Сұлтанмахмұт Торайғыров романдарындағы образдар жүйесі

СҰЛТАНМАХМҰТ ТОРАЙҒЫРОВ РОМАНДАРЫНДАҒЫ ОБРАЗДАР ЖҮЙЕСІ
Әдебиеттер тізімі
Кейіпкерлердің тілдік мінездемесін бір – бірімен салыстыра талдау, табиғат суретін, кейіпкерлер портретін жасаудағы автор шеберлігіне нақты мысалдар келтіріп талдау жасау. Ғалым Б. Шалабаевтың пайымдауынша “Қай жазушының болмасын шығармаларының тілін талдауда жүзеге асырылуға тиіс маңызды шарттардың бірі – салыстырмалы талдау жүргізу... [1.35.]. Сондай – ақ Сөз өнерінде адамнан тыс, адам тағдырынан тыс бірде – бір өрнек – өмір
Суреті жоқ және болуыда мүмкін емес (З.Қабдолов) десек, онда сол адамның алуан сезімін, мінез – қылығын, типі, қимыл – қозғалысын, жүріс – тұрысына дейін бейнелеуде жазушылық шеберлік тұратыны ескерлуі керек. Сонымен бірге жазушының тілдік қолданыстары шығарманың идеясы мен мазмұнына, композициялық құрлымына қарай әсері барын да ажырата білу қажет.
Жазушы Сұлтанмахұмыт Торайғыровтың “Қамар сұлу” романын башылыққа ала отырып басқада ақын – жазушылардың шығармаларымен салыстыра отырып, кейіпкерлер портретін , мінез – қылығын сол сияқты тағы басқа қырынан ашуды жөн көріп отырмыз.
С.Торайғыровтың осы тұста жазған алғашқы эпикалық туындысы «Қамар сұлудың» да негізгі тақырыбы. Бұл тұрғыдан оны әулеметтік роман есебінде қарауға әбден болады. Автор роман сюжетін қазақ әйелінің теңсіздіктегі күйін көрсетуге құрғанмен, сол оқиғаға байланысты бүкіл қазақ қоғамының тіршілігін, ұғымнанымын терең бейнелейді, ескі ауылды құрт аурудай жайлап есеңгіреткен, тоздырып бара жатқан әдет – ғұрыптың керттартпа жақтарын
1. Шалабаев Б. Көркем шығарма тілі және оны мектепте оқыту Алматы, “Мектеп” 1982
2. Қирабаев С. Алматы, “Мектеп баспасы” 2001
3. Аймауытов Ж. Шығармалары Алматы, “Жазушы” баспасы 1989
4. Дүйсенбаев Ы.Т. Сұлтанмахмұт Торайғыров “Жазушы” баспасы 1967
5. Қоңыратбаев Ә. Қазақ әдебиетінің тарихы Алматы, “Санат” 1994
6. Міржақып Дулатов “Бақытсыз – Жамал” романы Алматы 1998
        
        СҰЛТАНМАХМҰТ ТОРАЙҒЫРОВ РОМАНДАРЫНДАҒЫ ОБРАЗДАР ЖҮЙЕСІ
М. Абизенова, М.Х Коржумбаева
Б.Ахметов атындағы Павлодар педагогикалық коледжі, Павлодар қ.
Кейіпкерлердің тілдік ... бір – ... ... ... ... ... портретін жасаудағы автор шеберлігіне нақты
мысалдар ... ... ... Ғалым Б. Шалабаевтың пайымдауынша “Қай
жазушының болмасын шығармаларының тілін талдауда жүзеге ... ... ... бірі – ... ... ... [1.35.]. ...
ақ Сөз өнерінде адамнан тыс, адам тағдырынан тыс бірде – бір ...... жоқ және ... ... емес ... ... онда сол ... сезімін, мінез – қылығын, типі, қимыл – қозғалысын, ...... ... жазушылық шеберлік тұратыны ескерлуі керек. Сонымен бірге
жазушының тілдік ... ... ... мен ... ... ... ... ... да ажырата білу қажет.
Жазушы Сұлтанмахұмыт Торайғыровтың “Қамар сұлу” ... ... ... ... ақын – ... ... салыстыра отырып,
кейіпкерлер портретін , мінез – қылығын сол сияқты тағы ... ... ... ... ... осы тұста жазған алғашқы эпикалық туындысы ... да ... ... Бұл ... оны әулеметтік роман есебінде
қарауға әбден болады. Автор роман ... ... ... теңсіздіктегі
күйін көрсетуге құрғанмен, сол оқиғаға байланысты бүкіл ... ... ... ... ... ескі ауылды құрт аурудай жайлап
есеңгіреткен, ... бара ... әдет – ... ... ... Сол ... ... – патриархалдық қоғамның ... ... ... жазылған «Кім жазықты?» романы да Сұлтанмахмұттың
өз дәуірі туралы толғанысын тереңдете ... ... ... ол ... ... ... ел ... ұстап тұрған белді адамдардың бейнесі арқылы
көрсетеді, олардың өмір жолы, тәрбиесі, ісі, мінез – ... жан – ... ... ... ... бай ... ... жеке өмірі де,
қоғамдық – ... ... де ... көңілінен шыға алмайды. Ол зорлық –
зомбылықты, қара ... ... өзі ... ... байланыс жасап, іргесі
шайқалған шаруасын реттеуге, ауылға кіре бастаған жаңалықтарды ... қуып ... күш ... ... ... жеке адам ғана ... ... салмағымен басып қорғап, ... ... ... ... жиынтық бейнесіне көтереді.-деді Серік Қирабаев.[2.11].
Бұл романдар – дәуірдің тарихи тақырыбын тап баса ... ... ... ақын ... ... Ол ... уақиғаны түгендемейді.
Мәселе – заманның рухын, дәуір сырын аңғартар моментерді де дәл ... ... ... ... ХХ ғасырдың басындағы қазақ аулы ... ... ... іріп бара ... салт – сананың көріністерін
энциклопедиялық суреттелген іргелі туындылар, ол көпті қинаған ... ... ашық ... ... ... ... Бұл – ... ең бір биікке көтерілген тұсы. Мұның бәрі ... ...... ... ... ... заңдылығын көрсетеді.
Өзінің тегі жағынан Қамар бай қызы, бірақ өз әлінше оқыған, өмірді
танитын қыз. Ол ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... ол ұяңдау болып көрінеді. Басына күн туып, ескі салтпен
айқасақнда ғана ... ... ... ... де ол ... ... құр
емес. “Ахметтің алғашқы хатында оқығанда, ол бір қызарып, бір сұрланып,
жүрегі кеудесіне сыймай қысылып, ... ... бір ... ... пән ... шын ... ... бар. Бірақ оны терең ойға батыратын
нәрсе – өз ойы, арманы мен ... ... ... зор ... Тағы ... ... ... теріс сипаттарын көреміз.[3.273]. Мынау залымдықты
көргенше, қанғып өлейін. Мұнда Ахметтің кетер ... ... ... досына
жазған хатында байқаймыз.
Шыдай алмай күйіп – жанып кеттім қашып,
Қышмауға көре күйік жан таласып.
Бұл күнде өлетінім сол ... ... ... ... ашып ... ... ... қылып, екі жүз шақырым жерден шаһарға кетті. Бұл арадан
Ақметтің Қамарға деген сезімі бар және ғашығы үшін ... жаны ... Енді ... ... қандай халге түскенін байқайтын болсақ, мына
шумақтан көреміз.
Қорлықты зорлықпенен көрген Қамар,
Амалсыз бәріне де көнген Қамар
Айдай әлем ... суын ... ... ... Қамар. [4.58].
Ал романның басындағы Қамар портретін ақын былай суреттейді. Бастапқы
келтірген шумаққа ... ... ... ... оны мына шумақтан
аңғарамыз.
Жіңішке сымға тартқан әні ... ... ... тәні ... мінез-көрік түгел келіп,
Толысып, толып тұрған сәні қандай. [4.81].
Сұлтанмахмұт Торайғыров жоғарыда келтірілген екі шумақта ... ... ... Жаңа ... қызының бейнесін ашуға ден
қойған. Ақын кешегі еркін де балғын өскен сұлу қыз, озбырлыққа душар ... ... ... ... ... ... екі түрлі
портрет автордың осы гуманистік, азатшылдық идеясын береді. Осындай мысал
келтіретін ... ... ... ... ... ... Жамал
бейнесі алатын болсақ. Жамал – өз тағдыры үшін ... ... ... қыз. Бақыт жолында қандай қиындыққа да қарсы тұратын ... ... ... жан дүниесі, ішкі әлемі ... ... өлең ... ... ... сеніменен,
Кім айтар жүрмеді деп теңіменен?
Сенімен отқа түссем – арманым жоқ,
Жуылмаған Жұман атты періменен. [6.173]
деген үзінділер ден байқауға ... Енді ... ... ... ... ... деп жеткізеді. Сүйгені Ғали қайтыс болғандағы Жамалдың монологі
– бостандық бақыты жолындағы күресте жеңіліс тауып, өмірден ... ... ... ... ... ... ... “Енді қайтеміз?” –
дегенде. Жамал: “Апа, енді мен үшін жаманатты болмаңыз, маған енді, ... соң, ... суға ... отқа ... да, ... ... алла тағалла меннің маңдайымды ашайын десе, Ғалиды мұндай қылмас
еді”, – деп мұңын шағады. [6.174] .Ана мен қыз ... ... ... үзуі және өз ... ... Осындай дәрменсіздікті
біз Ахмет сүйгеніне қолы ... ... ... Қамар сұлудан да байқаймыз.
Ағатай болдым ғашық мұрыныңа,
Көк бурыл иектегі ... аяқ – қолы ... күн бар ма екен ... – [4.212]
деген Қамар өлеңінен Нұрымды сүймейді тіпті мейлінше жек ... ... ... ... ... өлең ... Ал екінші бір шумақтан
Қамардың зорлық, ... ... ... ... шын ... ауызба – ауыз,
Дөңкиген күйек сақал, сасық ауыз!
Ақ жүзді, ақыл – ойлы ақ сұңқарға,
Дәрі емес мал ... ... ... шіркін, өмір сүрмек мені менен,
Мал шашып, маңызданған ... де отқа ... суға ... ... тұра ... ... — [4.117]
дейді. Бұл сөзінен қандай қорлық көрсе де алған бетінен ... ... Және ... көнбес үшін өлімге де дайын екенін ... ... ... өлем, күнде өлгенше саған тиіп,
Кетемін келмес жерге жаным қиып.
Ол жерден ала алмассың, бара алмассың,
Болыспын деп айқайлап, кісің ...... бұл ... Нұрымға бетпе – бет кездесу үстіндегі жасаған
зұлымдығын бетіне баса айтатынын ашады. ... ... ақын ... ...... ... ... күйініш – сүйінішін
суреттейді.
Жамалға анасы жаны ашыса Қамарда әкесі жаны ашып ... ... ... ... ... ... басындағы ең бір қайғылы да ауыр қиын кезеңді
ақын заман кінәлі дей отырып бір ... ... ... қоғамдағы әр түрлі
келеңсіздікті баса сынап айтады.
С.Торайғыров Омар бейнесінен ... ... ... танытады. Біріншіден, “Омар Қамарды Нұрымға беруге бірден
қарсы шығады. Оспан мен Қалтан ... ... ... беру жайлы сөз
еткенде, шошып кетеді. – “Сыпыра ... ... ... саума? Мәжүн
болмасаңдар, қаражүрек болмасаңдар... Апырмай, апырмай, ұялмай – қызармай
періштедей қарашығымды аяқты малдан жаман дөңкиген ... ... деп ... ... ... Неден қысылдыңдар? Неден жүректерің
үзілді?...” , – деп Омардың бірінші батылдығын , ... ... мына ... ... секілді асып туған қарашығым сендердің
надандықтарыңа шынымен – ақ қара ... ... – ау! Көз ... ... ... ... ашылмасын ! Мейлің, итіңе, құсыңа бер. Ай,
бағы ... ... – ай! ... – ай! – деп ... ... бүк ... ... – десе. [4.215]. Шамасы келмей ақыры ... ... ... Үшінші бір суреттеуде “Омар қайтсін, амалы бар ма?! Іші – ...... ... қара жер, құр ... ... өрт ... кісідей
болып жүріп, тойын қылып, құдасын түсіріп жөнелтті”. [4.382] Бұл ... ... ... аса алмайтынын танытады.
Романда Нұрымды суреттеуінің өзі – ақ оның ебдейсіз, дөрекі, зұлым
екенін бірден байқатады. ... өзі жеті ... бері уызы ... бағы
таймаған, қолынан ұры кетпеген, бір жақсылық етпеген, басы сәждеге тимеген,
жамандықтан басқаны сүймеген, бірді – ... ... елді қан ... ... шұбар төс, қанды ауыз атанған бір жауыз еді” [4.216] десе
Екіншіден, “Құр Нұрымның залымдығы мен ... ... ... таяқ ... ... ... де ... ауызы толған боғауыз бен былш – ... ... мас, әрі нас, елу ... жасы бар, ... ... бар, жай ... өзі сұп – суық, бүйі секілді, ... ... ... өгіз ... ... көз, ... ауыз, дорба сақал, тоқпақ мұрын,
бір түрлі нысаналы жануар еді”. [4.216]
Үшіншіден, Феодалдық ғұрыптың ... ... ... ... ... – елді жеп, қан ... ... адам. Елдің оған шығарған бір шумақ
өлеңінен де ... ... қан ... ... ... ғой ... ... Нұрым.
Оспан деген жұтқышы тағы шықты,
Бара – бара қайтерсің, қайран күнім. [4.216]
Деп, Нұрым мен оның ... ... ... осы ... ... ... ... мұңылы сарыны байқалады. Ақын Жорға
Нұрым бейнесін Қамар арқылы ... ... ... Ол ... мен ... ... ... күшпен айтырады. Қамардың наразылығымен есептеспей,
оны ... ... ... ... қым – ... ... ... ақын
әр нәрсенің бетін ашып көрсетеді. Осындай келеңсіз ... ... ... ... ... ... ... өмірі, қазақ қыздарының
басындағы ең бір қиын жағдайда өмір кешкен ... ... ... ... ... ақын ... ... Демек осындай келеңсіз
жағдайды біз “Бақытсыз Жамал” романынан да ... Ақын ... ... суреттейді. “Жүздеген жылқысы, үш жүздей қойы, дөңгелек
шаруасы бар, негізі жұмсақ, момын ... ... ақын ... Роман орта шеніне келгенде Сәрсенбай бұрын
момын, жуас, қақ – соқпен шаруасы жоқ жан енді ... ... ... үшін неге
болса да белін буады деп ... ... ... ... ... ... – қатынас дами бастаған тұста ... ... ... ... ... ... ... кейіпкерге баға беру әр кейіпкерге сай даралау ... ... ... – құлықы, жүріс – тұрысының іс әрекеті ... жан ... ашып ... ... Сол ... ... шығарманың
идеясы ашылып, кейіпкердің мінез – құлқы қарама – қайшылықтары арқылы
жазушы тілінің шеберлігін ... ... ... ... отырып,
көркем шығарманың тілін автордың өзіндік сөз қолданысына сүйене отырып, ... ... ...... арқылы мақаламды ұсынып отырмын.
Сұлтанмахмұт Торайғыров ... тілі мен ... ден қоя ... ондағы образдар жүйесінің өсу, даму
деңгейін қарастыру және тиіптік, жанама образдарды ашуда басқада ... ... ... ... ... жұмысымды
қарастырмақпын.
Исследовательская работа направлена на всестороннее ... ... ... ... С.Торайгырова в сравнении с образами героев
произведений других поэтов, а также на исследование особенностей
изобразительно- выразительных средств и языка.
The research worh is devoted to the aee – round veve eation jf ... of min heroes in s. ... worhs in ... nith the ... heroes in worhs of other poets, and also to the research of ... the ... and ... means and lanquaqe.
Әдебиеттер тізімі
1. Шалабаев Б. Көркем шығарма тілі және оны ... ... ... ... ... С. ... “Мектеп баспасы” 2001
3. Аймауытов Ж. Шығармалары Алматы, “Жазушы” баспасы 1989
4. Дүйсенбаев Ы.Т. Сұлтанмахмұт Торайғыров “Жазушы” баспасы ... ... Ә. ... ... ... ... “Санат” 1994
6. Міржақып Дулатов “Бақытсыз – Жамал” романы Алматы 1998

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы27 бет
Торайғыров шығармалары – 20 ғасырдың басындағы қазақ қоғамы шындығын, ондағы жаңашыл ой-пікірдің дамуын танытатын үлкен белес34 бет
Оралхан Бөкей (1943-1993)19 бет
Ілияс Жансүгіровтың "Күйші" поэмасы7 бет
Ақын туралы бірер сөз (С.Торайғыров)28 бет
Д. Досжанның романдарындағы тарихи образ жасау мәселесі53 бет
К.Ахметова лирикасындағы образдар жүйесі27 бет
Көркем шығармалардағы кейіпкерлердің образдары4 бет
С. Торайғыров шығармалары24 бет
С.торайғыров пен а.байтұрсынов, м.дулатовтың шығармашылығына арналған бейне фильм сценариі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь