Заманында жолы болмаған, артында жоқтаушысы аз, қайран Салық!

Заманында жолы болмаған, артында
жоқтаушысы аз, қайран Салық!
Негізгі бөлім
Пайдаланылған әдебиеттер
Бұл күндері тұлғалардың тоқырап тұрған кезі. Елдің рухани өмірінде жалтақ тіршілік, жағымпаз сөз, екіжүзділік, мәнсіз-мағынасыз әңгіме, берекесіз іс белең алған. Қарабасының пайдасы үшін дүйім елдің мүддесін сатып жіберетін сатқындық секілді азғындау шектен шығып тұрған кезде заманында еліне адал қызмет етіп, азаматтығымен жалпақ жұртқа танылған тектi, зиялы тұлғалар туралы еріксіз ойланасың.
Егер “Барлығын да уақыт емдейді” деген қағида шын болса, ең бірінші, бүгінгі ұрпақ біздерді ішкі жан-дүниеміздің жұтаңдығынан, ой-өрісіміздің, ұлттық санамыздың, таным-талғамымыздың тапшылығынан сауықтыру керек шығар. Сол таным мен талғамның, санамыздың жұтаңдығынан ба, немесе рухани саланы рухы төмен кездейсоқ адамдардың басқаруынан ба, біз осы халқымыздың шынайы мақтанышы болатын тарихи тұлғаларымызға аса бір немқұрайлылықпен қарап, жете көңіл бөлмей келеміз.
Тым алысқа бармай-ақ, тек соңғы бірер ғасырды тілге тиек етсек, заманында ақылымен, талантымен өзінің туған жеріне, еліне, оның болашағына шын ықыласымен беріліп қызмет еткен халқымыздың қаншама ұл-қыздары күні бүгінге дейін ел тарихынан лайықты орындарын ала алмай келеді. Бүгінгі күннің үлкені мен кішісіне де ұлтжандылықтың үлгісі боларлықтай олардың есімдері мен игі істері тек сарғайып шаң басқан архивтерде ғана сақталған.
Алайда, қанша қилы замандар өтсе де, олардың игі істері соңдарында өшпес із қалдырды. Замана ағымының ұраны мен ыңғайына көнгіш кейінгі ұрпақ тез естен шығарып ұмытқанмен, кейде олардың есімдері кенеттен ел аузында аталып, еріксіз есіңе салады.
Солардың бірі және бірегейі, ғылымға қосқан еңбектері әлі күнге дейін тиісілі бағасын алмаса да, кезіндегі игі істері ел есінде ұмытылмай сақталып, халқының шын ықыласына бөленген зиялы азамат — Мұхамед-Салық Қарауылұлы Бабажанов.
Мұхамед-Салықтың атасы Бабажан, Бөкейдің бас билерінің бірі, ал әкесі кәдімгі Исатай мен Махамбет батырлардың Жәңгір ханға қарсы көтерілуінің бас себепшісі болған атышулы Қарауылқожа Бабажанов.
1 Ыдырысов Қ. “Сбылось предвиденье”, Вечерняя Алма-Ата, 14.04.78- ж.
2 Ивлев Н.П., Масанов Н.Э. “Видный казахский ученый М.С.Бабажанов”. Вестник Академии наук Каз.ССР, Алма-Ата – 1982, 60 – 65- бет; СениговаТ.Н. “Қазақ Совет энциклопедиясы”, 2- том, 63 -бет.
3 Ерофеев И.В. “История Букеевского ханства. 1801 – 1852 г.г. ”, Сборник документов и материалов.“Дайк - Пресс”, Алматы-2002, 1020 бет.
4 . Боранбайұлы Т. “ Ғасырға сыр”. “Елорда”, Астана-2001,
74- бет.
5 Сонда.
6 Ивлев Н.П. “Находки краеведа”. Алма-Ата, 1977, 15-бет.
7 Ысмағұов М., Ыдырысов Қ. “Дүмбілез деректер”. Білім және еңбек, 1975, №5.
8 Ивлев Н.П. “Находки краеведа”. Алма-Ата, 1977,
13-бет.
9 Зиманов С.З. “Россия и Букеевское ханство”. Изд. “НАУКА”, Алма-Ата-1982, 148-бет.
10 Сейтақ Ғ. “Нарынның нар ұлдары”. “Жазушы ”, Алматы – 1998, 21- бет.
        
        Қазақ зиялылары
Ғаният Насыров,
“Астана-Тұран” университетінің жариялы құқық
кафедрасының доценті міндетін атқарушы,
заң ғылымының
кандидаты
Заманында жолы болмаған, артында
жоқтаушысы аз, ... ... ... тұлғалардың тоқырап тұрған кезі. Елдің рухани өмірінде
жалтақ тіршілік, жағымпаз сөз, ... ... ... іс ... ... Қарабасының пайдасы үшін дүйім елдің мүддесін
сатып жіберетін сатқындық секілді ... ... ... ... ... ... адал қызмет етіп, азаматтығымен жалпақ жұртқа танылған
тектi, зиялы тұлғалар туралы еріксіз ... ... да ... ... деген қағида шын болса, ең бірінші,
бүгінгі ұрпақ біздерді ішкі жан-дүниеміздің жұтаңдығынан, ой-өрісіміздің,
ұлттық санамыздың, таным-талғамымыздың ... ... ... ... ... мен ... санамыздың жұтаңдығынан ба, немесе рухани саланы
рухы төмен кездейсоқ адамдардың басқаруынан ба, біз осы ... ... ... ... ... аса бір ... ... көңіл бөлмей келеміз.
Тым алысқа бармай-ақ, тек соңғы ... ... ... тиек ... ... ... ... туған жеріне, еліне, оның болашағына
шын ықыласымен беріліп қызмет еткен халқымыздың ... ... ... ... ел ... ... орындарын ала алмай келеді. Бүгінгі
күннің үлкені мен кішісіне де ... ... ... ... мен игі ... тек ... шаң ... архивтерде ғана сақталған.
Алайда, қанша қилы замандар өтсе де, олардың игі істері соңдарында
өшпес із ... ... ... ... мен ... ... ... ұрпақ
тез естен шығарып ұмытқанмен, кейде олардың есімдері кенеттен ел аузында
аталып, еріксіз есіңе салады.
Солардың бірі және ... ... ... ... әлі ... ... ... алмаса да, кезіндегі игі істері ел есінде ұмытылмай
сақталып, халқының шын ... ... ... азамат — Мұхамед-Салық
Қарауылұлы Бабажанов.
Мұхамед-Салықтың атасы Бабажан, Бөкейдің бас билерінің бірі, ал ... ... мен ... ... ... ... ... көтерілуінің бас
себепшісі болған атышулы Қарауылқожа Бабажанов.
Ал енді Салықтың өзі туралы мағлұматты әдеттегідей оның туған жылынан
бастайтын ... дәл ... күні ... анық ... жоқ, ол ... азды-
көпті ізденгендер әр түрлі жазып жүр.
Салық туралы біраз деректер жинап, зерттеген ғалымдар М. ... ... ... оның туған кезін 1830 - 1831-жыл дейді1 . Ол туралы очерк
жазған Н. П.Ивлев пен ... ... –1832, ... 2– ... айтады.
Кіші жүздің, соның ішінде Бөкей Ордасының тарихын терең де толық
зерттеп ... ... да ... ... ... ең ... ... 1832-1833- жылдарды көрсеткен.3 
Осы мақаланы жазу барысында тағы да бір анықтап алмақ мақсатпен Қабдеш
Ыдырысов ... ... ... ол кісі ... ... жылы ... жылдар деген көзқараста екенін айтты.
Бірақ менің байқағаным, жоғарыдағы ғалымдардың қай-қайсысы да ... ... ... дәлел келтіре алмайды.
Осы арада аты аталған ғалымдардың пікірлерінен көрі белгілі журналист
Тілекқабыл Боранғалиұлының Салықтың туған ... ... ... ... және ... ... ... Салықтың туған жылына байланысты пайымдауында сол кезде
Санкт-Петербургте шығатын ... ... ... ... ... ... жарияланған “Қазақтың қазақ туралы жазбалары” деген
мақаласындағы Салықтың өз қолымен жазған нақтылы ... ... ... Салықтың өзі: “...бұл 1845-жылдың басындағы қыс еді.
Кейін біраздан соң біздерді жазғы шілде айында ... ... ... ... бойынша 1 шілдеде Торғын өзенінің бойындағы ханның жазғы
жайлауына жиналдық. Ол кезде менің жасым 11-де ... да, ... ... ... әлі ... деп ... ... балаларды оқуға
аттандыруды елдің тойы ... ... ... ... өз ... ... Салықтың жастайынан оқып, Жәңгір мектебін бітіргенін, есеп
шығарып, хат танитындығын ескеріп, өзі 1845- жылы ... 11-де ... ... жылы не 1834, не ... ... ... ма деп пайымдайды
Тілекқабыл Боранбайұлы.4
Әрине, бұл зерттеу, анықтау жүргізуге байланысты қолданылатын белгілі
ғылыми тәсілдердің ... ... ой ... ... ... қорытындылаудың қай саласы жағынан алып қарағанда да, Салықтың
туған жылын анықтауға байланысты сөзсіз бұлтартпайтын дәлел. ... ... 1834 әлде ... ... ... ... ... болуы
керек.
Осы орайда көңіл аударатын бір жәй, ... ... ... ... аты аталған ғалымдардың барлығы да ... ... ... ... ... белгілі ғалым - этнограф Павел Иванович
Небольсинмен танысқанын айта ... орыс ... ... ... журналының 29-нөмірінде жариялаған мақаласындағы Салыққа берген
мына мінездемесін келтіреді: “жасы 25-те, ... ... ... ... ... ... арайлы көзді, қалың қара шашты Бабажанов орыс тілінде ... ... ... өзін ... ... ауысқанда өткір де
шешен әрі қызып сөйлейді”,- ... ... аты ... ... өзін ой ... ... таңдандырып, көңілін аударған бұрын таныс емес жас қазақпен
жүздесе отырып, оның жасын сұрап анықтамауы ... ... ... ... да П. И. ... оның ... 25-те” деп анық та айқын
кесіп айтуы ешкімге ... ... ... ... шығар. Демек, бұл жерде
де Т. Боранғалиұлының ... ... ... ... отырып:
“Салықтың жасы Шоқанмен құрдас, яғни, 1835- туған” деп ой қорытуы ақиқаттың
ауылынан алыс емес сияқты.5 Олай ... ... ... аяулы ұлы
Мұхамед-Салық Бабажановтың туғанына 170 жыл толатынын ескерейік, ағайын.
Салықтың дүниеден өткен кезі жөнінде де ғалымдар арасында ... ... ... Н.П. Ивлев пен Т.Н.Синегова С.Бабажановты 1898- жылы қайтыс
болды десе,6 ... ... 1871- жылы ... ... ... дейді.7 Соңғылардың пікірін “Түркістан уалаяты газеті” растайды.
Әр кезде жазылған деректерге сүйене отырып, Салықтың өмірі, білімі,
қоғамдағы ... ... мен ... ... ... ... ... Бабажанов 1841- жылы Жәңгір хан ашқан Ордадағы тұңғыш орыс-
қазақ мектебіне түсіп, оны 1844- жылы ... осы ... ... ... ... оны әкесі Орынбор қаласындағы Неплюев атындағы кадет
корпусының ... ... ... мекемелерде қызмет істейтін
тілмаштар дайындайтын ... ... ... ... ... жас ... ... кейін тек кадет корпусының оқу
бағдарламасымен шектеліп қоймай, Орынбор қаласындағы кітапханалардан сирек
кездесетін кітаптарды ... ... ... өз ... көп ... көп ... ... этнография, археологияға байланысты кітаптарды көптеп оқып,
орыс тарихшылары Карамзин, Миллер, ... ... ... ... Сонымен бірге сол кездегі географиялық және
археологиялық ... ... ... де қалт жібермей ... ... ... ... мен газеттердің қолына тигендерімен
үнемі танысып отырған. ... ... ... ... оны өзінің туған өлкесі
– Еділ мен Жайық бойының, Орал тауы ... ... ... ... ... қызықтырады. Өз тұсындағы Бөкей хандығы, Астрахань
губерниясы, ... ... ... ... оқып ... Бабажанов 1851- жылдың қазан айында кадет корпусын ойдағыдай
бітіріп, ... ... ... шен алып ... ... ... ... көзге түскен талантты, үздік жас офицерді ... ... ... ... ... ... ... казак-орыс
офицерлері оған әр түрлі жала ... ... ... ... Ішкі ... ... жер аударады. Осы жерде бір ... ...... ... оның ... ... ... байланысып,
кімдердің бұларға келіп-кеткенін бақылау үшін ... ... ... ... етіп ... ... Дегенмен кейіннен екеуі дос болып, ол
Салықтың жазған мақалаларын Астраханда шығатын “Волга” деген газетке апарып
беріп отырады.
Туған ... ... ... ... жас офицер алғашында Хан сарайында
тілмаш болады. Арада жылдар өткеннен кейін әскери шені жоғарылап, жүзбасы
дәрежесіне жетеді. Енді ол ... ... ... ... ... ... боп істейді.
Бөкей Ордасын ұзақ жылдар бойы аралап танысқаны және өз халқының әдет-
салтын, тұрмыс күйін, аңыз-әңгімелерін, әндерін бірталай ... ... ... ... 1860 ... бастап мақала жаза бастайды. Оның ... ... ... ... ... ... газеттерде “Қазақтың қазақтар туралы жазбалары”, “Қазақтың өз
тумаларының тұрмыс-күйі және ... ... ... ... ... ... ... бірқатар мақалалары жарық көрді.
Бабажановтың жазуға бұлайша белсене кірісуіне екінші бір себеп – оның
қазақ депутациясы ... ... ... болса керек. Депутация
қүрамында Орынбор өлкесінен он адам ... оның ... ... ... Есенбаев пен Салық Бабажанов еді.
Депутацияны жолға бастап шыққан адам – Лев ... ... ... ... ... ... уақыттарын қызықты да ... ... ... ... әсер қалдыру жағын ұйымдастыру
тапсырылған.
Петербургте депутация Эрмитаж, Арсенал, шыны заводы, Минералогиялық,
Зоологиялық ... ... бақ, ... ... және ... ... ... аралап көріп танысады, кеште театрларға барып
тамашалайды. Бұған қоса олар ... ... ... селосы, Гатчина,
Павловскіні көріп қайтады.
Петербургте Бабажанов 1860-жылғы шілде айының 31-нен 24- тамызға дейін
болған. Осы уақытта ол біраз зиялы ... ... ... ... ... ... ... этнограф ғалым П.И. Небольсинмен жақын танысуы.
Депутация Петербургке келгеннен ... ... ... оның
мүшелерімен осында жүрген Шоқан Уәлиханов ... 1860- ... ... ... ... ... ... Шоқан: “Мұқан сұлтан ... ... ... бір ... ... ...Бүгін императордың
қабылдауына бармақ. Олардың жанында пристав ... бар. ... ... әрі ... ... жүрген адам – офицер Әлмұхамед
Сейдалин сұлтан...”- дейді.8 
Осы күндері Шоқан мен Салықтың танысуы ... ... ... ... Оған себеп, депутацияның өзге мүшелерімен салыстырғанда оның ой-
өрісінің, оқығандығының бірден ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан да бүгінгі күні бізге белгілі
олардың хаттарында не ... ... ... ... ... ... мен Салықтың бір-бірімен кездескендігі күмән туғызбайтын
сияқты.
Баспасөзде тырнақалды мақалалары жарияланғаннан ... ... ... ден ... Сол ... ... және оның шет ... орасан зор роль атқарған ғылыми орын – Орыс географиялық
қоғамының “Хабаршысы”, ... және ... ... ... ... ... ... этнографиялық дүниелері мен архиологиялық
олжаларын Географиялық қоғамның атына ... ... ... ... ... осы ... ... мүддесіне байланысты
көп іс тындырған. Алыста тұратын жалғыз-жаяу зерттеушінің осындай пайдалы
істерін жоғары бағалаған Орыс ... ... ... 1862- ... ... ... бөлімі бойынша мүше-корреспондент етіп
сайлайды және сол жылы ... ... ... ... ... ... “Бабажанов қазақтар тұрмысы жайлы бізге әлденеше ... және сол ... ... ... ... қоса ... ... атап көрсетілген. Географиялық қоғамның мәжілістерінде оның “Нарын
құмы”, “Қазақ даласынан табылған тас ... ... ... ... ... да ... ... мәлім. Сөйтіп, С. Бабажанов – Россияның
географиялық қоғамына мүше болып сайланған Ш. ... ... ... ал ... еңбектері үшін ресми түрде күміс медальмен наградталған
тұңғыш қазақ ғалымы. Егер Ресей ... ... ... ... ... ... ескерсек, осындай білімді елдің ғылымының ... ... ... тікелей үлес қосқан Салық Бабажановты ұлттық
ғылымымыздың да ... ... ... шын ... ... ірі тұлға
десек, еш қателеспейміз.
Салық Бабажанов Нарын құмында жүріп-ақ астаналық ... ... ... ... ... Писемский, Гоголь,
Островский, Гончаров тағы басқа орыс жазушыларының шығармаларын оқып, ... ... ... ... ... ... болып отырған. Оның
кітапханасында “Вестник Европы” журналының 32 томы, ... ... 9 ... ... ... 3 томы, Бокльдің ... в ... ... ... 2 ... Россия империясының заң
жинақтары, Циммерманның физикасы, Карамзин жазған тарих кітабінің 2 ... для ... ... ... “Ежемесячный календарь” тағы да
сол сияқты көптеген жинақтар болған. Осы ... ... ... ... ... ... ... мектебін бітіргендердің көбі сол кездегі
қоғамдағы алдыңғы қатарлы идеялық ... ... ... ... өзінің алдыңғы ой-пікірімен, білімімен, шоқтығы биік бөлек тұрған
көрнекті тұлға - Салық ... ... ... ... мен ... сол ... ірі-ірі ғалымдар да мойындап
көңіл аударады. ... бірі ... ... ... В.Б. ... хат ... ... достық қарым-қатынаста болған. Ол кезінде ... ... ... ... қабілетті адам” деп бағалаған (Сол В.
Грегорьев кейін атақты ағартушы Ы.Алтынсаринге сабақ беріп, ... ... ... тағы бір қыры көне мұра ... ... де ... ... оның атының белгілі болғандығы. Әлдебір заттардың табылғаны
жайлы хабардың, кейде сол заттардың ... де ... ... жетіп
отыруы оның ел ішіндегі беделін, зерттеуші деп танылғандығын дәлелдейді.
1862-жылдың 18-маусымында ол Жалғызшағыл ... тас ... ... ... сол жерге барады. Алдына әлдебір зат ... ... ... ... ақ ... Бабажанов Хан Ордасындағы өз үйіне алып келіп, тас
мүсінді сипаттап мақала жазады. Географиялық қоғамның ... ... тас ... және ол ... ... ... атына жіберуін, қазақ
әндері мен әдет-салт жырларын жинап, балгерлердің ... ... ... ... Айта кету ... ... ... және археологиялық заттары мұражайлардан орын алған.
Мұнан кейін көп кешікпей Салық “Санкт-Петербургские ... ... №1 ... ... ... ... орны туралы”
деген мақаласын жібереді. Осыдан соң қызметі ... ... ... мен
Орал бойының казактарының бір-бірімен қарым-қатынасына ... ... ... ішкі Орданың қазақтарымен дауы” деген
мақаласында баяндайды. Онысы ... ... ... сол ... жұқпалы аурулардан өлімнің көп ... ... ... балгерлер мен молдалардың жұртты тағылық тәсілдермен
емдейтініне күйініп өткен. Осы ... оның ... ... ... да ... тыс қалмағанын атап өткен жөн. Мәселен, Шоқан 1860-
жылғы ... сот ... ... ... ... ... жазған
мақаласында: “Бабажанов деген қазақтың жас жігіті ... ... ... ... ... ... ... он жылдың ішінде оның бірқатар мақаласы журналдарда басылды,
Ташкентте “Туркестанская ... ... шыға ... оған ... ... отырады.
Салық – болмысынан талантты, зерек ақыл иесі. Ол – елдің болашағының
бұдан әрі ... ... қала ... ... ... кезінде айқын
түсініп, Жәңгір хан секілді дала өмірін заман талабына сай ... ... ... ... ... ... ... бірі.
Оның өз заманында қазақ халқының тағдырына байланысты ... ... күні ... ... ... ... және өзіміздің ұлттық
мұрағаттарда сақталған. Бүгінгі күнде жоқтан бар жасап жүрген ... ... ... ... ... көп ... ... ашып, талай
құнды деректер тауып алар еді. Бұл тек Салықтан қалған жазба мұралармен
танысып қоймай, ... ... ... ел ... ... ... ... де септігін тигізер еді.
Өкінішке орай, Салықтың жеке өмірі туралы деректер ... оның ... ... ... оның ... ... мен ... білім дәрежесінің сондайлық қабілетті болғандығын танытады. Ол
Шоқан Уәлихановпен тұстас болды, қарапайым ... ... ... ... ауыр ... ... күш салған адам.
Әрине, Салық ғылыми ортадан мүлдем алыс ... ауыр ... ... ... ... тақсыретін көп тартқан. Балалы-
шағалы болып, жан басы өсіп, қызметтің аз жалақысы жетпей, тұрмысы ауырлай
түскендіктен ... бір кез ... ... ... ... айналысып,
тұрмыс жағдайын түзегісі келеді. 1862- жылы ... ... ... ... көп ... ... жұмысына қайтып оралады.
Осындай қиыншылықтарға қарамастан ол артына бірталай еңбек қалдырды.
Демек, ... ... ... мен ... қызметі әлі де ... ... екі ... ... сол ... ... ... деректерден де С.
Бабажановтың Орал казак-орыстары мен ішкі Бөкей Ордасы қазақтарының
арасындағы жер ... көп ... ... ... және ... жақсы
білетін Салық айтыс-таластарда көп жағдайда оларды жеңіп шығып отырған.
Осыны көре ... ... ... ... ... мен ... оған
қастандық жасап у беріп өлтірген деген сөз ел арасында тарап кеткен. Оның
кенеттен болған қазасына байланысты бұл жайт та әлі ... ... ... ... ел ... күн ... қилы кезеңдерде ел-жұртының мұң-
мұқтажын жоқтап қорған болған, сөйтіп, халқының шын ... ... ...... ... ... жұлдыздай тез ағып түсіп, жасы
қырыққа жетпей, небір асыл армандарын іске асыра алмай, өмірден ерте озды.
Қысқа ... ... де ... ... ... ... оның есімі – ел
есінде.
Кезінде:
Қыршын жас қайран Шоқан ... ... елі, ... ... ... – деп, ... ... Көкше өңірі
күңіренсе, Салықтың өлімі де ел-жұртын қатты ... ... ... мен ... ... өлген” деген күйлерін шығарып толғанса, мақал
ретінде бізге жеткен “Салық өлді ...... өлді ... деген сөз
қазаны естіп қайғырып, қапаланған, ел ... ... ... ... ... ... Шолтырұлы Бекмұхаметовтың айтқаны дейді.
Ал бүгінгі ұрпақ біз Салық туралы не біліп, не айта аламыз?
“…Қалды Салық ісі ұмыт,
Күлге оранып тұрағы.
Кесілгендей ... ... жол ... ... ... ... ... осы батады,
Таға аласың кімге сын!?
Ракеталар жатады
Дүңкілдетіп іргесін…
Ауып жатыр жұрт аттан,
Тұманданып тұнық таң.
Не сұрайсың ұрпақтан
Шын ... ... ... ... ... ақын ... Сейтақ10. Ақыннан асып не
айтып, не қосасың?!
Биыл, 2005- жылы Мұхамед Салық Бабажановтың туғанына 170 жыл ... ... ... ... жиналып, ізденіп-іздестіріліп табылса,
Салықтың бүгінгі ұрпақтарымен ... ол ... ... ... жыл ... ... ел ... осы бір абзал жанның алдындағы ... ... ... ... ел аман, жұрт тыныш болса болашақта Салық туралы ... ... ... ... ... ... қолымыздан келгенше соған ұйтқы
салып, тақырып тамыздығын тұтату ғана.
 Пайдаланылған әдебиеттер:
1 ... Қ. ... ... ... ... ... ... Ивлев Н.П., Масанов Н.Э. “Видный ... ... ... Академии наук Каз.ССР, Алма-Ата – 1982, 60 – 65- бет; СениговаТ.Н.
“Қазақ Совет ... 2- том, 63 ... ... И.В. ... ... ... 1801 – 1852 г.г. ”, ... и материалов.“Дайк - Пресс”, Алматы-2002, 1020 бет.
 4 . Боранбайұлы Т. “ ... ... ... ... ... ... Ивлев Н.П. “Находки краеведа”. Алма-Ата, 1977, 15-бет.
 7 Ысмағұов М., Ыдырысов Қ. “Дүмбілез деректер”. Білім және еңбек, 1975,
№5.
 8 Ивлев Н.П. ... ... ... ... ... С.З. “Россия и Букеевское ханство”. Изд. “НАУКА”, Алма-Ата-
1982, 148-бет.
 10 Сейтақ Ғ. “Нарынның нар ұлдары”. “Жазушы ”, ... – 1998, 21- бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті16 бет
"Сегнетоэлектриктер және пьезоэлектриктер туралы негізгі мағлұматтар."4 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Зат алмасудың қалдықтарын денеден шығару және жасқа сай ерекшеліктері5 бет
Менеджерге қойылатын талаптар3 бет
Оңтүстіктің табиғаты, суы3 бет
Хадистер4 бет
Әлеуметтiк жұмыс жүйесiндегi қоғамдық және қайырымдылық ұйымдар4 бет
Өркениет шамын жағушылар5 бет
Асан қайғының көшпенділер философы, халық арманының жоқтаушысы аталуының себебі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь