Қаратау басындағы Қатынқамал үңгірі

Кіріспе
Негізгі бөлім
Пайдаланылған әдебиеттер
Қоғамның тарихи дамуы кезеңдерінде көптеген елді мекендермен қалалар өзінің бұрынғы маңызын жоғалтып, кейде мүлдем құрыпта кеткен. Ал, кейбіреулері өркендеу жолына түсіп, бүгінгі күні әлеуметтік мәдени жағынан кемелденіп көркеюде. Арал теңізі мен Сырдария және Шу өзендерінің бойындағы көне қалаларды, қарт Қаратау қойнауын зерттегендердің қатарында Әл-Идриси, Жамал – Карши, Ш.Уәлиханов, А.И.Макшеев, т.б. айтуға болады.
Академик Әлкей Марғұланның зерттеуінде Сыр бойында қырық көне қалалардың орны олардың ішінде оншақтысы Арал теңізінің астындағы қалалар деген болжамы шындыққа айналып отыр. Қазақстан Республикасының әлеуметтік экономикалық және мәдени дамуының белгісі ретінде Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ұсынған мемлекеттік «мәдени мұра» бағдарламасындағы уақытта болатын рухани өзгерістер санатына жатады. Орта ғасырлық этномәдени зерттеулер және оларды оқу бағдарламасы мен ғылыми зерттеу еңбектеріне жинастыру отандық тарихты байытып, тәуелсіз Қазақстанның тарихи жаңалығына үлес қосты.1
Тақырыптың зерттелу дәрежесіне назар салсақ.
Бүгінгі қазақ халқында қаншама тарихи оқиғалар болған жерлерді айтады. Соның бірі – сонау ел басына күн туған аласапыран кезде қазақ халқына пана болған Қаратау басындаы Қатын қамал үңгірі.
Ғылыми жұмыстың деректемеік негізін мерзімді басылымдарда жарияланған ақпараттар, мақалалар, Жаңақорған аудандық мұражайының есебі мен деректер құрайды.
Жұмыстың методологиялық негізін Қазақстан Республикасының жарық көрген мемлекеттік құжат қағидаларын басшылыққа алдым.
Жұмыстың мақсаты
Біріншіден, халықтың орасан мол мәдени мұрасын, соның ішінде, осы заманғы ұлттың мәдениетін, фольклорын, дәстүрі мен салттарын зерделеудің біртұтас жүйесі жасалды.
Екіншіден, ұлттың тарих үшін ерекше маңызы бар елеулі мәдени-тарихи және сәулет ескерткіштерін қалпына келтіруді қамтамасыз ету.
Үшіншіден, ата-бабамыздың тарихын кейінгі ұрпаққа барынша нақты, шынайы түрде жеткізу.2
Зерттеу объектісіне негізінен Қазақстан Республикасының 2004 – 2006 жылға арналған мәдени бағдарламасына сәйкес, Сыр өңіріндегі тарихи ескерткіштердің зерттелу тарихы және қазіргі таңдағы даму жағдайы туралы айтылады.
1. Қазақ тарихы журналы. №2, 2005 ж.
2. Сыр бойы, 2003 ж., 8 сәуір.
3. Түркістан 2003 ж., 15 желтоқсан
4. І.Есенберлин «Көшпенділер» тарихи трилогия, 429 б., Алматы, 2004 ж.
5. І.Есенберлин «Көшпенділер» тарихи трилогия, 433 б., Алматы, 2004 ж.
6. Қазақ тарихы журналы. «Қазақ халқының жонғар феодалдарына қарсы азаттық күресі» 1994ж – №5. 71-73 бет.
7. Сыр өңірі тарихы. 1998 жыл. 66-67 бет
8. Қызылорда геологиялық зерттеу институты. ТОО «ГИИЗ» геология бөлімшесінің басқарма қызметкері Ауешева Кенжайымның жеке қолжазбасы.
9. Есламғалиұлы М. Сан қилы сауал. Алматы, 1995ж, 18-19 бет.
10. Жаңарған Жаңақорған «Тауға сүңгіп кетті» 1998жыл. 71 – 73 бет.
11. Жаңарған Жаңақорған «Жоңғарлармен шайқас» 1998жыл. 51-53 бет.
12. Жаңарған Жаңақорған «Қатынқамал» 1998 жыл 69-71 бет.
13. Жаңақорған тынысы газеті. 1991 жыл. №110. Ертасов.
«Жаңақорған тынысы» газеті бас редакторының орынбасары.
14. Ертасовтың жеке қолжазбасы.
15. Жаңақорған ауданындағы мұражай құжаты.
16. Қаратау басындағы Қатынқамал үңгірінің маңайын жекешелендірген кәсіпкер Құтыбаев Рақымбабаның қол жазбасы.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Н.Назарбаев Еуразия жүрегінде Астана, 2005 ж.
2. Н.Назарбаев Тарихт толқынында Алматы, 1999 ж.
3. Арал: Вчера и сегодня проблемы и перспективы. Аральского кризиса.
Алматы, 1997 ж.
4. К.Ахметов М.Кенжебаев, М.Киров Город на Сырдарье. Алматы, 1968 ж.
5. Ы.Қалиев, Е.Шілдебаев «Дария жағасындағы қала», Алматы 1980 ж.
6. Б.Досмамбетов, М.Киров Қызылорда «Нұрсаулет», 1990 ж.
7. А.Айдосов «Хорезмская экспедиция история и современность», Қызылорда «Тұлпар», 2004 ж.
8. Ежелгі дәуір әдебиеті Хрестоматия, Алматы 1991 ж.
9. Қазақ ССР тарихы, Алматы 1957 ж.
10. Қазақ ССР тарихы, Алматы 1977 ж.
11. Қазақ ССР тарихы Көне заманнан бүгінге дейін 5 томдық, І-4 том, Алматы 1980 – 84 ж.ж.
12. Қазақстан тарихы І-ІІ том, Алматы, 1996-98 ж.ж.
13. Қазақстан тарихы Очерктер, Алматы, 1994 ж.
14. Қазақтың көне тарихы, Алматы 1990 ж.
15. І.Есенберлин «Алтын Орда тарихы» Тарихи трилогия Алматы - 1982 жыл
16. І.Есенберлин «Көшпенділер» - Алматы Жазушы, 1986жыл 6 том.
345-346, 355-358 беттер
17. Жаңарған Жаңақорған Алматы «Әл - Фараби» 1998жыл 69-70, 71-73 б.б.
18. Қазақ тарихы № 6, 2001жыл 68-72 беттер
19. Қазақ тарихы №5, 1994жыл 71-73 беттер
20. Қазақ тарихы №3, 2004 жыл 153 бет
21. Қазақ тарихы 1995, 18-19-бет Есламғалиұлы М.
22. Сыр өңірі тарихы 66-67 бет Алматы – 1998 жыл
        
        ҚАРАТАУ  БАСЫНДАҒЫ  ҚАТЫНҚАМАЛ  ҮҢГІРІ
А.С. Тасенова, Б.Е. Ерескенова
№4 С.Сейфуллин атындағы орта ... ... ... ... дамуы кезеңдерінде көптеген елді мекендермен
қалалар ... ... ... ... ... мүлдем құрыпта
кеткен. Ал, кейбіреулері өркендеу ... ... ... ... ... жағынан кемелденіп көркеюде. Арал теңізі мен
Сырдария және Шу ... ... көне ... қарт ... ... қатарында Әл-Идриси, ...... ... т.б. ... ... ... Марғұланның зерттеуінде Сыр бойында қырық көне
қалалардың орны ... ... ... Арал теңізінің астындағы
қалалар деген болжамы ... ... ... Қазақстан
Республикасының әлеуметтік экономикалық және мәдени дамуының белгісі
ретінде Қазақстан ... ... ... ... ... ұсынған мемлекеттік «мәдени ... ... ... ... ... ... ... Орта ғасырлық
этномәдени зерттеулер және оларды оқу ... мен ... ... ... ... ... байытып, тәуелсіз
Қазақстанның тарихи жаңалығына үлес қосты.(1(
Тақырыптың ... ... ... ... қазақ халқында қаншама тарихи оқиғалар болған жерлерді
айтады. ... бірі – ... ел ... күн ... аласапыран кезде
қазақ халқына пана болған ... ... ... ... ... ... ... негізін ... ... ... ... ... ... ... мен деректер құрайды.
Жұмыстың методологиялық негізін Қазақстан ... ... ... құжат қағидаларын басшылыққа алдым.
Жұмыстың мақсаты
Біріншіден, халықтың ... мол ... ... ... ... заманғы ұлттың мәдениетін, ... ... мен ... ... ... жасалды.
Екіншіден, ұлттың тарих үшін ерекше ... бар ... ... және ... ескерткіштерін қалпына келтіруді қамтамасыз ету.
Үшіншіден, ата-бабамыздың тарихын ... ... ... ... ... ... ... негізінен Қазақстан Республикасының 2004 – 2006
жылға ... ... ... ... Сыр өңіріндегі тарихи
ескерткіштердің зерттелу ... және ... ... даму ... ... ... ауқымын анықтауда Сыр ... ... ... ... ... туралы айтылады.
2004 жылы 4 сәуірде Астанада ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы ... ... ... ... ... ... Бұл жолдауда Елбасы ... ... ... 2004 ... ... ... бағыттарында
мәдениет, білім беру мен ... ... ... ... ... ... ... тарауының 2,3 тармағында ... ... ... ... деп ... Руханият пен білім
беру ... ... аса ... ... ... ретінде
бірқатар ауқымды жобалардың басын ... ... мұра ... ... ... ... іске асырды. Оның мақсаты: ... ... ... ... бар елеулі мәдени тарихи және сәулет
ескерткіштерін ... ... ... ету ... айтылған.
Соның ішіндегі Қаратау ... ... ... пайда болу себебі геологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... жарылыс ізі бар. Кезінде
(девон дәуірінде) қатты жер қозғалысы ... жер қақ ... жағы ... ... түсіп кеткен. Сол кезде жердің жарықтан
біріне-бірі ... ... ... ... ... болуы мүмкін
деген болжам айтуға болады.(3( Оны ... үшін көп ... ... керек.
Қаратаудың басынан көш келеді,
Көшкен сайын бір ... бос ... ... ... ... ... ... жас келеді.
Мына заман қай заман, қысқан заман,
Басымыздан бақ, дәулет ұшқан заман.
Шұбырғанда ізінен қар борайды,
Қаңтардағы қар жауған қыстан жаман.
(«Елім – ай» ... ... хан ... ... ... ... мен ... шонжарлар
арасында билікке талас күшейе түсті, қазақ ... бір ... ... ... Бұл жағдайды пайдаланған жоңғарлар үздіксіз шабуыл
жасап, әсіресе отырықшы өңірге ... ... ... ... елінің
тарихында XVIII ғасырдың маңызы зор болды. Бірнеше ... ... ... ... ... құрылысы үшін күрес жүргізді. ... ... ... ... жоңғар мемлекеті еді. Жоңғар ... ... ... көз алартып өзінің саяси экономикалық және ... ... ... ... арасында бейбітшілік орнаған еді. Жоңғар мемлекетінің
негізгі мақсаты - қазақ елінің тәуелсіздігін айырып, ұлан - ... ... ... ... Еділ ... ... қазақтары және башқұрттар
жан-жағынан қазақ ұлыстарын шауып, малдары мен отбасыларын тұтқындап, алып
кетіп ... Ел ... қара бұлт ... ... ауыр күн ... ... жеріне шабуылы 1710-1711 жылдары басталды. 1710 жылы
Қарақұмда үш жүздің өкілдері ... ... ... басшылық етуді
Бөгенбайға жүктеді. 1711 жылы жоңғар феодалдары Қазақстанға жорық жасағанда
қазақ батырлары тізе ... ... ... ... ... ... ... 1712
жылы қазақ жасақтары жоңғарияға кірді. 1713 жылы ... ... ... жасайды, осы уақытта бірліктің болмауынан жоңғар елі қазақ ... ... 1718 жылы ... ... ... Қаракерей Қабанбай мен Шақантай
бастаған соғыс жоңғар қолын талқандаса да, бұл шайқас қазақ елінің жағдайын
жақсартпады. 1723 жылы ... тағы да ... ... ... ... қолы ... ... Талас, Арыс бойында көшіп жүрген ... ... ... ... өз ... аса ауыр ... зор ... тап болып, адам
айтқысыз аянышты күндерді басынан кешіреді. Ата қоныс, құтты мекен, ... ... ... Аш - ... жаяу - жалпы шұбырған
қара халық жаздың қайнаған ыстығында ен ... ... ... ... ... ... ақ қар, көк мұз ... аязында малын жоқтатып,
үсіп өледі. Ашаршылыққа ... ... жол ... шөптің тамырын жеп,
қайыр - ... ... ... Әйелдер, балалар мен қарттар жол азабына
шыдай алмай, жапан түзде ... ... ажал ... Осынау аса қасіретті
оқиға қазақ елінің тарихында «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» ... Ол ... ... аңыз бар. Алқакөл маңайына жеткен адамдар уақытша
аялдап дем алып жатқанда, бір ... ... ... ... ... ... мен ... ұмытпау керек. Біз осы көрген азабымызды қалай
атасақ болар екен?»; - дейді. Сонда тағы бір ... ... ... аты
Алқакөл сұлама болсын»; - дейді.(Сыр өңірі тарихы, 66-67- ... ... Оның ... атамекен, мал-мүліктен айырылып, аш-жалаңаш босқындап,
табаны көң ... ... ... ... ... ... ... онда да
шапқыншылыққа ұшырап, жат жұрттарға қарай ... ... ... ... өтсе де ... ... сақталып қалған «Елім -ай» - ел ... ... ... ... куәгері. Ұлтымыздың сол бір ұлы қасіретінің
әнұранына айналған, бұл әннің сөзі мен әуені ... зар ... ... ... мұң - ... ... бейнелейді. Үш жүздің жауынгер жасақтары
қосылып 1726 жылы күзде Сарысу аймағында Бұланты өзенінің жағасында «Қара
сиыр» ... ... ... ... ... қолына ойсырата соққы берді.
Сол жеңіс қазақ халқының еңсесін көтеріп өз ... күш ... ... ... басқыншылар жерімізді тастап кетпеді. 1727 жылы Цеван ... оның ... ... ... ... ... Жоңғарлар қазақ еліне
шабуылын тоқтатпады.
Әбілхайыр хан ... үш ... ... ... ... ... рет қарсы
шығып жатты. Әбілхайыр хан бастаған үш жүздің жасақтары енді ... ... ... ... ... ... ... Аңырақай шайқасы
болды. Сол кезде Әбілхайыр қолбасшылық қасиетін ерекше көрсетті. Бұланты
мен Аңырақайдағы ұрыстар елге ... ... ... ... ... тек ... қана жеңіске жеткізетіндігін ел түсінді. Жасыратыны
жоқ, Бұланты мен Аңырақайдағы жеңістер болмаса, қазақ елі ... ... ... ... ... Ноғай ордасының кебін киері айдан анық
болатын», – деп ... М. ... бұл ... ... ... Жау тым көп еді: соңғы айқаста Толғанбай
жасағы қарақұрым шегірткедей боп, ... ... ... ... төтеп бере
алмай шүғыл шегініп кетті. Жау еркін қозғалды.
Екінші күні қаннен - қаперсіз келе ... ... ... жерді тұтас
басқан бұталы топ шеңгелді биікті айналып өтпек ... жау ... ... ... ... жасағын ойда- жоқта тап басты. ... қым - ... ... ... Жаудың алғашқы санын жойып жіберді.
Екінші ... екі күн, екі түн ... ... ... ... от ... жарықта соғысты. Бұл топ бірігуге жақындаған кезде соңғы кезекті ... ... ... ... қайта өршіді. Кезек-кезек келгенде төтеп бере
алмай Толғанбайдың қалған тобы Қаратауға, оның Түркістан ... ... ... шегінді. (5(
Жолда Баба ата, Шолақ, Жаңақорған, ... ... бар ... ... ... тауға елді тас жарған табиғи паналарға көшірді де,
өздері осы төрт бекініске ... ... өзі туып ... Жаңақорған
бекінісіне тоқтады. Бұлар бұлақ басында отырған аулына ... ... ... жарын құшып, жаны саз тауып, ұрыста шеккен жапасын
ұмытты. ... ... ... ... ... ... ... Қаратау
асып кетті.
Ақкенже: «Осы біз қайда, кімге, қай нағашымызға бара ... - ... да, ... ем ... ... екі ... бірдей жартас төніп
тұрған жеріне жетті де, құздың көлеңкесіне дамылдады.
Шаршаған, шөлдеген топ ... су ... үн ... көп отырды. Құздың
сұп- сұрқай, тарғыл тастары біреудің үрейін туғызды:
- Ақкенже жеңеше, мынау ... ... ... қой. Қараңызшы түрі
қандай суық! – деді.
Ол басын көтеріп жоғары қарады. Айтса айтқандай, төбеден ... ... ... ... ... түсі суық, бетіне қан ... ...... ... ... Мұның басына неше түрлі ... ... ... ... сездірмеді. Қимылсыз, салқын отырған күймен жайлап
қана, асықпай сөйледі.
Ақкенже қалың топты жон үстінде қуып жетті. Жондағы ... ... ... ... ... кешегі Жалғанбай мен Ойбай шеңгелде өткен жойқын
соғыста қаза тапқан боздақтарын, жалғанын ... ... ... ... жоқтау мұң мен зарға толы дауыстар естілді. Биікте, тау
басындағы ... ... ... ... таза ... десейші. Желпінткіш таза
ауамен қатар тау - тас ... ... үнді ... ... ғой. Соның
өзінде әркім өз көкейіндегі жатқан мұңын айтқан көп ... сан ... ... ... көш ... көшкен сайын бір тайлақ бос
келеді» деген зар толқынға түсіп - ... ... - ... ... ... ... шығып жатты:
Қаратаудың басынан көш келеді,
Көшкен сайын бір тайлақ бос келеді.
Қарындастан айырылған ... ... ... ... жас ... уақытта осы бір аса зарлы әуен осындағы шұбырылған ... ... жан ... болып, бір - біріне ұласып кетті. Ақкенже де қосылды.
Қайта - қайта ... ... ... ... ... жоннан көтерілді. Бірақ,
амал не, кім бастады, кім айтты, ... кім ... ... аттанды.
Білудің де қажеті жоқ еді. Кім де болса көптің ... ... ... ... айтты және дәл айтты…(6(
Жетім - жесірлер тобының алдыңғы жағында, салы суға кеткендей жүнжіп
келе ... ... - Үрей ... ... - екеу , екеу – он ... ... қос ... ... ... ... - ... кімге барамыз? Бізді күтіп отырған кім бар? Түнде не
болса да ... ... ... ... таң атқанда көреміз! – деді.
Аттар босатылып, түйе шөгерілді. От жақты. Қазан асылды. ... ... ... қыл көпіріндей қысылшаң, құпия сайға түнеп қалды...
Таңертең билік Ақкенжеге тиді.
- Біз таудың күнгей ... ... жол ... жоқ. Мына ... шығу үшін ... бір - екі күндік жол шегеміз. Айналып ... ... ... кім ... десе ... Қазір көшеміз. Тауға
енеміз. Жартасты паналап, биікті мекендейміз Ақкенжемен бірге қырық жесір
қалды. Бұлар жедел көтеріліп, ... ... ... ... ... Түркістаннан шығып, Жаңақорғанға беттеді. Елді қырып,
мал - мүліктерді тонады, осы кезде ауыл адамдарына пана ... ... ... ... түйедей шөгіп жатқан қартпалы қарт Қаратаудың басынан
не өтпеді?!
Заманалар тылсымына еніп кеткен, малын жайғап, ... өмір ... ... ... ... ... ... талай - талай аласапыран оқиғалардың
куәсі болған - бұл Қаратау! Ауылдың мал мүлкін талап, ауылдың тоз- ... елді ... ... ... ... заманда талай жандардың
панасы болған - бұл Қаратау! (7(
Сондай аласапыран оқиғалардың бірі – XVIII ... бас ... ... Рабданның баласы Қалден Церен бастаған жоңғарлардың тосын шабуылы
болды. Жер қайысқан қалың ... ... ... ... алып,
жоңғарлардың бұл жасаған жан түршігерлік толассыз шабуылы мал ... ... ... ... тез ... ұйымдасуына үлгертпеді. Ел
басына ауыр күн туды, жазықсыз жандардың қаны ... мал - ... ... ... жер үшін қасық қаны ... ... ... ... ... ... ... қатын - қалаш, бала - шаға ... Ел ... қара бұлт ... ... ... Алқакөл сұлама»
(1723) басталды. Міне, осындай ауыр зұлматты күндерде тау өңірін мекендеген
ауылдың қыз - келіншектеріне пана болған, ... ... ... ... қара
жүрек жоңғарлардың қанды шеңгелінен аман алып қалған Қаратау басындағы
«Қатынқамал» үңгірі еді.
Ел арасына ... ... ... ... ... әңгімелерден жоңғар
шапқыншылығында Ақүйік өзені бойындағы Қаратаудың ұшар басында осы
үңгірге ... ... ... ... өзені екі таудың аңғарымен
бетін күншығысқа түзеп ағып ... ... осы ... ... құз – жартастар аяқталған тұста сол жағалаудағы биік тар қуысқа
орналасқан. Бұл ... ... бір ... ... қопарылыстан пайда
болған секілді. (8(
Үңгірді паналаған қырық қыз-келіншек жоңғар шапқыншылығы аяқталғанша
сонда өмір ... ... оқта ... ... ер ... жол ... ... Бұл үңгір төменгі өзен бойынан, ... ... ... бермейді. Өйткені маңайына қалың ... ... ... ... ... ... ... Оған таудың етегінен
өрмелеп шығып, одан қия - қия ... ... ... ... ... ... ... ауыл адамдары болмаса, сырттан келген адамдар
үңгірге жете алмаған. ... осы ... ... қырық қыз-келіншек
жоңғардың ажалына ілінбей қалған, кейін еліне қосылған. ... бері ... ... ... «Бірлік» шаруашылығы орталығынан 20 шақырымдай қашықтықта
орналасқан.
1975 жылы жазда Құдайберген Ертасов Қаратауға ... ... ... Ол ... ... ... деп ... :
«Кірер аузы адам еңкейіп әзер өтерліктей тар болғанымен, ары ... ... ... ... ... аузы ... көзге түсе бермейді,
маңайына жабайы шие сияқты тырбық бұталар қалың ... ... ... ... кейін кісі тұра алатын тас үй басталады. Тас үйдің іші
әрдайым дымқылданып, ... су ... ... (9(
Оның ішінің ауасы өкпе қысарлықтай емес, таза. Түкпірі ұзақ әрі жел
соғып тұратын саңылауы бар секілді. Тағы бір ... - ... ... – он бес ... жүргенімізде ұстаған жарығымыз жалп етіп ... ... ... ұлпа тәріздес майда тозаң шөгіп қалған. Ішінде ... ... өзі ... естіледі. «Кейбір халық арасында тараған
әңгімелерде үңгірдің өте ұзын ... ... басы ... ... ... ... өзеніне дейін (арақашықтығы 18-20 шақырымдай
шамасында) жеткендігі жайлы да ... ... ... әр ... оның ... ... ... бір шулы мен зорая естілуі және
ішінің ауасы тар еместігі осы болжамның ... ... ... кейін журналист Ертасовпен осы ... ... ... ол ... ... ... жасалған ыдыс- аяқ
сынықтарының жатқандығын ... ... оның өзі ... ... ... ... ... растай түсетін сияқты. ... ... ... ... ... ... ... бүгіп жатқандығында сөз
жоқ.
Бүгінгі қазақ елінде қаншама тарихи оқиғалар болған жерлер бар. Соның
бірі – сонау ел ... күн ... ... ... ... халқына пана болған
Қаратау басындағы Қатынқамал үңгірі еді. (10(
Біз, қазақ халқы, көп ... ... ... «Біз ... зарығып жеттік.» Енді сол тәуелсіздіктің белгілерін ... ... ... біздің әңгімеміздің желісі жоғарыда аталған өзендердің бірі –
Ақүйік өзені бойындағы көне ... ... ... тарихы
жайында болмақ. Шындығында да Қаратау даласы археологиялық ... бай. ... бола тұра бұл өңір ... ... Ақүйік өзенінің орта тұсында өзеннің ... ... 500 ... биіктегі үңгір. Ескі аңыз бойынша жаугершілік
заманында ерлер қалмақтармен ... ал ... мен бала – ... ... ... ... жан сауғалаған. Үңгір қамал аузы елеусіз, тар да іші
7 – 8 метрдей кең қазылған. Ұзындығы 11 – 13 км ... ... ... ... тау ... бірден – бір таңдай қағысатын орны. Бұл біздің
өлкеге келген шетелдік туристерге де ... ... көне ... ... шежіресі болады. (11(
Егер біз мемлекет болғымыз ... ... ... ... меңзеп құрғымыз келсе, онда халық руханиятының бастауларын
түсінгеніміз жөн. Оған ... жол ...... ... ... ... мақал бар: жеті атасын білмейтін ер ... ... ... ... ел ... ... жеті ғасырмен
шектелмеу ... ... ... ... ... ... да,
географиялық жағынан да көзге көрінбейтін арқаулар ... ... ... да ... халық аттарымен байланысып жатыр.
Ендеше болашаққа дұрыс жол тауып, ... де ... ... ... ... ... үшін ... бағалап, нағыз ақиқат
тұрғысындағы тарихымызды жасауымыз ... ... ...... ұлы өзен ... ... ... тіршілігімізге жан да, нәр де берген шапағатты Сыр-
Ананың арда ... ... ... ... ... ... ... біздің киелі Сыр елінің алар орны айрықша зор, оның ... ... әр ... әр тасы сан ... ... ... тұр. ... Қаратаудың баурайында «Ақүйік» өзенінен нәр алатын ... ... ... ... ... ... Сұлтанбек
Қожанов атындағы №55 орта мектептің түлегі Құтыбаев Рахымбаба. Ол қазіргі
таңда «Ынтымақ» ЖШС президенті. (14(
Қаратау беткейіндегі ... ... ... ... Рахымбаба
Байбосынұлы 1953 жылы 15 шілдеде туылған. ... ... №55 ... ... бітірген. 1970 – 1975 жылдары ҚазГОССХИ – дің механика
факультетін ... ... ... ... ... Түркістан
қаласындағы индустриялды педагогикалық техникумында ... ... ... Бірлік ауылында 1978-1980 жылдары бас инженер – механик, 1993-
1995 жылдары ... ... ... ... мекемесінде
басқарушы болып жұмыс жасаған. (12(
1 наурыз 1995 жылдан «Ынтымақ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігін
құрып, оның ... әрі ... ... ... жасап келеді.
«Ынтымақ» ЖШС - і асыл тұқымды қаржол қойын өсірумен айналысады және
ауыспалы егіс танабын сақтай отырып ... ... ... ... ЖШС ... ... 4500 ... жайылымдық 750 гектар
егістік жерлер бар. Оның ішінде Ақүйік өзенінің бойындағы ... 100 ... жер ... ... - деді өз ... ... ... » жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры
Құтыбаев Рақымбаба Байбосынұлы ол ... ... ... ... ... ... ... (16(
Пайдаланылған сілтемелер тізімі.
1. Қазақ тарихы журналы. №2, 2005 ж.
2. Сыр ... 2003 ж., 8 ... ... 2003 ж., 15 ... ... ... ... трилогия, 429 б., Алматы, 2004 ж.
5. І.Есенберлин «Көшпенділер» тарихи трилогия, 433 б., Алматы, 2004 ж.
6. ... ... ... ... ... ... феодалдарына қарсы
азаттық күресі» 1994ж – №5. 71-73 бет.
7. Сыр өңірі тарихы. 1998 жыл. 66-67 ... ... ... зерттеу институты. ТОО «ГИИЗ» геология
бөлімшесінің басқарма қызметкері Ауешева Кенжайымның жеке қолжазбасы.
9. Есламғалиұлы М. Сан қилы сауал. Алматы, 1995ж, 18-19 бет.
10. ... ... ... ... ... ... 71 – 73 ... Жаңарған Жаңақорған «Жоңғарлармен шайқас» 1998жыл. 51-53 бет.
12. Жаңарған Жаңақорған «Қатынқамал» 1998 жыл 69-71 бет.
13. ... ... ... 1991 жыл. №110. ... ... газеті бас редакторының орынбасары.
14. Ертасовтың жеке қолжазбасы.
15. Жаңақорған ауданындағы ... ... ... ... Қатынқамал үңгірінің маңайын жекешелендірген
кәсіпкер Құтыбаев Рақымбабаның қол жазбасы.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... жүрегінде Астана, 2005 ж.
2. Н.Назарбаев Тарихт толқынында Алматы, 1999 ж.
3. ... ... и ... проблемы и перспективы. Аральского
кризиса.
Алматы, 1997 ж.
4. К.Ахметов М.Кенжебаев, ... ... на ... ... 1968 ж.
5. Ы.Қалиев, Е.Шілдебаев «Дария жағасындағы қала», Алматы 1980 ... ... ... ... ... 1990 ... А.Айдосов «Хорезмская экспедиция история и ... ... 2004 ... Ежелгі дәуір әдебиеті Хрестоматия, Алматы 1991 ... ... ССР ... ... 1957 ... Қазақ ССР тарихы, Алматы 1977 ... ... ССР ... Көне ... ... дейін 5 томдық, І-4 том,
Алматы 1980 – 84 ж.ж.
12. ... ... І-ІІ том, ... 1996-98 ... ... тарихы Очерктер, Алматы, 1994 ж.
14. ... көне ... ... 1990 ... І.Есенберлин «Алтын Орда тарихы» Тарихи трилогия Алматы -
1982 жыл
16. І.Есенберлин «Көшпенділер» - Алматы ... ... ... 355-358 ... Жаңарған Жаңақорған Алматы «Әл - Фараби» 1998жыл 69-70, 71-
73 б.б.
18. Қазақ тарихы № 6, ... 68-72 ... ... ... №5, ... 71-73 ... ... тарихы №3, 2004 жыл 153 бет
21. Қазақ тарихы 1995, 18-19-бет Есламғалиұлы М.
22. Сыр ... ... 66-67 бет ... – 1998 ... ... материалдары.
1. Қ. Ертасов «Қатынқамал – құпиясы мол үңгір».
2. Аудандық «Жаңақорған тынысы» газеті №110, 14 ... ... ... ... ... ; ... ... «Алматы ақшамы»,
№48, 49-50 беттер, 27-28 ақпан, 1992жыл ).
3. Қатынқамал. Жаңақорған аудандық музейден алынды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ өнері9 бет
Жануарлардың құрып кету себептері7 бет
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қиыр Шығыстығы халықаралық жағдай7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь