Мемлекеттік кредит және мемлекеттік борыш


Жоспар:

I.Кіріспе. Мемлекттік кредиттің мәні .

II.Негізгі бөлім.

1. Мемлекеттік кредиттің нысандары мен әдістері.

2. Халықаралық мемлекеттік кредит.

3.Мемлекеттік борыш және оны басқару.

III. Қорытынды
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш .
1.Мемлекеттік кредиттің мәні

Мемлекетпен муниципалдық құрылымдардың (жергілікті атқарушы органдардың)қарамағында елдің заңи және жеке тұлғалардың бос ақша қаражаттары, да,сонымен бірге,басқа елдердің (үкіметтердің,қаржы-кредит мекемелерінің)және халықаралық қаржы-кредит институттарының ресурстары да несие капиталы ретінде уақытша пайдалануға жұмылдыру үшін және бюджет тапшылығы проблемаларын шешу үшін тартылуы мүмкін. Оларды алудың бастр әдісі мемлекеттік кредит болып табылады.
Мемлекеттік кредит – жылпы мемлекетттік қаржының басты буындарының бірі және кредит қатынастарының жиынтығы, бұл қатынастарда мемлекет несиегердің де,қарыз алушының да, гаранттың да (қарыз алу үшін мемлекеттің кепілгерлігін білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін.
Мемлекеттік кредиттің ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың қайтарымдылығында, мерзімділігінде және ақылығында. Слайда, бұл қатынастарды банк несиесімен шатастыруға болмайды.
Мемлекеттік кредиттің жекеше кредиттен айырмашылығы:
Жекеше кредит Мемлекеттік кредит
1)өндірістік мұқтаждар үшін жұмылдырылады;
2)несие капиталы жұмылдырылады;
3)өтеу қосымша өнім немесе өндіріс процесінде пайда болатын құннан жүргізіледі;
4)капиталдың қолдану сферасын (өµндірістік сфераны)кеңейтеді. 1)өндірістік және өндірістік емес м мұқтаждар үшін жжұмылдырылады;
2)төлем және сатып Алу ќаражат- аттары жұмылдырылады;
3)өтеу бюджет кірістерінен (ннегізіне салықтық түсімдердің есебінен) жүргізіледі;
4)капиталды қолдану сферасын татарылтады.
Мемлекеттік кредиттің көмегімен жұмылдырылған қаражаттар көбінесе экономиканы қаржыландыруға бағытталатындықтан оның өндірістік сипаты болуы тиіс. Мемлекеттік кредит жөніндегі қатынастар мына негіздерде қаржы қатынастарына креді :
1.Мемлекеттік кредит жолымен жұмылдырылатын қаражаттар әр түрлі қажеттіліктерді - өндірістік,өндірістік емес, сол сияќты стратегиялық бағытталатын мемлекеттік қаржы ресурстары ретінде қаралады;
2.Алынған және берілген кредит тер үшін есеп айырысулар,олар үшін пайыздар төлеу бюджеттердің – үкіметтің қарыз алулары кезінде орталық (республикалық) немесе биліктің жергілікті органдарының қарыз алулары кезінде жергілікті бюджеттердің қаражаттары есебінен жүргізіледі. Бюджет кірістерінің негізгі және тұрақты бөлігін салықтық түсімдер құрайтындықтан қарыздар арқылы жұмылдырылатын қаражаттар “антиципацияландырылған салықтар”, яғни мерзімінен бұрын өндіріп алынған салықтар деп саналады.
Мемлекеттік кредит ақша қаражаттарын (оларды кейін қайтару шарттарында) байта бөлу функциясын орындайды. Бұл халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің уақытша бос ақша қаражаттарын шоғырландырумен байланысты. Бұл функцияда мемлекеттік кредит жинақ ақшаны ұйымдастыру нысандарының бірі болып табылады. Кредиттің көмегімен біршама азғантай, орташа жинақ ақша мемлекеттерде шоғырландырылады және оның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталады. Бұған халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың облигацияларын шығару, мемлекеттің бағалы қағаздарының басқа түрлерін (қазынашылық міндеттемелерді, қазынашылық бондарды,сертификаттарды)шығару арқылы қол жетеді. Бұл функція іс - әрекетінің объективті нәтижелері ұлғаймалы ұдайы өндірістің ауқымын арттыру және оның қарқынын тездету болып табылады.
Ағымдағы кезеңде пайдаланылатын қаражаттар несиегерге ондаған жылдардан кейін, яғни келешектегі ұрпақтардан өндіріп алынатын салықтар есебінен қайтарылуы мүмкін болғанда мемлекеттік кредиттің байта бөлгіштік функциясы сондай-ақ оның мерзімінен бұрын төлену қасиетінде көрінеді. Сөйтіп,келешектегі ұрпақтардың қаражаттарын бүгінгілердің пайдасына байта бөлуге қол жетеді (“уақытқа қарай байта бөлу”).
Мемлекеттік кредиттің екінші функциясы- реттеуші функциясы. Бірінші кезекте мемлекет несиелік пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді : несие капиталының рыногында қаржыгер бола отырып, ол бұл капиталға деген сұранымды арттырады, мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы артады. Сөйтіп, мемлекет бұл рыноктағы бәсекеге араласады, одан жеке инвесторларды ығыстырады (“ығыстыру әсері”).Бұл олардың бизнестің белгілі бір түрлерін инвестициялауын шектеуді тудырады.Бір мезгілде мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу кезінде айналыстағы ақшаның (қолма-қол ақшаның және қолма-қолсыз ақшаның)қысқаруына жеткізеді,мұның өзі ақша эмиссиясының зардаптарын жою үшін тиімді болуы мүмкін.
Мемлекеттік кредит рөлі халықтың,кәсіпорындардың, ұйымдардың уақытша бос қаражаттарын жұмылдырудағы мүмкіндіктердің және олардың мемлекеттің кезек күттірмей мұқтаждарын қаржыландыруға бағыттауға саяды.
Мемлекеттік кредит түрлері бойынша ішкі, сыртқы,шартты болып ажыратылады (17.1 сызбаны қараңыз).
Ішкі кредитте мемлекеттік кредит қатынастары Жан-жақты тұрғыда:қарызгер кезінде де, несиегер ретінде де елдегі үкіметтің, биліктің жергілікті органдарының,кәсіпорындадың, ұйымдардың және халықтың арасында пайда болады.
Халықаралық кредитте қатынастарға бір жағынан, үкімет, биліктің жергілікті органдарды,екінші жағынан басқа мемлекеттердің үкіметтері, банктері,компаниялары, сон дай-ақ халықаралық қаржы-банк ұйымдары араласады. Кредит Беруні тарап мемлекет-донор немесе ұйым-донор, ал кредит алушы ел реципиент-ел деп аталады.
Шартты мемлекеттік кредит отанды қарызгерлер: кәсіпорындар, ұйымдар, фирмалар, жергілікті билік органдары алған қарыздарының басқа елдердің несиегерлеріне берілген кепілдіктер бойынша үкіметтің міндеттемелері ретінде болады. Қарыз шарттары орындалмаған жағдайда үкімет отандық қарызгердің
Пайдаланылѓан єдебиеттер:



1.Ильясов К.К., Ќ±лпыбаев С. “Ќаржы” Оќулыќ – Алматы – 2003 ж. 543 бет.


2.Ќ±лпыбаев С. “Ќаржы” Оќу ќ±ралы-Алматы-Мерей,2000-154 бет.


3.Ќ±лпыбаев С., Баязитова Ш., Баязитова А. “Ќаржы теориясы”. Оќу ќ±ралы – Алматы. Мерей, 2001-176 бет.


4."Финансы" учебные пособие. Москва статистика.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Таќырыбы: Мемлекеттік кредит жєне мемлекеттік борыш.

ЖОСПАР:

I.Кіріспе. Мемлекттік кредиттіњ мєні .

II.Негізгі бµлім.

1. Мемлекеттік кредиттіњ нысандары мен єдістері.

2. Халыќаралыќ мемлекеттік кредит.

3.Мемлекеттік борыш жєне оны басќару.

III.Ќорытынды

МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ ПЕН МЕМЛЕКЕТТІК БОРЫШ .
1.МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТТІҢ МӘНІ

МЕМЛЕКЕТПЕН МУНИЦИПАЛДЫҚ ҚҰРЫЛЫМДАРДЫҢ (ЖЕРГІЛІКТІ АТҚАРУШЫ
ОРГАНДАРДЫҢ)ҚАРАМАҒЫНДА ЕЛДІҢ ЗАҢИ ЖӘНЕ ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ БОС АҚША
ҚАРАЖАТТАРЫ, ДА,СОНЫМЕН БІРГЕ,БАСҚА ЕЛДЕРДІҢ (ҮКІМЕТТЕРДІҢ,ҚАРЖЫ-КРЕДИТ
МЕКЕМЕЛЕРІНІҢ)ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ-КРЕДИТ ИНСТИТУТТАРЫНЫҢ РЕСУРСТАРЫ ДА
НЕСИЕ КАПИТАЛЫ РЕТІНДЕ УАҚЫТША ПАЙДАЛАНУҒА ЖҰМЫЛДЫРУ ҮШІН ЖӘНЕ БЮДЖЕТ
ТАПШЫЛЫҒЫ ПРОБЛЕМАЛАРЫН ШЕШУ ҮШІН ТАРТЫЛУЫ МҮМКІН. ОЛАРДЫ АЛУДЫҢ БАСТР
ӘДІСІ МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ.
Мемлекеттік кредит – жылпы мемлекетттік қаржының басты буындарының бірі
және кредит қатынастарының жиынтығы, бұл қатынастарда мемлекет несиегердің
де,қарыз алушының да, гаранттың да (қарыз алу үшін мемлекеттің
кепілгерлігін білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін.
Мемлекеттік кредиттің ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың
қайтарымдылығында, мерзімділігінде және ақылығында. Слайда, бұл
қатынастарды банк несиесімен шатастыруға болмайды.
Мемлекеттік кредиттің жекеше кредиттен айырмашылығы:
Жекеше кредит Мемлекеттік кредит
1)өндірістік мұқтаждар үшін 1)өндірістік және өндірістік емес
жұмылдырылады; м мұқтаждар үшін жжұмылдырылады;
2)несие капиталы жұмылдырылады; 2)төлем және сатып Алу ќаражат-
3)өтеу қосымша өнім немесе өндіріс аттары жұмылдырылады;
процесінде пайда болатын құннан 3)өтеу бюджет кірістерінен
жүргізіледі; (ннегізіне салықтық түсімдердің
4)капиталдың қолдану сферасын есебінен) жүргізіледі;
(өµндірістік сфераны)кеңейтеді. 4)капиталды қолдану сферасын
татарылтады.

Мемлекеттік кредиттің көмегімен жұмылдырылған қаражаттар көбінесе
экономиканы қаржыландыруға бағытталатындықтан оның өндірістік сипаты
болуы тиіс. Мемлекеттік кредит жөніндегі қатынастар мына негіздерде қаржы
қатынастарына креді :
1.Мемлекеттік кредит жолымен жұмылдырылатын қаражаттар әр түрлі
қажеттіліктерді - өндірістік,өндірістік емес, сол сияќты стратегиялық
бағытталатын мемлекеттік қаржы ресурстары ретінде қаралады;
2.АЛЫНҒАН ЖӘНЕ БЕРІЛГЕН КРЕДИТ ТЕР ҮШІН ЕСЕП АЙЫРЫСУЛАР,ОЛАР ҮШІН ПАЙЫЗДАР
ТӨЛЕУ БЮДЖЕТТЕРДІҢ – ҮКІМЕТТІҢ ҚАРЫЗ АЛУЛАРЫ КЕЗІНДЕ ОРТАЛЫҚ
(РЕСПУБЛИКАЛЫҚ) НЕМЕСЕ БИЛІКТІҢ ЖЕРГІЛІКТІ ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚАРЫЗ АЛУЛАРЫ
КЕЗІНДЕ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТЕРДІҢ ҚАРАЖАТТАРЫ ЕСЕБІНЕН ЖҮРГІЗІЛЕДІ. БЮДЖЕТ
КІРІСТЕРІНІҢ НЕГІЗГІ ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫ БӨЛІГІН САЛЫҚТЫҚ ТҮСІМДЕР ҚҰРАЙТЫНДЫҚТАН
ҚАРЫЗДАР АРҚЫЛЫ ЖҰМЫЛДЫРЫЛАТЫН ҚАРАЖАТТАР “АНТИЦИПАЦИЯЛАНДЫРЫЛҒАН
САЛЫҚТАР”, ЯҒНИ МЕРЗІМІНЕН БҰРЫН ӨНДІРІП АЛЫНҒАН САЛЫҚТАР ДЕП САНАЛАДЫ.
МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫН (ОЛАРДЫ КЕЙІН ҚАЙТАРУ ШАРТТАРЫНДА)
БАЙТА БӨЛУ ФУНКЦИЯСЫН ОРЫНДАЙДЫ. БҰЛ ХАЛЫҚТЫҢ, ШАРУАШЫЛЫҚ ЖҮРГІЗУШІ
СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ УАҚЫТША БОС АҚША ҚАРАЖАТТАРЫН ШОҒЫРЛАНДЫРУМЕН БАЙЛАНЫСТЫ.
БҰЛ ФУНКЦИЯДА МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ ЖИНАҚ АҚШАНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ НЫСАНДАРЫНЫҢ БІРІ
БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ. КРЕДИТТІҢ КӨМЕГІМЕН БІРШАМА АЗҒАНТАЙ, ОРТАША ЖИНАҚ АҚША
МЕМЛЕКЕТТЕРДЕ ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛАДЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІН ҚАРЖЫЛАНДЫРУҒА
БАҒЫТТАЛАДЫ. БҰҒАН ХАЛЫҚТЫҢ, ШАРУАШЫЛЫҚ ЖҮРГІЗУШІ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ АРАСЫНДА
ОРНАЛАСТЫРЫЛАТЫН МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗДАРДЫҢ ОБЛИГАЦИЯЛАРЫН ШЫҒАРУ, МЕМЛЕКЕТТІҢ
БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРЫНЫҢ БАСҚА ТҮРЛЕРІН (ҚАЗЫНАШЫЛЫҚ МІНДЕТТЕМЕЛЕРДІ,
ҚАЗЫНАШЫЛЫҚ БОНДАРДЫ,СЕРТИФИКАТТАРДЫ)ШЫҒАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛ ЖЕТЕДІ. БҰЛ ФУНКЦІЯ
ІС - ӘРЕКЕТІНІҢ ОБЪЕКТИВТІ НӘТИЖЕЛЕРІ ҰЛҒАЙМАЛЫ ҰДАЙЫ ӨНДІРІСТІҢ АУҚЫМЫН
АРТТЫРУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАРҚЫНЫН ТЕЗДЕТУ БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ.
АҒЫМДАҒЫ КЕЗЕҢДЕ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН ҚАРАЖАТТАР НЕСИЕГЕРГЕ ОНДАҒАН ЖЫЛДАРДАН
КЕЙІН, ЯҒНИ КЕЛЕШЕКТЕГІ ҰРПАҚТАРДАН ӨНДІРІП АЛЫНАТЫН САЛЫҚТАР ЕСЕБІНЕН
ҚАЙТАРЫЛУЫ МҮМКІН БОЛҒАНДА МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТТІҢ БАЙТА БӨЛГІШТІК ФУНКЦИЯСЫ
СОНДАЙ-АҚ ОНЫҢ МЕРЗІМІНЕН БҰРЫН ТӨЛЕНУ ҚАСИЕТІНДЕ КӨРІНЕДІ.
СӨЙТІП,КЕЛЕШЕКТЕГІ ҰРПАҚТАРДЫҢ ҚАРАЖАТТАРЫН БҮГІНГІЛЕРДІҢ ПАЙДАСЫНА БАЙТА
БӨЛУГЕ ҚОЛ ЖЕТЕДІ (“УАҚЫТҚА ҚАРАЙ БАЙТА БӨЛУ”).
МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТТІҢ ЕКІНШІ ФУНКЦИЯСЫ- РЕТТЕУШІ ФУНКЦИЯСЫ. БІРІНШІ
КЕЗЕКТЕ МЕМЛЕКЕТ НЕСИЕЛІК ПАЙЫЗДЫҢ МӨЛШЕРІНЕ ЫҚПАЛ ЖАСАЙ ОТЫРЫП, АҚША
АҒЫНДАРЫН РЕТТЕЙДІ : НЕСИЕ КАПИТАЛЫНЫҢ РЫНОГЫНДА ҚАРЖЫГЕР БОЛА ОТЫРЫП, ОЛ
БҰЛ КАПИТАЛҒА ДЕГЕН СҰРАНЫМДЫ АРТТЫРАДЫ, МҰНЫҢ НӘТИЖЕСІНДЕ НЕСИЕ
КАПИТАЛЫНЫҢ НОРМАСЫ АРТАДЫ. СӨЙТІП, МЕМЛЕКЕТ БҰЛ РЫНОКТАҒЫ БӘСЕКЕГЕ
АРАЛАСАДЫ, ОДАН ЖЕКЕ ИНВЕСТОРЛАРДЫ ЫҒЫСТЫРАДЫ (“ЫҒЫСТЫРУ ӘСЕРІ”).БҰЛ
ОЛАРДЫҢ БИЗНЕСТІҢ БЕЛГІЛІ БІР ТҮРЛЕРІН ИНВЕСТИЦИЯЛАУЫН ШЕКТЕУДІ
ТУДЫРАДЫ.БІР МЕЗГІЛДЕ МЕМЛЕКЕТТІҢ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРЫН САТЫП АЛУ КЕЗІНДЕ
АЙНАЛЫСТАҒЫ АҚШАНЫҢ (ҚОЛМА-ҚОЛ АҚШАНЫҢ ЖӘНЕ ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ
АҚШАНЫҢ)ҚЫСҚАРУЫНА ЖЕТКІЗЕДІ,МҰНЫҢ ӨЗІ АҚША ЭМИССИЯСЫНЫҢ ЗАРДАПТАРЫН ЖОЮ
ҮШІН ТИІМДІ БОЛУЫ МҮМКІН.
МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ РӨЛІ ХАЛЫҚТЫҢ,КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ, ҰЙЫМДАРДЫҢ УАҚЫТША БОС
ҚАРАЖАТТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУДАҒЫ МҮМКІНДІКТЕРДІҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МЕМЛЕКЕТТІҢ КЕЗЕК
КҮТТІРМЕЙ МҰҚТАЖДАРЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУҒА БАҒЫТТАУҒА САЯДЫ.
МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ ТҮРЛЕРІ БОЙЫНША ІШКІ, СЫРТҚЫ,ШАРТТЫ БОЛЫП АЖЫРАТЫЛАДЫ
(17.1 СЫЗБАНЫ ҚАРАҢЫЗ).
ІШКІ КРЕДИТТЕ МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ ҚАТЫНАСТАРЫ ЖАН-ЖАҚТЫ ТҰРҒЫДА:ҚАРЫЗГЕР
КЕЗІНДЕ ДЕ, НЕСИЕГЕР РЕТІНДЕ ДЕ ЕЛДЕГІ ҮКІМЕТТІҢ, БИЛІКТІҢ ЖЕРГІЛІКТІ
ОРГАНДАРЫНЫҢ,КӘСІПОРЫНДАДЫҢ, ҰЙЫМДАРДЫҢ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ АРАСЫНДА ПАЙДА
БОЛАДЫ.
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КРЕДИТТЕ ҚАТЫНАСТАРҒА БІР ЖАҒЫНАН, ҮКІМЕТ, БИЛІКТІҢ ЖЕРГІЛІКТІ
ОРГАНДАРДЫ,ЕКІНШІ ЖАҒЫНАН БАСҚА МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ҮКІМЕТТЕРІ,
БАНКТЕРІ,КОМПАНИЯЛАРЫ, СОН ДАЙ-АҚ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ-БАНК ҰЙЫМДАРЫ
АРАЛАСАДЫ. КРЕДИТ БЕРУНІ ТАРАП МЕМЛЕКЕТ-ДОНОР НЕМЕСЕ ҰЙЫМ-ДОНОР, АЛ КРЕДИТ
АЛУШЫ ЕЛ РЕЦИПИЕНТ-ЕЛ ДЕП АТАЛАДЫ.
ШАРТТЫ МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТ ОТАНДЫ ҚАРЫЗГЕРЛЕР: КӘСІПОРЫНДАР, ҰЙЫМДАР,
ФИРМАЛАР, ЖЕРГІЛІКТІ БИЛІК ОРГАНДАРЫ АЛҒАН ҚАРЫЗДАРЫНЫҢ БАСҚА ЕЛДЕРДІҢ
НЕСИЕГЕРЛЕРІНЕ БЕРІЛГЕН КЕПІЛДІКТЕР БОЙЫНША ҮКІМЕТТІҢ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІ
РЕТІНДЕ БОЛАДЫ. ҚАРЫЗ ШАРТТАРЫ ОРЫНДАЛМАҒАН ЖАҒДАЙДА ҮКІМЕТ ОТАНДЫҚ
ҚАРЫЗГЕРДІҢ УАҚЫТЫ КЕЛГЕН МІНДЕТТЕМЕЛЕРІ БОЙЫНША ҚАРЫЗГЕРДІҢ МҮЛКІНЕН
НЕМЕСЕ БАСҚА АКТИВТЕРІНЕН БЮДЖЕТ ҚАРАЖАТТАРЫ ЕСЕБІНЕН ҚАРЫЗДЫҢ СОМАСЫН
ТӨЛЕЙДІ.
МЕМЛЕКЕТ ҚАРЫЗ АЛУШЫ РЕТІНДЕ ҒАНА ЕМЕС, СОНЫМЕН БІРГЕ НЕСИЕГЕР РЕТІНДЕ ДЕ
БОЛА АЛАДЫ.
МЕМЛЕКЕТТІК НЕСИЕЛЕНДІРУДІҢ НЕГІЗГІ СФЕРАСЫ – КҮРДЕЛІ ЖҰМСАЛЫМДАР: БАСЫМ
ӨНДІРІСТЕРДІ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ; ТҰРҒЫН-ҮЙ ҚҰРЫЛЫСЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ; ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМ САЛАЛАРЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ.
НЕСИЕ КАПИТАЛЫ РОНОГЫНДА МЕМЛЕКЕТ ГАРАНТ РЕТІНДЕ БОЛА АЛАДЫ. ТӨЛЕМДЕРДІҢ
КІДІРІСІ БОЙЫНША ТӘУЕКЕЛДІКТЕР; БАНКРОТТЫҚ; САЯСИ ЖӘНЕ БАСҚА ДА СЕБЕПТЕР
ЖАҒДАЙЫНДА БҰЛ МЕМЛЕКЕТТІК НЕСИЛЕНДІРУДІҢ ЕРЕКШЕ НЫСАНЫ.
МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТТІҢ КӨЗДЕРІ – КӘСІПОРЫНДАРДА, БАНКТЕРДЕ, ЗЕЙНЕТАҚЫ
ҚОРЛАРЫНДА, САҚТЫҚ ҚОРЛАРЫНДА, ХАЛЫҚТА ПАЙДА БОЛАТЫН БОС ҚАРАЖАТТАР.
МЕМЛЕКЕТ КРЕДИТ РЕСУРСТАРЫН:
1)БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ;
2)ҰЛТТАНДЫРЫЛҒАН ЖӘНЕ АР АЛАС КӘСІПОРЫНДАРҒА ЖҰМСАЛАТЫН КҮРДЕЛІ
ЖҰМСАЛЫМДАРДЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ;
3)БИЛІКТІҢ ЖЕРГІЛІКТІ ОРГАНДАРЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ОРГАНДАРЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ;
4)ЕЛДІҢ АҚША АЙНАЛЫСЫН РЕТТЕУ ҮШІН ПАЙДАЛАНАДЫ.
ПО2. МЕМЛЕКЕТТІК КРЕДИТТІҢ НЫСАНДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ.
Ішкі кредиттік нысандары:
1)мемлекеттік қарыздар шығару;
2)коммерциялық банктердегі халықтың салымдарының бір бөлігін мемлекеттік
қарыздарға айналдыру;
3)қазынашылық несиелер;
Мемлекеттік кредиттің негізгі нысаны кредит қатынастары болып көрінетін
мемлекеттік қарыздар болып табылады, бұл қатынастарда мемлекет негізінде
қарызгер ретінде болады.
Мемлекеттік қарыздар – нәтижесінде мемлекет белгілі бір мерзімге және
белгілі бір ақыға ақша қаражаттарының белгілі бір сомаларын алатын
мемлекет пен заңи және жеке тұлғалар арасындағы қарыз қатынастары.
Қарыздардың салықтан айырмашылығы:
Қарыздар Салықтар
1)ерікті сипаты; 1)мәжбүрлеме сипаттама;
2)мәжбүрлеудің бүркемелі нысаны 2)мәжбүрлеудің анық нысаны

Қарыздар өтеу мезгілі, орны, орналастыру әдістері, қарыз
валютасы,эмитенттер, табыстылық түрлері бойынша ажыратылады.Өтеу мезгілі
бойынша:қысқа мерзімді (бір жылға дейін), орта мерзімді (1жылдан 5жылға
дейін),ұзақ мерзімді (5жылдан жоғары)болып ажыратылады.Орналастыру орны
бойынша қарыздар ішкі және сыртқы қарыздар болып бөлінеді. Ішкі қарыздардың
облигацияларын шетел азаматтары мен қоғамдар сатып алады. Орналастыру
әдісі бойынша: ер кін айналатын, жазылу бойынша орналастыру және
мәжбүрлеме қарыздар болып ажыратылады.Мемлекеттік қарыздар, әдеттегідей
ақша нысандарында шығарылады, бірақ қажет болғанда затай нысаны да болады.
Эмитенттке қарай қарыздар үкіметтің қарыздарына және биліктің жергілікті
органдарының қарыздарына (муниципалдық қарыздарға ) ажыратылады.
Табыстылық түрлері бойынша қарыздар пайыздық (қарыз иелері жыл сайын тең
үлеспен бекітілген мөлшерлеме бойынша тұрлаулы табыс алады); ұтыс немесе
лотереялық (табыс облигацияларының өтеу тиражы немесе ұтыс тиражы шыққанда
төленеді)қарыздар болуы мүмкін.
Дербестікке ие болғаннан кейін Қазақстан Республикасында меншікті ішкі
қарыздарды қолдануды басталады. 1992жылы республіка үкіметі Мемлекеттік
ішкі қарыз шығарды, ол кәсіпорындар мен ұйымдар арасында таратылды. Сол
жылы айналысқа 20жылға есептелінген Қазақстан Республикасының мемлекеттік
ішкі ұтыс қарызының бондары шығарылды. Қарыздар бойынша ұтыстар жыл сайын
25, 50, 500 мың теңге көлемінде 4 рет ойналады.
1996 жылы Қазақстан Республикасында резидент және бейрезидент-заңи және
жеке тұлғалар арасында номиналы 1000 теңгеге, айналым мерзімі 364 күнге
тең мемлекеттік бағалы қағаздар болып табылатын Мемлекеттік ішкі қарызының
ұлттық жинақ облигациялары таратылды. Ұлттық жинақ облигацияларына жүзбелі
табыстық пайыздары есептеліп , олар тоқсан сайын төленіп тұрады.
“Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарыз алу және бореш туралы”
Қазақстан Республикасының заңына, Бюджет кодексіне сәйкес қарыз алудың
мынандай түрлерін атауға болады: мемлекеттік қарыз алу және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу .
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарыз алуды Қазақстан
Республикасының Үкіметі, Ұлттық банкі және жергілікті атқарушы органдары
жүзеге асырады.
Үкіметтің қарыз алуы республикалық бюджеттің тапшылығын қаржыландыру
мақсатында, Ұлттық банктің қарыз алуы төлем балансын қолдау және Ұлттық
банктің алтын-валюта активтерін толықтыру мақсатында, сон дай-ақ елдегі
жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатымен айқындалатын басқа да
мақсаттарында жүзеге асырылады. Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік
қарыз алуы аймақтық инвестициялық бағдарламаларды қаржыландыруға
байланысты жергілікті бюджеттің тапшылығын жабу мақсатында жүзеге
асырылады.
Мемлекеттік қарыздардың мынандай түрлері мен нысандары болады:
1.Қарызгерге қатысы бойынша:
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыздары;
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қарыздары;
Жергілікті атқарушы органдарының қарыздары болып бөлінеді.
2.Несие капиталының рыноктары бойынша:
сыртқы мемлекеттік қарыздар;
ішкі мемлекеттік қарыздар;
3.Қарыз алу нысаны бойынша :
мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар шығару;
қарыз шарттарын (келісімдерін)жасау болып бөлінеді.
4.Қолдану мерзімі бойынша мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар:
айналыс мерзімі 1жылға дейін,қысқа мерзімді;
айналыс мерзімі 1жылдан 5жылға дейін, орта мерзімді;
айналыс мерзімі 5жылдан астам, ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар құжаттық және құжатсыз нысанда (оны
ұстаушылар үшін тек қана құжаттық нысанда), номиналды және дисконтталған
құны бойынша,сыйақының бекітілген және бекітілмеген мөлшерлемесімен
шығарылуы мүмкін.
Қарыз туралы келіссөздер жүргізу,шарттарға қол қою тәртібін,оның атынан
эмиссияланатын мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды
шығару,орналастыру,айналысқа түсіру,өтеу және оларға қызмет көрсету
тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Мемлекеттің шығыстарын қаржыландыру үшін халықтың банктердегі салымдары
бойынша қалдықтарының бір бөлігін мемлекеттік қарыздарға айналдыру әдетте
жинақ банклері арқылы жүргізіледі және егер, олардың капиталы мемлекетке
жататын болса, онда депозиттерді пайдалану тәуекелдіктері бойынша мемлекет
жауап береді; жинақ банкінің (акцирнердің) капиталына мемлекет қатынасқан
жағдайда банк мекемелерінің (акционердің)пікірлеріне сәйкес тартылған
қаражаттарды тиімді пайдалану нұсқаларының проблемалары пайда болады.
Қазынашылық несиелер шаруашылық жүргізуші субъектілерге немесе бюджет
қаражаттары есебінен мемлекеттік билік пен басқару органдарының халыққа
қаржылық көмек көрсету жөніндегі ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекеттік кредиттің әдістері әр түрлі және баяндалған нысандарға сай
келеді. Мемлекеттік қарыздарда – бұл қаражаттарды тартудың және оларды
кейін қайтарудың амалдары,тәсілдері: олар қарыздарды шығарудың шарттарымен
анықталады: табыстылықты анықтаудың және табыс алудың әдістері,іс-қимылдың
мерзімі, орналастыру амалдары (облигацияларды, бондарды ер кін сатып алу
және сату ,жазылу, мәжбүрлеме орналастыру), өтеу амалы (облигациялар
бойынша ұтыстар, қордаланған пайыздық кірісі бар облтгацияларды төлеп
(сатып) алу, мерзімсіз қарыздарда – пайыздық кірісті дүркіндік төлеу).
Қарыздардағы әдістерге сон дай-ақ мемлекеттің борышын басқару әдістері де
жатады (ары қарай қараңыз:жаңғырту,мерзімді азарту,сәйкестендіру, байта
қаржыландыру).
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелерде (МҚМ-да)мыналар әдістер болып
табылады: дисконнтың мөлшері, кесіп тастау бағасы,көрсетулі құны бойынша
МҚМ-ды өтеу,өтеу мерзімі, аукциондарды өткізудің тәртібі (реті).
Мемлекеттік кредиттің нысандары кезінде – мемлекеттік банктердің
депозиттік ресурстарының қалдықтарын пайдалану кезінде мұндай қолданудың
шарттары әдістер болып табылады: мемлекеттің қаржы ресурстары ретінде
тартылатын ресурстарыдың үлесі, қайтару мерзімі,табыстылық нормасы. Елдің
орталық эмиссиялық банкісінің қаражаттарын тарту шарттары - әдістері ұқсас
болады, бұл әдістер мұндай қарыз алудың инфляциялық ықпалын азайтуы тиіс.
Мемлекеттік кредит тер нысанындағы әдістер кәдімгі банк кредитінің
әдістеріне ұқсас болып келеді.

3.Халықаралық мемлекеттік кредит
Өзінің шығындарын жабуға мемлекет шетелдік кредиттерді де тартады.Сыртқы
экономикалық байланыстардың қарқындап өсуі халықаралық мемлекеттің
кредиттің тез дамуына жеткізіп, соның негізінде сыртқы берешектердің
шапшаң өсуіне себеакер болып отыр. Мемлекеттер өзіне қажет қаржы
ресурстарын жұмылдыру үшін ұлттық шекарадан тысқары жерлердегі бос ақша
көздерін барған сайын балсенді пайдалануда.Компаниялар, банк тер, сон дай-
ақ, әр түрлі елдердің мемлекеттік органдары кредит мәмілелерінің
қатысушылары болып отыр.
Халықаралық мемлекеттік кредит – халықаралық экономикалық қатынастар
сферасында елдердің материалдық ресурстарының қозғалысы, мемлекеттік дүние
жүзілік қаржы рыногында борышкер немесе несиегер ретінде болатын
қатынастардың жиынтығы.Бұл қатынастар мемлекеттік сыртқы қарыздар нысанын
қабылдайды және ішкі қарыздар секілді олар да қайтарымдылық, мерзімділік
және ақылық жағдайында беріледі. Алынған сыртқы қарыздың соммасы
есептелген пайыздармен бірге елдің мемлекеттік борышына қосылады.
Мемлекеттік сыртқы қарыздар ақша және тауар нысанында беріледі. Несие
субъектісі мемлекеттік уәкілетті орган дар арқылы елдер болып саналады.
Халықаралық кредит – бірқатар елдер мемлекеттерінің, банктерінің , сондай-
ақ заңи және тұлғаларының басқа елдердің мемлекеттеріне, банктеріне және
өзге де заңи және жеке тұлғаларына берілетін қарыздары. Сыртқы экономикалық
байланыстардың дамуына байланысты халықаралық кредит сферасында мына валюта
– кредит ұйымдары барған сайын маңызды орын альп отыр: Халықарлық Валюта
Қоры, Халықаралық Қайта Құру және Даму Банкі және оның ұйымдары –
Дамудың Халықаралық Ассоциациясы, Инвестициялар Кепілдігінің Көпжақты
Агентігі, Халықаралық Қаржы Корпорациясы, Еуропа Қайта Құру және Даму
Банкі, Азия Даму Банкі, Ислам Даму Банкі және басқалары. Халықаралық Валюта
Қоры валюта бағамдарын реттеу нормаларын белгілеу және оларды сақтауға
бақылау жасау, қатысушы – елдер арасында валюталық шектеулерді жою, оларға
төлем баланстарын реттеу үшін қаражаттар беру арқылы халықаралық сауда мен
валюталық ынтымақтастыққа жәрдемдеседі.
Дүниежүзілік банк пен оның ұйымдары елдердің экономикалық дамуын оларға
техникалық көмек көрсету мен елдердің экономикалық әлеуметін іске асыруға
қабілетті жобалады қаржыландыру арқылы қолдап отырады.
Өзінің мәні жағынан халықаралық мемлекетттік кредит ұлғаймалы ұдайы
өндірісті қамтамасыз ету құралдарының бірі болып табылады, бірқатар
жағдайда дамушы елдерге экономикалық көмек көрсетудің құралы болып
саналады.
Халықаралық кредиттің қажеттгі экономикалық заңтардың бүкіл жиынтығымен
айқындалады.
Халықаралық кредиттің даму мына факторларға байланысты болады:
1)еңбектің халықаралық бөлінісі мен экономикалық бірігу;
2)өндірістің мамандандырылуы,қауымдасуы;
3)елдердің табиғи ресурстарымен және жұмыс күшімен әр түрлі қамтамасыз
етілуі;
4)жеке елдердің экономикалық дамуының біркелкі еместігін жеңіп шығудың
қажеттігі;
5)дамушы елдерге экономикалық көмек көрсетудің қажеттігі;
6)дамушы елдердің дамыған елдермен сауда – экономикалық ынтымақтастығы.
Халықаралық кредитке берілетін мемлекеттің кредит ресурстары:
1)қорланым қорларына жататын мемлекеттік бюджеттердің қаражаттарынан;
2)ұжымдық несие қорларынан (ұлттық және халықаралық банктердің мемшікті
және таралымды (тартылған)қаражаттары);
3)мемлекеттің кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржаттарынан тұрады.
Ақша нысанындағы халықаралық кредит ұлттық валюталарда және еркін
айырбаслымды валюталарда бері леді.
Халықаралық кредиттің пайдалану экономиканың дамуын тездетуге,
экономикалық дамудың деңгейлерін теңестіруге, сырты сауданың өсуіне,
экономикалық бірігуді тездетуге жәрдемдеседі.
Халықаралық кредиттің негізгі нысаны сыртќы ќарыздар болып табылады. Ќарыз
ќаражаттары сытќы сауда мємілелерін ж‰зеге асыру немесе экпорт пен
импортќа жєрдемдесу – сырќы сауданы несиелендіру ‰шін пайдаланылады.
Сыртќы сауданы несиелендіру кезінде кредиттерді беру, пайдалану жєне µтеу
елдердіњ тиісті баѓдарламалары мен бюджеттерінде ќарастырылады, м±ныњ µзі
оларѓа µздерініњ міндеттемелерін толыќ єрі бµгетсіз орындауына м‰мкіндік
береді.
Халықаралық кредит нысандарында экономикалыќ дамуды ќолдау маќсатымен
шетел мемлекеттері мен кµпжаќты ±йымдар беретін дамуѓа ресми кµмек
ерекшеленеді. Кµмек беру маќсаттарыныњ коммерциялыќ емес сипаты болады,
яѓни кµпжаќты валюта-кредит ±йымдары µздерініњ пайдасын барынша кµбейтуге
±мтылмайды,керісінше ќ±рылымдыќ жањѓыртуды жєне экономикалыќ µсуді
ќамтамасыз ететін сфераларды ќаржыландырады. Мысалы,Халыќаралыќ валюта
ќорыныњ кредиттері Ќазаќстанѓа макроэкономикалыќ т±раќтандырудыњ жєне
реформалыќ ќ±рылымдыќ реформалардыњ баѓдарламаларына, тењгеніњ баѓамын
ќолдауѓа беріледі, м±ныњ µзі басќа халыќаралыќ ±йымдар ќарыздарыныњ елге
т‰су шарттарыныњ бірі болып табылады.
Халыќаралыќ экономикалыќ ќатыеастар практикасында сондай-аќ, экспорттыќ
немесе “байланыстырылѓан кредиттер” нысаны ќолданылады. М±ндай кредиттерді
беру ќарызгер – елге наќтылы тауарларды сатып алуѓа берілетін кредит
олардыњ жеткізілімімен “байланыстырылады”. Єдетте байланыстырылѓан
кредиттер жењілдік жаѓдайда беріледі,м±ныњ µзі µз еліндегі жеткіліксіз
с±ранымды тауарларды басќа елдердіњ рыноктарында ќорѓаудыњ
ќажеттіліктерінен туады.
Экспорттыќ кредиттерді пайдаланудыњ елдіњ сауда балансына ыќпал жасайтын
зардабы болады. Ќосымша ќаржыландырудыњ есебінен импорт µседі, ал б±л
сауда балансыныњ тапшылыѓын тудырады немесе кµбейтуі м‰мкін. Б±дан басќа,
экпорттыќ кредиттер реципиент-елдегі экономикалыќ µсуге ыќпал
жасайды,µйткені, біріншіден, тиісті ќаражаттарды µндірістік сфераѓа салуѓа
м‰мкін болар еді жєне болашаќта аѓымдаѓы ќажеттіліктерді мезеттік
ќанаѓаттандырудыњ орнына табыс єкелер еді, екіншіден, импортталатын
тауарлар неѓ±рлым сапалы арзан тауарлар ретінде отандыќ тауарларды
ыѓыстырады немесе оларды µндіруді жаншиды.
Ќазіргі жаѓдайда жабдыќты, материалдарды, азыќ-т‰лікті сатып алу кезінде
дамыѓан елдерде сыртќы сауда ±йымдары мен сырќы экономикалыќ банк
контрактар мен келісімдер,соныњ ішінде µтемдік келісімдер негізінде б±л
елдердіњ банктері мен фирмаларынан алатын банк жєне коммерциялыќ
кредиттерді пайдаланады. ¤темдік келісімдер – б±л сырќы сауда
келісімдерініњ т‰рі, б±л келісімдер кезінде тауарды сатып алушы оныњ
ќ±нын басќа тауарлар жеткізілімімен тµлейді. ¤темдік
келісімдер,єдеттегідей, шетел банктерінен ±заќ мерзімді кредиттер алуды
ќарастырады, б±л кредиттердіњ есебінен шетелдік фирмаларѓа белгілі бір
объектіні салу ‰шін олардан сатып алынатын тауарлар тµленеді.
Жеткізілімніњ ќ±ны салынѓан объектілер µнімініњ экспорты есебінен
µтеледі.
Кредитті µтеу ќабілетін баѓалау ‰шін рейтинг агенттіктері елдіњ несие
рейтингін єзірлейді, б±л орайда мына аспектілерге назар аударылады:
1.Демократиялыќ саяси ж‰йені жасаудаѓы прогресс; м±ны демократиялыќ саяси
институттардыњ тиімділігі, шешімдер ќабылдау процесініњ
ашыќтыѓы,экономикалыќ реформаларды ж‰ргізуге саяси жолды ±стаушылыќ жєне
оларды практикалыќ ж‰зеге асыруѓа ќабілеттік деп т‰сінеді.
2.Ќаржылыќ т±раќтылыќќа жєне экономикалыќ µсуге жетудегі жетістіктер.
Олар µзіне мыналарды кірістіреді: фискалдыќ жєне монетарлыќ саясаттыњ
тиімділігі, ±лттыќ валютаныњ т±раќтылыѓы мен айырбасталымдылыѓы
кезіндеинфляцияныњ тµменгі дењгейін ±стап т±ру.
3.Нарыќтыќ экономикаѓа кµшудегі прогресс: экономикадаѓы жеке меншік
сектордыњ ролі (мемлекеттік секторды жекешелендірудіњ дєрежесі, жеке меншік
компаниялардыњ жетістіктері, кєсіпорындардыњ ќ±рылымын
µзгерту,корпорациялыќ баќылаудыњ тиімділігі, ќоѓамныњ салыќ салуѓа
ќатысындаѓы µзгерістер жєне тµлем тєртібі,экономикалыќ ќызметті ырыќтандыру
(баѓа белгілеудіњ еркіндігі, жања отандыќ жєне шетелдік компаниялар ‰шін
рыноктардыњ ашыќтыќ), ќаржы секторыныњ ахуалы (банк секторыныњ дамуы жєне
оны реттеу,ќаржы делдалдыѓыныњ дамуы, ќор рыногыныњ жєне банктік емес ќаржы
мекемелерініњ дамуы), нарыќтыќ институттардыњ дамулыѓы (тиімді
инфраќ±рылым мен зањнаманыњ болуы).
4.Сауда аѓындарын ќайта баѓдарлау.Экспорт пен импорттыњ µсу серпіні мен
ќ±рылымы, халыќаралыќ экономикалыќ сауда ±йымдарына ќатысу, ќаржыландырудыњ
кµзі ретіндегі шетелдік тура инвестициялардыњ рµлі,менеджменттіњ дењгейі,
технологияларды беру арќылы баѓаланады.
Соњѓы жылдары Ќазаќстан Республикасы шетелдерден едєуір кредиттер алды.
Сондыќтан валюта ќаражаттарын ±тымды, ‰німді ж±мсаудыњ мањызы арта т‰суде.
Олар бірінші кезекте т±тынуѓа арналѓан тауарларды шыѓаратын кєсіпорындарды
ќ±ру жєне жањѓырту жєне басым µндірістерді, яѓни экономиканы сауыќтыру ‰шін
белгіленген ќ±рылымдыќ саясатты ескере отырып дамыту ‰шін пайдаланылуы
тиіс.

17.4. Мемлекеттік борыш жєне оны басќару.
Мемлекеттік кредит ќызметініњ нєтижесінде мемлекеттік борыш т‰зіледі.
Мемлекеттік борыш – б±л алынѓан жєне белгілі бір к‰н µтелмеген мемлекеттік
ќарыздардыњ сомасы
(олар бойынша есептелген пайыздарды ќоса). Мемлекеттік борыш ±лѓаймалы
±дайы µндірісті жєне ќоѓамдыќ ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру ‰шін аќша
ресурстарын тарту нысандарыныњ бірі ретінде мемлекеттік ќарыздарды
пайдаланудан туады. Мемлекеттік борышты мемлекет мемлекеттік бюджеттіњ
ќаражаттары есебінен µтейді. Орналастыру рыногына, ќаѓаз валютасына жєне
басќа сипаттамаларына ќарай мемлекеттік борыш мемлекеттік сыртќы жєне ішкі
болып бµлінеді. Сондай-аќ к‰рделі жєне аѓымдаѓы мемлекеттік борыш болып
бµлінеді. К‰рделі мемлекеттік борыш деп мемлекеттіњ шыѓарылѓан жєне
µтелмеген борышќорлыќ міндеттемелерініњ б‰кіл сомасын (б±л міндеттемелер
бойынша есептелген пайыздарды ќоса) айтады. Аѓымдаѓы борыш – б±л
мемлекеттіњ барлыќ борышќорлыќ міндеттемелері бойынша несигерлерге табыс
тµлеу жєне мерзімі келген міндеттемелерді µтеу жµніндегі шыѓыстар.
Ќазаќстан Республикасында мемлекеттік борыш µз кезегінде тікелей
‡кіметтіњ,¦лттыќ банктіњ жєне ‡кіметтіњ кепілдігі уєдесін алѓан
кєсіпорындардыњ борышы болып бµлінеді. Егер, борышты несигерлердіњ т‰рлері
(типтері)бойынша µзара бќліске салсаќ кµбінесе Д‰ниеж‰зілік банкке,
Халыќаралыќ валюта ќорына жєне Ќазаќстандыќ экпортты ќаржыландыратын
±йымдарѓа ќарыз. Ќарыз алудыњ едєуір кµлемі жеке несиелерге де тиеді. Б±лар
кµбінесе Ќазаќстанныњ баѓалы ќаѓаздарын – ќазынашылыќ мінтеттемелерді,
¦лттыќ банктіњ шоттары мен еурооблигацияларын сатып алатын шетелдік жеке
жєне зањи ±йымдар. Орналастырылѓан еурооблигацияларды µтеу мемлекеттік
борышќа ќызмет кµрсетуге ж±мсалатын шыѓыстардыњ негізгі баптарыныњ бірі
болып отыр.
Мемлекеттік борыштыњ пайда болуыныњ µсуініњ себебі мемлекеттік бюджеттіњ
т±раќты тапшылыѓы болып табылады.
Экономикалыќ жаѓынан дамыѓан елдердіњ едєуір мемлекеттік ішкі борышы
болады. Алайда борыштыњ б±л т‰рініњ т‰зілуі себептеріндегі, єдістеріндегі
жєне ж±мыс істеу ерекшеліктеріндегі айырмашылыќ елеулі болады. Дамыѓан
елдерде мемлекеттік борыш жєне оны тудырѓан бюджет тапшылыќтары
экономикалыќ циклге экономиканы т±раќтандыру мен оны дамытулыњ
біріктірілген факторлары болып табылады. Халыќтан, корпорациялардан,
банктерден, басќа ќаржы жєне кредит мекемелерінен ќарызѓа алынѓан аќша
ќаражаттары µнімді пайдаланылады жєне аталѓан ќарызгерлердіњ активтері
ретінде ќаралады. Мемлекеттік борыш “±лттыњ µзіне µзі ќарызы” ретінде
ќаралады жєне ±лттыњ жиынтыќ байлыѓыныњ жалпы мµлшеріне єсер етпейді. Ішкі
борышты басќару жµніндегі пайыздарды тµлеу ќажеттігі т‰рінде оныњ белгілі
бір теріс зардаптары инвестицияларѓа немесе елдіњ экономикасын дамытуѓа
ќосымша ќаржы ресурстарын ж±мылдырудан болатын оњтайлы нєтижелермен
жабылады. Ішкі борыштыњ µсуі кезінде ±лттыќ табыс пен байлыќ кемімейді,
м±ныњ µзі, єрине, табыстардыњ ќайта бµлінісімен байланысты болатын бірќатар
келењсіз салаларды жоќќа шыѓармайды, олар мынаѓан сыйады:
1.Берешекті µтеу мен пайыздарды тµлеу бюджет ќаражаттарыныњ есебінен, яѓни
салыќ тµлеушілердіњ есебінен ж‰ргізіледі, сµйтіп, табыстар мемлекеттік
баѓалы ќаѓаздар иелеріне, єдеттегідей, ќрѓамныњ дєулетті жіктеріне аѓылады.
2. Салыќтарды кµбейту жолымен мемлекеттік борышты азайту жµніндегі
мемлекеттіњ іс-ќимылы кезінде макроэкономикалыќ тєуелдіктер ќосылады;
жиынтыќ с±ранымныњ ќысќаруы тепе-тењді таза ±лттыќ µнімніњ азаюына
±рындырады, кєсіпкерлер тарапына ќаражаттардыњ ж±мсалымына деген
ынталандырмалары тµмендейді, экономикаѓа ќаражаттарды инвестициялау
ќысќарады.
3.Жеке меншік кєсіпкерлердіњ “инвестицияларын ыѓыстыру” нєтижесі іс-
єрекет етеді. Бұл құбылыс мынадан туып отыр. Мемлекеттік бюджет тапшылығын
немесе борышты жабу мақсатымен неси рыногына шыға отырып, ақша рыногында
бәсекені күшейтеді, мұның нәтижесінде ақша капиталының пайыздық
мөлшермелері артады. Бұл жеке меншік секторды инвестициялардың бір
бөлігінен айырады, ал инвестициялық шығыстардың төмендеуі тепе-теңді таза
ұлттық өнімді азайтады.
Егер мемлекет ақша рыногының оқшауландырылған қаражаттарын тұтыну
мақсаттарына емес инвестициялық тауарларға бағыттаса, егер экономика
жұмыспен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш туралы
Мемлекеттік борыш
Мемлекеттік несие мен мемлекеттік борыш
Мемлекеттік борыш және оны басқару
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік несие және мемлекеттік қарыздар
Мемлекеттік бюджет. Мемлекеттік қарыз
Мемлекеттік несие және мемлекеттік қарыз
Мемлекеттік кредит: жұмыс істеуінің алғышарттары, жағдайлары мен факторлары
Мемлекеттік несие
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь