Бүйрекүсті безі

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Бүйрекүсті безі
2.2.Бүйректің түрлері
2.3.Түрлік ерекшеліктері
3. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Зәр бөлу мүшелері: екі бөлімнен: зәр бөлу мүшесінен және және зәр шығару жолдарынан тұрады. Зәр бөлу мүшесіне бүйрек (паренхималы мүше), ал несеп өткізу мүшелеріне несепағар, қуық және несепшығар өзек (түтікше мүшелер) жатады.
Зәр бөлу мүшелерінің дамуы. Зәр бөлу мүшелері өздерінің филогенезінде даму процесінің көптеген сатыларынан өтеді.
Төменгі сатыдағы жәндіктер (қарапайымдылар, ішекқуыстылар) зат алмасу процесі нәтижесінде түзілген ыдырау өнімдерін организмнің сыртқы ортаға денесінің қабықшасы арқылы диффузиялық жолмен шығарады.
Жалпақ құрттардың көпжасушалы күрделенген организмінде зәр бөлу мүшелер жүйесі шығару өзекшелер жүйесі түрінде қалыптасады. Зәр бөлу өзекшелері протонефридийлер дене паренхимасында тарамдалып, тұйықтаушы жасушалардың көмегімен, ыдырау өнімдерінен несеп түзеді және оны сыртқа шығарады. Жәндіктерде протонефоидийлер эктодермадан дамып жетіледі.
Жалпақ құрттардың көпжасушалы күрделенген организмінде зәр бөлу мүшелер жүйесі шығару өзекшелер жүйесі түрінде қалыптасады.
Зәр бөлу өзекшелері протонефридийлер дене паренхимасында тарамдалып, тұйықтаушы жасушалардың көмегімен, ыдырау өнімдерінен несеп түзеді және оны сыртқа шығарады. Жәндіктерде протонефридийлер эктодермадан дамып жетіледі.
Омыртқалы жануарларда нефридийлер құрылым бірлігі ретінде зәр шығару мүшесі бүйректі құрайды. Бүйрек филогенезінде зәр бөлу қызметі дененің алдыңғы жағындағы нефридийлерден, оның артқы жағында дамыған несеп өзекшелеріне ауысады. Соңғы өзекшелер бірігіп, құрылысы қомақты бүйректі түзе бастайды. Бүйректен шығатын несепағар ішектің соңғы бөлімі клоакаға ашылады.
Омыртқалы жануарларда бүйрек бірін-бірі алмастырып отыратын үш сатыдан өтеді. Олар: бастапқы бүйрек – пронефрос, аралық бүйрек – мезанефрос, тұрақты бүйрек – метанефрос. Зәр шығару ағзаларының дамуы көбею ағзаларының дамуымен қатар жүреді. Пронефрос маңында ұрғашы жануарлардың көбею ағзалары дамып, кейінірек пронефрос несепағары аналық кюбею ағзаларының жыныстық жолдарына айналады. Ал, мезанефрос несепағарынан аталық көбею ағзаларының жыныс жолдары дамиды.
Нефридийлердің күрделеніп, қан капиллярларымен өзара әрекеттесуі нәтижесінде әр түрлі бүйрек сатыларына сәйкес бүйрек өзекшелері - нефрондар дамиды. Біріншіден, қан капиллярлары шумақшасы нефронның басталар ұшындағы ыдыс тәрізді екі қабат қабығымен (капсуласымен) қапталып, бүйрек денешігін құрайды. Бұл денешіктерде қан сұйығынан сүзілу процесі
1.Жануарлар биохимиясы. Оқу құралы. Қайырханов К.- Алматы 2004, 237б
2.АсамбаеваЛ.К.
Биологиялық химия : Ңдістемелік нђсқау / Л. К. Асамбаева ; М. Ңуезов атындаѓы ОҚМУ. - Шымкент : ОҚМУ, 2005. - 44 с
3. Чечеткин А.В.и др. Биохимия животных –М.; 1982.
4.Малахов А.Г. Вишняков С. И. Биохимия сельскохозяйственных животных. М.; 1984.
5.Сейтов З.С.Биологиялық химия – Алматы Қайнар 1993.
        
        Жоспар
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Бүйрекүсті безі
2.2. Бүйректің түрлері
2.3. Түрлік ерекшеліктері
3. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Зәр бөлу мүшелері: екі бөлімнен: зәр бөлу ... және және зәр ... ... ... Зәр бөлу ... ... (паренхималы мүше), ал несеп өткізу мүшелеріне несепағар, қуық және ... өзек ... ... ... бөлу ... дамуы. Зәр бөлу мүшелері өздерінің филогенезінде даму процесінің көптеген сатыларынан өтеді. ... ... ... ... ішекқуыстылар) зат алмасу процесі нәтижесінде түзілген ыдырау өнімдерін организмнің сыртқы ортаға денесінің қабықшасы ... ... ... ... құрттардың көпжасушалы күрделенген организмінде зәр бөлу мүшелер жүйесі шығару ... ... ... қалыптасады. Зәр бөлу өзекшелері протонефридийлер дене паренхимасында тарамдалып, тұйықтаушы жасушалардың көмегімен, ыдырау ... ... ... және оны ... ... ... протонефоидийлер эктодермадан дамып жетіледі.
Жалпақ құрттардың көпжасушалы күрделенген организмінде зәр бөлу ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Зәр бөлу өзекшелері протонефридийлер дене паренхимасында тарамдалып, тұйықтаушы жасушалардың көмегімен, ыдырау өнімдерінен несеп ... және оны ... ... ... ... эктодермадан дамып жетіледі.
Омыртқалы жануарларда нефридийлер құрылым бірлігі ретінде зәр шығару мүшесі бүйректі ... ... ... зәр бөлу ... ... ... жағындағы нефридийлерден, оның артқы жағында дамыған несеп өзекшелеріне ауысады. Соңғы ... ... ... ... ... түзе ... Бүйректен шығатын несепағар ішектің соңғы бөлімі клоакаға ашылады.
Омыртқалы жануарларда бүйрек бірін-бірі алмастырып ... үш ... ... ... ... ... - пронефрос, аралық бүйрек - мезанефрос, тұрақты бүйрек - ... Зәр ... ... ... көбею ағзаларының дамуымен қатар жүреді. Пронефрос маңында ұрғашы жануарлардың көбею ағзалары дамып, кейінірек пронефрос несепағары ... ... ... ... ... ... Ал, мезанефрос несепағарынан аталық көбею ағзаларының жыныс жолдары дамиды.
Нефридийлердің күрделеніп, қан капиллярларымен ... ... ... әр ... ... ... сәйкес бүйрек өзекшелері - нефрондар дамиды. Біріншіден, қан капиллярлары шумақшасы нефронның басталар ұшындағы ыдыс ... екі ... ... ... ... бүйрек денешігін құрайды. Бұл денешіктерде қан сұйығынан сүзілу процесі арқылы алғашқы зәр түзіледі. Ал, қабырғасы эпителий ұлпасынан тұратын ... ... ... зәрден организмге қажетті заттар мен суды кері сорып, керексіз ыдырау өнімдерін зәрге қосымша бөліп тұрады. Яғни, нефрон қабырғасы экскреторлық қызмет ... ... ... ... ... ... нағыз зәр түзіледі.
Бүйрекүсті безі
Бүйрекүсті безі (glandula suprarenales) шығу тегі мен құрылысы және қызметі әр түрлі қыртысты және ... ... ... ... ... ұқсаған, сопақша келген қоңыр-қызғылт түсті жұп без. Бүйрекүсті безі бүйректің медиальды бетінде ... Без ... ... анық ... ... ... ... және ішкі бозғылт заттардан құралған. Эмбриондық кезенде ... ... ... заты шажырқай түбірінің екі қапталыңдағы қуыстық (целомалық) мезодермадан, ал бозғылт заты ... ... ... ... ... ... жетіледі.
Бүйрекүсті безі сыртынан тығыз дәнекер ұлпалық қапшықпен қапталған. Оның ішкі беті борпылдақ дәнекер ұлпасынан тұрады. Қапшықтан без ... ... ... қан және ... тамырларымен бірге тым жұқа дәнекер ұлпалық аралықтар өтеді. Қапшық астында майда эпителиоциттер қабаты болады. Бұлар қыртысты ... ... ... ... ... ... без қапшығының астында, бездің сыртқы жағында қыртысты зат, ал ... ... зат ...
Қыртысты затты безді эпителиоциттер (эндокриноциттер) құрайды. Олар бір-бірінен жұқа ... ... ... мен олардағы қан капиллярлары арқылы ажырайтын эндокриноциттер бағандарын түзеді. Қыртысты зат өз ... ... анық ... үш ... ... ... сыртқы шумақты (доғалы) аймақ, аралық шоғырлы аймақ және ішкі ... ... ... ... ... ... призма тәрізді эндокриноциттерден түзілген торшалар бағандары құрайды. Бағандар аралығында жұқа дәнекер ұлпалық аралықтар мен қан ... ... ... барлық органеллалар бар. Әсіресе, агранулалы эндоплазмалықтар жақсы жетілген. Эңдокриноциттер су-тұз алмасуын реттейтін минералокортикоидты ... ... ... бөледі. Бұлар стероидты гормондарға жатады. Шумақты аймақгың қызметіне аденогипофиз гормондары әсер етпейді. Шумақты және шоғырлы аймақтар аралығында майда жетілмеген жас ... ... ... ... ... және ... аймақтардың эңдокриноциттері дамып жетіледі.
Шоғырлы аймақты пішіні текше немесе призма тәрізді негізінен ақшыл боялған эндокриноциттер бағандары құрайды. Бір-бірімен параллелді орналасқан ... ... ... ұлпасындағы қан капиллярлары бөліп тұрады. Ақшыл эндокриноциттер цитоплазмасында көптеген май тамшылары болады. Олардың аралықтарында кейде күңгірт боялған торшалар да ... ... ... май ... аз, ... көп ... ... эндокриноциттерде кортикостероидты гормондарды түзуге қажет ферменттер синтезделеді. Торша цитоплазмасында стероидты гормондар жиналған соң, күңгірт ... ... ... ... ... ... ... бүйрек немесе бастағы бүйрек - metanephros - дененің бас ... 2-10 дене ... ... ... ... негізінен 3-4 жұп шөлмекті өзекшелерден тұрады. Әрбір өзекше шөлмегі ... қан ... ... дамиды. Бастапқы бүйрек дөңгелек ауызды және кейбір сүйекті балықтарда, қосмекенділер личинкаларында болады.
Аралық бүйрек ... ... ... - ... - ... ... ... 10-30 - шы дене сегменттері тұсында, яғни дене ... ... да, ... ... ... Аралық бүйректе нефрондардың денедегі метамериялық (сегменттік) орналасуы бұзылып және целомамен байланысы үзіледі. Осының нәтижесінде ол қомақты ... ... ... ... ыдыс ... ... басталатын ұшы қан капиллярлар шумақшасының капсуласына айналып, бүйрек денешіктерін түзеді. Аралық бүйрек балықтар мен қосмекенділер кластары ... ... зәр ... ағза ... ... Ал, ... мен қосмекенділерде ол тек эмбриональды даму кезеңінде ғана ... ... ... ... немесе жамбастық бүйрек - pronephros алғашқы ... ... 31 - 32-ші дене ... тұсында қомақты ағза болып қалыптасады. Тұрақты бүйрек бауырымен жорғалаушылар, ... және ... ... өкілдеріне тән ағза.
Үй жануарларының онтогенезінде бүйрек мезодерманың нефротомынан (сегменттік аяқшаларынан) дамиды. Даму ... ол ... ... ... және ... ... сатыларын қайталайды. Бастапқы бүйректің қалыптасуы дене сегменттерінің бас ... өте ... ... ... оның сүтқоректілердегі даму процесінің мерзімін анықтау ... ... ... кейін қалыптасатын аралық бүйрек іштегі төлде уақытша зәр түзу қызметін атқарады. Ал, клоакалы (үйректұмсық, ехидна) және қалталы (кенгуру) сүтқоректілерде ... ... ... ... ... де зәр түзу ... ... уақыт жалғастырады. Аралық бүйректің зәр шығару өзегі несепағар деп аталады да, клоакаға ашылады. Аралық бүйректен кейінгі жамбас ... ... ... ... Оның ... зәр түзуші бөлігі - нефрондар мезодерма нефротомының нефрогенді ұлпасынан, ал бүйрек түбегі мен ... ... ... ... ... бөлігінен дамиды. Қуық пен несепағар аллантоис пен клоакадан жетіледі.
2 ... ... - ren- nephros- түсі ... ... ... жұп ағза. Ол құрсақ қуысының бел аумағында орналасады. Сырт жағынан бүйректі май қабаты - capsula adiposa, ал оның ... ... оны ... ... ... (капсула) - саpsula renalis fіbrosa - қаптап тұрады. Бүйректің ... беті ... ... ... қабығы - ішпердемен астарланған. Бүйректің томпайған ... ... ... және ойыс ... ... ... Оның медиалды ойыс бетіндегі үңгіленген тұсын бүйрек қақпасы - hilus renalis - деп ... Ол ... ... қоректендіруші артерия мен жүйке тамырлары еніп, одан вена қан тамырлары мен несепағар шығады.
Бүйректің ішкі кескінінен ... ... ... үш аймақты байқауға болады. Олар: бүйректің фиброзды капсуласының астындағы шеткі қызғылт - қоңыр түсті ... ... ... аймақ - cortex renis, ішкі несеп өткізуші бозғылт аймақ - medula renis және осы ... ... ... ... ірі қан ... ... шекаралық аймақ - zona intermedia.
Бүйректің қыртысты аймағында ... зәр ... ... ... ұсақ ... ... - corpuscula renalis - қатарласып орналасады. Оларды бір-бірінен ішкі ... ... ... Бүйрек денешіктерінің құрылысын микроскоп арқылы ғана көруге болады. Ішкі бозғылт аймақ көптеген бүйрек пирамидаларынан - ... renalis - ... Бұл ... ... бүйректің шетіне жақын орналасып, одан оның қыртысты аймағына қарай ішкі сәулелер кетеді. Ал, пирамидалардың бүйрек ішіне қарай бағытталған төбелері - ... ... - papilla renalis - ... ... ... доғалық артериялардан бүйректің қыртысты аймағына сәулелі (радиальды) артериялар тарамдалады. Бұл артериялардың екі жағында қатар-қатар болып ... ... ... ... жануарларында бүйректің түрлері әр түрлі болып келеді. Оның негізінде бүйректің бастапқы ... ... ... ... Бұл ... де бүйрекке тән үш аймақ пен ... және ... ... жалғасып жатқан бүйрек тостағаншалары болады. Бүйрекшелер өзара зәр шығару өзектері мен дәнекер ұлпасы арқылы әр ... ... ... ... түрлерін түзеді. Жануарларда олардың негізінен төрт түрі кездеседі.
1. Көптік бүйрек - ... зәр ... ... - ... сабақшалары арқылы байланысып жатқан көптеген бүйрекшелерден құралған. Оның ... ... ... ... ұқсас. Бүйрек сабақшалары өзара қосылып, несепағарды түзеді. Бүйректің бұл түрі ақ ... ... ... ... ... Тілімді көпемізікшелі бүйрек - ірі қара ... ... Бұл ... ... ішкі ... бір-бірімен өзара дәнекерлесіп кеткен, ал шеттері толық қосылмай жатады. Осының нәтижесінде бүйректің сыртқы беті ... ... ... ... ішкі ... ... анық ... көптеген емізікшелерді көруге болады. Емізікшелерді жасаушы түтікшелер тостағаншаларға ашылады. ... ... ... ... қосылып несеп өтістері өз кезегінде несепағарды құрайды.
3. Тегіс көпемізікшелі бүйрек - шошқада ... ... ... қыртысты аумақтары толық қосылып ... ... беті ... ... Бірақ оның ішкі кескінінде әлі де қосыла қоймаған емізікшелер көрінеді. Емізікшелер бүйрек ... - ... ... ... қысқа сабақшалар арқылы бүйректің қуысы - бүйрек түбегіне - pelvis renalis - ... ... ... ... ... Тегіс біремізікшелі бүйрек - жылқыда, ... ұсақ ... итте тағы ... ... ... кездеседі. Бұндай бүйректе бүйрекшелер бір-бірімен толық қосылып, бірігіп кетеді. Осының нәтижесінде бүйректің сыртқы беті ... ішкі ... ... бір ... ... ... бүйрек түбегіне ашылады.
Түрлік ерекшеліктері
Бүйректің паренхимасын оның құрылым бірлігі бүйрек түтікшелері - нефрондар - nephron - ... ... ... ... ... саналады. Нефрон бүйрек денешігінен басталады. Олар шекаралық аймақтағы доғалық артериялардан қыртысты аймаққа тарамдалған сәулелі ... ... ... орналасқан. Бүйрек денешіктері өз кезегінде капилляр ... ... - ... - мен оны ... жатқан екі қабат шумақша қабығынан (капсула) - саpsula glomeruli - тұрады.
Капилляр шумақшасы ... ... ... артерияның афференттік тармағы - әкелуші артериола арқылы еніп, капилляр қан ... ... ... түзіледі.
Бүйрек денешігінің шумақша қабығы одан әрі бірінші және екінші ... ... ... ... - tubuli renalis contorti - ... Бұл ... ... нефронның түзу ілмегі арқылы жалғасқан. Нефронның екінші қатарлы иректелген түтікшелері несеп жинаушы бүйректің түзу ... - tubuli renalis recti - ... ... ... емізікшелерінің төбесіне көптеген тесікшелер арқылы ашылып, торлы алаң - area cribrosa - ... ... ... бірінші және екінші қатарлы иректелген бүйрек түтікшелері бүйректің қыртысты аймағын, ал түзу ... мен ... ... - оның ішкі бозғылт аймағын құрайды.
Әкелуші ... ... ... ... ... ... қаны әкетуші артериоламен ағып шығып, бүйрек ұлпасының қоректендіретін қан капиллярларына тарамдалады. ... ... және ... артериолаларды бір-бірімен артериялық капиллярлар тарамдары байланыстырады. Осы капиллярлар торын артериялық ғажап тор деп ... ... ... ... ... ... ... қарағанда кең - болып келеді. Сондықтан, шумақшаға ағып келген қан мөлшері, ағып шығатын қан мөлшерімен ... ... мол. ... ... шумақша капиллярлары ішінде қан қысымы күшейеді де, қан сұйығының ... ... қан ... ... арқылы гломерула қабығының қуысына шығарылып, одан әрі нефронның бөліктері ... ... ... Осы ... ... қабырғасы арқылы сүзіліп шыққан қан сұйықтығын ... ... ... ... ... қабырғасы арқылы алғашқы несептен организмге керекті заттар және су кері ... ... ... ... ... ... ... алғашқы несеп нефронның соңғы бөлігінде кәдімгі нағыз несепке айналады.
Бүйрек құрсақ ... бел ... бел ... ... ... беті мен құрсақ қуысының сірлі қабығы ішперденің арасында орналасады. Шошқадан басқа жануарларда оң бүйрек ... ... ... жанасып, онда бүйрек батыңқысын қалдырады.
Жүрек әрбір жирылғандағы қолқаға айналған қанның 15-30% бүйрек артериялары арқылы бүйрекке тазалануға ағып ... ... ... ... ... ал оның қан тамырларының жұмысын ... ... ... ... ... ... Оның оң ... пішіні жүрекке ұқсас, ал сол бүйрегі лобия тәріздес болады. ... ... ... ... және ... ... қарай созылып жатқан бүйрек жолдары көрінеді. Бүйрек пирамидаларының саны 10-12. Оң бүйрек 14-15 - нші қабырғалардан 2-нші бел ... ... ... орналасады. Ірі қара мал бүйректері тілімді, көпемізікшелі. Бүйрек түбегі болмайды, оның орнына емізікшелер бірігіп түзілген екі ... өзек ... Олар ... ... ... мен ешкі ... ... біремізікшелі. Оң бүйрек 12-13 - ші қабырға мен 2-ші бел ... ал сол ... оң ... ... 3- нші және 6-ншы бел ... аралығында жатады.
Шошқа бүйректерінің пішіні лобия тәріздес, тегіс көпемізікшелі. Бүйрек емізікшелерінің саны 10-12. Олардың әрқайсысы ... ... ... ... бүйрек түбегіне ашылады.
Ит бүйректері тегіс, біремізікшелі болады. Емізікшесінің пішіні тараққа ұқсас. Бүйрек түбегінде тостағаншаның ... ... ... ... ... Оқу құралы. Қайырханов К.- Алматы 2004, 237б
2.Асамбаева Л.К.
Биологиялық химия : Ңдістемелік нђсқау / Л. К. Асамбаева ; М. Ңуезов ... ... - ... : ОҚМУ, 2005. - 44 с
3. Чечеткин А.В.и др. Биохимия животных - М.; 1982.
4.Малахов А.Г. ... С. И. ... ... животных. М.; 1984.
5.Сейтов З.С.Биологиялық химия - Алматы Қайнар 1993.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қалқанша және қалқанша маңы бездерінің гормондарының биохимиясы9 бет
Ішкі секреция бездері4 бет
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы8 бет
Ішкі секрециялық бездер және олардың маңызы туралы жалпы түсініктеме14 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық -гигиеналық жане жыныстық тәрбиелеу11 бет
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет
Актиномикоз, аспергиллез ауруларында қолданылатын биопрепараттар. Пастереллез, колибактериоз ауруларында қолданылатын биопрепараттар7 бет
Дәрістер жинағы27 бет
Жасушаның құрамындағы бейорганикалық заттар5 бет
Органдар биохимиясы туралы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь