Мемлекеттік бюджет


Мазмұны

1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен ролі ... ... ... ..
2. Бюджет жүйесі және бюджет құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3. Мемлекетті басқарудың бюджеттік бағдарламалары ... ... ... ... ..
4. Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен ролі

Қаржылық байланыстардың орасан зор әр алуандығында жеке ортақ ерекшеліктерімен көзге түсетін оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілермен және халықпен қалыптасатын қаржы қатынастары жалпы қоғамдық өнімді құндық бөлудің ерекше саласын құрайды және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты болады. Қаржы қатынастарының бұл жиынтығы «мемлекеттік бюджет» ұғымының экономикалық мазмұнын құрайды.
Мемлекеттік бюджет мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын жасау және оны ұдайы өндіріс пен қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу процесінде мемлекет пен қоғамдық өндірістің басқа қатысушылары арасында пайда болатын экономикалық қатынастарды білдіреді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік бюджетке ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілер тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, әрқашан ақша нысанында жүзеге асырылады, мақсатты ақша қорларын қалыптастырумен және пайдаланумен қосарлана жүреді. Сонымен бірге, бюджет қатынастарына белгілі бір өзіндік ерекшелік тән, алайда ол қаржымен ортақ өзгеше белгілердің шеңберінен шықпайды.
Құндық бөліністердің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына өзгеше белгілермен сипатталады:
1) мемлекеттік жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін оқшауландырумен және оны қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
2) құнды жасау және оны тұтыну процесін шарттастыратын материалдық өндіріс қаржысынан және құнды тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ұлттық шаруашылықтың салалары, аумақтар, экономиканың секторлары, қоғамдық қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
3) қоғамдық өнімдің оның тауар нысанындағы қозғалысымен тікелей байланысты емес құнды бөліністің стадиясын білдіреді және одан белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық өндірісте де, өндірістік емес сферада да тауар-ақша қатынастарымен тығыз тоқайласып жатады.
Мемлекеттік бюджет, кез келген басқа экономикалық категория сияқты, өндірістік қатынастарды білдіреді және оларға сәйкес келетін нақты материалдық - заттай түрінде болады: бюджет қатынастары мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорында – бюджеттік қорында затталынады.
Мемлекеттің бюджеттің сан қырлы маңызын ескере отырып, оны тек экономикалық категория және мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры ретінде ғана емес, сонымен бірге негізгі қаржы жоспары, әлеуметтік-экономикалық процестерді реттеу механизмінің жиынтық ұғымы ретінде қарауға болады. Мәселен, мемлекеттің бюджетте қоғамдағы барлық экономикалық процестер бейнеленетіндіктен, сондай-ақ барлық негізгі қаржы институттары – салықтар, мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және т.б. өзінің шоғырланған көрінісін табатындықтан бюджет мемлекеттің негізгі қаржы жоспары ретінде сипатталады. Бюджеттің негізгі қаржы жоспары деп мойындау оның ұлттық табысты қайта бөлудегі маңызды орнын, қаржы жоспарларының жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай-ақ қоғамдық ұдайы өндірістегі айрықша рөлін айқындайды. Негізгі қаржы жоспары мемлекеттің қаржылық қызметінің жемісі болып табылады. Елдің негізгі қаржы жоспарының көрсеткіштері республика Парламентінің

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Мемлекеттік бюджет

Мазмұны

1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен
ролі ... ... ... ..
2. Бюджет жүйесі және бюджет
құрылысы ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ...
3. Мемлекетті басқарудың бюджеттік
бағдарламалары ... ... ... ... ..
4. Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы
мен құрылымы
... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ...
...

1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен ролі

Қаржылық байланыстардың орасан зор әр алуандығында жеке ортақ
ерекшеліктерімен көзге түсетін оқшауланған сфераларды бөліп
көрсетуге болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші
субъектілермен және халықпен қалыптасатын қаржы қатынастары жалпы
қоғамдық өнімді құндық бөлудің ерекше саласын құрайды және қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған орталықтандырылған ақша қорын
қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты болады. Қаржы
қатынастарының бұл жиынтығы мемлекеттік бюджет ұғымының
экономикалық мазмұнын құрайды.
Мемлекеттік бюджет мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын
жасау және оны ұдайы өндіріс пен қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен қоғамдық өнімнің
құнын бөлу және қайта бөлу процесінде мемлекет пен қоғамдық
өндірістің басқа қатысушылары арасында пайда болатын экономикалық
қатынастарды білдіреді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік
бюджетке ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын өзгеше
белгілер тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар,
әрқашан ақша нысанында жүзеге асырылады, мақсатты ақша қорларын
қалыптастырумен және пайдаланумен қосарлана жүреді. Сонымен бірге,
бюджет қатынастарына белгілі бір өзіндік ерекшелік тән, алайда
ол қаржымен ортақ өзгеше белгілердің шеңберінен шықпайды.
Құндық бөліністердің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік
бюджет мына өзгеше белгілермен сипатталады:
1) мемлекеттік жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін оқшауландырумен
және оны қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланумен
байланысты бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны
болып табылады;
2) құнды жасау және оны тұтыну процесін шарттастыратын материалдық
өндіріс қаржысынан және құнды тұтынуға қызмет ететін
өндірістік емес сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы
ол ұлттық шаруашылықтың салалары, аумақтар, экономиканың секторлары,
қоғамдық қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге
арналған;
3) қоғамдық өнімдің оның тауар нысанындағы қозғалысымен тікелей
байланысты емес құнды бөліністің стадиясын білдіреді және одан
белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық
өндірісте де, өндірістік емес сферада да тауар-ақша қатынастарымен
тығыз тоқайласып жатады.
Мемлекеттік бюджет, кез келген басқа экономикалық категория
сияқты, өндірістік қатынастарды білдіреді және оларға сәйкес
келетін нақты материалдық - заттай түрінде болады: бюджет
қатынастары мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорында – бюджеттік
қорында затталынады.
Мемлекеттің бюджеттің сан қырлы маңызын ескере отырып, оны
тек экономикалық категория және мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қоры ретінде ғана емес, сонымен бірге негізгі қаржы жоспары,
әлеуметтік-экономикалық процестерді реттеу механизмінің жиынтық ұғымы
ретінде қарауға болады. Мәселен, мемлекеттің бюджетте қоғамдағы
барлық экономикалық процестер бейнеленетіндіктен, сондай-ақ барлық
негізгі қаржы институттары – салықтар, мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік
кредит, мемлекеттік қарыздар және т.б. өзінің шоғырланған
көрінісін табатындықтан бюджет мемлекеттің негізгі қаржы жоспары
ретінде сипатталады. Бюджеттің негізгі қаржы жоспары деп мойындау
оның ұлттық табысты қайта бөлудегі маңызды орнын, қаржы
жоспарларының жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай-ақ қоғамдық
ұдайы өндірістегі айрықша рөлін айқындайды. Негізгі қаржы жоспары
мемлекеттің қаржылық қызметінің жемісі болып табылады. Елдің
негізгі қаржы жоспарының көрсеткіштері республика Парламентінің жыл
сайын қабылдайтын Республикалық бюджет туралы заңына сәйкес
сөзсіз орындауға жатады.
Бюджеттік қор – бұл қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың құндық
бөліністің белгілі стадияларын өткен және ұлғаймалы ұдайы өндіріс,
халыққа әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету, қорғаныс және басқару
жөніндегі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін
бөлігі қозғалысының объективті шарттасылған экономикалық нысаны.
Бюджеттік қордың қалыптасуы мен пайдаланылуы құнды бөлу және
қайта бөлумен байланысты оның қозғалыс процесін білдіреді.
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты
механизмдерінің бірі. Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған
ақша қорын жасау мен пайдаланудың нысандары мен әдістерінің жиынтығы
болып табылатын бюджеттік механизм арқылы ықпал етеді. Жалпы
экономикаға ықпал етудің құралы ретінде бюджеттің рөлі осында
көрінеді. Экономиканы реттеу орталықтандырылған ақша қорының сандық
көлемін анықтау, оны жасау мен бөлудің нысандары мен әдістерін
реттеу, бюджеттің атқарылу процесінде қаржы ресурстарын қайта
бөлу жолымен жүзеге асырылады.

2. Бюджет жүйесі және бюджет құрылысы

Мемлекеттік органдардың өздерінің функцияларын орындаушы үшін
басқарудың барлық деңгейлерінде тиісті қаржы базасы болуы тиіс.
Осы мақсатпен әр елде аймақтардың шаруашылығын, әлеуметтік
сферасын, әрбір әкімшілік – аумақтық бірліктерді абаттандыруды,
заң шығарушы билікті, басқару аппаратын ұстауды және басқа
шараларды қаржыландыру үшін олардың ақша ресурстарын
жұмылдыруды қамтамасыз ететін бюджеттер тармақтарының желісі
құрылады. Бюджеттердің жекелеген түрлерінің кірістері мен шығындарын
қалыптастыру, оларды теңестіру процесінде заңмен реттеліп
отыратын белгілі бір қаржылық өзара қарым-қатынастар пайда
болды. Өзара элементтердің барлығы – бюджет жүйесін ұйымдастыру мен
құрудың қағидаттары, оның буындарының өзара қатынастары мен
байланысының ұйымдық нысандары, бюджет құқықтарының жиынтығы –
бюджет құрылысын құрайды.
Бюджет құрылысында басты орынды бюджет жүйесі алады, ол
экономикалық қатынастарға және құқықтық нормаларға негізделген
түрлі деңгейлер бюджеттерінің, сонымен бірге бюджет процессі
мен қатынастарының жиынтығын білдіреді. Әр түрлі елдердің бюджет
жүйелері өзінің құрылымы, бюджеттердің жекеленген түрлерінің
саны жағынан түрліше болып келеді, өйткені олардың аумақтық
құрылысы мен аумақтық бөлінісіне байланысты болады.
Бюджет жүйесінің құрамы елдің ұлттық-мемлекеттік құрылымымен
анықталады. Мемлекеттің федеративтік және унитарлық құрылымы болуы
мүмкін.
Федеративтік мемлекеттерде бюджет жүйесі үш буыннан тұрады:
• мемлекеттік бюджет немесе федералдық бюджет немесе орталық
мемлекеттің бюджеті;
• федерация мүшелерінің бюджеттері (АҚШ-та - штаттардың, ГФР-да -
жерлердің (ландтардың), Канадада - провинциялардың, Ресейде –
федерация субъектілерінің бюджеттері);
• жергілікті бюджеттер.
Унитарлық (біркелкі) мемлекеттерде екі буынды бюджет жүйесі
қолданылады: орталық (республикалық) бюджет және толып жатқан
жергілікті бюджеттер. Екі жағдайда да бюджеттердің оқшаулану мен
дербестігінің түрлі дәрежесі болуы мүмкін, бірақ, әдеттегідей,
әлеуметтік-экономикалық процестерді басқарушы орталықтандыру
деңгейіне байланысты төменгі бюджеттерге қатынасы бойынша белгілі
бір реттеуші рөл орталық бюджетте сақталады.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі құрылымының унитарлық
типімен анықалады, өйткені Қазақстан - федералдық емес, басқарудың
Президенттік нысаны және сайланатын Парламенті бар унитарлық
мемлекет.
Қазақстан Республикасында жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын
бекітілетін, атқарылатын және дербес болып табылатын мынадай
бюджеттер жұмыс істейді (сызбаны қараңыз):
• республикалық бюджет;
• облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың
люджеті;
• ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті;
Қазақстанда төтенше немесе соғыс жағдайында төтенше мемлекеттік
бюджеттің әзірленуі, бекітілуі және атқарылуы мүмкін.

Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі

1991 жылы Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі түбірлі
өзгерістерге ұшырады. Бұған дейін Қазақстанның мемлекеттік
бюджеті, басқа одақтас республикалардың мемлекеттік бюджеттері
сияқты, КСРО-ның мемлекеттік бюджетіне кірді, онда ел аумағының барлық
бюджеттері, соның ішінде ауылдық, және поселкалық бюджеттер де қамтылып
көрсетілді. Ол одақтық бюджеттен, 15 одақтас республиканың мемлекеттік
бюджеттерінен және мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бюджетінен
тұрды. Одақтық бюджетке 1970-1990 жж. мемлекеттік бюджет ресурстарының
жалпы ауқымының 52-50% тиді, оның 35% республикалардың республикалық
бюджеттерінің және 15% жергілікті бюджеттердің қарамағында болды.
Бюджет түсімдерінің сыныптамасы бюджет заңнамасына негізделген
барлық бюджеттерінің түсімдерін белгілі бір сыныптамалар бойынша
топтастыру болып табылады. Бюджет түсімдері сыныптамасының
топтамасы санаттан, сыныптан, ішкі сыныптан және ерекшеліктен
тұрады. Санаттар түсімдерді экономикалық белгілері бойынша
топтастыру болып табылады. Сыныптар мен ішкі сыныптар түсімдерді
олардың көздері мен түрлері бойынша топтастырады. Ерекшелік
бюджетке төленетін төлем немесе түсім түрін айқындайды.
Бюджет шығыстарының функциялық сыныптамасы барлық деңгейлекр
бюджетінің шығыстарын топтастыру болып табылады, ол мемлекеттік
функцияларының орындалуын, республикада мемлекеттік саясаттың
жүзеге асырылуын қамтып көрсететін функциялық және ведомостволық
белгілер бойынша бюджет қаражаттарының жұмсалу бағыттарын
анықтайды.

3. Мемлекетті басқарудың бюджеттік бағдарламалары

Экономикалық нәтижелерге қарай бюджеттік бағдарламалар былайша
ажыратылады:
• ағымдағы бюджеттік бағдарламалар, олар тұрақты сипаты бар
немесе дамудың бюджеттік бағдармаларына жатпайтын біржолғы
шаралар өткізуді көздейтін заңнамалық актілерге сәйкес
мемлекеттік басқарудың функциялары мен мемлекет
міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз етуге бағытталады;
• дамудың бюджеттік бағдарламалары, олар бюджеттік инвестицияларды
жүзеге асыруға бағытталады.
Белгілі бір функцияларды атқаратын мемлекеттік басқару деңгейіне
қарай бюджеттік бағдарламалар республикалық бюджетте бекітілетін
республикалық және жергілікті бюджеттік бағдарламаларға бөлінеді.
Жүзеге асыру тәсіліне қарай бюджеттік бағдарламалар бір әкімші
жүзеге асыратын жеке-дара бюджеттік бағдарламалар және бюджеттік
бағдарламалардың бір әкімшісі бойынша бюджетте бекітілетін және
бюджеттік бағдарламалардың түрлі әкімшілері арасында қаржы жылы
ішінде бөлінетін бюджеттік бағдарламалар болып бөлінеді.
Бюджеттік ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік бюджет. Мемлекеттік қарыз
Мемлекеттік бюджет
Мемлекеттік бюджет және бюджет жүйесі
Мемлекеттік бюджет қалыптасуындағы мемлекеттік баж
Мемлекеттік бюджет ұғымы
Мемлекеттiк бюджет жайлы ақпарат
Мемлекеттік бюджет жүйесі
Мемлекеттік бюджет кірістері
Мемлекеттiк бюджет жайында
Мемлекеттік бюджет туралы ақпарат
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь