Киелі сандар

Кіріспе
1. Киелі сандар сыры туралы
1. 1 Киелі сандардың қасиеті
2. Киелі сандарының зерттелуі
2. 1 Зерттеуші ғалымдар
3. Сандар сөйлейді
3. 1 Зерттеу тұжырымы
3. 2 Жұлдызшылар есебі
4. Қорытынды
4. 1 Практикалық кезең
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Ғылыми жобаның негізгі мақсаты:
1. Халық қазынасының тереңіне бойлап, қасиетті сандар жайында мағұлматтарды көпшілік қажеттілігіне жарату.
2. Қазақ халқының салт-санасы мен ата-бабасынан келе жатқан дәстүрін өз бойындағы ерекше қасиеттерін таланты мен дарындылығын, өзгелерден ерекше табиғи қабілеті арқылы биіктерден көрінгенін, қасиетті сандарға ерекше тәрбие көзі ретінде пайданағанын дәлелдеу. Осы сандардың қасиеттілігі неде екенін айқындай отырып, сан есімдер ретінде бір жүйеге келтіру.
Өзектілігі: Заман өзгергенмен халықтың сенімі, құпиялылыққа құштарлық сезімі өршімесе өшпейді. Бұл қоғамда болған, бола береді де. Ендеше халық ойын түсініп, ата-бабадан келе жатқан қасеитті сандарға үңіліп, құпиясын түсіне білу қашанда өзекті мәселенің бірі болып қалмақ.
Мақсатқа жету жолында алға қойылған міндеттер:
- киелі сандарды зерттеген еңбектерді оқып, талдау;
- зерттеуші ғалымдарды анықтау, салыстыру жұмыстарын жүргізу;
- жиналған материалдарды бір жүйеге келтіру;
- маңыздылығын анықтау;
- электронды нұсқасын әзірлеу.
Зерттеу жұмысының кезеңдері:
І – теориялық. Көтерілген мәселе төңірегіндегі әдебиеттермен танысу. Сайт, интернеттен қарау.
ІІ – практикалық. Кесте толтыру, дерек сөздерін салыстыру.
ІІІ – бекіту. Алынған мәліметтерді жүйелеп, түзетулер енгізу, нәтижеге байланысты баяндама дайындау.
Зерттеу әдістері:
1. Тарихи - салыстырмалық талдау.
2. Бақылау әдісі (анкета)
3. Тірек сызбалар мен кестелерді құру әдісі.
1. Уәлиев Н. Жұмбақ сандар // Жалын. 1988. 105-108 бб. ;
2. Киелі сан есімдер әлемі // «Шоқан тағлымы»-8. Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. -Көкшетау: Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, 2003. - 28-33- б.
3. Ахметжанова Ф. Р. , Дүсiпбаева Қ. С. «Қасиеттi сандар қатысқан қазақ
ескiлiктерi» Ғылыми басылым. - ШҚТУ, Өскемен, 2001.
4. Қырық қазына. Ә. Доспамбетов. Алматы 1987
5. Ұлттық дүниетаным Аюбай Құралұлы. Алматы 2002
6. Бақытбек М . «Жас Алаш» газеті. Алматы 2001 ж.
7. Жай сандар туралы білетіндеріміз бен білмейтіндеріміз. В. Серпинский
8. Математикадан жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстар Абдуллаева И. М. , Көкенова Ж. Алматы – 1974
9. Қайдар Ә. Т. Халық даналығы. –Алматы, 2004, -565б.
10. А. Ысқақов Қазіргі қазақ тілі. -Алматы, 1958. -340б.
11. Марр Я. Н. О числительных // Языковые проблемы по числительным. – Л. : ЛГУ. 1927. – 270 с. ;
12. Дүсіпбаева Қ. С. Қазақ ескіліктерінің сандар жүйесіндегі тілдік көріністері. Фил. ғыл. канд. алу үшін дайынд. дисс. авторефераты. А. , 2001 ж. – 28 б.
13. Кеңесбаев І. Жеті, үш, тоғыз, қырықпен байланысты ұғымдар. Қазақ ССР ҒА хабары. Филология сериясы, 1946, 4/26/ шығарылуы.
14. Тенишев Э. Р. Тюркские «один», «два», «три». // Тюркологический сборник-1974, М. , 1975, - 104 с.
15. Кеңесбаев І. Жеті, үш, тоғыз, қырықпен байланысты ұғымдар. Қазақ ССР ҒА хабары. Филология сериясы, 1946, 4/26/ шығарылуы.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Киелі сандар сыры туралы
1. 1 Киелі сандардың қасиеті
2. Киелі сандарының зерттелуі
2. 1 Зерттеуші ғалымдар
3. Сандар сөйлейді
3. 1 ... ... 2 ... ... Қорытынды
4. 1 Практикалық кезең
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Кіріспе
Ғылыми жобаның негізгі мақсаты:
1. Халық ... ... ... ... сандар жайында мағұлматтарды көпшілік қажеттілігіне жарату.
2. Қазақ ... ... мен ... келе ... ... өз бойындағы ерекше қасиеттерін таланты мен дарындылығын, өзгелерден ерекше табиғи қабілеті арқылы биіктерден көрінгенін, қасиетті сандарға ерекше ... көзі ... ... ... Осы ... ... неде екенін айқындай отырып, сан есімдер ретінде бір жүйеге келтіру.
Өзектілігі: Заман өзгергенмен халықтың сенімі, құпиялылыққа құштарлық сезімі өршімесе ... Бұл ... ... бола ... де. ... ... ойын ... ата-бабадан келе жатқан қасеитті сандарға үңіліп, құпиясын түсіне білу қашанда өзекті ... бірі ... ... ... жету ... алға ... міндеттер:
- киелі сандарды зерттеген еңбектерді оқып, талдау;
- зерттеуші ғалымдарды анықтау, салыстыру ... ... ... ... бір ... келтіру;
- маңыздылығын анықтау;
- электронды нұсқасын әзірлеу.
Зерттеу ... ... - ... ... ... ... әдебиеттермен танысу. Сайт, интернеттен қарау.
ІІ - практикалық. Кесте толтыру, дерек сөздерін салыстыру.
ІІІ - ... ... ... жүйелеп, түзетулер енгізу, нәтижеге байланысты баяндама дайындау.
Зерттеу әдістері:
1. Тарихи - салыстырмалық талдау.
2. Бақылау ... ... ... ... мен кестелерді құру әдісі.
Зерттеу жұмысының тәжірибелік ... ... ... ... беретін мектептер мен өзге ұлт өкілдері оқытатын мектептердің қазақ тілі мен әдебиеті, тарих пәндерінде аймақтық компонент ретінде оқуларына ... ... ... ояту ... ... ... ретінде қолдануға болады.
1. Киелі сандар сыры туралы
деп Елбасының халыққа арнаған жолдауында атап ... ... ... ... ... де ... екені баршаға аян. Әрбір мемлекет, әрбір ұлт өз өкілінің білімі мен ... ... ... ... мен дарындылығы, өзгелерден ерекше табиғи қабілеті арқылы биіктерден көрініп, басқаларға қарағанда оқ бойы озық тұратынымен бағаланады. Өз ... ... мен ... келе ... ... бойына ана сүтімен, әке қанымен сіңірген әрбір ұрпақ осы заман талабына сай біліммен қаруланса, ел ... ... ... биік, арманы асқақ, елдің мерейі үстем болмақ.
Ұлы ғалым Пифогор: деген екен. Ғалымдардың бұл тұжырымдарына сену - сенбеу әркімнің өз ... ... ... мен дін ... да ... сай келе ... мүмкін. Дейтұрғанмен, әр санның адам өмірінде белгілі бір маңыз екенін жоққа шығара алмаспыз.
1. 1 Киелі ... ... ... ... мән ... ... ... кейбір апаттарын, отты, кейбір жануарлар мен құстарды, көшпелі тұрмысқа қажетті заттарды киелі деп қастерлеген. Сондай-ақ қазақ халқының өмірінде ... ... ... ... бере ... жиі қолданылатын сандар тізбегі көп. сандар тізбегін өзіміздің салт-дәстүрімізден, ырым - тыйымдарымыздан, нақыл сөздерімізден, ... анық ... ... ... ... ... ... саяхат жасаймыз. Бұл саяхатта біз көптеген сандардың сырларын ашып, олардың қасиеттерінің пайда болу кезеңін тамашалаймыз. Жан жағымызға ... ... тек қана ... ... тағы басқа көптеген ғылымдарда маңызы зор. Қарап отырсақ, осы қарапайым 10 цифр болмаса, біз ... да соға ... ... ... ... ... ... наным-сенім түрлерінің тілдік көріністері, әсіресе сан атауларымен келген тұрақты сөз оралымдарында өте көп ... ... ... ... әр алуан құбылысқа нәзік бақылау жасай келіп, олардың ортақ қасиеттері мен сипаттарын ... ... ... ... ...
Наным-сенімге қатысты негізінде пайда болған құбылыс. Сан атауы сәбидің ана құрсағында болу уақытымен байланысты ... ... ие ...
Сандар адам баласының ертедегі өмірінде уақыт өлшемі, көлемдік өлшемі жағынан ерекше қызмет ... ... о ... ... ... ... келе жеті күндік апта болған. Сан есімдердің фразеологиялық ... ... ... ... емес. Біріншіден, есептік сан есімдер жиі қолданылады. ... сан ... бәрі ... ... Атап ... ... ... қолданылатын , , , сандары. Сан есімдердің ішінде кейбір сандар сандық мәнімен қатар басқа мағынада қолданылуымен ерекшеленеді. ... ... ... осы ... ... тіркестерде, аңыз-әңгімелерде, жыр-дастандарда, салт-дәстүрлерде және басқа дүниетанымға байланысты қолданылғаны көзге анық түседі. Сонымен бірге бұл ... ... да ... ... ...
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 сандарының қадір-қасиетін біле ... ... сан ... ой толғанысын тудыру, білімге құштарлықты оятады.
Қазақ халқының киелі сандарын оқи отырып, сандар мен олардың сырларын терең ... ... өз ... ... әрі ... ... Ал осы ... сандар жай сандар қатарынан да орын алады.
Осы тұста ... ... ... ... ... ... көруге болады. Бұл ондық санау жүйесі салыстырмалы ... әдіс ... ... ... ... ... ... Салыстармалы - тарихи әдіс мағынасы жағынан бір тектес, дыбысталуы, жағынан ұқсас сөздер тобына, материалдық жағынан туыстас.
№1 кесте
Славян ... ... ... ... два, три, ... ... шесть, семь, восемь, девять, десять Қазақша Бір екі, үш, ... бес, ... ... ... ... он.
Полякша Jeber, dva, trzy, cziery, piec, szesc, siedem, өsiem, dziewies, dziesiec
Өзбек Бир, икки, үч, тұрт, бил, олти, ... ... ... ... Ieden, dva, tri, ctyri, pet, sest, seclm, өsm, devet, deset Тува Бир, ики, үш, ... беш, ... чеди, сес, тос, он.
Болгар Един, два, три, четыри, пет, ... ... ... ... ... ... Пір, үс, ... пис, алты, читі, сигіс, тоғыс, он
, - деп ойшыл, әрі ақын Гете айтқандай, сандар төңірегінде үлкен сыр бар ... о ... ...
2. ... ... ... ... ғасырда түркі халықтарының сан есімдері жөнінде бірталай еңбектер жазылып, диссертациялар қорғалды. Мәселен, академик В. А. Гордлевскийдің атты ... ... бар, ... ... ... сан ... өзіне дейін зерттеген В. В. Радлов, Н. Я. Марр, В. В. Бартольд ... ... ... ... ... ... ... Г. Н. Потаниннің жалпы фольклор туралы, түркі-монғол, славян, Скандинавия, Еуропа ... ... ... ... ... де ... туралы мәліметтер көптеп кездеседі. Ғалым өзіне дейінгі еңбектерге сүйене отырып, 3, 7, 9 ... ... ... деп, ... ... ... айтады. Бұл құбылыстың себебін Г. Н. Потанин аспандағы жеті планетаны дәріптеуден ... ... емес ... ескертеді. Мұндай пікірді басқа да көрнекті ғалымдардың еңбектерінен көруге болады. Бұл еңбектерде жалпы сандардың ... ... ... адамның қоғамдық санасымен байланысы қаралады.
2. 1 ... ... ... ... әр ... қырынан зерттеу үрдісі байқалады. Мәселен сандардың ішінен киелі сандарды бөліп алып қарастыру үрдісі бар, сондай-ақ сан төңірегінде шоғырланған ойлардың мағынасы мен ... ... ... фольклордағы немесе әдебиеттегі қызметі, көркемдік ерекшелігі, сандардың этнолингвистикалық сипаты, лингвомәдени ... де ... ... ... зерттеулердің бастамасы ретінде І. Кеңесбаевтың еңбегін айтуға ... ... ... ... ... ... сандардың семантикалық қызметін аша отырып, олар көне замандағы діни сенімдермен ... ... ... киелі сандар деп қорытынды жасайды. Бұдан кейінгі жылдары да сандарға қатысты әр түрлі мақсаттағы лингвистикалық зерттеулер ... ... Л. , ... Э. Р. , Чернышев В. И. , Умаров Э. А. , ... М. және т. б. ... есім ... ... 1927 жылы Ленинград қаласында атты үлкен конференция ... Бұл ... ... ... тек ... ... ғана ... басқа жақтан да, атап айтқанда, дүниетаныммен байланысты зерттеу керектігін түсінгенідігін көрсетті. Конференция негізінде жарық көрген ... ... ... ... жиі ... Бұған дейін Ресейде сандарды тілдік тұрғыда зерттеп ... ... ... Бұл ... мүшелері: славян-албан тілдерінің маманы Н. С. Державин, славист М. П. Долобко, урал-алтаист Н. Н. Поппе (финтанушы, ... ... А. Н. ... ... Л. П. Якубинский, египет сан есімі бойынша П. И. ... В. П. ... Я. ... ... ... ... сан есімдер ХVІІ ғасырдан бері қаралып келеді: В. В. ... . ХІХ ... ... еңбектердің ішінен Г. И. Рамстедтің еңбектерін де айта кету ... ... ... саусаққа қатысты шыққан деген тұжырымын әсіресе бес сан есімінің этимологиясын білекпен байланыстыруын сол ... ... ... ... осы ... ... ...
Қазақ тіл білімінде сандар жоғарыда көрсеткен І. Кеңесбаевтың, сонымен бірге Ә. ... Ә. ... Н. ... Т. Жанұзақов, Е. Қойшыбаев, Н. Оралбаева, Т. Сайрамбаев, Ж. Байзақов, А. Машанов, А. Елешева, Қ. Ғабитханұлы, Г. ... Қ. ... Қ. ... ... әр ... ... қарастырылды.
3. Сандар сөйлейді
Қазақ халқы тілге бай. Әр сөзін талдай білген, әр сөзіне мән ... ... ... үшін әр сөздің ғана емес, әр санның өзіндік қасиеті, шариғатқа қатысы, ... ... ... орны ... ... қазақ бір санынан бастап, әр санның қадірі мен қасиетін салмақтап, өзіне тән ерекшелігін саралай білген, ... ... сай ... Әр ... ... ие ... ... мен мағынасы болатынын сезе, түйсіне білген.
Мәселен 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 ... ... ... ... білеміз бе? Білсек айтқанымыз артық болмас, білмесек, құлақ салғанымыз жөн болар. ... ... ... Алла ... ... ... ешбір тәңір жоқ.
Күні-түні дем алмайтын екеу:
1. Ай. 2. Күн.
Патшалық құрған екі ... екі ... 1. ... 2. ... Зұлқарнайын.
Кәпірлерден: 1. Налерут. 2. Шиддат.
Пейіште көрінбейтін:
1. Күндіз. 2. Түн.
Пейіште ... ... 2. ... ... дос ... Әйеліңмен. 2. Бастығыңмен.
Жақсы дос пен жаман дос:
1. Мал-мүлік. 2. Ұл-қызы
Халық қашады, бірақ құтыла алмайды:
1. Нәпсі. 2. Шәкуат ( ... ... ... қазақ 3 санының байламдарын былай түйіндеген:
Үш көз: Су анасы - бұлақ, жол анасы - ... сөз ... - ... ... Ақыл - ... ой - өріс, адам - қазық
Үш қасиет: өліде - аруақ, малда - кие, аста - ... ... ... - сауап, жақсылықтан шарапат, жамандықтан кесепат
Үш жүз: Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз
Үш тәтті: жан тәтті, жар ... мал ... ... ақыл, жүрек, тіл:
Үш жұрт: өз жұртың - күншіл, қайын жұртың - ... ... ... - сыншыл
Енді осыларды таратып айтсақ:
Қайын жұртың қолыңның ұзындығына қарайды,
Жағаңның ... ... ... ... ... ... ... жұртың - ағайын,
Бар болсаң көре алмайды
Жоқ болсаң бөліп бере алмайды.
Жақсы болсаң күндейді, ... ... ... ... ... ... ... күйінеді.
Әрқашан тілеуіңді тілейді,
Тілеуқорлық ниеті билейді. ... із: ... ... ... - ... ғайып: қонақ несібе, ажал
Үш алыс: жер мен көк, жас пен кәрі, жақсы мен жаманның арасы
Үш арсыз: күлкі, ұйқы, ... ... ... ақ ... он саулық
Үш қазына: Ер қазынасы - жүрген із,
Ел қазынасы - көне сөз, ... ... - ескі ... ... Саудагер мақсаты - ұту, жол мұраты - жету, дау мұраты - ... ... ... деп науқас үмітті, байимын деп кедей үмітті, кетем деп қыз үмітті
Үш қадірлі: ырыс, бақ, дәулет
Үш ... ... ... ... ... ... атың шабан болса - жалғанның азабы, алғаның жаман болса - дүниенің тозағы, балаң жаман болса - ... ... ... жүзде болса да олар басты кiсi,
Қазыбек, Төле, Әйтеке ... кiшi. ... жол ... ... едiм,
Сардар деп құрметтейiн үлкен-кiшi.
Жеңiс жоқ соғыстарда шабандарға,
Жағдай жоқ тағат қылып амалдарға.
Жеңiске жету үшiн ... ... ... қойдым әскер бастап қамалдарға.
Мәлiм ғой, елге әскер басқарғаным,
Болдым деп ... ... ... көп ... да ... жаудың,
Қалмақтың әскерiнен жасқанбадым.
Басқарып Үш жүз қолын жиырма бес жыл,
Орнымды Бөгенбайға бердiм биыл. ... ... ... ... ... жоқ, ... ұзақ ... күндер қиын.
4 санының қадір-қасиеттері:
Төрт мүлік: бас сандық, тіл ... қол ... ... ... ... ... Оспан, Әли
Төрт қылыш: Хәм хам, Сәм сам, Зұлпхар, Зулқажа
Төрт періште: Жебірейіл, Әзірейіл, Мекейіл, Исрафил
Төрт кітап: Тәрат, Зәбур, Інжіл, Құран
Төрт пір: ... пірі - ... ата, ... пірі - ... ... пірі - ... ... пірі - кекшіл ата
Төрт тұлға: от, су, жел, жер
Төрт құбыла: ... ... ... ... ... ... жаз, күз, ... тоқсан: қыстоқсан, жазтоқсан, шілдетоқсан, күзтоқсан
Төрт бұрыш: Шын-машын, Мысыр, Рим, ... ... ... Түйе пірі - ... пірі - Қамбар ата
Сиыр пірі - ... ... ешкі пірі - ... Шекшек ата
Төрт күнә: Аллаға күмән келтіру, нақақтан қан төгу, ата-анаға тіл тигізу, өтірік куә болу.
Төрт тұрман:
1. Ер тұрманы. 2. ... 3. ... 4. Бес ...
Төрт пайғамбар тірі:
1. Иса. 2. Ыдырыс. 3. Қыдыр. 4. Ілияс. Ыдырыс пен Иса 4-қат ... олар ... ... ... ... Қыдыр шөлдегендерге сусын береді. Ілияс су апатына ұшырағандарға қол ұшын береді.
Төрт нәрсені Адам Атаны ... ... ... 2. Ләпсі. 3. Ашу. 4. Нәпсі.
Төрт ... ... 2. ... 3. ... 4. ... ... ... Азғырушы шайтан. 2. Күпірлік. 3. Тәкаппарлық. 4. Мейірімсіздік.
Төрт дария:
1. Ніл. 2. Фират. 3. Жейхун (Амудария) . 4. Сейхун ... ... ... ... ... 2. ... адаммен отырмау . 3. Онымен сөйлеспеу. 4. Аулақ жүру.
5 санына байланысты:
Бес парыз: Таң ... ... ... екінді намазы, ашам намазы, жашиық намазы
Бес қару: садақ, мылтық, найза, қылыш, айбалта
Бес борыш: Аллаға, пайғамбарға байланысты борыш, адамның ... ... ... мемлекет пен халыққа борыш, үй-іші жақындарына борыш, адамгершілік ... ... ... күн, ай, ... ... түн
Бес өсиет: топасқа сенбе, жауға иілме, әрқашан сақ жүр, аш үйге қонба, жарлыдан сый алма
Бес қатер: от, жау, борыш, ... ... саны ... білдіреді. Ертеде құлға алты сөзді білсе болған екен. Олар: отыр, тұр, жат, жүр, ... ... ... ... қарақалпақ, өзбек, түркімен, қырғыз, жайылма
Алты парыз: Адамдардың бір-біріне алты парызы бар:
1. Бір-біріне сәлем ... ... ... ... ... ақыл ... Сұрағына жауап беруге
5. Ауырып қалса көңіл сұрауға
6. Қайтыс болса ... ... ... ... ... беру. 2. Шақырса бару. 3. Кеңес сұраса - ақыл ... 4. ... ... ... 5. ... ... - көңiл сұрау. 6. Қайтыс болса жерлеуге қатысу. ... ... ... 2. ... 3. ... 4. ... 5. Шыншылдық. 6. Кең пейіл.
Алты тоймайтын нәрселер:
1. Көз қараудан тоймайды. 2. ... ... ... ... ... 3. От ... ... 4. Ғалым ғылымнан тоймайды. 5. Бай малға тоймайды. 6. Адам өмірге тоймайды.
Ал 7 саны өте ... 7 ... бала ... ... ... күн: дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма, сенбі, жексенбі. ... ... ... ... ... матауы, мұздың қатуы, айдын тоғамы, үркердің батуы, қарашаның ... ... ... ... ер ... сұлу ... ... мылтық, , ақыл, білім, жүйрік ат, қыран бүркіт, жүйрік тазы
Жеті жоқ: Аллада бауыр жоқ, ... ... жоқ, ... ... жоқ, жерде өлшеуіш жоқ, тасбақада талақ жоқ, аққуда сүт жоқ, ... өт ... жұт: ... мал ... өрт, оба, ... ... су, ... ата: әке, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене, туажат
Жеті құбылыс: күншығыс, күнбатыс, түстік, терістік, ... ... жер ... жер ... ... Тыңдамаған сөз жетім,
Киюсіз тозған бөз жетім,
Иесіз қалған жер жетім,
Басшысы жоқ ел жетім,
Аққу-қазсыз көл ... ... ... ер жетім,
Замандасы қалмаса -
Бәрінен де сол жетім.
Жеті нәрсені жүйкені тоздырады:
1. Ең жеген нан. 2. ... ... жан. 3. ... тән. 4. ... ... қан. 5. Темекінің түтіні. 6. Арақтың жұтымы. 7. ... ... ... ... тауындағы жеті әулие аналар:
1. Шүміш әулие ана. 2. Мария әулие ана. 3. Рахима әулие ана. 4. Гульфайруз ... ана. 5. ... ... ана. 6. ... ... ана. 7. Райнаму әулие ана.
Жеті ғашық:
1. Ләйлі - Мәжнүн. 2. ... - ... 3. ... - Зухра. 4. Арзу - ... 5. ... - ... 6. Уәки - ... 7. ... - ...
Жан-жүйені жадырататын жеті жәйіт:
1. Әкімдердің шарапаты. 2. Ғұламалардың шариғаты. 3. Байлардың салауаты. 4. ... ... 5. ... ... 6. ... ...
7. ... ар-ұяты.
Жегідей жеген жеті кесел:
1. Коррупция. 2. Мафия. 3. Парақорлық. 4. Бюрократтық. 5. Рэкетерлік.
6. Маскүнемдік. 7. Жезөкшелік.
Жеті ата:
1. Тек ата. 2. Түп ата. 3. ... 4. Арғы ата. 5. Ата. 6. Әке. 7. ... ... жеті ... аты - ... ... қанаты
Қыран бүркіт - қарым күші, қуаты.
Құмай тазы - бастан берік сенімі, ... ... - ... оты, ... кездік - жігіт сусы, һәм мысы
Ау жылымы - амал, айла, әдісі
Қара қақпан серті себі ... жеті ... ... ... ... ... тұрады:
1. Дәрісләм - қызыл жақұттан. 2. ... ... - ... 3. ... ... - ... 4. Жәннатіл ғадин - лағылдан. 5. ... ... - ... 6. ... нақар - нұрдан. 7. Жәннатіл фердәуіс - зұбаржаттан. 8. Жәннатіл ағла - алтыннан. ... ... ... лайық:
1. Ораза ұстағандарға. 2. Жаман сөзден сақтанғандарға. 3. Құран оқығандарға. 4. Аш адамға тамақ бергендерге. 5. Жас ... ... ... 6. ... ... болғандарға. 7. Өзіне жақсылық болсын дегендерге.
8. Өзгегеде жақсылық болсын дегендерге.
Жәннаттың сегіз есігіне кіретіндер:
1. ... ... ... ... ... болғандар, жомарттар кіреді. 2. Намазды, дәреті толық орындағандар есігі. 3. Малдарынан зекет бергендердің есігі. 4. Алланың ... ... ... 5. ... тыйғандар кіреді. 6. Хаж амалын орындағандар кіреді. 7. Аллаһ жолында соғысқа ... 8. Арам ... ... жұмып, жақсы істерді орындағандар.
Аллаһ Тағаланың бұйрығын екі етпей ... ... ... ... - ... ... ... сөзін хабарлаушы.
2. Мекайіл - барлық адамға, мақұлыққа берілетін ырыстың уәкілі.
3. Әзірейіл - ... ... ... ... ... Құдай уәкілі. 4. Ысырайыл - ақырызаманға дейін сұлыны алып жүретін періште.
5. Дардайыл - ай, күн, ... ... 6. ... - жер ... киелілердің жебеушісі. 7. Зұлқайыл - ... ... ... алып ... періште. 8. Ахрайыл - барлық дария, көл, өзен бұлақ сулардың періштесі. 9. Мәлік - жеті ... ... ... -- ... ... ... ойындарының бірі, ақыл-ой ойыны.
Соңғы деректерге қарағанда, оның шығу тарихы 4 мың жылдық кезеңді қамтиды. Ал кейбір мамандардың айтуынша, оның ... ... кезі ... да көп ... ... ... мүмкін. Тоғыз-құмалақ өткен ғасырларда қазақ даласындағы ең кең тараған ойын болатын.
Он түрлі жаман:
Тәуке хан ... ... бір ... ... үш ... ... бірі ... берер деп, үш парақ қағазға бірден онға дейін сандарды ... үш биге ... - деп ... ... биге ... ... ... би бірден мына төмендегідей жауап беріпті.
1. Бірлігі кеткен ел жаман. 2. Егесіп өткен ер жаман. 3. ... ... ер ... 4. ... ... ат ... 5. Білік адамнан белгілі бала тумаған жаман. 6. Аймағын билей алмаған адам ... 7. ... ... мақсатына жете алмаған жаман. 8. Серкесіз бастаған қой жаман. 9. Төскейге шыға алмаған кәрілік жаман. 10. 60-тан қыздай қосылған бәйбішеден ... ... ...
3. 1 ... ... ... жаңа бағыт тұрғысынан келген ізденістерге тоқталатын болсақ ... ... ... ... ... ... жүргізіліп келетінін айту керек. Осындай зерттеулердің бірінде мынадай ... ... бір, екі, үш, ... жеті сан атауларының символдық мәні ғаламдық модель туралы көне мифологиядан бастау алады;
- жеті, тоғыз, қырық сан атауларының символдық қасиеті ... ... ... ... ... сандар алғашында ерекше қолданылып, соның барысында, кейіннен сиқырлы сандар, киелі сандар, ... ... ... ... ... ... сандық символдар жүйесінде қалыптасып, философиялық, логикалық, психологиялық т. б. негіздермен сабақтасып, ... ... ... ... рухани ескіліктердің күрделі де, кешенді мазмұны - тілдік сананың түп негіздері;
- сандар жүйесінде қалыптасқан қазақ ескіліктерінің пайда болуы ... ... сай о ... ... ... ... ... пен жұмбақ ұғымдарға байланысты;
- қазақ тіліндегі бір, екі, үш, төрт, тоғыз, он екі, қырық сандары адамзаттық жалпы ... ... ...
3. 2 ... есебі
Ғылымның былайғы көпшілікке беймәлім салалары аз емес. Солардың бірі ретінде нумерология ғылымын айтуға болады.
Көпшілік қай санның қандай ... ие ... осы ... ... ... арқылы анықтап жатады. Мысалы: 1 саны батылдар саны, қашанда тыныш жүріп асықпауға тырысады. 2 саны сенімсіздікті білдіреді, қорқақ болғанымен өз ... ... ... тән. 3 саны ... көңілді ортаны қалайтындар мен шымырлар саны.
4 саны жұмбақ сан. 5 саны ... бел ... ... ... ... ... ... ұнататындар саны. 6 саны әйелге тән, өте сәтті сан, жан-жағын бағамдай алатын, мінезі салмақтыларға сәйкес. 7 саны ... ... ... ... ... олармен жолда тіреспеген абзал. 8 саны басшылыққа ұмтылатындар ... ... ... ... ... бар ... ... жария еткісі келіп тұратындар. 9 саны қашан да көмекке ұмтылып тұратын, ешқашан ... ... ... ... жолдас бола алатындарға тән сан. Бұл келтірілген сандар мен оларға қатысты болжамдардың барлығы өмірде кездесетін белгілі бір сәйкестіктер, нумерологтар мен ... ... ... ... ...
Сан құдіретіне қатысты мына жайды да айта ... тура ... ... жаңа жылы ... ... ... Наурыз көжеде 7 түрлі тағам бар. Сондай-ақ 13 жас бірінші мүшел, 25 жас екінші мүшел, 40 жасы ... жас, - деп ... ... айтылады, оның үстіне , , деген аталы сөздер бар.
4. Қорытынды
Қазақ халқының салт-санасы мен ... келе ... ... өз ... ... ... таланты мен дарындылығын, өзгелерден ерекше табиғи қабілеті арқылы ... ... ... ... ... тәрбие берген салт-дәстүрін сол қалпында сақтап қалу. Сонымен қатар бұл киелі сандар жай ... ... ... бар ең ... қызықты және түсінікті нәтижелер жинақтау арқылы салыстырып көрсету.
Қазіргі жастардың қасиетті сандар туралы білетіндіктеріне көз жеткізу үшін мынандай жұмыстар жүргіздім.
1- ... ... ... ... ... сағатында сыныптастарымды өз жобаммен таныстырдым. Білетін қасиетті сандары санаулы ғана екен. Өз жобамдағы сыныптастарым білмейтін қасиетті ... ... ... ... Қасиетті сандар туралы деректер жинауға құлшыныс білдірді.
2- жұмыс. Өзім оқитын сыныптан ... ... ... ... Енді осы ... ... көрсетпекпін.
4. 1 Практикалық кезең
Сауалнама:
1. Қасиетті сандар туралы ... ... иә ә) ... ... ... ... кімнен естідің?
а) ата-анадан ә) мұғалімнен
б) аға-әпкелерден
3. Қасиетті сандар жайында мәлімет жинар ма едің ?
а) иә ә) ... ... ... ... не ... ... бе?
а) иә ә) жоқ
5. Қандай қасиетті сандар білесің?
Сауалнама қорытындысы:
1. иә - 20 оқушы
2. ата-анадан - 5 ... - 15 ... Иә - 10 ... - 10 ... - 20 ... - 20 ... - 20 оқушы
Сауалнама: Қасиетті сандар туралы барлық оқушылардың бар екен, ал ... ... ... ... ... көп айта ... болып шықты.
Ал балардың білетін қасиетті сандары 7, 4, 3 сандары екен. Ал ... ... ... ... ... шықты. Барлық оқушы қасиетті сандар туралы жинауға қарсы еместіктерін қуана білдірді
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Уәлиев Н. Жұмбақ сандар // Жалын. 1988. 105-108 бб. ;
2. ... сан ... ... // -8. ... ... конференцияның материалдары. -Көкшетау: Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, 2003. - 28-33- б.
3. ... Ф. Р. , ... Қ. С. ... басылым. - ШҚТУ, Өскемен, 2001.
4. Қырық қазына. Ә. ... ... ... ... ... Аюбай Құралұлы. Алматы 2002
6. Бақытбек М . газеті. Алматы 2001 ж.
7. Жай сандар туралы ... бен ... В. ... ... ... сыныптан тыс жұмыстар Абдуллаева И. М. , Көкенова Ж. Алматы - 1974
9. Қайдар Ә. Т. Халық даналығы. - ... 2004, -565б.
10. А. ... ... ... ... ... 1958. -340б.
11. Марр Я. Н. О ... // Языковые проблемы по числительным. - Л. : ЛГУ. 1927. - 270 с. ... ... Қ. С. ... ... ... ... ... көріністері. Фил. ғыл. канд. алу үшін дайынд. дисс. авторефераты. А. , 2001 ж. - 28 б.
13. ... І. ... үш, ... қырықпен байланысты ұғымдар. Қазақ ССР ҒА хабары. Филология сериясы, 1946, 4/26/ шығарылуы.
14. ... Э. Р. ... , , . // ... сборник-1974, М. , 1975, - 104 с.
15. Кеңесбаев І. Жеті, үш, тоғыз, қырықпен байланысты ұғымдар. Қазақ ССР ҒА ... ... ... 1946, 4/26/ ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кейбір киелі сандардың танымдық ерекшеліктері8 бет
Киелі сандардың мағынасы арқылы ұлттық дүниетанымның берілуі8 бет
Мақал-мәтелдер құрамындағы сан есімдердің этнолингвистикалық сипаты103 бет
Мектепте киелі сан есімді оқытудың тиімді әдістері31 бет
Сан тарихына үңілсек23 бет
Қазақтың зергерлік бұйымдары8 бет
Қазақтың ұлттық өнерлері7 бет
Үш санының киелі семантикасы19 бет
Әсет Найманбайұлы «Бақтиярдың қырық бұтағы» циклдік топтамасының жанрлық ерекшеліктері23 бет
Әсет Найманбайұлы «Бақтиярдың қырық бұтағы» циклдік топтамасының жанрлық ерекшеліктері.Көкбай шығармашылығындағы Абай дәстүрі.Абайдың ақын шәкірттері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь