Ар жақта дүмбірлеген арынғазы

Біз сөз еткелі отырған бабамыз күрделі тағдыр иесі. Оны өзімізден бұрын өзгелер танып, баға берген. Оған америкалық ғалым М.Б.Олкоттың “аса мықты тұлға, ресейлік зерттеушілер А.И.Левшин, А.Добромысловтың “атақты адам” деп сипаттауы анық дәлел. Ал Шернияз ақын болса Баймағамбет сұлтанға берген жауабында:

Ар жақта дүмбірлеген Арынғазы
Жайлаған арғын, найман, Өтенсазы...
Байеке, танымасаң, танытайын
Мен едім Исатайдың Шерниязы, – дейді.

Сонымен, Арынғазы кім? Ол қандай істерімен тарихта қалды? Оның өмірінен алынар тағылым неде?
Арынғазының замандастары – 1820 жылғы Бұхараға барған А.Ф.Негри басқарған орыс елшілігі құрамында болған капитан Е.К.Мейендорф: “Сұлтанның бет-әлпеті әдемі, үлкен, сұлу, қара көзді, сырт-пішіні келбетті және салиқалы көрінеді. Бізге ол кең түрде пайымдай білетін адам ретінде әсер қалдырды”, деп келтіреді. 1820 жылы 21 қарашада Орынбор шекара комиссиясының төрағасы В.Ф.Тимковскийге жазған тағы бір хатында жоғарыдағы жолдардың иесі: “Ол (Арынғазы – Ә.М., Ұ.Т.) қатал шешім қабылдай алатын, жігерлі, менің байқауымша, мінезі мазаң сияқты. Себебі, біздің әкімшілікті өзінің сан қырлы қиялымен жалықтырған. Мен оның қаталдығы мен әділдігі жөнінде айтқанмын. Ал оның адалдығына келсек, мен оған сенбес едім. Себебі, менің ойымша, ол әрқашан да тек өз пайдасы үшін қимылдайды”, – дейді. Ал Сыртқы істер министрлігінің аудармашысы Я.О.Ярцев 1821 жылы 24 қарашада Азия департаменті директоры К.К.Родофиникинге: “Арынғазы 35 жас шамасында. Оның сыртқы пішіні: ұзын бойлы, сымбатты. Кең жауырынды, жүрісі паң, сұлу жүзді, қалың қара, шағын сақалды, ойнақшыған қара көзді, іс-әрекеті жинақы. Ол — қызуқанды. Ашуланған кезде жүзі күреңітіп, көзі қанға толып, қолы дірілдейді. Ал қуанышын жасыра алмайды. Оның рухының ұлылығы мен ширақтығы қазіргі жағдайда — өнегелі. Ол ешуақытта өзгенің көзінше өзінің жабыққанын, мұңайғанын сездірмейді. Сонымен қатар, іс-әрекеттерінде және барлық жағдайда да қауіптенгенін, қорыққанын сездіртпей, айналасындағыларға жау-жүректілігімен, қатаңдығымен үлгі көрсете алады. Ол шығыс үлгісінде білім алған. Оның білімі арабша оқудан әрі аспайды. Дегенмен, оның ақылы кең, ойлау қабілеті жоғары. Оның сөзі жағымды, сенімді және әрқашан да паңдана сөйлейді. Ол қашан да қайырымды, қолы ашық және әрдайым кім-кімге де көмектесуге даяр тұрады”, дейді Арынғазыға Л.Мейердің де берген бағасы қызық! Ол: “Сұлтандар арасынан шыққан қазақтың жалғыз, адал патриоты”, деп өз ойын ашық айтқан.
Арынғазы Сыр бойы қазақтарын билеген Әбілғазы сұлтанның шаңырағында 1786 жылы дүниеге келді. Ата шежіресіне тоқталар болсақ, Жәнібек ханның Жәдік сұлтаннан тарайтынын атап өтсек жеткілікті. Оның арғы аталары — тұтастай қазақ­ты билеген Шығай, Есім, Қайып хандар. Бергі аталары — кіші
        
        Ар жақта дүмбірлеген Арынғазы...
Біз сөз еткелі отырған бабамыз күрделі тағдыр иесі. Оны ... ... ... баға ... Оған ... ... ... “аса
мықты тұлға, ресейлік зерттеушілер А.И.Левшин, А.Добромысловтың “атақты
адам” деп сипаттауы анық дәлел. Ал Шернияз ақын ... ... ... ... жақта дүмбірлеген Арынғазы
Жайлаған арғын, найман, Өтенсазы...
Байеке, танымасаң, танытайын
Мен едім Исатайдың Шерниязы, – дейді.
Сонымен, Арынғазы кім? Ол ... ... ... ... ... ... тағылым неде?
Арынғазының замандастары – 1820 жылғы Бұхараға барған А.Ф.Негри
басқарған орыс ... ... ... ... ... “Сұлтанның
бет-әлпеті әдемі, үлкен, ... қара ... ... ... ... ... Бізге ол кең түрде пайымдай білетін адам ретінде әсер
қалдырды”, деп ... 1820 жылы 21 ... ... ... төрағасы В.Ф.Тимковскийге жазған тағы бір хатында жоғарыдағы
жолдардың иесі: “Ол (Арынғазы – Ә.М., Ұ.Т.) ... ... ... ... ... ... мінезі мазаң сияқты. Себебі, біздің әкімшілікті
өзінің сан қырлы қиялымен жалықтырған. Мен оның ... мен ... ... Ал оның ... ... мен оған сенбес едім. Себебі,
менің ойымша, ол әрқашан да тек өз пайдасы үшін қимылдайды”, – ... ... ... министрлігінің аудармашысы Я.О.Ярцев 1821 жылы 24 қарашада
Азия департаменті директоры К.К.Родофиникинге: “Арынғазы 35 жас ... ... ... ұзын ... ... Кең жауырынды, жүрісі паң, сұлу
жүзді, қалың қара, ... ... ... қара ... іс-әрекеті жинақы.
Ол — қызуқанды. Ашуланған кезде жүзі ... көзі ... ... қолы
дірілдейді. Ал қуанышын жасыра алмайды. Оның рухының ұлылығы мен ширақтығы
қазіргі жағдайда — ... Ол ... ... көзінше өзінің жабыққанын,
мұңайғанын сездірмейді. Сонымен қатар, іс-әрекеттерінде және ... да ... ... ... айналасындағыларға жау-
жүректілігімен, қатаңдығымен үлгі көрсете алады. Ол ... ... ... Оның ... ... ... әрі аспайды. Дегенмен, оның ақылы кең,
ойлау қабілеті жоғары. Оның сөзі жағымды, сенімді және әрқашан да ... Ол ... да ... қолы ашық және ... ... ... даяр тұрады”, дейді Арынғазыға Л.Мейердің де ... ... Ол: ... ... ... қазақтың жалғыз, адал патриоты”, деп
өз ойын ашық айтқан.
Арынғазы Сыр бойы қазақтарын ... ... ... ... жылы ... келді. Ата шежіресіне тоқталар болсақ, Жәнібек ханның
Жәдік сұлтаннан тарайтынын атап ... ... Оның арғы ... ... ... ... Шығай, Есім, Қайып хандар. Бергі аталары — кіші
жүздің оңтүстігінде ... орны бар ... ... Хиуаны билеген Қайып
хан. Оның қоғамдық-саяси көзқарасының қалыптасуы Сырым Датұлы бастаған ұлт-
азаттық қозғалыстың соңғы жылдарына, кіші жүз ... ұзақ ... ... ... ... аралығының қазақтарға қайтарылуы тұсында,
оңтүстікте Хиуа хандары­ның Батыс Қазақстан өңіріне қайта-қайта басқыншылық
әрекеттері күшейген ... ... арқа ... Арынғазы сұлтан есімі 1811 жылы Бөкей сұлтанды
хан тағына отырғызушылар ... ... ... ... ... ... Патша үкіметі Әбілқайыр мен Батыр хандардан тарайтын ұрпақтарды
өзара қарама-қарсы қойғанымен, ХІХ ғасырдың басында олардың ... ... ... ... анық ... ... ... Әбілғазы хан
да ата дәстүрі бойынша Бөкей ханмен үнемі байланыста болды. Міне, ... ... ... ... ханы ... ұлы Пірәлінің қызы Жақсыға
үйленген-ді. Кейін Жақсы ханымның ... ... ... ... ... ... ... Нұралы ханның қызы Тойқарадан, Кенесары ханның
қарындасы Бопайдан кем емес деңгейде болды. ... қай ... де ... ... ... ... ұрпақтары өз жерлерінің тұтастығын сақтауға
бар күшін салды. Оған елдің оңтүстігіндегі Хиуа хандығымен, түркімендермен
болған түрлі қарым-қатынастар дәлел бола ... ... ХІХ ... ... ширегінде Хиуа ханы
Мұхаммед Рахимнің қазақтарға қарсы ашық ... ... ... ... ... ... ... Хиуа ханында 35 мыңға дейін атты
әскер болса, оның 5 мыңы ... ... ... ... ... ... Рахим оларға тұрақты жалақы беруді де
ұйымдастырған. 1812 жылы ... ... Хиуа ханы ... ... ... Сыр бойы ... ... 100 мың қой, 40 мың
түйе, онысымен қоймай, 500 қыз-келіншекті еліне айдап кетті. Мұндай жойқын
шабуыл 1815 ... ... тағы да ... Осы ... Мұхаммед Рахим
Әбілғазы билеген шекті руын бағындыруды көздеді. 5 мың ... ... ... ... хан, ... Жаназар бастаған ел Сырдарияның
арғы бетіне өтуге мәжбүр болды. Көп ұзамай ... хан ... ... ішкі және ... ... қатаң ескерген шекті рубасылары
Арынғазы сұлтанға сенім білдіріп, 1815 жылы ... ... сол ... ... ... маңында оны өздеріне хан көтерді.
Арынғазы сұлтанның хан сайлануы ХІХ ғасыр басындағы қазақ даласы үшін
үлкен тарихи бетбұрыстың бастамасы ... ... ... ... ... ... ... батыл қолға алған орыс ... ... ... ... белгілі дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... отыратын. Патша
үкіметімен байланысқа шыққан қазақ ... ... ... ... оның ... ... ... та қалып жатты. Осыны
ескерген Арынғазы Әбілқайыр хан ұрпақтары – ... ... ... өз ... — кіші ... ... ... сұлтандармен, орта
жүздегі Батыр хан ұрпақтары — Жантөре ... Жұма ... ... ... ... ұрпақтарымен, Бұхарадағы мұсылман діни
өкілдерімен келісімге келіп, елді біріктіру ... ... ... ... ХІХ ... ... мұндағы рулар арасындағы тартысты өзінің батылдығымен
тоқтата білді. Бұл бағытта хан әдет-ғұрып және ... ... ... ... ... ... алдында өлім жазасына кесуге дейін
барды. Ел аузында сол уақытта Жайық бойындағы кіші жүзден Арынғазы ... ... өзі қара ... қақ ... әділ екен ... ... әңгімелер
тарады. Оны естіген орта жүздің Торғай еліндегі арғын рулары да әділдік
іздеп келіп ... ... ... арғын руы билеушілері – Жұма
Құдаймеңдіұлы, Мұса батыр, қыпшақ ...... ... ... ... ... өзінің еңбектерінде Кенесарының сот-құқықтық
реформасы­ның негізі Арынғазы тәжірибесінен алынғандығын атап өтеді. Ғалым
одан әрі ... осы ... ... ... “оның реформаторлық
қызметі Тәуке ханға қарағанда, басқаша сипатталатын. Соған қарамастан,
Арынғазының сот ісін құру ... хан ... ... ... еді. ... ... ... негізде құрылды. Арынғазы ... сот ... ... ... ... ... ол тағайындаған
қазылар арқылы шешілетін болды. Арынғазының заң шығарушылық ... ... – ол сот ісін ... ... ... бойынша емес, шарият
дәстүрі бойынша жүргізу, бұл сөзсіз ... оң ... және ... ... ... ... бір кезең болды”, – ... ... 20-25 ... Ор ... ... ... орта ... Арынғазы ұйымдастырған Халық кеңесі өтті. Оған атақты Көтібар
би, Арыстан ... ... кіші ... ... сұлтандары мен рубасылары
және орта жүзден 7 мыңға жуық адам ... ... ... ... жүз ... мен ... ... руларының арасындағы тартыс
мәселелерін әдеттілікпен шешкен. Мұны ... ... ... ... кіші жүз ханы ... ... ... күмән келтіре
бастады. Орынбор губернаторы Г.С.Волконский Арынғазымен қарым-қатынас
орнатуға кірісті. ... ел ... ... ... мен орыс ... ... қызығушылығының артуы тағы да Хиуадағы Мұхаммед Рахимнің
қазақтарға қарсы шабуылына ... 1816 жылы ... ... ... ... ... 10 мың ... 11 күн бойы Жанкент қаласын, оның
маңындағы 100 ... ... ... ... ... ... ... 2 мың
адамынан айырылды. Оңтүстікте қалыптасқан саяси жағдайдан шығудың бірден-
бір жолы кіші ... ... хан, ... ... ... ... түсінген Арынғазы орыс әкімшілігі ұйымдастырған 1817 жылғы ... ... ... ... ... ... ... Қазақтар арасындағы
белгілі үш тұлғаның кездесуі нәтижесінде Хиуа, Бұхара бағытындағы мәселелер
шешілгендей ... ... ... ... Хиуа ... ... ... Ресей бағытын анықтаған Арынғазы Хиуамен де
қатынасты реттеуге ұмтылды. 1817 жылы ... ... ... ол ... Хиуа ханымен кездесуге ағасы Шерғазы Қайыпұлын жіберді. Осы
сапарда ... ... ... Хиуа ханы ... кіші ... ... ... саясаткерлері алдында да зор беделге ие ... ... ... ... ... ... ... алып, қайткенде
де оны өзінің құлақ-кесті құлы ... ... Сол ... ... Хиуа ... қазақтарының ханы деген атаққа өзі таңдаған сұлтандарды ... ... ... соң ... ... да Хиуа тағайындаған Сыр
бойы қазақтарының ханы болып шыға келді. 1818 жылы ... ... ... тағы да өз ... Арду ... ... ... елшілігін аттандырды.
Мұхам­мед Рахим еш келіспестен бірден Арду сұлтанды тұтқынға алды. ... ... ... ... ... ... Көп ... П.К.Эссен
Хиуаға башқұрт старшыны Әбубәкіровті ... ... ... ... ... жауап хаттан оның Арынғазыны “қазақтардан
шыққан қарақшы және бүлікші” деп сипаттап, “ол ... ... ... ... адал ... жазалады” деген кінә тағылғаны белгілі
болды. Хиуа енді Арынғазының ... орыс ... арыз ... де оны ... бас ... ... Мұндай саясатпен Ресей
саясаткерлері де әбден уланған-ды. Сөйтіп, Арынғазы үшін ... ... ... ... ... басталды.
Хиуа ханына қарсы Арынғазының саясатын пайдалануды көздеген П.К.Эссен
1818 жылы кіші жүз ханы ... Хан ... ... қызметіне
тағайындады. Арынғазының қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... патша үкіметі сонау Әбілқайыр заманынан бері Батыр
хан ұрпақтарын мұндай үлкен қызметке тағайындап көрген емес еді. ... кіші ... ... ... ... ... оған Орта ... басшыларын өз саясатына жақындатуға мүмкіндік алды. Үшіншіден,
үнемі Хиуа басқыншылығына ... ... Сыр бойы ... ... ... ... қосып, күш біріктіру әрекеттері жанданды. Төртіншіден, соңғы
жылдары әбден шайқала бастаған хандық басқаруды күшейтуге, өзге рубасыларын
бір ортақ ... ... ойы ... аса ... жылы ... айында Арынғазының ел ... ... ... ... ... ... айқындалды. Кіші жүз
қазақтары, соның ішінде Әлім ұлдарынан – ... ... ... ... 12 ата ... – шеркеш, адай, беріш, ... ... ... масқар, қызылқұрт, ысық, жап­пас рулары, Жетіру бірлестігінен
– табын, тама, кете, ... ... Орта ... — қыпшақ, арғын, Ұлы
жүзден – ... ... ...... 380 ел ... ... Арынғазыны кіші жүз хандығына ұсынды. П.К.Эссен сұлтанның ата-
тегін түгел тарқатып, ... ... оның ... Қайыптың Бұхара мен
Үргенішті басқарғандығын, Қытаймен одақтасқанын, сұлтанның қазіргі бауыры
Уәли ... Орта ... ... алға тартып, қолдау қажет деп тапты.
Арынғазының мұндай күш ... ... ... Хиуа ханы ... ... ... ханды сұлтанға қарсы айдап салды. 1819 жылы қыркүйек айында Хиуа
ханының Сыр бойына шабуылға ... ... ... Оның ... ... 14 ... Орынбор губернаторына хабарлап, әскери көмек
сұрады. Губернатор “Сырдариядан әрі өтуге болмайды, оған өз ... ... деп орыс ... ... ... тіпті қару-жарақ
бермейтіндігін де сездірді. Мұны білген ... ... ... ... жүз ... Жұма ... Мұса батырға, старшын Есмұрат
Балтаұлына хабар ... ... 1819 жылы 9 ... ... орта ... ... ... Үргенішке қарсы аттануға шешім қабылданды. Бірақ
Бұхарадан ... ... ... ... Оның ... ... ... Жаңадария өзеніндегі бөгетті ашып жіберуінен
іздеді. Қазақ қолдары жауға қарсы жалғыз қалды. ... ... ... 12 мың ... 1820 жылы 25 ақпанда Сыр бойына тағы да соққы берді.
Хиуаға 802 қыз-келіншек, 410 түйе, 7085 жылқы, 1138 ірі ... 45675 ... ... ... ханның анасы, бауыры Нұрым сұлтан, оның әйелі,
ұлы, 33 туған-туысқаны тұтқынға түскен. Қанды оқиғаның ең қасіретті жері ... ... ... немере ағасы Шерғазы Қайыпұлының баласы ... жол ... ... өзіне көмек беру мәселесін шеше алмайтындығын ... ... ... ... бел буып, оның жолдарын іздестіре
бастады. Орыс тыңшыларының 1820 жылғы ақпарына сенсек, кіші ... 100 ... ... 4 мың ауыл ... ... бағынған екен. Ел ішіндегі ең
беделді деген ... ... ... ... ... Ерәліұлы, Қаратай
Нұралыұлы делініп, Арынғазының тұрақты мекені ретінде 1820 ... ... ... ... 1820 жылы шілде айында 1819 жылдың аяғында Ресейге ... жүз ханы ... ... елге ... Оның ... Санкт-Петербургте
орыс саясаткерлерімен кездесулері Хиуа бағытындағы Арынғазының ... ... ... ... ... ... Ресей мен Хиуа
арасындағы қарым-қатынасқа кесірін тигізуші ... шыға ... ... да Ресей Сыртқы істер министрлігі өздерінің отарлау саясатының
бірқалыпты ... оны ... ... ... асырушы Шерғазы ханның
жоспарын қолдап, Арынғазы Санкт-Петербургке жедел ... ... Бұл ... 1821 ... 6 ... Азия ... ... заңдастырылды. Оңтүстіктегі елінің аманатын, қазақ бірлігін
арқалаған Арынғазы Ресей астанасына бару ... бел ... ... ол
жанына беделді, өзіне сенімді адамдар: Мұрат Жәдігерұлын, ... ... ... қожа ... ... ... ... атақты Сырым батырдың ұлы Жүсіпті, Қазым Сарышоқайұлын,
Санамас Сатұлы мен Санамас Сердәліұлын, Бармақ Бопашұлын ... ... ... сол ... 9 ... Санкт-Петербургке аттанды. Ғалым
Н.А.Халфин осы сәттегі орыс үкіметінің ... ... ... ... орыс ... дамуына келтіріп отырған зиянына және
қазақтарға деген шапқыншылық саясатына көз жұма ... орыс ... ... кілт төмендеу себебіне кінәлі жан ізделді. Ол Арынғазы
Әбілғазыұлы деп табылды” ... ... ... ... І ... Арынғазы жөніндегі толық ақпаратты
жеткізген Сыртқы істер министрі К.В.Нессельроде еді. Ол ... ... ... ... орыс ... басшысы А.Ф.Негри мен ... ... бас штаб ... Е.К.Мейендорфтың кіші жүздің
оңтүстігіндегі Хиуа саясатына Арынғазыны кінәлаған хаттарды берді. ... ... ... шығарған қорытынды бойынша 1822 жылы 24
ақпанда В.П.Кочубей, Г.С.Волконский, ... ... ... ... жер ... ... ... алдымен оны Санкт-
Петербургте ұстай тұру қажет деп шешті. Көп ... ... еріп ... М.Жәдігерұлы, И.Даниярұлы, С.Сатұлы, Қ.Мұсылманбиұлы елге
қайтарылды. Жағдайдың ауырлағанын ... ... ... ... ... ошақ ... аман ... бейіл еді. Сондықтан да ол ... ... ... Шүкір­әліні, Қаражігітті және Бармақты
қырға қайтару мәселесін көтерді.
Қаражігіт Бектауұлы ... бұл ... топ елге 1922 ... ... ... Көп ... ... қырда Арынғазыны орыс тұтқынынан босату үшін
әрекеттер басталды. Елек жағалауын қазақтарға қайтару үшін ... ... ... да ... ... елге қайтармаса, орыс ... ... ... ... Бұхара, Хиуа бағытындағы орыс
керуендерін тоқтатуға көшті. Оңтүстік қазақтары мәселені реттеуге ... ... ... Хиуа ... ... ... 1822 жылы ... жағалбайлы руының қазақтары Бармақ Бопашұлының бастауымен екі
сөйлеген Шерғазы ... кек алу ... оның ұлы ... ... ... кете рулары болса Арынғазы мен Жүсіп Сырымұлын елге қайтаруды талап
еткен ... ... ... 1822 жылы 29 ... ... ... “1820-1822 жылдарда Бұхараға 4 мың түйелік
тауар жібергенімізбен ... оның ... ... елде тәртіп орнататын
Арынғазының жоқтығы” деп хабарлады. Өзбек ... 1823 ... ... осы ... ... рет қайта көтерді. Ресей тарихшысы В.Г.Семенов:
“орыс үкіметінің дұрыс ойланбастан жасаған қимылының салдарынан Арынғазының
ұсталуы туралы хабар қазақ ... ... ... елде тыныштық бұзылды”,–
деп ашық жазды.
Асыл ... елге ... кіші ... де, орта ... де ... өте ... араласты. Соған қарамастан Арынғазы, ... ... ... ... 1823 ... 14 мамырда Калугаға жер аударылды. Оның
өзі қатаң құпия жағдайда жүзеге асты. ... 1823 ... 3 ... ... Асау ... ... Икбайұлының, Көтібас
Төлебайұлының П.К.Эссенге жазған хатында ... ... қай ... ... Кепіл иелерін ұрлап әкетуден қорыққан П.К.Эссен ханды
Санкт-Петербургте деп алдаусыратып жауап берген.
1826 жылы 8 ... Азия ... ... ... ... ... сол ... парсы-түрік еліндегі жағдай ... ... ... ... деп шешті. Бірақ оны Калугадан Мәскеуге
көшіруге келіскендей болды. ... ... ... Хиуа мен Бұхара
көпестерінен басқа қазақтардың да ... ... Азия ... жылы 20 ақпанда ханды онда көшіру қауіпті ... ... ... ... ... жүзді басқару жөніндегі қазіргі ... ... ... жою – Ә.М., Ұ.Т.) толық жүзеге ... ... ... тиімді. Себебі, ол мұнда ... ... ... Кіші ... өз жақтастарымен байланысқа шығады”,– ... 1829 жылы 19 ... ... ... ... ... Сырымұлы
елге қайтуға рұқсат алды. Содан бастап ханның жанында тек қана ... ғана ... Сол ... ... (Нұралы ханның немересі Жақсы
ханым ... ... ... ... рұқсат сұраған-ды. Алайда, оған да
нақты жауап берілмей, есіл ер елден шеттетіле ... 1830 жылы ... ... ... ... П.П.Сухтелен өлке жайымен танысқан
соң-ақ: “Арынғазы сұлтанның елге жіберілуі әзірше ... ... ... ... ... тигізеді”, деген шешім шығарды. Бұл сөз сұлтанның
елге қайту арманына біржолата балта шапты. Арынғазының 1831 жылы ... орыс ... І ... ... ... ... ... “Еліме қайтарыңыз, ең болмағанда, Мәскеуге көшіріңіз”, деген
өтініштері тіпті назарға алынбады. Соңғы жылдарда ханның жанында ... ... 1829 жылы ... ... қызы ... ... ғана ... 1833 жылғы мамыр ... Азия ... ... ... елге ... ... ауру ... хабарлады. Осы әйелдің
қажырлы талпынысымен орыс әкімшілігі 1833 жылы 21 ... ... ... ... ... шығарды. Бірақ арада 2 күн өткеннен кейін ... ... Оны ... үшін ... ... ... ... 28 тамызда
денесі Калуга жеріне берілді. Сөйтіп, қазақтың біртуар ... ... ... уланған саясаттың құрбаны болып, Отанынан тысқары жерде
мәңгілікке қалды. 1835 жылы 25 наурызда ... ... ... ... ... ханым: “Мен 14 жыл ... ... ... Енді егер заңға қайшы болмаса, оның сүйегін елге әкеліп
жерлеп, парызымызды орындап, ... ... деп хат ... ... заңдарында бір жерленген адамның аруағын мазаламайды ... ... ... бермеді. Кезінде Әбілқайыр ұрпақтары да Уфада қалған ... ... ... ... ... ... ... Мұның артында қай
уақытта да орыс үкіметінің ... ... ... мәжбүрлеу саясаты
жатқандығы бүгінде анық.
Арынғазы шет жерде қалса да, оның отбасын ұстап ... ... ... ... ... атты ... мен ... Мұхаммедқазы, Айтмұхаммед,
қызы Фатимаға қорған бола білді. Орынбор шекаралық комиссиясы 1847 жылы ... ... ... ... ... ... ұйымдастырды.
Оған өз отбасы атынан Жақсы ханым Айтмұхаммед пен ... ... бар – ... ... ... ... ... жағдай болмасын,
есіл ерден қалған тұяқтар бабасының атына кір келтірмеді. Бір ұрпағы кешегі
кеңестік заманда адал еңбек етіп, ... ... ... ... ... шөпшектері ұрпақтары Ақтөбе облысында тұрады.
Қорыта келгенде, Арынғазы хан тағдыры тәуелсіздікке қол ... ... ... ... ... – оның ... арқылы ұлы
бабаларымыздың даңқты жолдарын ... үлгі ... ... ... ... ... АХМЕТОВА, тарих ғылымдарының кандидаты.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбілғазыұлы Арынғазы3 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
Дыбыс жүйесін теориялық және практикалық жақтан үйрету31 бет
Мектеп тәжірибесінде авторитарлық тәрбиенің позитивті және қарама-қайшылықты жақтарын зерттеу45 бет
Моңғол шапқыншылығының жағымды жақтары мен апатты зардаптары1 бет
Радиацияның әсері, пайдалы және зиян жақтары16 бет
Республиканың басылым беттеріндегі Қазақстанның ДСҰ-ға мүше болуына «жақтаушы» және «қарсы» көзқарастар44 бет
Қазіргі ғаламдық проблемалардың экономикалық жақтары9 бет
Қазақ халқының 1837-1847 жылдардағы азаттық қозғалыстың жақтаушылары және қарсыластары50 бет
Қылмыстың субъективтік жақтары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь