Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты

Мазмұны

1. Монополия дегеніміз не ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2. Монополиялық бәсеке және оның түрлері ... ... ... ... ... 5
Монополиялық баға, бәсеке формалары 10
3.Дүние жүзілік монополия ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
Монополия дегеніміз не

Монополия (грек – moons –жалғыз, polio – сатамын) жеке өндіруші тауар рыногын бақылап және сол рынокта үстем орын алған кезде пайда болады. Монополия деген термин сөзбе-сөз мағынасында тауардың жалғыз сатушысы деген ұғым береді.
Монополизмнің негізгі көрсеткішіне монополиялық баға және монополиялық пайда жатады. Фирманың қарамағында сирек кездесетін ,ұдайы өндірілмейтін ресурстары болса, оның монополистік болмысы табиғи болады. Ал егер осы фирма өзі ұйымдастырудың әр түрлі әдістерін ұтымды пайдаланып, монополия құрған болса, фирманың монополиялық болмысы жасанды болады. 20 ғ дейін монополиялар шектелген сфераларда болған. Кейін монополиялану процестері заңдылықа айналды. Бұл өндірістің, бәсекенің, ұйымдастырулық бастаманың күшейуімен байланысты болды.
Монополияның мақсаты - рынокта баға мен өндіріс көлемін бақылау арқылы мүмкін болатын жоғары табыс алу. Мақсатқа жету құралы болып орташадан жоғары пайданы қамтамасыз ететін монополиялық баға құрылуын ұсынады.


Монополиялық бәсеке және оның түрлері

Бәсеке ( лат. Concurred - қақтығысу) - бұл рыноктық экономиканың қатысушыларының арасындағы тауарларды сатып алу және сату барысында , өндірістегі ең жақ - сы жағдайлары үшін бақталастық..
Бәсеке - рыноктық қатынастардың негізгі категориясы ,әр түрлі формада болады және әр түрлі жолдармен іске асырылады . Ол сала ішіндегі ( біртектес тауарлар арасында ) және сала аралық (әр түрлі салалар тауарлары арасында ) болады . Ол бағалық және бағалық емес бола алады. Бағалық бәсеке тауарлар мен қызметтерді бәсекелестің бағасына қарағанда төмен бағамен сатуға негізделген. Баға төмендету шығынды азайту немесе пайданы азайту арқылы ғана мүмкін. Оны тек ірі фирмалар ғана істей алады.
Бағалық емес бәсеке техникалық артықшылықтардың арқасында жететін тауарлардың жоғары сапасымен және сенімділігімен сатуға негізделген. Бәсеке орасан зор күш және қаражат шығынына байланысты. Монополиялар капиталистік өндірістің негізгі бөлігіне үстемдік жүргізе отырып , әрбір еңбекшілерді аяусыз қанай отырып, жалдамалы еңбек шеңберін тым ұлғайтып жіберді. Сөйтіп солардың есебінен монополиялық үстеме пайда алады және байыйды. Марксизм –ленинизм классиктері (К.Маркс, Ф.Энгельс және В.И.Лениннің) бәсекенің өңі айналған формасы монополия екендігін дәлелдеді. Олар кескілескен бәсеке күресінің қалың ортасында болатындығын, осы бір құбылыстың өмір сүрулерінің ең басты жағдайлары екендігінің бет-пердесін ашты.
Капитализмнің жоғары даму сатысындағы ең басты құбылыс-бәсекенің монополияға айналып кетуі. (Монополиялар еркін бәсекеден өсіп шығып, оны жоймайды, қайта еркін бәсекенің үстінде және сонымен қатар өмір сүреді, сөйтіп осы арқылы бірқатар мейлінше шиеленіскен жне қатты қайшылықтар, кикілжіңдер, жанжалдар туғызады). Монополиялық капитализм еш уақытта бәсеке күресін жоймайды, формасын өзгертіп, тереңдетеді және шиеленістіреді. Империализм тұсындағы бәсекенің түрі әлдеқайда көп және өте күшті. Монополия бәсекесінің халін нашарлатумен оған шектелмейді, оны әбден тұншықтырып, құртқанша күресе береді. Өткір бәсеке күресінде аз адамның басқаларға қарсы астыртын келісім ымырасының құрбаны болып қала береді. ерекше белгісғарыда айтып өткеніміздей бағалық бәсекеге қарама қайшы келетін бәсеке түрі бағалық.
Бәсеке мен монополия қайшылықты бірлестікте ғұмыр кешеді. Бұл құбылыс бәсекенітылы формасынан көрініс алады. Қайырымсыз бәсеке түрлері барлық бағытта толықсуды білмейтін дәрежеде жүріп жатады. Монополиялық бәсеке кезінде рынокта сатушылар мен алушылардың саны
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Экономика кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: ... ... ... ... Монополия дегеніміз не ………………………………4
2. Монополиялық бәсеке және оның түрлері....................5
Монополиялық баға, бәсеке формалары ... ... ... ... ... – moons ... polio – сатамын) жеке өндіруші
тауар рыногын бақылап және сол ... ... орын ... ... ... ... ... термин сөзбе-сөз мағынасында тауардың жалғыз
сатушысы деген ұғым ... ... ... ... баға және ... жатады. Фирманың қарамағында сирек кездесетін ,ұдайы өндірілмейтін
ресурстары болса, оның ... ... ... ... Ал егер ... өзі ... әр түрлі әдістерін ұтымды пайдаланып, монополия
құрған ... ... ... ... ... ... 20 ... монополиялар шектелген сфераларда болған. Кейін ... ... ... Бұл өндірістің, бәсекенің,
ұйымдастырулық ... ... ... ... мақсаты - рынокта баға мен өндіріс көлемін бақылау
арқылы мүмкін ... ... ... алу. ... жету ... ... жоғары пайданы қамтамасыз ететін ... ... ... бәсеке және оның түрлері
Бәсеке ( лат. Concurred - қақтығысу) - бұл рыноктық ... ... ... ... алу және сату ... өндірістегі ең жақ - сы жағдайлары үшін ... - ... ... ... категориясы ,әр түрлі
формада болады және әр түрлі ... іске ... . Ол ... ( ... ... арасында ) және сала аралық (әр түрлі
салалар ... ... ) ... . Ол бағалық және бағалық
емес бола ... ... ... тауарлар мен ... ... ... ... бағамен сатуға негізделген.
Баға төмендету шығынды азайту немесе ... ... ... ... Оны тек ірі ... ғана істей алады.
Бағалық емес бәсеке ... ... ... ... ... ... және сенімділігімен сатуға
негізделген. Бәсеке ... зор күш және ... ... ... капиталистік өндірістің негізгі ... ... ... , ... ... ... ... отырып, жалдамалы
еңбек шеңберін тым ұлғайтып жіберді. ... ... ... ... пайда алады және ... ... ... ... ... және В.И.Лениннің) бәсекенің өңі айналған
формасы монополия екендігін ... Олар ... ... ... ортасында болатындығын, осы бір құбылыстың өмір сүрулерінің ең ... ... ... ашты.
Капитализмнің жоғары даму сатысындағы ең ... ... ... ... ... ... ... өсіп шығып, оны
жоймайды, қайта еркін ... ... және ... ... өмір ... осы ... бірқатар мейлінше шиеленіскен жне қатты қайшылықтар,
кикілжіңдер, жанжалдар туғызады). Монополиялық капитализм еш уақытта бәсеке
күресін ... ... ... тереңдетеді және шиеленістіреді.
Империализм ... ... түрі ... көп және өте күшті.
Монополия ... ... ... оған ... оны ... ... ... береді. Өткір бәсеке күресінде аз ... ... ... ... ... құрбаны болып қала береді.
ерекше белгісғарыда айтып өткеніміздей бағалық ... ... ... ... түрі бағалық.
Бәсеке мен монополия қайшылықты бірлестікте ғұмыр кешеді. Бұл құбылыс
бәсекенітылы формасынан ... ... ... ... ... ... ... білмейтін дәрежеде жүріп жатады. ... ... ... ... мен ... саны ... ... Бірақ жаңа
құбылыс пайда болады- өнімнің дифференциясы, яғни өнімнің даярлығы ... ... ... ... айырып тұратын қасиетінің болуы.
Ондай қасиеттер - өнімнің жоғары ... ... ... ... жақсы
шарттар, дүкеннің жағымды орынға орналасуы, жоғары деңгейдегі сервис және
т.б. болып ... ... ие бола ... ... ... ... бір ... монополист болады және бағаға әсер ету
мүмкіндігіне ие. ... ... ... сату ... жоғары болмағандықтан,
бірде монополист фирмалар көп ... да, ... ... рыноктық бағаны
шектелген түрде бақылай алады- бұл ... ... ... ... ... ... Бағалық емес бәсеке техникалық артықшылықтардың
арқасында ... ... ... ... және ... ... Рыноктық қатынастардың ... ... ... ... жетілген(еркін) және жетілмеген бәсеке рыногі деп
бөлінеді. Жеке фирмалардың өнім бағасына(базар ... әсер етуі ... ... ... рынок бәсекелік деп саналады.
Жетілген бәсеке(еркін бәсеке рыногі) дегеніміз рыногта бір-біріне
тәуелсіз көптеген татушылар мен ... ... ... ... және тең
мүмкіндіктері мен құқықтары бар бәсекенің идеалды бейнесін айтады. ... ... ... ... – көп ... ... тауарлар сататын
және олардың біреуініңде нарық пен бағаны бақылауға жетімді үлесі ... ... ... негізгі белгісі-әрбір фирманың үлесі жалпы өнімге
шаққанда аз болғандықтан, ешқайсысының бөлшек бағаға әсері өте ... ... ... ... ... теңеледі. Жетілген бәсеке толық түрде
болмайды. Оғантек жуық ... ... ... ... ... ... ... болған бәсекені нақты айтуға болады. 19ғасырдың ... ... ... ... өндірісті шоғырландыру жүріп жатты, ол ірі
және аса ірі кәсіпорындардың, яғни монополияның құрылуына әкеп ... ... ... ... ... бәсеке
рыногы)сипатта дамыды. Жетілмеген бәсеке деп еркін бәсекенің шарттарының
кемдегенде біреуі орындалмайтын ... ... ... бәсеке үш типке
бөлінеді-монополиялық бәсеке, ... таза ... ... тауарды сатып алуға жалғыз сатып алушының
монополиясы болуымен сипатталатын нарық құрлымының ... ... ... ... отырып, сатып алушы сатушы табыстарының есебінен монополдық пайдаға
ие болады. Монопсония жетілмеген бәсекенің құрамды бөлігі болып ... 2-і ... ... енді ... баға ... ... ... монополиялардың белгілі өнім көлемін өткізе алатын ең
жоғарғы баға.
Монополдық рента-тауарды монополдық ... ... ... болатын
қосымша табыс.
Монополист-кейбір тауардың ұсынысының елеулі ... ... ... ... ... ... кіруіне мүмкіндігі бар
нарықта сараланған тауарлар ұсынып сатушылар бір-бірімен бәсекелес болады.
Монополия-кейбір өнімді ... ... ... ... ... ... болу.
Монополияға қарсы заңдар-монополиялардың практикасы және олардың күштерінің
өсуіне тыйым салатын ... ... ... әсер ... және нарықта өзінің шарттарын
орындауға қабілетті болу, бұл өнімнің осы түрі ... және ... ... ... ... ... ... асырылады.
Монополиясыздандыру- нарықта өзінің шарттарын орындауға ... ... ... басқа монополияларды жою.
Олигопсония- белгілі тауарды сатып алушы ... ... ... ... Осылар сатып алуын шектей отырып, ... ... ... ... ... ... дегеніміз бірнеше ірі фирмалар үстемдік ететін нарық (грек.
Oligos- аздаған, polio- сату).Оған біртекті немесе әр ... ... тән, ал ... ... лидердің принципі бойынша бекітіледі.
Бұл принцип көптеген фирмалардың бағаны осы рыноктағы мықты фирманың бағасы
сияқты қоюға ұмтылатынын ... ... ... ... үш ... ... ... өнеркәсіптік фирма әрекет ететін нарықтық құрылым.
Ешқандай келісіммен байланысты ... ... ... ... ... ... нарықтық құрылым.
Өндірістік өзара байланыстар егжей-тегжей мамандандыру түрінде
болатын, (өндірістік ... ... ... ... топтары
үстемдік ететін нарық, әдетте (олгополия) ... ... өте ... ... ... ететін нарықты сипаттау үшін
қолданылады. Ологополияға қарама-қайшы құбылыс болып олигопсония табылады.
Ол ... ... ... ... сатып алушылардың қызмет етуін қарастырады,
яғни тұтынушылар рыногі монополиясы белең алады.
Таза монополия ... ... ... бір ғана ... ... ... болады. Орнына жүретіні болмайтын, бір ... ... ... осы ... ену жабық болады және бұнда монополия өзінің
тауарына баға белгілей алады.Оның ерекшелігі, ... өз ... өте ... ... ... ал максималды жоғары баға тек төлем қабілеттік
сұраныспен шектеледі.
Қазіргі рынок жүйесінде ... емес және ... ... ... Бірінші- монополияға тартылмаған кәсіпорындардың өз тауарларын
сатып өткізетін бағасы.
• Екінші- монополиялар өз тауарларынсатып өткізу үшін ... ... ... ... ... нақты құнынан да
және өндіріс бағаларынан да ... ... ... ... құнынан әрқашан төмен болады.
Монополиялық бағалар дәрежесіне сұраныс пен ... ... ... ... монополистер сұраныс төмендеп кеткен жағдайдың өзінде
де тауарларының ... ... ... ... ... ... тиісті
дәрежесі келісім- шарт жасау арқылы іске ... баға ... ... ең ірі ... қолына көшеді. Дегенмен бұған қауіп төндіретін
жағдайлар бар. ... ... ... бөгде фирмалардың, копорациялардың
және шетелдік ірі ... ... ... ... ... және
ұсыныстың сұраныстан асып кетуі. Бұл жерде ашық құралдардан ... ... де ... баға ... төмендетуге мемлекет көмектеседі, қажетті
шаралар жүйесін іске асырады. Бастамалары мыналар- мемлекеттің ... ... ... ... ... ұлғайту, мемлекеттің тауарлары
экспорты мен ... ... ... және ... ... ... монополистік реттеу, ақша айналымы,несие,салық
және айлалы ... ... т.б. ... ... ... ... Мақсатқа жету үшін орташадан жоғары пайданы ... ... баға ... ... ... бірнеше компаниялардың
қосылуы арқылы құрылады және ұйымдық формалары бар:
Картель- шығарылып отырған өнім мен өткізу рыногын бөлу туралы келісім
квотасы ... ... ... алу ... ... нарықты
бөлісу,патенттерімен айырбас жүргізу туралы, өндірістің дербестігін сақтай
отырып, мүшелері өзара келісімге келетін монополияның нысаны.
Синдикат - ... ... ... ... ... бірігу.
Трест – монополияға енетін фирмалардың меншік, өндіріс және өнімді
өткізуге байланысты бірігуін айқындайды. ... ... ... ... ... бір ... – қаржы орталығы бір, бірақ жалпы технологиясы кіріккен ... ... ... ... ... ... монополия. Өнеркәсіп
сферасында көп тараған корпорациялардың нысаны, бұлар іс- әрекеттерге көп
салалы талдау ... ... ... ... саласында қатал
орталықтанған басқарудың кәсіпорындарынынң, бөлімшелердің, филиалдардың ... ... ... және басқарудың орталықсыздандырумен
ұштасуы.
Конгламерат – басты ... ... ... ... ... ... жоқ ірі корпорациялардың салаға кіруіне негізделген
бірлестік.Технологиялық жағынан бір- бірімен ... ... бір ... ... ... Концерннің құрамына
бүтіндей акционерлік компаниялар, тіпті трестерде ... ... ... бай бір ... ... ... басқарады. Концернде капитал мен
өндірістің шоғырлану дәрежесі аса жоғары. Иелері адам айтқысыз көп ... ... ... ... Олар ... ... қанауын бейнелейді. Монополия түрлерінде ортақ ... ... ... ... өндірістің шоғырлануы.
Монополиялардың бір-бірінен өзгешеліктері де бар. ... ... және ... ... ... ... ... түрін монополиялау. ... ... тек ... сатып өткізу болса- картель, синдикат, бұған қоса
өндірістің монополиясы- трест, ал ... қоса әр ... ... ... ... концерн формасына ие болады.
Ғасырымыздың 60жылдарында өмірге монополияның жаңа түрі ... ... Бір- ... ... өндірістік, немесе басқалай қатысы
жоқ, әртүрлі саладағы бірнеше ондаған ұсақ және ... ... ... ... құрылған монополия формасын конгломерант деп атаймыз.
Негізгі мақсаты- акция курсы ойыны арқасында қосымша пайда ... өмір сүру ... ... жағдайына) тікелей байланысты.
Шаруашылық жағдайы өзгермелі құбылыс. Өзгерістерге шыдай алмай көпшілігі
тарап кетеді. Жай ... ... ... ... ... өміршең екендігін, өзгермелі шаруашылық жағдайларына
бейімделу қабілеті күшті екендігін танытты.
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... болады.
• Біріншіден, бүгінгі жағдай, моноплияның тұтынушылар ... ... ... ... ... ... ... монополия жарнама арқылы тұтынушылардың сұранысының
қалыптасуына елеулі әсер етеді, өйткені ірі монополиялар үшін
жарнаманы пайдалану жеңілірек түседі.
... ... ... ... және ... ... ... берушілерге (мемлекеттік
мекемелерге, немесе, контрагентердің компанияларына) елеулі
ықпал ... Осы ... ... ... ... қауіпті
төмендетеді және монополиялық пайда түсуін қамтамасыз етеді.
Монополистік бәсекенің бірнеше формалары болады, оның ... ... ... ... ... ... тіресу; сауда-
саттық тіресу (сайысу).
Ғылыми- техникалық тіресу. Бұнда фирмалардың бәсекелестік сайысы мына
жолдармен ... жаңа өнім ... осы ... жаңа технологиялық процестерді
қолдану;
- ғылыми – техникалық ақпараты ... ... ... сатып
алып пайдалану.
Ғылыми – техникалық сайыста әдетте екі үлгі қолданылады:
o Бәсекелестік үлгі мынадай ... ... ... ... ... ... ... техниканың ең тиімдісін
қолданатынына негізделеді; ҒТП әкелетін пайда ұзақ мерзімді
болуы ... ... ... ... ... ... ... игеріп алуы ықтимал. Жаңалықтарды енгізіп
пайданы ... ... ... ала ... бірақ техникалық
зерттеу шығындарын ... тек осы ... ... ғана ... Монополистік үлгі. Бұнда жаңалықтар енгізудің ... ... ... түрде елеулі көлемде пайда алу мүмкіндігіне
ие болады. Оның ҒТП үшін мол ... ... ... және олар
жаңадан жасалған техникалар мен өнімді жасыра алатын мүмкіндігі
болады.
Өнеркәсіптік-өндірістік ... ... ... мүмкіндіктің
күшейуі, өнімнің жаңа түрлерінің шығарылуы, өндіріс шығындарының төмендеуі.
Жетілген бәсеке ... ... ... ... ... ... шыға ... фирмалар өндірудің оптималдық нормасын көздеп әрекеттенеді- өндіріс
тиімді болу үшін, үлес шығындарының барынша төмен ... ... ... төменгі дәрежеде белгіленіп, орташа жалпы шығындармен үйлесімді
түрде болады.
Таза монполия ... ... өнім ... ... ... ... соның тәтижесінде ресурстар шығынын ... ... ... ... ... ... кезінде шығындар біресе өсіп,
біресе кеміп ауытқып тұрғанда, жағдай шиеленісе ... екі ... ...... ... және “Х- ... нәтижесі. Көп фирмалардың өндіріс көлемі, олардың әрқайсына
масштабтың өсуінен болып тұрған нәтижені ... ... ... береді.
Ал технология және өндіріс ... ... ... көп ... ... ... сұраныс жетімсіз болуы мүмкін. Бұндай
жағдайда нарыққа ... ... ... ірі ... ... ... ... келетін өндіріс шығындары төмен
болғанда өнімді тиімді өндіруге қабілетті ... ... ... ... ... ... мына жағдай
болады деп есептеледі: ... ... ... ең ... ең
тиімдісін, шығарылымның әр дәрежесінде оған орташа ... ... ... ... ... ететінін таңдап алады деп. Ал нақты
өмірде, фирманың қандай болмасын, шығындарды ... бар ... ... ... ... ... ең ... дәрежесіне
жеткізудің потенциалдық мүмкіндігін бағалау үшін “Х- тиімсіздігі” түсінігі
енгізілген. Бұл мына жағдайда орын ... - ... ... ... ... ... шығындары минималдық мүмкін шығындардан артық
болғанда. Осындай артықшылық фирма кәсіпкерлік тәуелділіктен бас ... ... ... ... ... ... ... еткенде,
фирма жұмыскерлерін орынсыз қолдап ынталандырғанда орын алады.
Сауда- саттық сайысы. Бұл сайыс бағаны қолдану арқылы жүреді. Ал ... үш ... ... ... белгіленеді:
• Біріншіден, жоғары бағамен сату үшін сатушылар арасындағы;
• Екіншіден, тауарларды ... ... алу үшін ... ... Үшіншіден, тауарларды қымбат бағамен сату үшін ... ... ... ... ... алу ... сатып алушылар арасындағы
сайысу нәтижесінде.
Осыған байланысты бәсеке бағаға қатысты және бағаға ... ... ... ... ... бәсеке белгілі өнімнің бағасын әдейі,
жасанды түрде ... ... ... ... алалаушылық кең
қолданылады- шығындардың дәрежесінің әр түрлі болуымен дәлелденбесе ... әр ... ... ... Бағалық алалаушылық үш шарт болуын
тілейді:
... ... ... ... ... ... ... қабілеттеріне сәйкес топтарға бөле
алатын мүмкіндігің болуы;
Алғашқы сатып алушы осы тауарды немесе қызметті қайтасата алмауы керек.
Бағалық алалаушылық ... ... кең ... ... ... ... ... үйлерін басқарушылардың),
өнімді көлікпен тасу қызметін көрсетуде, тауарды сатуда, егер оны ... ... ... ... (тез ... ... ... екіншіге көлікпен жекізуде.)
Баға қатысыз бәсеке ... өнім ... ... ... ... ... ... арқылы жүреді. Сапаны екі ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне қолалайлы қызмет көрсету. Өнімнің сапасын
жақсарту, жоғарлату арқылы жүретін баға қатысыз бәсеке өнім ... ... ... бұл түрі ... ескі үлгіден елеулі айырмашылығы ... ... ... ... ... табылатын жаңа тауар шығару
арқылы, салалық нарықтың бір бөлігіне ие болуды көздейді. Сапаны жақсартуға
негізделген бәсекенің қайшылықтары аз емес. Бір ... ... ... ... ... төмендетудің және өткізуді көбейтудің ... сапа ... ... ... ... ... және көз
тартатын буып- оралу арқылы оны бұрмалауға және көзбояушылыққа мүмкіндік
тудырады.
Өнімді өткізуді жетілдіру ... ... ... қатыссыз бәсеке сату
шарттары туралы бәсеке деп аталады. Бұл бәсекенің негізінде ... ... ... ... көрсету жатады: жарнама арқылы тұтынушыға
әсер ету, ... ... ... ... тауарларды олар алғаннан
кейін сол тауарды қолдануына яғни пайдалану ... ... ... ... және іске асу ... әр сан ... ... Импереализмде мала ішіндегі бәсекеге шетел монополиялары да ... ... ... ие ... ... бәсеке күресі жойылмайды отқа май құйғандай өршіп кетеді.Жаңа
жағдайларға ... ... ... ... болады. Мысалы,
“тұтынушылардың ... ... және ... Монополиялар “бөгде” деп аталатын, яғни монополистік бірлестіктерге
кірмейтін кәсіпорындармен ... ... ... ... ... ... толы көптеген түрлерін ... ... ... Егер ... ... аз жұмысын
тоқтатпаса, онда шамалы шамалы пайданы қанағат тұтқандығы. Осы бәсеке
күрес сала ... бір ... және ... ... ... Бәсеке күресі жеке капиталистердің ұсақ кәсіпорындарының, сондай-ақ
экономикалық күшті монополиялардың ірі ... ... Орта ... алу ... ... ... ... үстем пайда үшін
күрес бір сәтте тоқтамайды.
6. Тіпті бәсеке күресің шеңбері ұлғайып барады. Ұлттық рынока ғана ... ... қол ... ... ... ... ... рыногы
үшін ғана жүргізілмейді, сонымен қатар шикі зат көздерін ... ... ... бәсеке күресінде мемлекетке арқа
сүйейді.
7. Монополиялардың ... ... ... ... ... ... ... Бір саладағы монополиялар, саланы бүтіндей қожалығына
айналдыру, тек өз ... ... үшін ... ... бір- ... ... болатын және біртектес өнім
өндіретін, ... ... ... ... сорпасы қайнамайтын
монополиялар арасындағы бәсеке ... де ... ... ... “ сатып алшылардың доллары” үшін күресте бәсекелестерін
түбірімен құртып жіберуі.
9. Монополияланған және ... ... ... орындары орындары
арасындағы күресте сан- алуан түрге енеді.
10. Бәсеке ... ... ... ... ... рыногы және шикізаттың шоғыр
көздері, сондай- ақ капиталды пайдалы жұмсау сферасы үшін жүргізіледі.
Монополияөзінің қалыптасып және дамуында үш кезеңді басынан өткізді.
... ... ... ... қамтиды.Еркін бәсеке
дамуының шарықтау дәрежесіне жетті. Дегенмен монополиялар пайда
бола бастады.Алайда олардың пайда болуы ерекше айқын ... ... ... түсер- түспес кескінде болады
• Екінші кезең- тұңғыш рет капитализм әлемін жайлаған 1873жылғы
экономикалық дағдарыстан бастап 19ғасырдың соңына дейін ... ... кең ... ... экономиканың тұтқасына әлі
де болса ие болмады, қолы тізгінге тимеген кезі ... ... ... 19ғасырдың соңын ала 20ғасырдың бірінші он жылдық
мерзімі боынша дарыды. Бұл кезең капиталистік өндірістің өрлеу
фазасынан басталып, 1900- ... ... ... ... ... шоғырлануы шапшаң қарқынмен
күшейді.монополиялар шаруашылықтың буынды салаларына үстемдігін
жүргізді. ... ... ... ... ... капитализімнің жоғарғы сатысы импереализмге ұласты. Өндірісті
қоғамдастыруға бұрын болмаған әрекеттерді жасады. Сөйтіп ... ... алып ... және одан әрі ... ... құрылған монополиялар толып жатқан ұсақ, орташа және ... ... ... ... ететін ұлттық, немесе ұлтаралық
шоғырланған ккапитал.
Дүние жүзілік монополия
Монополия орасан зор құдіреті күшке айналды. Монополияның толыққанды
бейнесін ... үшін оның ... ... ... ... ... ... қарастырамыз.
Біздің ғасырымыздың аяғында дүниежүзілік өнімнің едәуір ... ... ... ... күштердің шоғырлануы жаңа
қарқынға ие болды. Өндірісті интенсивтендіру ... ... ... молайды және капиталды сыртқа шығару ... ... ... ұясы ... ... бәрі ... ... және қалыптасуының ... ... ... ... ... ... объективті
негіздерді дүние жүзін экономикалық ... ... ... ... ... ... шикізат көздерін және ... ... ... ... ... ... жүзін экономикалық жағынан ... ... ... ... ... ... және ... Түптеп келгенде капиталдың
көлемі мен қуаты экономикалық ... ... ... Халқаралық
монополиялар өздерінің құрамы мен іс- әрекеттері жағынан екіге бөлінеді.
• Біріншісі- белгілі бір ел ... ... ... Екіншісі- шоғырланудың неғұрлым жоғары түрі , бірнеше елдердің
ірі капиталының меншігіндегі халқаралық ... ... ... мен ... ... пен ... шоғырлануының биік шоқысы. Сондықтан да В.И.Ленин
халқаралық монополияларды үстеме ... деп ... ... ... ... көбейіп
және күш- қуатының өсуімен сипатталады. 19ғасырдың басында- 46, біздің
ғасырымыздың басында(1910ж.) - 160, ... ... – 320, ... әрқайсында 1миллиард доллары бар 500 осындай монополияларболды.
Қазіргі көп ... ... ... компаниялары. Бір
ғана фактіге жүгінейік. Американың көп ... ... ... мен экономикалық қуаты бірнеше
мемлекеттің ұлттық табысының жиынтығына ... ... ... атты монополияның тек қана бір жылда
(1980ж)саудадан түсірген пайдасы 110млрд дллар. Бұл ... ... мен ... ... ... өнімінен көп деген сөз. ... ... бір ... өзі ... бір ... ... ... десе болады.
Ұлтаралық капиталистер одағының дүниежүзілік экономикалық жағынан
бөлісуінің таптық мәні мен ... бар. ... бұл ... монополиялық
үстеме пайда табудың жолдарының бірі. Демек, интернационплдық теоретик,
лидерінің бірі К.Каутскийдің және ... ... ... ... ... ұлтаралық монополиялардың интернационалдық сипаты
капитализм кезінде халықтар арасында бейбітшілік орнатады деуін ... ... ... ... ... ... ... екіге типке бөлінеді: көп ұлтты және
ұлтаралық монополиялар.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... болды. Елуінші жылдардан бастап ұлтаралық ... ... ... тез күш ... Бұларға тән қасиет: капиталы бір
ұлтты, ал қызметінің шеңбері – көп ... ... ... дүниежүзілік
капитализмді қамтиды, мақсаты- монополиялық үстеме жоғары пайда табу.
Ұлтаралық монополистік капитал жекелеген елдер ... да, ... ... шаруашылық ауқымында да шешуші тұлғаға айналды.
Ұлтаралық монополия атануға қойылатын шартр бар. Ол мынау: 70-інші жылдары
1млрд ... бар ... ... ... талап күшейді.
Ұлтаралық монополия қаржы көлемі 2млрд доллар болуы ... ... пен көп ... ... ... үнемі қарым- қатынас
болып тұрды. Ол екі жақты.
• Біріншісі-осындай монополиялармен олардың ... ... ... ... Бұндай монополиялардың басқару
жүйесінің орталығы, бас компаниясы ... ... ... ... ... корпорациялардың 80проценті АҚШ, Англия,
ГФР, Швейцария және Францияда орналасқан.
• Екінші жағы-ұлтаралық корпорациялары мен олардың бөлімдері ... ... ... ... ... ұлтаралық монополияларына жүргізілетін саясаты да екі
ұшты болып келеді. Егер мемлекет мүддесіне сай келетін болса қолдап, ... Іс- ... ... ... ... ... қойып, тежеп,
ретке түсіреді. Мемлекет мүддесі дегеніміз- жоғары пайда алу, дүниежүзілік
жалдамалы еңбекті қанау процесін күшейту.
Қорта айтқанда ... ... ... келе ... ... ... сорлатады.
Қорта айтқанда 20ғасырда монополиялық баға жүйесі үстемдік етеді. Осының
нәтижесінде рынокта бағалар өз бетінше емін- еркін ... ... ... ... Баға ... ... тәртіпке түседі, тек
капиталистік заңдылықпен қалыптасуға мәжбүр болады. Қандайда бір теңдік
негізінде ... ... ... ... ... ... мен ауытқу дәрежесі олардың нақты құнынан артық болады.
Алайда монополиялық бағалар да өзгереді. Олардың объективті негізі- ... ... ... ... шама. Тауарлардың мәңгілік өзгеріске ұшырамайтын
құны болмайды.
Сөз болып отырғандарға қоса монополиялық үстеме жоғары ... ... ... ... ... бар. ... ... Жалдамалы жұмысшыларға жұмыс күші құнынан төмен ақы төлеу арқылы және
құн мен өндіріс ... ... ... алынады.
• Еңбек өнімділігінің жоғары болуы, қанау дәрежесінің де ... ... емес ... ... эквивалентсіз сауда жолымен
түскен қосымша құнның бір бөлігі ... осы ... ... ... пайда алудың негізгі көздерінің ... ... ... арқылы сол елдерде өндірілетін құн.
Монополияның ролі экономикада екі жақты.
• Оның жақсы жағы монополиялық компаниялардың өнімдері ... ... ал ірі ... өндіріс шығындарды
азайту мен ресуостарды үнемдеу мүмкіндігін береді.
• Жаман жағы монополия рынокта үстемдік етеді және ... баға ... ... ... ала отырып,өнімді шығаруды
шектейді.Сонымен қатар, ... жоқ ... ... ... ... тиімділікті жоғарлату ынтасын
жоғалтады.
Осыны ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ұмтылады.Маңызды құрал ретінде антимонополиялық заңдар қолданады,
яғни мемлекетік қолдау құралы болып табылатын заңдар пакеті қабылданады.
Антимонополиялық ... 1880ж. ... ... ... ... екі ... жұмыс істейді: бағаны бақылау және
компаниялардың қосылуын байқау.
Қазақстанда 1996ж. ... және ... ... ... ... туралы заң қабылданды және антимонополиялық саясат ... ... ... ... заң әлі ... және ... ... ... ... ... оқу ... А.С.Баймұхаметова, У.А.Жанайдаров
Астана-2002
Экономикалық теория оқу құралы
Я.Ә.Әубакіров, Б.Б.Байжұмайев, Ф.Н.Жақыпова, Т.П.Табайев
Алматы
Қазақ Университеті
1999

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының мақсаттары мен әдістері26 бет
Монополия24 бет
Монополия табиғаты және монополияға қарсы саясаттың маңызы20 бет
Монополия туралы26 бет
Монополия түсінігінің негіздері25 бет
Монополиялық нарық құрылымы25 бет
Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның түрлерi15 бет
Монополияға қарсы заңдар28 бет
Монополияға қарсы саясат23 бет
Қазақстан Республикасында бәсекелестікті дамыту мен қорғаудың 2007-2009 жылдарға арналған бағдарламасы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь