Қыз бала - ұлттың ұяты, халықтың шырайы

ҚЫЗ БАЛА . ҰЛТТЫҢ ҰЯТЫ, ХАЛЫҚТЫҢ ШЫРАЙЫ
Негізгі бөлім
Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақ халқы бала тәрбиесіне өте көп көңіл бөлген. Баланың ана құрсағында пайда болуына, оның өмірге келуіне, оның алғашқы қадамына, алғаш атқа отыруына, алғаш жолға шығуына арналған жеке-жеке әдет-ғұрпымыз, жол-жоралығымыз бар. Халқымыз сонымен қатар бала тәрбиесіндегі ананың ролін өте жоғары бағалаған. Тіліміздің өзін ана тілі деп атауы-аналарға көп жүк артады. Аналардың бала тәрбиесіндегі жауапкершілігін көрсетеді.
Ана-барлық өмірдің бастауы. Ол адамды өмірге әкеледі. Ол адамды адам етіп тәрбиелейді. Ол адамды өзінің тілінде, ана тілінде сөйлетеді. Сондықтан ертеңгі ана, бүгінгі қыздарымызды тәрбиелеу ананың және барша қауымның міндеті. Халқымыз «Қызға қырық үйден тыю, қала берсе қара күңнен тыю» деген мақалға қаншама философиялық ой сыйғызған. Яғни қыз бала тәрбиесіне тек қана анасы ғана жауапты емес, бүкіл ауыл, ру жауапты болып отыр. Қыз баланы құрметтеу, олардың алдында дөрекі сөйлемей, ізетті болу-халқымыздың игі дәстүрлерінің бірі.
Ал, қазіргі заманда бала тәрбиесіне тек қана ана емес, радио мен теледидар, газет-журнал, кітаптар мен кинолар, барлар мен дискотекалар жан-жақты әсер етіп, оны тәрбиелеуде. Бұл тәрбиенің жағымды жақтары да, жағымсыз жақтары да толып жатыр. Ата-аналары күнұзақ жұмыста, бала тәрбиесіне бөлінетін уақыт күннен-күнге азайып барады. Сондықтан қыздарымыз өзімен-өзі қалып бара жатқан жайы бар.
Мектеп жасындағы қыз балалар тәрбиесін негізінен үш кезеңге бөлуге болады. Бастауыш сыныптар кезеңіндегі тәрбиенің мақсаты тазалыққа, ұқыптылыққа, жинақылыққа үйрете отырып, баланың көп білуге құштарлығын арттыру, кітап оқу мәдениетін дамыту.
Бесінші-сегізінші сыныптар арасында алғашқы кезеңдегі тәрбие түрлері ары қарай дамытыла түседі. Бұл тұста, жас ерекшелігіне қарай, қыз бала анасынан ешнәрсе бүкпейді. Қит еткен нәрсенің бәрін айтып келеді. Сол шыншылдығы мен ашықтығын пайдаланып, қыз баланың келешегіне ең керекті нәзіктік, ілтипаттылық, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, тұрақтылық сияқты мінездерді қалыптастыру-басты борыш. Сонда бұл сипаттар келешекте жарасымды жар, аяулы ана, қоғамымыздың белсенді мүшесі болатын қыз баланың бойынан әрқашан нұр болып төгіледі.
Үшінші кезең тоғызыншы-он бірінші сыныптарды қамтиды. Бұл аралықтағы тәрбие алдыңғы кезеңдермен тығыз байланысты. Адамға деген мейірім бала кезден, ең жақын адамын сүюден басталады. Сондықтан әрбір қыз
1. Әдебиет айдыны, газет-2006, 21 қыркүйек.
2. Ана тілі, газет-2004, 29 шілде.
3. Егемен Қазақстан, газет-2004, 13 сәуір.
4. Таң-шолпан, журнал-2002, №3.
5. Қазақ әдебиеті, газет-2004, 19 наурыз.
6. Егемен Қазақстан, газет-2004, 2 қараша.
7. Түркістан, газет-2002, 7 наурыз.
8. Жас Алаш, газет-2000, 1 тамыз.
        
        ӘОЖ 316 (075,8)
ҚЫЗ БАЛА - ҰЛТТЫҢ ҰЯТЫ, ХАЛЫҚТЫҢ ШЫРАЙЫ
Л.Т.Байкеева, ... ... ... ... ... Тараз қ.
Қазақ халқы бала ... өте көп ... ... ... ана
құрсағында пайда болуына, оның өмірге келуіне, оның ... ... ... ... алғаш жолға шығуына арналған жеке-жеке әдет-ғұрпымыз, жол-
жоралығымыз бар. ... ... ... бала ... ананың ролін өте
жоғары бағалаған. Тіліміздің өзін ана тілі деп ... көп ... ... бала ... ... ... ... бастауы. Ол адамды өмірге әкеледі. Ол ... ... ... Ол ... ... тілінде, ана тілінде сөйлетеді.
Сондықтан ертеңгі ана, бүгінгі ... ... ... және ... ... ... «Қызға қырық үйден тыю, қала берсе қара ... ... ... ... ... ой ... Яғни қыз ... тек қана анасы ғана жауапты емес, бүкіл ауыл, ру жауапты болып
отыр. Қыз баланы ... ... ... ... ... ізетті болу-
халқымыздың игі дәстүрлерінің бірі.
Ал, қазіргі заманда бала тәрбиесіне тек қана ана ... ... ... ... кітаптар мен кинолар, барлар мен дискотекалар ... әсер ... оны ... Бұл ... ... ... ... жақтары да толып жатыр. Ата-аналары күнұзақ жұмыста, бала
тәрбиесіне ... ... ... ... ... ... ... қалып бара жатқан жайы бар.
Мектеп жасындағы қыз балалар тәрбиесін негізінен үш кезеңге бөлуге
болады. Бастауыш ... ... ... ... ... ... ... отырып, баланың көп білуге құштарлығын
арттыру, кітап оқу мәдениетін дамыту.
Бесінші-сегізінші сыныптар арасында алғашқы ... ... ... ... ... ... Бұл ... жас ерекшелігіне қарай, қыз бала
анасынан ешнәрсе бүкпейді. Қит ... ... ... айтып келеді. Сол
шыншылдығы мен ашықтығын пайдаланып, қыз баланың келешегіне ең ... ... ... сыйлау, кішіге қамқор болу, ... ... ... ... Сонда бұл сипаттар келешекте
жарасымды жар, аяулы ана, қоғамымыздың белсенді мүшесі болатын қыз ... ... нұр ... төгіледі.
Үшінші кезең тоғызыншы-он бірінші сыныптарды қамтиды. Бұл аралықтағы
тәрбие алдыңғы кезеңдермен тығыз ... ... ... ... ... ең жақын адамын сүюден басталады. Сондықтан әрбір қыз балаға ата-
анасын, туыстарын, ұстазын сыйлап, қадірлей білуді үйретсе, ... ... ... ... ... өз шаңырағын ардақтайтын, балаларын жанындай
жақсы көретін қамқор ана, ... жан, ... ару ... ... ... ... олардың алдында дөрекі сөйлемей, ізетті болу, ер-
тұрманы ... сұлу ... ... ... ... әсем-сәндісін, әшекейлі бұйымдардың жақсысын қыздарына арнау-ежелгі
дәстүр. Жиын-тойларда қыз баланы әр ... ... ... отырғызған. Жаңа
келін болып түскен жеңгелері де қайын сіңлілерін атымен ... ... деп ... Орта Азия мен ... ... келе жатқан
қызды көрсе, оған қорғаныш болып, ... ... ... ... салатын
болған. «Қыз өссе-елдің көркі, гүл ... ... ... ... ... ... келе жатқан гүлдің мезгілсіз солып
қалмауына ... ... ... ... ... тыю» деген мақал да осының
айғағы. Міне, осындай тәрбиелік мәні зор дәстүрлерді атадан балаға ... ... ... баланың тәрбиесі ата-анаға да үлкен сын еді. Жүн түту, жіп иіру,
шекпен тоқу, ... ... ... ... оюлап киіз басу, кілем тоқу, арқан
есу, көрпе көктеу тағы ... ... ... ... ... ... ... үйреткен. Осылай еңбекке баулу арқылы ... ... ... ... психологиялық жағынан даярлай бастаған.
Қыздарымыздың асыл қасиеті, жан-дүниесі ... адал ... ... дәулетке, байлыққа, жиһазға қызықпағандығын жыр-дастандардан
білеміз. ... ... ... атты асыл ... айрықша қастерлеп,
аялаған. Сүйген адамымен қол ұстасып бірге жүрсе, тіпті ... қара ... де ... деп, ... риза ... ең ... сөз. ... болатыны бүкіл адамзат қыздан тарайды:
қыз келін болады, келін анаға айналады, ал ана әже ... зор ... ... ... ... ... ұлт ... көбейтеді.
Ұлттың бойындағы бар жақсы қасиеттерді-тілін, дінін, әдет-ғұрпын, салт-
санасын, дәстүрін немересіне, немересінен шөбересіне ... ... ... ... ... ... береке-бірлігін, туыстың
татулығын іске асыратын да, ұйымдастыратын да әйел-ана. «Ағайын тату ... көп, ... тату ... ... ұлағатты сөз осыдан туса керек.
Кең байтақ ұлы даланы мекендеген қара орман халқымыздың бір ... ... салт ... ... да ... ұқсас
болып келуі бұрынғы өткен қасиетті Домалақ ана, Айша бибі, Жаған бегім,
Нұрбике ханым, Айғаным,Ұлпан, Зере, ... ... дана ... ... әдетте елге келін болып түскен қыз өз елінің барлық жақсы
қасиеттерін, ... ... ... ... ала келіп,
табалдырығын аттаған босағасының игілігіне, қала берді бүкіл сол бір ... ... Бұл ... ... ... ... ... ұлттың бірлігіне,
рухани болмысына игі ықпалын ... ... да ... қыздарына
төрден орын беріп, қонақ деп еркелеткен, ... ... ... қыз, ... ... ... ана солардан шыққан. Қазақтың батыл
қыздары, ақын ... ... ... ... тәрбиеледі.Пәрәнжі-сәтір
кимеген, сөйте тұра еркіндік пен есерліктің ара жігін ажырата білген
парасатты, ... ... ... шашын төбесіне түйіп жауға шапқан батыр
қыздар қазақта болған.
«Тар қолтықтан оқ тисе, тартып алар қарындас» деп қызға сеніммен ... де тек ... ... ... ... ... ұлы
мұраттарды иманды және инабатты бәсекемен қалыптастырады. Бұл адамның ішкі
түйсігіне өрелі қасиеттерді алға шығарады. Сол ... ... ... ... ... ... ұрпақ ақыл мен алғырлықтың бүкіл бітім-
болмысын одан да артығырақ жақтырады. Қызды тәрбиелеу, өсіру, ер жеткізу ... ... Қыз ... өсіру гүл өсірумен бірдей! Гүлге әлсін-әлсін ... ауа ... ... арам шөптерден тазартып отыру керек. Мұндай
тиянақты күтім болмаса гүл солып қалады. Қыз да ... Оған ... ... өнер мен ... ... мен ... ... Қазақта әр ата-ана ... ... етіп ... бар ... ... отырады. Білген білімін аямайды.
Әр қыз өз отбасының тәрбиесімен ұядан ұшып, өмір деген үлкен әлемге қанат
қағып ... ... ... ... бәрі ... білімді болған жоқ.
Өнерден құралақандары да көп болған. Ғылымға қол жетпейтін ... ... ... бойы ... ... тәрбиемен өсті. Олардың
отбасынан алған бар тәрбиесі жақсы келін болу ғана еді. Одан өзге ... ... жоқ. ... ... ... әртүрлі мамандықтарға
үйрететін, өз бойындағы өнерін өрістететін мемлекеттік тәрбие алуға қазақ
қыздарының қолы XX ғасырдың орта кезінде ғана ... 1944 жылы ... ... ... ... ... институт ашылған. Бұл
институт өз қыздарын ... ... ... ғана ... әр ... жақсы
мамандар болуға тәрбиеледі.
Қазіргі біз өмір сүріп жатқан қоғамға тоқталсақ-тәуелсіз, еркін еліміз
осы заманның даму үрдісі ... ... ... ... ... елу ... қатарына ену. Ал қоғам да ... ... ... жаңа ... ... ... ... Уақыт талабы-жарнамалық
технология. Сондықтан қоғам уақыт талабына сай өмір сүру ... ... жеке ... ... ... ... Ұлттық сана-сезімге
сіңіп, арғы тегімізден келе жатқан адами қасиеттерімізді жойып алмауды
қажет ... ... ... ... келе жатқан мәдени мұрасымен тәрбиелік
мәні зор салт-дәстүрін жалғастырып келеді. Осы байлықты ... ... ... ... ... керек. Ең басты мәселе адам тәрбиесі,
оның ... ... ... ... ... ... ойың ... атамыз айтқандай мемлекеттік тұрғыда назар аударуды қажет ететін
ұлттық сана-сезім, тәрбие бар. Осы ... ... жар, ... ана-
қыз баланың алар орны ерекше. Негізінен ұлттық сипаты бар тәрбиенің ... Ал ауыл ... ... келе ... бұза сөйлегеннен бастап, ұлттық
сипаты бар тәрбиеден аулақтай бастады. Осыдан бастап өзгергенде бейне бір
жарнамалық заманмен жарысқа ... ... ... ... ... жоқ
«Батыстың» тәлім-тәрбиесін қомағайлана жұтады. «Батыс» демекші, технология
әлемін, теледидар беттерін жаулаған ... ... зәру ... бір жер шарындағы ірге тасынан өз ... ... ... бар ... күреске түскендей. Осы орайда «Батыс мәдениетін»
дүние жүзіне таралған жайылмалы дертті ісік екенін мойындағандай ... ... ... сыпайы тағы басқа ибалық мінездердің бәрін
иманды қаракөз қыздарымыздың арасында сақтаулы. ... ... ... ... ... ... болып тұрады.
Артымызда өсіп келе жатқан сіңілілеріміздің өзі ... ... ... ... ғана ... ... көбеюде. Тәрбиені ата-
анасына емес, теледидар, компьютерден алып келе ... ... ... ... ... ... баласымен араласуға да ... ... ... бала ... ... ... деген сыйластықтан мүлдем
қалады. Бала кезінен жылылық мейірімді көрмеген адам ... ... ... ... суық ... өшін ... алатын жандар болады.
Сондықтан бұл да ата-ананың жылылығы, жақындығы ... ... ... ... ... не бар, ... дәстүрімізде болмаған сүреңсіз
жағдайлар бой көрсетуде. Қаладағы қазақ қыздарының көбі бір-бірімен ... Өз ... ... сөйлеуге талпынбайтыны өз алдына,
кейбіреулері тіптен оны намыс көреді. Күнделікті өмірдегі ... ... ... ... ... қыз ... ... қазақша
«сәлеметсізбе» деп амандасуының өзі ... ... деп, ... ... кімді кінәлаймыз? Соқыр желді айдаумен бірдей ғой. «Қасқырдың
аяғы асырайды» демекші, қазіргі заманымыз жанталас ... ... ... ... ... ... ... жартылай жалаңаш қалдыратын киімдер киіп, қымбат әшекейлер, алтын
тағып, бет-ауыздарын бояп, өздерінің инабаттылығы мен сыпайылығынан, жастық
жарасымдылығынан айырылады. ... өзі жан ... ... ... етіп ... мән бермейді. «Жастықтың өзі жастығымен әдемі»
дегендей, жас қыздардың ... ... ... гүліндей әсем ғой. Табиғат
берген көрік пен сымбаттан артық не бар.
Қыздардың ... ... ... мен ... ... арақ ішетіндер де
кезігеді. Демалыс сабақтарынан шашын дудыратып ... ... ... ... ... бірінің үстіне бірін салып, темекі түтінін құмарлана жұтып
отырған сылқым бикештерді жиі ... ... ... ... именбейді. Ал, енді осыны көрген жас ... ... кім ... аялдамадан кейбір қыздарымыздың үлкен бар, кіші бар-ау деп
қымсынбай жігіттермен құшақтасып, сүйісіп ... ... ... ... ... ... ... қалайтын махаббат ... ... ... емес пе ... ... ... өзіндік себептері көп екенін білеміз.
Бірақ ең бастысы тәрбиенің кемшілігі екендігінде дау бола қоймас. Тек ... ... ... қастерлейтін адам ғана сонау әлімсақтан мирас болып
келе жатқан ... ... ... ... ... мейірбандық,
инабаттылық сияқты ізгі қасиеттердің иесі бола алады.
Қыздарымыз осындай ... ... тән ... және ... тазалығымен ерекшеленуі тиіс. Ар-намысын жоғары
ұстай білген қыз ғана жұрт ... ... ... ... Ертеңгі күні не
болатынын білмегендіктен, тек өздеріне сеніп, бүгінгі күнмен ғана өмір
сүретін адамдар ... ... бара ... ба?-деп, қорқамыз. Себебі,
біздің қоршаған ортамыз келген жаңа дүниелерге ... ... ... ... біз, өзіміздің адами құндылықтарымыздыжоғалтып, кейбірі ну
орманның ішінде жүргендей адасып, теріс жолға түскендері қаншама?
Қазір қазақ қыздары ... ... ... ... ... ... ... психологиядан ауытқып бара жатқаны
байқалады: ар сақтау, ұятты білу, ... ... ... ... ... ... барады, тіпті жойылып барады деуге болады. Сондықтан
барлық жоғары оқу орындарында қыз ... ... ... ... бұл ... ... бар оқиға болар еді деп ойлаймын. Мұны Білім
және ғылым министрлігі ойланса екен. Қыз ... ... ... ... қажет.
Бізде оқып, білім алып жатқандар негізінен ауыл қыздары. Ауылдағы ең
қажетті, әрі ... ... бар ... ... ... Сондықтан
да қазақ халқының алтын бесігі-ұлттық мектептерге маман дайындау-біздің
институт ұжымы үшін өрелі, әрі қастерлі міндет. Ұлы ... дана ... жас ... ... ... және ... толы өқмірдің қозғаушы
күші болса екен дейміз. Өз халқын сүйе ... жас ... ... ... та, ... рух та, ... та молынан табылады.Жас ... ... Оны ... ... ... ... Қыздар саналы
да тәрбиелі болып өссе, терең білім алса, жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... біреуі бола отырып, жастардан жиіркенуге
шақырудан аулақпыз. Күнделікті жол үстінде тіл мен ... ... мен ... бойына жарасқан қаракөз апай-сіңілдерімізді
топтап жолықтыруға ... ... ... ... ... ... ағымынан қалмау-уақыт талабы. Өсіп-өркендеп келе жатқан
мемлекетіміздің тірегі жастар! Ал біздің жастарымыздың баянды ... ... ... ... ... ... 21 қыркүйек.
2. Ана тілі, газет-2004, 29 шілде.
3. Егемен Қазақстан, газет-2004, 13 сәуір.
4. Таң-шолпан, журнал-2002, №3.
5. Қазақ әдебиеті, газет-2004, 19 наурыз.
6. ... ... ... 2 ... Түркістан, газет-2002, 7 наурыз.
8. Жас Алаш, газет-2000, 1 тамыз.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
Дін және мәдениеттің арақатынасы жөнінде қыруар пікірлер айтылуда10 бет
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
Жаһандану мәдени феномен ретінде77 бет
Кодекс куманикус4 бет
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі8 бет
Тіл және ұлттық мінез5 бет
Этнопедагогикалық білім беру тұжырымдамасы6 бет
Этноәлеуметтану19 бет
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
Дін және мәдениеттің арақатынасы жөнінде қыруар пікірлер айтылуда10 бет
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
Жаһандану мәдени феномен ретінде77 бет
Кодекс куманикус4 бет
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі8 бет
Тіл және ұлттық мінез5 бет
Этнопедагогикалық білім беру тұжырымдамасы6 бет
Этноәлеуметтану19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь