ... ... ... Ол үшін
елдегі жастар ұясы болсын, болмаса спорт комплекс, одақ ұялары, ... ... ... Ол ... ... ... іздеп, қаламен қатынас жасап,
қаржы тауып беріп басшылық етеді. Үйірме болам деу- елінің ... ... ... ... ... ... пен ... сайлау керек. Спорт
комплекс, одақ ұяларымен байланыс жасап алғасын, олар ... ... ... арқылы жұмысыңды тәртіпке салады. Басшылық ... ... ... пен бұрын денсаулығыңды дәрігерге көрсет, Ол
сенің ойынға жарайтын- жарамайтыныңды айтып береді
2.3 Бастауыш ... дене ... ... ... ... ... дене шынықтыру ойындарын ... ... ... зор. ... ... қабілетін дамыту,
ізденіске жетелеу, белсенділіктерін ояту, оқушыларды салауатты өмір ... ... ... ... ... шапшаңдық дағдыларын
қалыптастыруда эстафеталық ойын сабағын ұйымдастыру – белгілі бір дәрежеде
нәтиже беріп жүр.
Сабақтың көрнекілігіне доп, эстафеталық ... ... ... ... сау», «Шынықсаң, шымыр боласың», «Дені сау адам - табиғаттың ең қымбат
жемісі», «Ұл ... ... жер ... ... қыз ... ... тәрбиелейміз» (Платон) т.б. нақыл сөздерді плакатқа жазып,
іліп қоюға болады.
Дене тәрбие сабағының басқа сабақтардан үлкен айырмашылығы бар. ... тән ... ... ... ... кезеңі, екінші, ... деп ... ... ... сабағында ұйымдастыру кезеңі
бірнеше кезеңге бөлінеді. Себебі, оқушылар үй тапсырмасын айтпастан ... ... ... ... ... ... ... қабылдап алу
туралы мұғалімге сынып секторы рапорт береді. Сонан кейін ғана пән мұғалімі
оқушылармен ... ... ... ... ... ... ... «Допты бастан асырып беру», «Өз ... ... ... «Нысанаға дәл тигіз», «Әркім өз жалаушасына» деген сияқты ... бір ... ... ... да ... ... бұл оқушылардың
қабілет қарымына қарап жүргізіледі. Біз осы ойын ... ... ... ... деген ойынның әдіс-тәсілдерін ғана көрсетпекпіз. Сондықтан
да сабақтың негізгі ұйымдастыру бөлімдерін ғана көрсетіп отырмыз.
Сабақтың кіріспе ... ... ... ... оңға ... ... кері ... алға қадам бас т.б. Жүру, аяқтың ұшымен, өкшемен, ішкі
және сыртқы ... ... ... оң жақ, сол жақ ... ... ... ... өзгерте жүгіру.
Дайындық бөлімі: Жалпы дене қимыл жаттығуларын қатарда және шеңберде
жасату.
Қолға жасайтын жаттығулар.
Иыққа жасайтын жаттығулар.
Тізеге, аяққа жасайтын жаттығулар.
Сабақтың ... ... ... ... ... өз ... деген ойын түрі бойынша.
Баршамызға белгілі ойын арқылы баланың дене құрылысы жетіліп, ... ... ... ... оның ... ... тапқырлық, шешімділік,
шыдамдылық пен ұстамдылық, ұйымдастырушылық, ... ... ... қалыптасады. Сондықтан қандай бір қозғалыс
ойынын ұйымдастырсақ та оны ... ой ... ... ... жөн. ... ғана бала көңіліне ізгі әсер етіп, есінде ұзақ сақталады. Әуелі
ойынды ұйымдастырмас бұрын, оған ең ... ойын ... ... ... ... алу ... Егер ойын ... үстінде ұйымдастырылатын
болса, оған сынып кезекшісі, денешынықтыру жұмыстарын ұйымдастырушы, ... ... ... ... ... ... Мысалы, дене тәрбие ... ... ... ... дене ... пәнінің мұғаліміне сынып
кезекшісі, спорт секторы және жәрдемші оқушылар келіп, болатын сабаққа не
керек екендігін алдын-ала ... ... ... ... ... өте нанымды, жеңіл тілмен
ұғынықты, тұжырымды етіп қызықтырып жеткізсе, қатысушылардың кезекті ойынға
деген ... ... мен ... арта түседі.
Мысалы: Балалар, сендердің бүгінгі үйренетін ойындарыңның аты «Әркім өз
жалаушасына» деп аталады. Ол үшін 4 ... ... ... ... балалар отырған болса) Сапқа түзеліңдер.
Тік тұр!
Бірден төртке дейін санал! Бірінші нөмір орнында, екінші ... ... ... нөмір екі қадам, төртінші нөмір үш қадам, кәне жаса! – деп
бұйрық беріп, командаға бөлеміз.
Әр команда ... ... ... керек. Команда да бір-бір оқушы қолына
жалауша ұстап, шеңбердің ішінде тұрады. Шеңбердің ішіне кірген ... ... ... ... Енді тыңдаңдар! Ойын қалай ойналады, - деп ... оның ... ... ... ... ... біріңді-бірің ұстап, оң жаққа
қозғаласыңдар! Ал екінші белгі берілгенде қолдарыңды жіберсеңдер де ... ... ... ... Ал ... ... ... әрқайсың өз
орныңда қандай қимыл жасап жатсаңдар, сол ... ... ... ... ... ... тағы да ... естігенде жүгіріп бара жатса, бір ... ... аяғы ... ... ... ... ... Қол да қалай қимылдап бара
жатса, сол қалпында қалады, - деп өзіміз де бір ... ... ... ... ... ... көз ... тұрған мезгілде әр
команданың жалауша ұстаған ... ... ... ... ... ... Тағы да белгі берген кезде көзді жұмып жансыз тұрғандарға жан
бітіп, өз жалаушасын тауып алуға қайтадан шеңбер жасауға ... ... қай ... соны тез ... тез шеңбер жасап тұрса, сол команданың
жеңіске жеткендігін түсіндіреміз. Міне, содан кейін барып, ойын ... ... ... ... сынып оқушыларын қатыстыру. Сынып
ішіндегі жүгіруге, секіруге жарамайтын, денсаулығы нашар ... ... ... ... тағайындайды. Сонда ойынға денсаулығына
байланысты қатыса алмаған оқушылардың бойында «сынып қажетін өтедім» деген
жақсы ... ... ... ... ... қалады. Ойынды қызықты және
тартымды өткізу үшін команданың ішіндегі бір ... ... ... ойын
басқарушысын сайлап қою керек. Осындай жауапкершілікті сезінген ... ... етіп ... ... ... есеп беруге ұмтылады. Егер ойын
бұрыннан таныс болса, онда оны ... қана ойға ... ... ... ... ... еді?», - деп балалармен бірігіп қайталап қойса, ол
қызықты да, ... ... ... Кейде оқушылардың өздеріне осындай
ойынды «Өздерің ойнап көріңдерші» деп ... ... ... Ол ... ... ... ... біреуін басшы етіп сайлап ... Ол ... өзі ... ... да, солардың көмегімен ... ... ... ... ... ойын ... оқушыларды
алаңға орналастыруды және ойынға керекті ... да ... ... ... ... ... мұғалімге келіп ойын өткізуге бәрінің дайын
екендігін баяндайды. Мұғалім барлығын көзімен ... ... ... ... етеді. Оқушыларға баға ойынды дұрыс ұйымдастырғанына қарап
қояды. Ойын өте қызықты өту үшін әр ... ... күш ... ... ... тепе-тең болғаны жөн. Ойын бастамас бұрын командаға
бөлінгенде осы жағын дұрыс қадағалау керек. ... ... ... ... ... ... сайлап алады. Командалық ойындар барлық
командаға қойылатын талап бірдей болуы керек. Олар қолданатын құралға және
де ... орын ... ... ... ... ... ойындарға жетекші
сайланады. Мұндай жағдайда олардың тез түсінгіш, айтқанды тез қабылдаған
қолынан бәрі ... ... ... Егер ... үйреніп жатқан
болса, ондай жағдайда ... ... бар ... ... дұрыс.
Ойынның қызықты өтуі ойын басқарушыға ... ... ... ... керек. Ал ойын сабақ сайын ойналып жүрген болса, онда ... ... ... ... беруге болады. Мысалы, «Табан
балық және шортан балық» деген ойында шортан болып кім көп ... ... соны ... ... ... ... мұғалім ойынға тек басшылық жасап қана бақылайды. Кейде
ойынды қызықтыра түсу үшін өзі де ... ... ... Ал ... ... оның ережесіне лайық өте әділ шешім беруі керек. Ойын тәртібінің
түсініксіздеу жері болса, оны қайталап айту жіберу де ... ... Ойын ... ... бірін-бірі көре алмаушылығын
болдырмаған дұрыс. Балалардың жақсы ойнауына мұғалім жәрдем етіп ... ... ... тек қана ... ... ... ... жөн. Қозғалыс ойындарынан оқушының жеке басының ... ... ... ... Сондықтан біз оның ізгілікке үндейтін
жағына айрықша көңіл бөлуіміз керек. Кейбір бала ынтасыз, жігерсіз ойнап,
ойын ... ... ... ... әрекетін істеп, көзге түсіп қалса, ал
екінші біреулері өзін-өзі қатаң ұстап, ойынға қызықпай, тек қана ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің айтқанын
бұлжытпай орындап, сонымен бірге басқа ойыншыларға да жәрдем етіп жан-
тәнімен ... ... ... ... өз көзімен көріп, ақыл-ой
таразысына салып тұруы керек. Тіпті керек болған жағдайда кейбір ... ... ойын ... сай ... ... ... оны мақтап, мадақтап
қойған дұрыс. Ал ойын ережесін қасақана ... ... ... да дер ... ... салу ... Кей жағдайда осындай теріс қылық
байқағанда төрешілік етіп жүрген оқушының да пайдасының көп ... ... Ойын ... ... дұрыс. Оны
қорытындылағанда ойынға кім ... ... ... ... ... ... тиді немесе керісінше жеңіліп қалуға кімдер кінәлі, ойынның
ережесі қалай сақталды? Міне, осының бәріне талдау ... ... орын ... ... ... ... баса назар аудару керек. Кейде
ойынды қорытындылауға оқушылардың өздерін де қатыстырып талдау жасап қоюға
болады. ... ... ... ... ... не себептен
жеңілгендерін, қандай мүмкіндікпен кімдердің арқасында ... ... ... ... ... ... олар барлығын дұрыс түсініп алады.
Егер мұғалім ойынды сабақ үстінде қызықты етіп өткізсе, балалар сол ... ... ... ... ... ... тез ... ақыл-ой
парасаты дами түсінуіне толық мүмкіндік туады.Ойнау ... ... ... ... ... ойын ... ... қабілетін дамытып, оны ізгілікке,
адамгершілікке, абзал қасиеттерге тәрбиелейді.
Қорытынды ... ... бұл ... ... ... тұрады:
1. Организмді бастапқы қалпына түсіруге арналған және ... ... ... ... ... 2. ... қорытындылау. 3. Үйге тапсырма. ... ... ... 5. ... сау ... ұлттың болашағы да жоқ. Жас ұрпақтың рухани жағынан
да, дене тәрбиесі жағынан да ... ... өсуі – ... ел ... еселене түсетін, аға ұрпақтың мойнына жүктелген жауапты міндет.
Сондықтан да еліміздегі іргелі жоғары оқу орындары мен ... ... ... мән бере ... жөн ... ... сыныпта өткізілетін дене шынықтыру сабағының жоспары
Жалпы жетілдіруші жаттығуларды доппен орындау.
4 сыныпта өткізілген дене ... ... ... беріп
отырмыз.
Сабақтың мақсаты: жалпы жетілдіруші жаттығуларды доппен орындауға және
негізгі қимыл-қозғалыс түрі төрт тағандап еңбектеуге үйрету, қимылды ... ... ... ... құралдар: гимнастикалық скамейка, бала саны бойынша доптар,
басына зат ... ... ... ... бір колонада жүру, аяқтың ұшымен, өкшемен жүру, ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруші жаттығуларды орындау үшін үш
звеноға сапқа тұру.
1. Бастапқы қалып: аяқ бірге, қол төменде, доп оң ... 1-2 ... ... оң ... көтеріп, допты сол қолға беру, тыныс алу. 3-4 бастапқы
қалыпқа келі, дем шығару (7-8 рет қайталау).
2. Бастапқы қалып аяқ ... ... қол ... доп оң ... 1 ... оң ... жоғары лақтыру, 2 - допты екі ... ... алу. ... сол қолмен қайталау (9-10 рет қайталау).
3. Бастапқы қалып аяқ алшақ қойылған, қол төменде, доп оң қолда. 1 ... ... ... ... ұру, 2 – ... екі ... ... алу. 3-4 жаттығуды
сол қолмен қайталау (9-10 рет қайталау).
4. Бастапқы қалып: тіке тұру, аяқ алшақ, қол екі жаққа ... доп ... 1 – алға ... ... ... қою, 2 – тік ... ... белге қою. 3 –
еңкею, жерден допты алу, 4- бастапқы қалып (8-10 рет ... ... ... ... ... аяқ ... созылған, доп оң қолда. 1 –
оң аяқ тіке ... ... ... астынан сол қолға беру. 2- аяқты түсіру,
қолды екі жаққа созу. 3-4 ... сол ... ... (9-10 ... ... ... аяқ ... қол төменде, доп оң қолда. Допты жерге
ұра отырып, 8 рет оң ... 8 рет сол ... ... Бастапқы қалып: аяқ алшақ қойылған, қол төменде, доп оң қолда. 1 –
допты оң қолмен жоғары ... 2-екі ... ... ... екі қолмен
ұстап алу, 4- қолды төмен түсіру. Жаттығуды тура осылай сол қолмен орындау.
Негізгі ... ... ... ... скамейканың үстімен төрт тағандап еңбектеп жүру.
2. Тар рейканың үстімен басына құм ... ... ... ... жүру.
3. Қимылды ойын «Қармақ».
Ойынның ережесі: Мұғалім немесе бастаушы ортаға шығып басына зат ілінген
кіпті басынан асыра айналдырады. Қалған балалар жіп ... ... ... ... үшін ... ... көтеріп секірулері керек. Аяғына жіп ти
ген бала ойыннан шығады. Ойын 5-6 рет ... Ойын ... ... ... ... ... болады.
Балалардың дене қозуын байта қалпына келтіру үшін «Доптың кімде екенін
тап» атты тыныш ойын ... (2-3 ... ... жаттығуларды жалаушалармен орындау.
Сабақтың мақсаты: жалпы жетілдіруші жаттығуларды жалаушалармен орындауға
және ... ... түрі ... ... ... үйрету,
қимылды ойын арқылы сапта жүру және жүгіру дағдыларын жетілдіру.
Қолданылатын құралдар: гимнастикалық қабырға, бала саны ... ... ... ... үшін ... ... барысы:
Кіріспе бөлім: бір колонада жүру, аяқтың ұшымен, өкшемен жүру, аяқты
жоғары көтеріп жүру, ирек жасап ... ... ... ... ... ... ... үшін
үш звеноға сапқа тұру.
1. Бастапқы қалып: аяқ бірге, қол төменде, доп оң ... 1-2 ... ... оң қолды көтеріп, жалаушаларды сол қолға беру, тыныс алу. ... ... ... дем ... (7-8 рет ... ... қалып аяқ алшақ қойылған, жалаушалар ұстаған қол төменде.
1 - ... ... ... 2 - жалаушалар ұстаған қолды төмен түсіру.
3-4 жаттығуды сол қолмен қайталау (9-10 рет ... ... ... аяқ алшақ қойылған, жалаушалар ұстаған қол төменде.
1 – ... ... ... ... ұру, 2 – ... ... 3-4
жаттығуды қайталау (9-10 рет қайталау).
4. Бастапқы қалып: тіке тұру, аяқ ... қол екі ... ... 1 ... ... жалаушаларды жерге қою, 2 – тік тұру, қолды белге қою. 3 –
еңкею, ... ... алу, 4- ... қалып (8-10 рет қайталау).
5. Бастапқы қалып: еденге отыру, аяқ ... ... ... ... 1 – оң аяқ тіке көтеріп, жалаушаларды аяқтың астынан сол қолға беру.
2- ... ... ... екі жаққа созу. 3-4 жаттығуды сол аяқпен қайталау
(9-10 рет).
6. Бастапқы қалып: аяқ бірге, қол төменде, доп оң ... ... ... ... 8 рет оң ... 8 рет сол ... ... Бастапқы қалып: аяқ алшақ қойылған, жалаушалар ұстаған қол төменде.
1 – жалаушалар ұстаған қолды алға созу, 2-3 ... ... ... ... ... қимыл-қозғалыс жаттығуларын орындау:
1. Гимнастикалық қабырғамен жоғары өрмелеу және қайта түсу.
2. Құм салған қалталарды 2 метр қашықтықтағы себеттерге ... ... ... «Сап ... ... ... ойынының мазмұны беріліп отыр.
Қатарда (сапта) жүру түрлерін жетілдірумен ... ... ... да орындауға дағдыланады. Қасында жолдастары болғандықтан, бір-
біріне сенім сезімі пайда болады. Олар қимыл-қозғалысын икемдеп, ... ... Ойын ... екі ... ... 10-15 м қосарланған екі сызық
жүргізіледі.
Ойыншылар санау арқылы екі ... ... де, ... үстіне
барып, бір-біріне қарама-қарсы қарап, сап түзеп тұрады. Командалар ... ат ... ... Мысалға, біріншісі «Алпамыс», екіншісі «Ертөстік»
командасы болсын.
Басқарушы: «Алпамыс батырлары!» - дегенде сап түзеп тұрған «Алпамыс»
командасы ... ... ... ... ... нық ... ... Олар қарсыластарына 3-5 м қалғанда ... ... ... Сол кезде сап түзеп келе жатқан балалар кілт тоқтай қалып, жалт
бұрылып, өздерінің «үйлеріне» ... тұра ... Сол ... күтіп тұрған
қарсыластары оларды қуа жөнеледі. Үйіне жетпей ұсталып қалған ойыншылар сол
орындарында тұрып қалады.
Ойын біткеннен ... ... ... ойыншылардың әрқайсысы үшін бір ұпай
беріледі.
Ұпай саналғаннан кейін командалар ... ... ... ... ... дейін ойыншылардың тоқтап қалуына немесе сапты
бұзуына болмайды. ... ... ... ... ... аттауға
болмайды. Қарсылас команданың ойыншыларын тек сызыққа ... ғана ... Ойын ... ... кеткен ойыншы ережені бұзған болып саналады.
Ойынды балаларға жаңадан үйреткен кезде, оларға ... ... ... ... ... ... Сап түзу ... үшін ойыншылар бір-біріне
иықтарын тигізе, жақын ... ... ... керек.
Балаларды ойынға қызықтыру үшін сапта тұрғанда өлең айтқызуға болады.
Қорытынды
Бастауыш мектеп - оқушы тұлғасы мен ... ... ... ... ... қайталанбас кезең. Сондықтан бастауыш білім-үздіксіз білім
берудің алғашқы ... қиын да ... ... ... дене мәдениетін берудің ...... ... және ... ... ... дамуын қаматамасыз ету,
өйткені бастауыш сыныпта баланың ... ... ... ... бала ... жетіліп өседі. Бастауыш сыныпта бала ағзасы әлі де әлсіз, әр ... ... ... тұра ... ... оны ... ... нығайтуда, қимыл әрекетін дамытуда, мәдени гигиеналық дағдысын,
әдетін қалыптастыруда дене ... мәні ... ... ... ... үшін ... дамуына әсер ететінт жағдайдың бәрін пайдалану қажет»,-
деп И.П.Павлов адам ағзасының ... дене ... бәрі де ... және ... ... ... ... танытты.
Спортта дене тәрбиесімен айналысу- негізгі білім болғандықтан, оқушының
білім деңгейіне ... ... ... дене ... ... ... жоспарлы түрде ұйымдастыру қажет. Дене шынықтыруға ... ... ... қалыптастыру жолдарын әр ... ... ... ... ... ... әдістерінің тәсілдері пайдаланатын көрнекіліктің түріне
қарай өзгеріп ... ... ... ... ... жаңа ... ... олардың бұрын алған білімін де кеңейтеді және ол оқушылардың
эмоциялық көңіл-күйіне әсер етеді. Соның әсерінен заттар мен ... ... ... ... мен ... көре білуге
дағдыланады.
Бастауыш сыныптарда балаларды оқытуда көрнекіліс әдісі ... ... ... ... ... ... оқуды түсінікті,
қызықты, нақты етеді. Ойы мен бақылампаздығын дамытады.
Көрнекілікке табиғи объектілер: ... ... ... ... ... дәл ... ... таныстырады, балалар оларды
тікелей сезім мүшелері ... ... ... өзге оқу материалының
мазмұнын түсіндіру үшін табиғи көрнекілікке жақын әдейі дайындалған көрнекі
құралдар- ... ... ... де ... Сол ... ... ... картиналар, альбомдар, сондай- ақ
дидактикалық құралдар қолданылады.
Дене тəрбиесінің ... ... – дене ... ... тума күш ... ... (күн ... ауа мен су ортасы
жəне т.б.) гигиена ережелерін ұстану (əр адамның жеке ... ... жəне т.б. ... Дене шынықтыруға арналған жаттығулар тəн-
дене қабілеттерінің дамуына əр тараптан əсер етеді. Олардың адам ... ... ... тану жəне оларды орынды қолдана білуден əрбір
оқушы не ересек дене шынықтыру мəдениетін, дене тəрбиесі ... ... ... ... Бұл ... түрі үш негізгі бағытта орындалып
жатады: жалпы дене дайындығы, кəсіби дене дайындығы, спорттық дайындық.
Дене тəрбиесіне орай іс ... ... өз ... ... ... ауада жүріп-тұруды, кешкі серуенді, салауаттық күндерін, ... ... ... туристік саяхаттарды жəне т.б. қамтиды.
Дене тәрбиесі ақыл-ой, эстетикалық, еңбек тәрбиесімен бірлесе ... ... ... негізін құрайды. Дене тәрбиесінің ... ... ... ... әр ... ойын , ... аң ... күш
сынасу сияқты дәстүр және салт түрінде ... ... ... ... ... ... мен ... дене тәрбиесі мемлекеттік сипат алып,
феодалдық қоғамның дамуы кезеңінде жастарға дене ... беру атқа ... ... ... ... ... аң ... түрінде жүргізілді.
Дене тәрбиесі – қоғамдық құбылыс. Ол қоғаммен бірге пайда ... даму ... ... ... Дене ... әлеуметті істерге
бағыттайтын ойлар және оның түрлері әрқашанда қоғамдық қатынастармен
байланысты ... олар ... ... жағдайларына өзгеріске түсіп
отырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Айтпаева А.Қ. Қазақ халық ойындары – ... ... ... дамуын жетілдіру құралы //Қазақстан мектебі, №4, 2005 ж., ... ... ... Ұ. ... ... ... дене тәрбиесін жетілдірудің
кейбір мәселелері //Қазақстан мектебі, №2, 2007, 11-13 ... ... Қ., ... С. ... ... ... ... -255 б.
4. Буцинская П.П. Жалпы жетілдіруші жаттығулар ... ... 1998, ... ... С. Тәрбие теориясы мен әдістемесі, Алматы, 2004, 152 б.
6. Жолдасбекова С.А. ... ... ... дене ... жетілдіру
жолдары // Бастауыш мектеп, №9, 1999, 15-19 б.
7. Жұмабаев М. Педагогика, Алматы, 1993, 83 б.
8. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. ... ... 1998, 387 ... ҚР ... орта ... ... ... жалпыға міндетті
стандарттары. Жалпы бастауыш білім – Алматы, 2002;
10. ... А.Х. ... ... жаттығуларының адам
дамуындағы маңызы, Алматы, //Қазақстан мектебі, №5, 2000 ж., ... ... Т.И., ... Е.А. Дене жаттығулары мен қимылды ойындар,
Алматы, 1998, 127 ... ... Е. ... ... 1-4 ... ... ... үрдісінде ұлттық ойындарды пайдалану, Алматы, 2001, 125 б.
13. Төрениязова С.М., Сисетова А.Т. Сабақ – мұғалімнің ...... ... ... Н.А. ... и ... Алматы, 1997, 85 с.
15. Хухлаева Д.В. Мектептегі дене шынықтыру ... ... ... ... ... мектеп бағдарламасы.- Алматы, 2003.
17. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. Жалпы педагогика, ЖШС «Нұр-пресс»,2005
18. Базарбегі Т. Бастауыш ... дене ...... ... ... М.В. ... дене ... және спорт очерктері".
Алматы, "Кітап", 2001.
20. Газимова Х. Шынықсаң шымыр боласың. – ... ... ... Дене ... – оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу жүйесінде. //Ізденіс-
Поиск. 2009. № 2(2) -Б.262-264.
22. Дене ... ... ... мен ... //Ұлт ... № 4. ... 2005. –Б. ... Қуаныш Т.Ш. Дене тәрбиесінің ілімі. Алматы, 2005.
24. Мухтаров С.М.. Дене тәрбиесі сабағында // Қазақстан мектебі., 2001.
– № 6 . 67- 68 ... ... М.Т. ... дене ... ... ... ... Е. Дене тәрбиесінің негіздері. – Алматы, 2001.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«АКА» ЖШС қаржылық жағдайын талдау30 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарының есебі және оның тиімділі пайдалануын талдау53 бет
«ТеңізҚұрылыс» ЖШС-нің маркетингтік қызметін талдау52 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Абай философиясы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь