Абай Құнанбаевтың педагогикаға қосқан үлесі

1 Абай Құнанбаевтың өмірбаяны
2 Абайдың педагогикалық көзқарасы
3 Абай Құнанбаев педагогикаға қосқан үлесі
Ұлы ақын, ағартушы, қазақтың жазба әдебиетінің және әдеби тілінің негізін са-лушы – Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы Шығыс Қазақстан облысы (бұ-рынғы Семей уезі) Абай ауданында (бұрынғы Шыңғыстау облысы) Шыңғыс тауы-ның бауырында дүниеге келді. Абай атақты Тобықты руының Ырғызбай деген тобы-нан тарайды. Ол ауыл молдасынан оқып жүрген кішкентай кезінен-ақ зеректігімен көзге түседі. Кейін ол Семей қаласында 3 жылдық медресе тәрбиесін алады.
Абай көпті көрген әжесі Зеренің тәрбиесінде болды. Шешесі Ұлжан да ақылды ананың бірі болған. Әкесі Құнанбай Өскенбайұлы орта жасқа келгенде атқа мініп, ел билеу жұмысына араласқан заманы, Ресей патшалығының Қазақстанның батысы мен орталық аймағын отарлап, ел билеу жүйесін өз тәртібіне көндіре бастаған кез.
Құнанбайөззаманында ел басқарғанадамболды. Ол ел билеуісінебалалары-ныңішіндеАбайдыбаулып, араластырды.
Абайды оқудан ерте тартып, оқудан шығарып алуы да сол билікке ұлын қалды-ру мақсатында еді. Әке еркімен ел ісіне жастай араласқан Абай тез есейіп, балалық-тан да ерте айырылып, жастайынан ел ішіндегі әңгіме, сөз өнерін, билердің шешен-дік өнеріне құлақ салып, өзінің ерекше талантымен бойына сіңіре білді.
Елі үшін әділет жолын ұстанған Абайдың үстінен арыз да жазылып, үш-төрт ай тергеліп, ақталып шықты.
Әке-шешесінің қасында жүрсе де жас Абай оқудан қол үзбейді, бос уақытында қазақтың мәдениетін, араб, парсы, шағатай тілдерін үйренеді. Шығыс әдебиетінің алыптары Низами, Хожа Хафиз, Науаи, Физули т. б. ақындарының өлеңін жаттап өседі. Кейін ол орыс әдебиеті мен тілін өздігінен үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Щедрин, Некрасов т. б. шығармаларымен танысады. Сонымен бірге ағылшын ғалымы Дарвиннің, Шекспирдің шығармаларын да оқиды. Соның арқасында дүниетанымын кеңітіп, білімін шыңдай береді.
Абай ауқатты отбасынан шықса да халқына үнемі жақын болды, олардың дауын даулап, мұңын жоқтады. Мұны оның мына өлеңінен көруге болады:
...Кедейдің өзі жүрер малды бағып,
Отыруға отын жоқ үзбей жағып.
Тоңған иін жылытып, тонын илеп,
Шекпен тігер қатыны бүрсең қағып.

Қар жауса да тоңбайды бай баласы,
Үй жылы, киіз тұтқан айналасы.
Бай ұлына жалшы ұлы жалынышты,
Ағып жүріп ойнатар көздің жасы.
Жасы отыздан асқан Абай орыс тіліндегі кітаптарды мықтап оқуға бұрылады. Сол кезде Семейге айдалып келген орыс демократтарымен танысады. Соның ішінде өзінің ерекше танысып, араласқаны Михаэлис болды. 1880 жылдары айдалып келген Долгополов, Леонтьевтермен да танысып, өзі олардан үйрене жүріп, өзі де оларды халқының салт-дәстүрімен таныстырып, қол ұшын берді.
Ақынның шығармашылықпен еркін араласуы 1860 жылдар болды. Ол кезде Абай өлеңдерін басқа аттармен жариялаған, тек 1886 жылы «Жаз» деген өлеңінен бастап өз атын қоя бастайды. Ақынның «Жаз», «Күз», «Қыс», «Жазғұтыр», сонымен қатар «Жасымда ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба», «Интер-натта
        
        Абай Құнанбаевтың педагогикаға қосқан үлесі
1 Абай Құнанбаевтың өмірбаяны
Ұлы ... ... ... ... ... және ... тілінің негізін са-лушы - Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы Шығыс Қазақстан ... ... ... ... Абай ... ... ... облысы) Шыңғыс тауы-ның бауырында дүниеге келді. Абай атақты Тобықты руының Ырғызбай деген тобы-нан тарайды. Ол ауыл ... оқып ... ... ... ... ... ... Кейін ол Семей қаласында 3 жылдық медресе тәрбиесін алады. ... ... ... ... ... ... болды. Шешесі Ұлжан да ақылды ананың бірі болған. Әкесі Құнанбай Өскенбайұлы орта жасқа келгенде атқа мініп, ел билеу жұмысына ... ... ... ... ... ... мен ... аймағын отарлап, ел билеу жүйесін өз тәртібіне ... ... кез. ... өз ... ел ... адам болды. Ол ел билеу ісіне балалары-ның ішінде Абайды баулып, араластырды.
Абайды оқудан ерте тартып, оқудан шығарып алуы да сол ... ұлын ... ... еді. Әке ... ел ісіне жастай араласқан Абай тез есейіп, балалық-тан да ерте айырылып, жастайынан ел ішіндегі әңгіме, сөз өнерін, билердің шешен-дік ... ... ... ... ... ... ... сіңіре білді.
Елі үшін әділет жолын ұстанған Абайдың үстінен арыз да жазылып, үш-төрт ай тергеліп, ақталып шықты.
Әке-шешесінің қасында ... де жас Абай ... қол ... бос ... қазақтың мәдениетін, араб, парсы, шағатай тілдерін үйренеді. Шығыс әдебиетінің алыптары Низами, Хожа ... ... ... т. б. ... өлеңін жаттап өседі. Кейін ол орыс әдебиеті мен тілін өздігінен үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, ... ... ... т. б. ... ... ... бірге ағылшын ғалымы Дарвиннің, Шекспирдің шығармаларын да оқиды. Соның арқасында ... ... ... ... ... ... ... отбасынан шықса да халқына үнемі жақын болды, олардың дауын даулап, мұңын жоқтады. Мұны оның мына ... ... ... ... өзі жүрер малды бағып,
Отыруға отын жоқ үзбей жағып. ... иін ... ... ...
Шекпен тігер қатыны бүрсең қағып.
Қар жауса да ... бай ... ... ... киіз ... ... ... ұлына жалшы ұлы жалынышты,
Ағып жүріп ойнатар көздің жасы.
Жасы отыздан асқан Абай орыс ... ... ... оқуға бұрылады. Сол кезде Семейге айдалып келген орыс демократтарымен танысады. Соның ішінде өзінің ерекше танысып, араласқаны ... ... 1880 ... ... ... ... Леонтьевтермен да танысып, өзі олардан үйрене жүріп, өзі де оларды халқының ... ... қол ұшын ... ... шығармашылықпен еркін араласуы 1860 жылдар болды. Ол кезде Абай ... ... ... ... тек 1886 жылы ... өлеңінен бастап өз атын қоя бастайды. Ақынның , , , , ... ... , , , ... сол кездегі әлеуметтік жағдайларды түсіну үшін маңызы зор.
Абайтанудың білгірі М. Әуезовтің атап көрсеткендей, Абай ... нәр ... ... үш ... өз ... ... мұрасы мен Шығыс, Батыс елдерінің рухани қазынасы болды. Оқи жүріп, білімін толықтыра ... ... ... ... біржола ақындыққа берілді. Туған халқын сүйіп, оны ... ... ... ... Абай ... оятып, береке-бірлікке шақырды. Туған халқы да Абайын сүйіп, қатты ... ... ... зор ... ... ... тұ-мардай сақтады. Шынында әр сөзі теңіздің тереңіне тартқандай мың батпан ойдан туған, кісіге берер шабыты мен шапағаты мол Абай әр ... ... ... Абай ... бай философиялық, күрескерлік қасиетке ие. Ол ең алдымен қазақ-тың телегей - теңіз ауыз әдебиетінен ... ... жыры мен ... ... үрдісіне мұрагерлік етті.
, , - ... ... ... ... да ... назарында.
Абай қазақ өлең үлгісін жаңаша тұрғыдан байыта түсті. Сондықтан да Абай қа-зақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы деуге болады.
Абайдың ... ... ... көзі ... ... дамытып, жалғас-тырған ақын шәкірттері болған. Солардың ішінде ... орын ... ... өз ... ... тек қана ақын ... сонымен бірге сазгер. Халық арасынан шыққан та-ланттарды танып, олардың еңбегін таратушы болды.
Абайдың ән ... ... ... ... ... орын ала-ды. , , т. б. әндері әлі күнге халық жүрегінен жылы орын алған.
Абай өзінің шығармашылығында қара ... ... мән ... ... поэзиясының арқауы ғылым, білім, еңбек - осы қара сөздерде жалғасып дамиды. Қара ... ... ... ... мен қараңғысының айнасы болған - күлкі мен қайғы туралы педагогтар арасында осы күнге дейін айтылмаған тың ой табамыз. ... ... мен ... ... ... Абайдай тап басып айта ал-маған. Абай демейді тек ... Абай өз ... ... ... ... ... ... айтқанда, Абай қазақтың демократ ақыны, ұлы ойшыл, философы. Ол қазақ ... ... ... ... мен ... сондай-ақ, басқа да филосо-фиялық шығармалар жазды.
Абайды Абай еткен, асыл сөзімен өлең етіп ұйытып, жүрегіне жыр болып бай-ланған қасиеті - ... ... ... ... ... ... ... тапқан та-нымдық олжалары, санасын сарғайтып барып көзін ашқан тұжырым тоғыстары өлең арқылы өріліп жатыр.
Абай өлеңдерінің ... ... ... аясы кең. Өлеңдері халықты өнерге, білімге, ғылымға шақырады, әрі жанға жайлы, жүрекке жылы тиетін махаб-бат өлеңдері болып келеді. ... Абай ... XIX ... деп те аталады.
Ақын 1904 жылы туған жерінде қайтыс болды. Сүйегі Жидебай деген жерге қо-йылды. Қазір сол Жидебайда ақынның өзі ... үйде ... ... бар. Жер ... ... ... ... өздерінің ұлы Абайымен мақтанады. Олар күн өткен сайын ... жаңа ... ... ... Абай ... ... де, болашақта да өзінің өміршеңдігімен мәңгі жасайтын ... ... ... шығармалары қазірдің өзінде көптеген тілдерге аударылып, әлем халықта-рының жақсы бағасын алуда. Соның бір дәлелі, Қытай ... ... Абай ... қазақша нұсқаларынан сырт оның үш бірдей дастаны және өлеңдері мен қара сөздері қытай ... ... ... ... өз ... он бала ... ... Ділдәдән: Ақылбай, Әкімбай, Әбдірахман, Райхан, Күлбадан, кенже баласы Мағауия. Екінші әйелі ... ... - ... Мекайыл, Ізкәйіл, Кенже. Абайдың үміт күткен талантты ба-лалары: Әбдірахман, Мағауия, Тұрағұл, Мекайыл. Әкелерінің өлеңдерін жатқа ай-тып, халық арасына таратқан, әнші, ... ... ... есімін еске қалдыру мақсатында көптеген шаралар жүзеге асты. Ең алды-мен, Жидебайдағы Абай қыстауы қалпына келтіріліп, ол ... Абай ... ... филиалына айналдырылды. Ақын жерленген зиратқа гранит пен мра-мордан құлпытас орнатылды. Семейде және ... ... ... ... ... ... тәрбие мәселесіне ерекше көңіл бөлді. деп теріс тәрбие ... ... ... ... ... ... адамның өсіп, жетілуіндегі тәрбие рөліне тоқтала келе, өзінің он ... қара ... -деп ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыда дәлелдеп береді. Абай дейтін теріс көзқарасты ... адам ... өмір ... ... алып, өзін қоршаған жағдайларға байланысты өзгеріске еніп, оның іс-әрекеттері арқылы көрінеді деген тұжырым жасайды. Адам мінезінің түрлерін адамгершілік, ... ... ... ... ... жақсы және жаман деп жіктейді. Әдептілікті, сыпайылықты, құмарлықты, тәуелсіздікті жақсы ... ... ... мақтаншақтықты, қулықты, жауыздықты жаман мінез деп есептейді. -дейді. Яғни адамның өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінің маңызы мен мәніне ерекше ... ... -дей ... ... ... ... ... рөлінің ерекшелігін саралап көрсете білді. Абай адам мінезінің қалыптасуы ... ... ... ... Өзінің отыз жетінші сөзінде: -деді.
Абай үлгі етіп ұсынған адал еңбек, ар-ождан мәселелері қай қоғамда болмасын аса қажет, адамды қиыншылық атаулыдан аман алып ... ... ... ... ... ... ... алға жетелер жарық жұлдыз нысанасы екені даусыз. Абай махаббат мәселесіне де ерекше көңіл бөліп, ... ... ... ... ... ... ... шақырады. Өзінің деген өлеңінде:
Жасаулы деп, малды деп байдан алма,
Кедей қызы арзан деп құмарланба.
Ары бар, ... бар, ұяты ... ... ... ... -- ... ... жар таңдау мәселесіне тоқталып, қазақтың деген мақалына орай тәрбиелі жақсы ананың ... ... ... да ... ... жолдасты дұрыс таңдай біл дегенді айтады. Сөйтіп отбасы өмірдің этикасын, ерлі-зайыптылардың бір-бірімен ... өмір ... ... ... ... ... кездесетін қиындық атаулыны қол ұстаса отырып жеңе білуге ... әзір ... ... ... ақын ... ... көзқарасындағы басты нысана , деген гуманистік ой-пікірді ... ... Оның ... ... ... ... ... педагогика классиктері Ж.Руссо, Д.Дид-ро, И.Кант, т.б. орыстың ұлы ойшыл педагогтары: Л.Н.Толстой, К.Д.Ушинскийдің ағартушылық ой-пікірлермен терең қабысып жатыр.
3 Абай Құнанбаев педагогикаға ... ... ... орыс ... ана ... ... ... деуімізге ешбір негіз жоқ екенін 25-қара сөзінен байқаймыз.
Біріншіден, ... Бұл сөз ... ... ... жері ... ... меншігіне айналды дегенді қазақтың төл сөзімен емес, шет ... ... ... келтіруінде ерекше мән бар. Былайша айтсақ, би-ліктің бәрі орыста болғандықтан, орыс тілін ... де ... ... ... де ... дей ... орыс тілін үйренудің үш тұғырлы мақсатын айтып ... орыс ... ... қорған болу үшін үйрен;
- орыс тілін еліңнің намысын қолдан бермеу үшін үйрен;
- орыс тілін олардың дауына араласқан уақытта дәйекті дәлел айту үшін ... орыс ... сол ... ... ... үшін және ... ... деңгейге жеті-лу үшін үйрен.
Көріп отырғанымыздай, қазақ мектептерінде халықтық педагогика құндылықта-рымен берілмей, Абай ілімін басқаша ... алып ... ... ... ... ... ... орыс тілін ана тілінен басымдықта алмағанын осы жиырма бесінші қара сөзден байқайлады. Абай ... ... ... шектелмейді, данышпан, кемел парасаттың кемеңгері екенін бүкіл әлем ... ... ... дұрыс түсініп игеру арқылы ғана, шынайы халқымызға тән тәлім - тәрбиеміздің қайнарынан қанып ішуге мүмкіндік ашамыз. ... ... ... ... ... етіп ... деген сөзінің мәніне түсінеміз. Күллі адам қауымында өткен, ақыл - парасат алыптарының ішінде, ой кермегін тартып, ... ... ... ... ... ... жеткен кемеңгерліктерін ұрпақ тәрбиесіне арнамаған-дары аз. Сонау, көне дүние данышпандары: Сократ та, Платон да, Аристотель де, ... ... ... ... ... ата-бабаларымыз - Әбунасыр әл-Фа-раби, Әбу Абдолла ибн-Мұса әл-Хорезми, Әбу Әли ибн - Сина, Ғұламаһи Дуани да мектеп ашып, шымырлай ... ой ... ... тәрбиесіне бұрған. Олай болса, ұлы ойшылдардың қол созған мұраттарының ... ... ... адам тәрбиесімен астасып жатыр. Тіпті, кешегі өткен - Декарт, Локк, Каменский, Ж.Ж. Руссо, Л.Толс-той да ... ... бар ... толғаныстары, тіршілікпен тікелей жалғасу үшін, екі түрлі арнаға - педагогика мен психология салаларымен үндесе қа-бысуға мәжбүр болады ... ... ... ... ... ... қос ... пен ұстаздық бірін-бірі толықтырып, ғажайып үлкен үндестіктерге жететінін ... ... осы ... ... ... ... ұлы да-нышпаны Абай (Ибрагим) Құнанбай баласы екені анық. Абай - ... ... ұлы ... ... әдебиетінің негізін салушысы, сонымен бірге ұлы ойшыл. Абай ақын - ... алды ... ... туындылары дүние жүзі поэзиясының озық деңгей-лес тұрғаны - білген адамға айқын шындық. Сан ғасырлық бай ... ел ... ... ... өрен ... ... жыршы, ақындары бар қазақ әдебиетінде Абай орнының ерекше болуы тегін емес.Абай халықтың түбегейлі мүддесін, арман - ... ... ... ... ұғып - ... ... ... деңгейде, қандай көркемдік қуаттылықпен айтып, жеткізе алғандығында. Ақын үлкен шығар-машылық тұлға болып қалыптасып жетіліп, кемеліне ... үшін ... ... жағдай, аса зор дарын мен даналық, үздіксіз еңбек, ізденіс, білім - міне осылардың түйісіп ... ... ... ... педагогикалық мұраларының негізгі идеялары-ның бірі-адамдардың өзара қарым - қатынасы, әсіресе, жастарды еңбекке ... ... ... ұлы ұстаз - Абай халықтың әл-ауқатының деңгейі, санасы, мәдениеті, адамдарды өзара қарым-қатынасы, ұлттың ерекшелігі, бір-біріне мейірбандығы мен ... ... ... ... ... ... ... ету дәрежесіне тікелей байланысты екенін даналықпен болжады. Еңбекті Абай, басқада қазақ аңартушылары сияқты- байлықтың, молшылықтың көзі-деп санады. Жастарды ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқытылатын тіл елінің әдебиетін қазақ/орыс әдебиетімен салыстыру14 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
R , L ─ тізбекті тұрақты кернеуге қосқандағы өтпелі процесті зерттеу 9 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
«Правда» газетiнiң қоғамға тигiзген үлесi9 бет
Абай Құнанбаевтың ағартушылық тағылымы (1845-1904)6 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Абай Құнанбаевтың дүниетанымындағы адам мәселесі49 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь