Бастауыш сыныпта мәтінді есептерді шығаруға үйрету

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1. БАСТАУЫШ СЫНЫПТА МӘТІНДІ ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУҒА ҮЙРЕТУ
1.1Есеп шығаруға үйретудің жалпы мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2. МӘТІНДІ ЕСЕПТІҢ ШЕШУІН ТЕКСЕРУ ӘДІСТЕМЕСІ ... ... ... ... ... ... 15
2.1. Жай есептерді шығаруға үйрету әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.2. Мәтінді есептерді шығаруға үйрету әдістемесі ... ... ... ... ... ... 19
2.3.Мәтінді есептермен таныстыру және мәтінді есептерді шығару біліктілігін қалыптастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
Қазіргі заманның талаптарына сай еңбекке, қоршаған ортаға, қоғамға деген қарым - қатынастар мен көзқарастарды қалыптастыру мектеп курсының барлық пәндерін оқыту процесінде жүргізіледі, орындалады. Алайда, осы бағытта математика пәнін алып қарастыратын болсақ, оның оқытудағы әдіс – тәсілді ерекшеліктеріне байланысты тәрбиелеуде өте қуатты құрал болып табылатыны сөзсіз.
Математиканың әр қадамы өмірдің қажетінен туады, сабақта қарастыратын көп есептер адамның практикалық дүниесіне байланысты. Сондықтан математикалық ұғымдардың нақты және тиімді болуы оқушылардың жеке тәрбиесіне байланысты, оқу жүйесіне қойылатын бірінші шарт – ол оқушылардың оқу процесі өмірімен байланысты болуы. Математикадан алған білім, біліктерін оқушылар тек еңбек және оқу әрекеттерінде қолданып қоймай, сонымен қатар мәдениеттің басқа салаларын да меңгертуге де пайдалануға болады. Математиканың тәрбиелік әсер етуі – оқушылардың бойында ой - өрісті, саналы ойлай білу ерекшеліктерін, өмірге деген көзқарастарын, танымдық ерекшеліктерін, патриоттылық сезімдерін оята отырып дамыту, қалыптастыруда үлкен роль атқарады. Ал, ондай жетістіктерге алгебралық материалдарды жетік меңгеру арқылы жеткізу мүмкін .
Бастауыш сыныптарда мәтінді есептерді үйретуге берілген есептермен жұмыс жасау әдістемесі ғылыми-әдістемелік журналдарда жарияланған бірнеше мақалаларда ашып көрсетілген. Бұл мақалаларда есептер мен өрнектер арасындағы байланыстарды ашып көрсетуге тырысқан, сандық өрнектердің нақты мағынасын ұғындыруды көздейтін жаттығулар жүйесін белгілеуге (тағайындауға), есептерді өрнек құру арқылы шығарудың және берілген өрнектер бойынша есеп құрастырудың жолдары көрсетілген.
Дұрыс жолға қойылып шешілетін математикалық білім оқушының бойында өте бекем, орнықты ойлау қабілеттері мен дағдыларын қалыптастырады. Ешқандай, математикадан өзге пәндік сабақтар, оқушыға «дұрыстылық, дәлдік, әділеттілік» секілді бейтанысты тенденцияны ашып айқындап көрсете алмайды.
Нарықтық қатынастарға көшу кезінде іс - әрекетті тиімді ұйымдастыра білудің мәні өте жоғары. Оқушыларды осындай біліктілікке ие ету қажеттілігі оқытуды өмірмен байланыстыру және оқушыларды өндірістік еңбекке шығармашылықпен қатысуға даярлау талаптарынан келіп шығады.
1. Бағдарлама. Математика жалпы білім беретін мектептің 1-4 сыныптарына арналған. – Алматы, 2003.
2. Ведилина Е.А «Обучение решению текстовыхзадач учащихся начальной школы: Учебно-методическое пособие. –: ТОО «ПроксимаПВ», Павлодар.2006.
3. Математика: Жалпы білім беретін мектетің 3–сыныбына арналған оқулық/
Т.Қ. Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, Ж.Т. Кайыңбаев, Б.М. Қосанов, К.Ә.Ерешева.
2-ші басылым. –: Атамұра, Алматы 2003. 208 б.
4. Абдрахманова К. «Төменгі жастағыларды оқыту ерекшеліктері» // Бастауыш мектеп. – 1989. - №9. - 10-12 бет.
5. Бантова М.А. «Бастауыш кластарда математиканы оқыту методикасы». -: Мектеп, Алматы 1978. - 125 бет.
6. Бидосов Ә. «Математиканы оқыту методикасы». - Мектеп, Алматы:1981.
7. Делман И.Я. «Математиканың логикалық бет ашары». - Алматы, 1970.
8. Елубаев Е. «Есепті қалай шығару керек». - Мектеп, Алматы:1984.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..............................................................................................6
* БАСТАУЫШ СЫНЫПТА МӘТІНДІ ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУҒА ҮЙРЕТУ
1.1Есеп шығаруға үйретудің ... ... ... ЕСЕПТІҢ ШЕШУІН ТЕКСЕРУ ӘДІСТЕМЕСІ........................15
2.1. Жай есептерді шығаруға үйрету әдістемесі............................................17
2.2. Мәтінді ... ... ... ... ... ... ... және мәтінді есептерді шығару біліктілігін қалыптастыру әдістемесі..............................................................20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................22
ҚОРЫТЫНДЫ .....................................................................................................23
ҚОСЫМША......................................................................................................24
КІРІСПЕ
Қазіргі ... ... сай ... қоршаған ортаға, қоғамға деген қарым - қатынастар мен көзқарастарды қалыптастыру мектеп курсының барлық пәндерін оқыту процесінде жүргізіледі, орындалады. Алайда, осы ... ... ... алып ... болсақ, оның оқытудағы әдіс - тәсілді ерекшеліктеріне байланысты тәрбиелеуде өте қуатты құрал болып табылатыны сөзсіз.
Математиканың әр қадамы өмірдің ... ... ... ... көп ... адамның практикалық дүниесіне байланысты. Сондықтан математикалық ұғымдардың нақты және ... ... ... жеке ... ... оқу жүйесіне қойылатын бірінші шарт - ол ... оқу ... ... ... ... Математикадан алған білім, біліктерін оқушылар тек еңбек және оқу әрекеттерінде қолданып қоймай, сонымен қатар мәдениеттің басқа салаларын да меңгертуге де ... ... ... ... әсер етуі - оқушылардың бойында ой - өрісті, саналы ойлай білу ... ... ... ... танымдық ерекшеліктерін, патриоттылық сезімдерін оята отырып дамыту, қалыптастыруда үлкен роль атқарады. Ал, ондай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін .
Бастауыш сыныптарда мәтінді есептерді үйретуге берілген есептермен жұмыс жасау әдістемесі ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ашып ... Бұл мақалаларда есептер мен өрнектер арасындағы байланыстарды ашып көрсетуге тырысқан, сандық өрнектердің нақты мағынасын ұғындыруды көздейтін жаттығулар жүйесін ... ... ... ... құру ... ... және ... өрнектер бойынша есеп құрастырудың жолдары көрсетілген.
Дұрыс жолға ... ... ... ... ... бойында өте бекем, орнықты ойлау қабілеттері мен дағдыларын қалыптастырады. Ешқандай, математикадан өзге пәндік сабақтар, оқушыға секілді бейтанысты ... ашып ... ... ... ... көшу ... іс - ... тиімді ұйымдастыра білудің мәні өте жоғары. Оқушыларды осындай біліктілікке ие ету қажеттілігі оқытуды өмірмен байланыстыру және оқушыларды өндірістік еңбекке ... ... ... ... ... ... ... әдiсi: Оқушылардың ғылыми - дүниетанымдық қабілетiн қалыптастыру, логикалық ойлау қабiлетiн дамыту, ... ... ... және т.б ... ... ... оқушылардың мектептің жоғарғы сыныптарындағы алгебра курсына дайындығын жетілдіру
Зерттеу болжамы: Егер бастауыш сыныпта оқушыларға алгебралық ... ... ... ... онда олардың математикадан бiлiм деңгейi жоғарылайды және т.б пәндердi оқушылардың жетелей түсiнуiне, қазіргі заман ... сай ... ... ... ықпал жасайды.
Зерттеу мақсаты: Ой өрiсi дамыған, сана ... ... ... ... дәрежесi биiк, математикадан бiлiм деңгейi жоғары, пәнге ... ... мол, ... ... ... ... ... оқушыларды тәрбиелеу.
Зерттеу мiндетi: 1) Бастауыш сынып математика сабағында алгебра элементтерін толық меңгерту арқылы оқушылардың ой - ... ... ... ... ... теңсіздіктерді т.б. шешу тәсілдерін қарастыратын ретпен оқытып үйрету және олардың көмегімен есеп шығаруды ... ... буын ... ... ... ... сай ... қамтамасыз ету.
* БАСТАУЫШ СЫНЫПТА МӘТІНДІ ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУҒА ҮЙРЕТУ
+ Есеп шығаруға үйретудің жалпы ... ... ... жүйесінде есептер шығару тиімді жаттығулардың бір түрі болып табылады. Есептер шығаруға үйрету оқушыларда ... ... ... қалыптасып, олардың бағдарламада анықталған теориялық білімді меңгеруінде маңызды орын алады.
Есептер балаларда жаңа білімді қалыптастыратын және бұрыннан бар білімдерін пайдалану ... ... ... ... ... болып табылады. Есеп шығару балаларда, әрбір адамға оның күнделікті өмірінде қажетті іскерлікті, білікті қалыптастырады. Есеп ... ... ... ... және ... ... ... маңызды ұғымдармен танысады.
Есеп шығару оқушылардың ақыл-ойының дамуына игі әсерін тигізеді, себебі ол анализ және синтез, нақтылау және ... ... ... сияқты ойлаумен жүргізілетін кезеңді талап етеді.
Есеп термині және оның элементтерімен оқушыларды айқын түрде алғаш таныстыруға дейінгі уақытты мазмұнды есептерді ... ... ... деп ... болады. Осы уақытта оқушылардың мектепке дейінгі игерген білім, білік және ... ... ... және бір жүйеге келтіріледі, сондай-ақ нөмірлеуді оқып үйренуге қажетті жағдайлар ... әрі ... 10 ... ... ... қарастырылады. Бұл кезеңде мазмұнды арифметикалық есеп арнайы оқытылатын объекті болып ... яғни ол ... да бір ... әлі де ... ... ... берілген және ізделінді сандар, олардың арасындағы байланыс) күрделі ұғым болғандықтан, ... ... орын ... Мәтінді есептер сандармен және амалдармен оқушыларды таныстыруда, сәйкес ұғымының мән-мазмұнын нақты көрсетіп берудің құралы ретінде пайдаланылады.
Дегенмен осы ... ... ... ... ... жай есептер 10 көлеміндегі әрбір санмен оқушыларды таныстыруда және ... 1-ді қосу және 1-ді ... ... ... алуда көрнекі құрал сипатында пайдаланылады. Демек, мәтінді жай есептер алдымен айқын емес түрде ... ... ... ... әдістемелік құралы ретінде енгізіледі. Сондай-ақ басқа да материалдарды қарастыру барысында есеп ... ... ... ... ... ... дайындық деңгейінде беруге болады. Соған бірнеше мысалдар келтірейік.
Заттарды санау және оларды салыстыру (түсі, өлшемі, формасы бойынша немесе бірнеше ... ... ... кезінде оқушылар сурет бойынша "қанша?" деген сұрақты қоюға жаттығады және ... ... ... "ұзын-қысқа", т.с.с. ұғымдар жайында түсінік алады, сондай-ақ ... ... ... тән ... ... анықтауға үйренеді.
Әрі қарай заттар тобын салыстыру барысында "қанша болса сонша" сөз ... ... ... "артық-кем" ұғымы жайындағы түсінікті қабылдайды. Әрине осы кезде-ақ көрнекіліктің нақты және ... ... ... ... ... ... ... алдына үш оқушы шақырылады;
ә) әрбір оқушыға бір-бірден санау шыбықтары үлестіріліп беріледі;
б) оқушылар мен шыбықтар салыстырылады;
в) сәйкес қорытынды жасалады, яғни біз ... - ... ... ... ... ... қанша болса, шыбықтар да сонша". Осы сияқты жұмыс дидактикалық кеспе материалдар бойынша ... ... ... бір қатарына үш дөңгелек (шаршы) қойылады. Салыстыру нәтижесінде қорытынды жасалады.
Сонан кейін суреттерді пайдаланып, сәйкес парлар құру арқылы "қанша болса, ... ... ... ... ... ... жұмыс жалғастырылады.
Осындай көрнекіліктерге сүйене отырып, заттар тобын салыстыру кезінде "артық-кем" ұғымының мәнді ерекшелігі анықталады. Мысалы:
а) қалталы полотноның бір ... үш ... ал ... ... үш ... қойылады да, сәйкес қорытынды жасалады;
ә) тағы бір дөңгелек бірінші ... ... да, ... құру ... ... ... ... ал шаршылардың кем екені ажыратылады;
б) екінші қатарға тағы бір шаршы қойылады да, парлар құру арқылы әрбір топтағы заттар санының бірдей ... ... ... ... ... ... сонша);
в) бірінші қатардан бір дөңгелек алынып тасталады да, парлар құруға негіздей отырып, әрбір топтың заттар саны салыстырылады да "дөңгелектердің ... кем, ал ... ... ... ... ... ... жасалады.
Сонымен бірге прақтикалық жұмыстар орындау кезінде оқушылар парлар құрудың әр түрлі (айталық, әрбір ... ... ... астына бірін дәл келтіріп екі қатарға орналастыру, бір топтағы заттардың сәйкес ... ... ... әрбір топтан бір-бірден зат алып кету сияқты) тәсілдерімен танысады.
Осы сияқты ұғымдар жайындағы оқушылардың ... әрі ... ... кеңістік және уақыт ұғымдарымен, қозғалыспен байланысты мәселелерді, сондай-ақ 10 көлеміндегі сандардың аталуын, реттік қатарын және ... ... ... санды шығарып алуды оқып үйренуде тиянақтала түседі. Әсіресе, осы кезеңде жиі қарастырылатын қосарланған суреттердің мәтінді арифметикалық есептерді ... ... ... асыруда барынша тиімді екендігіне ерекше назар аударған жөн. Мұндай суреттер "қанша ... ... "Не ... ... ... таба ... оқушыларды үйретеді. Сондай- ақ сәйкес суреттер бойынша берілетін жазулар есепті ... үшін ... ... ... қолданудың қажеттігін оқушыларға аңғартады және есептің шешуін жазудың сәйкес ... ... ... ... ... ... қосарланған үш сурет беріледі. Айталық, бірінші суретте бір ақ балапан, ал екінші суретте оған жақындап келе ... бір ... ... ... ақ және қоңыр балапан қосарланып, жем шоқып тұр. Суреттердің астында сәйкес жазулар "1,1 -- 1,2" ... Осы ... ... ... басшылығымен жұмыс ұйымдастырылады.
М: Бірінші суретті мұқият қараңдар. Қанша балапан болған?
О: 1 ... Сол ... ... ... цифр ... 1 ... зат пен цифр ... яғни балапандар қанша екені санмен өрнектеледі.
М: Екінші суретті қараңдар. Не ... Бір ақ ... ... тағы бір ... ... ... Балапандар - 1 және тағы 1 болғанын қалай жазып ... ... ... ... жазуды қараңдар.
О: 1+1.
М: Үшінші суретті қараңдар. Енді қанша балапан болады?
О: Екі балапан болды.
М: Суреттің ... ... цифр ... ... Екі ... ... өйткені 1 және тағы 1, яғни барлығы екі балапан болды.
Осыған ұқсас 1 қоңыр балапанның кетіп бара ... ... ... 1 ақ балапанның суреті берілсе және сәйкес жазулар келтірілсе, талқылаулар жүргізу барысында барлығы 2 балапанның болғанын, оның біреуінің бөлініп ... ... 1-сіз 2-нің ... (2 -- 1), яғни бір ... жем шоқып тұрғанын анықтауға болады.
Осындай суреттерді және әр алуан практикалық жұмыстарды орындау арқылы оқушылар ненің болғанын, ненің ... ... ... шыққанын көрнекі түрде қабылдайды, сонымен бірге заттарға сандарды және өрнектерді (әрине ол термин айтылмайды) сәйкес қоюдың қажеттігін ұғынады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... үш суреттің соңғы суреті айқын берілмейді, яғни біздің мысалымыздағы жем шоқып тұрған ақ және ... ... ... басқа бір түспен жабылады, бірақ та суреттің ... 2 ... ... Сонда екінші суретті оқушылар пайдаланады, ненің өзгергенін анықтайды және сонда қанша шыққанын сол сурет ... ... ... ... да, ... суретте не болуы керектігін тағайындайды.
Міне, осы кезден бастап, ... қосу мен ... ... ... талдап алу арқылы шығарылатын есептерге негізге алынатын ... ... ... ... салу ... және ... берілген тобынан оның біразын бастыра сызу (азайту) қолданыла бастайды. Оқушылар ... ... ... ... ... ... және т. б. жұмыс жасайды.
Ендігі кезекте бір ғана сурет ұсынылады. Цифрлардың, амалдардың, теңдік ... ... бір ғана ... ... ... ... орындайды, сондай-ақ сол сурет бойынша әр түрлі пайымдауларға негіздей отырып әр түрлі екі жазуды (бірі-қосу, екіншісі-азайту) орындайды.
Бұл - есеп ... ... ... ... ... және оны ... ... да бір амалдың неліктен қолданылатын жетік түсінуінің қамтамасыз ететін мәселенің қатарына жатады.
Мәтінді есепті ... ... ... ... ... ... ... шығарудың тәсілдерімен оқушыларды күн ілгері таныстыру қажет. Осыған орай 1-ді және 2-ні ... 1-ді және 2-ні ... ... оқып үйрену де мәтінді есептерді енгізудің дайындық кезеңінде қарастырылады.
Сонымен, қатар жоғарыда келтірілген шолудың ... осы ... ... ... бір ... ... ... көрсетеді. Соған жеткенде ғана мәтінді есептерді енгізудің ... ... ... оқытуда есептердің алатын орны ерекше. Оны оқытудың негізгі мақсаты- ... ... ... бір ... шешу ... ... игерту. Есептер балаларда жаңа білімді қалыптастыратын және бұрыннан бар білімдерін пайдалану процесінде ... ... ... ... ... ... ... шығару арқылы балалар танымдық және тәрбиелік тұрғыдан алғанда ... ... ... Сондықтан есепті шешу оқытудың мақсаты ғана емес, сондай-ақ құралы да.
"Есеп" деп - жауабы арифметикалық амалдардың көмегіментұжырымдалатын сұрағы бар ... ... ... ... мен ... болады, сұрақсыз есеп болмайды. Есеп бір амалмен шығарылса, жай есеп деп, екі және одан да көп ... ... ... есеп деп ... ... ... кезеңі -- есептерминін енгізу және есептің құрама бөліктерін (шарты, сүрағы) талдау және шешу кезеңдерімен ... есеп ... ... ... ... мен ізделіп отырған мәліметтер арасындағы байланысты айқындау және соған сәйкес арифметикалық амалдарды таңдап алу, содан ... оны ... бұл ... ... ... ... ... есеп шығара білу білігіне байланысты. Осыны ескере отырып, бастауыш сыныптарда шешуі берілген мәліметтер мен ізделінді ... ... ... ... тек ... ... ... мен берілген сан мәліметтері жағынан ғана айырмашылығы болатын, бір топ есептермен ... ... ... есептер тобын бір түрдегі есептер деп атаймыз.
Есеппен ... 3 ... ... ... ... есептердің қарастырылып отырған түрін шығаруға дайындық жасайды. Оқушылар бұл кезеңде берілген есептерді ... ... ... таңдап алатындай байланыстарды игерулері тиіс.
Екінші кезеңде мұғалім оқушыларды есептердің қарастырылып отырған түрін шығарумен таныстырады. Мұнда балалар берілген ... мен ... ... ... ... байланысты айқындауға және осының негізінде арифметикалық амалдарды таңдап алуға үйренеді, яғни олар есепте көрсетілген нақтылы жағдайдан сәйкес арифметикалық амалды ... ... ... ... ... қарастырылып отырған есептерді шығара білу білігін қалыптастырады. Оқушылар бұл кезеңде есептің нақты мазмұнына қарамастан, қарастырылып отырған түрдегі кез келген есепті ... ... ... тиіс, яғни олар осы түрдегі есептерді шығару тәсілін қорыта білулері керек.
Есептермен жұмыс жасағанда мынадай кезеңдердің орындалу тәртібін сақтаған ... ... -- ... ... ... кезең - есептің шешуін іздеу;
* кезең -- есепті шешу;
* кезең - есептің ... ... ... көрсетіп отырылған кезеңдер өзара тығыз байланысты, әр кезеңдегі жұмыс негізінен мұғалімнің басшылығымен жүргізіледі.
Есептің мазмұнымен таныстыру дегеніміз- оны оқып ... онда ... ... ... ... ... ... көз алдына келтіру.
Есепті дұрыс оқи білудің маңызы зор: сан мәндерін және амалды таңдап алуға қажетті сөздерді, мысалы, "бар еді", ... ... ... ... т.с.с. сөздердібасаайту, есепке қойылатын сұрақты дауыс көтере айту. Егер есептің мәтінінде түсініксіз сөздер кездессе, онда оларды түсіндіру керек немесе ... ... ... ... ... шөп ... машина, т.с.с. суреттерін көрсету керек. Есепті балалар бір-екі рет, кейде одан көп оқып шығады, ... ... ... ... бір оқығанда есте сақтап қалатындай етіп үйрету керек, өйткені ... ... олар ... ... қоя ... ... оқи ... балалар есепте айтылған мәселелердің өмірде қалай болатынын көз алдарына ... ... ... Осы ... оқып ... соң, ... ... көз алдарына келтіріп, оны қалай көз алдарына келтіргендерін ... ... ... керек.
Есептің мазмұнымен танысқаннан кейін, оның шешуін табуға кірісуге болады: оқушылар ... ... ... ... ... мен ... сандарды айқындай білуі тиіс, берілген мәліметтер мен ізделіп отырған шамалардың арасындағы ... ... ... ... осылардың негізінде сәйкес арифметикалық амалдарды таңдап ала білулері тиіс.
Жаңа ... ... ... оның шешуін табу жұмысына мұғалім басшылықжасайды, сонан кейін мұны ... ... ... Екі ... да ... ... ... және ізделіп отырған сандарды мүшелерге бөлуге көмектесетін, олардың арасындағы байланыстарды айқындайтын арнайы ... ... ... ... ... ... ... яғни иллюстрациялау есептерді қайталау, есепті шығару жоспарын талдау және оны құру ... ... ... ... ... ... енетін шамаларды, берілген және ізделіп отырған сандарды мүшелерге бөлу үшін, сондай-ақ олардың арасындағы байланысты тағайындау үшін ... ... ... ... ... немесе сызба түрінде болуы мүмкін.
Бірінші жағдайда есепте сөз болып отырған нәрселердің өзі немесе олардың суреттері пайдаланылуы мүмкін; солардың ... ... ... қатынастары бейнеленеді.
Нәрсені иллюстрациялаумен қатар сызба түрінде түсіндіру де пайдаланылады, ол - есепті қысқаша жазу.
Қысқаша жазуда ыңғайлы ... ... ... және ізделіп отырған сандар, сондай-ақ есепте не туралы айтылғанын көрсететін кейбір "бар еді", "тағы қосылды", "болды", т.с.с. және қатынастарды ... , , , т.с.с ... ... ... ... ... ... түрінде де жазуға болады.
Жаңа түрдегі есепке талдау жасағанда мұғалім әрбір дербес жағдайда балаларға арифметикалық ... ... және ... ... ... ... сұрақтар қоюы керек.
Сұрақтар балаларға белгісіз санды айтып ... ... ... ... ... таба ... ... болу керек, мұның маңызы зор.Мұғалім алдағы уақытта есептің шешуін толық өздігінен табатындай болу үшін ... ... ... ... ... ... ... екі тәсілмен жүргізуге болады: есептің сұрақтарынан бастап санды мәндерге қарай немесе сан ... ... ... ... жүру ... Көбінесе пайымдаудың бірінші тәсілін пайдалану керек болады, өйткені ол есепті шығару жоспарын жасауға бағытталған: оқушы мұнда айрықша бір амалды ғана ... ... ... ... ... ... ... Екінші тәсілді пайдаланғанда мұғалім оқушыларды есепті қандай да бір шешу тәсіліне еріксіз бағыттайды, оларды әр амалды таңдап алуға әкеліп ... ... ... сан ... ... ... ... пайымдағанда "артық байқау" жасалады.
Есепті шығару- шығару жоспарын жасағанда ... ... ... амалдарды орындау. Мұнда әр амалды орындағанда нені табатынымызды түсініп ... ... ... ... ... да, жазбаша да орындалуы мүмкін. Ауызша шығарғанда сәйкес арифметикалық амалдар және оны түсіндіру ауызша орындалады.
Бастауыш сыныптарда мәтіндң есептің ... ... ... ... ... есеп бойынша өрнек құру және оның мәндерін табу;
* есеп бойынша теңдеу құру және оны ... ... жеке ... ... ... ... ... ШЕШУІН ТЕКСЕРУ ӘДІСТЕМЕСІ
Бастауыш сыныптарда мәтінді есептерді тексерудің мынадай төрт тәсілі пайдаланылады:
* Кері есеп құрастыру және шығару.
Бұл жағдайда ... ... ... кері есеп ... және оны шығару ұсынылады. Егер кері есепті шығарғанда нәтижеде берілген есептегі белгілі сан шығатын ... онда ... ... шығарылған деп есептеуге болады.
Мысалы, оқушыларға мынадай есеп шығару ұсынылады: "Әрқайсысы 20 г болатын 5 шай қасық жасау үшін 2 ас ... ... ... металл жұмсалды. Бір ас қасыққа қанша металл жұмсалған?" бұл есепті шығарып, балалар ас қасыққа 50 г металл ... ... ... ... ... кері есеп құрастыруды ұсынады, яғни берілген есептің ізделіп отырғаны (50) берілген сан ... ол ... ... ... (5 не- месе 20, не 2) ... отырған сан болатындай етіп есепті түрлендіру керек. Оқушылар есепті былайша тұжырымдайды: "Әрқайсысының салмағы 20 г болатын 5 шай ... ... ... әрқайсысының салмағы 50 г болатын қанша ас қасық жасауға болады?" Егер осы кері есепті шығару нәтижесінде 2 саны ... ... ... ... есеп ... шығарылғаны.
Бұл тәсіл 1-сыныпта енгізіледі. Оны кез келген есепке қолдануға ... тек кері есеп ... ... сәйкес болатын болсын, сондықтан да мұғалім кері есепте қандай санды ізделінді деп алуғаболатынын көрсетуі тиіс. Барлық есептердің шешуін осы ... ... ... деп ... қажеті жоқ, өйткені ол мейлінше қиын және күрделі.
Алайда, көп жағдайда жаттығулардың өзі-ақ мәтінді есептерді құру және оны ... өте ... ... ... ... ... шамалардың арасындағы байланыстарын анықтауға көмектеседі. Сондықтан осы тәсілді барлық жай есептерді, төртінші пропорционал шаманы табуға берілген есептерді, екі көбейтіндінің ... екі ... ... айырмасын немесе бөліндісін табуға берілген есептерді немесе оларға қатысты алғанда кері есептерді, сондай-ақ бірқатар басқа ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған сандар мен берілген сандар аралығындағы сәйкестікті айқындау.
Есептің шешуін осы тәсілмен тексергенде, есептің ... ... беру ... алынған сандарға арифметикалық амалдар қолданады; егер мұнда есептің шартында берілген сандар шығатын болса, онда есеп ... ... деп ... ... шыққан сандар берілген сандарға сәйкес; демек, есеп дұрыс шығарылған деп есептеуге болады. Тексерудің бұл тәсілі 4-сыныптан бастап қолданылады. Оны есептің ... ... ... сәйкес амалдар қолдану жолымен есепте берілген сандарды алуға болатындай құрылымды есептерді тексеру үшін қолданған тиімді (пропорционал ... екі ... ... ... табуға берілген есептер және толып жатқан басқа есептер).
* Есептерді әр түрлі тәсілдермен шығару.
Егер есепті әр түрлі тәсілмен шығаруға болатын болса, онда ... ... алу ... дұрыс шығарылғандығын көрсетеді.
Мысалы, 3-сынып оқушыларына мына есептен төртінші пропорционал шаманы табу ұсынылады:
"Ағасы 10 ... ... ... ... оған 400 ... төледі, ал қарындасы сондай 2 дәптер сатып алды. Қарындасы қанша ақша төлеген?"
Теңдеу құруды ... ... ... ... ... лар ... ... белгілі бірге келтіру тәсілін пайдаланып, есептің шешуін тексереді.
ІІІешуі Тексеру
х ... ... ... 80: ... : 2 = 400 : ... ... : 2 = 40
х = 40* 2
х=80
Есепті түрлі тәсілмен шығарғанда бірдей нәтиже алдық, демек, есеп дұрыс ... ... ... бұл ... 3-сыныпта енгізіледі.
Егер екі тәсілдің бір-бірінен айырмашылығы амалдарды орындау тәртібінде ғана болса, онда ... әр ... ... болмайды.
* Ізделіп отырған санның шекарасын анықтау (жауабын шамалау).
Бұл тәсілді қолданудың мәнісі ... ... ... ... ... ... ... шекарасы анықталады, яғни ізделіп отырған санның берілген сандардың біреуінен не артық, не кем ... ... ... ... ... ... берілген сандардың біреуімен салыстырылады, егер ол анықталған шекараға сәйкес келмейтін ... онда есеп ... ... ... ... тәсілімен шығару керек болсын: "Ара- қашықтығы 736 км болатын екі қаладан бір ... ... ... екі ... ... ... пойыз сағатына 47 км жылдамдықпен, ал екіншісі сағатына 45 км жылдамдықпен жүрді. Кездескенге дейін әр пойыз сағатына қанша ... ... ... ... әр ... 736 ... кем жол жүргендігі және бірінші пойыз екіншіге қарағанда артық жол жүргендігі анықталады. Егер оқушы қателесіп, жауабында мысалы, 3760 және 3600 ... ... ... онда ол ... ... ... ... өйткені әрбір ізделіп отырған сан 736-дан кем болуы керек.
Сонымен, бұл тәсіл шешудің қате екендігін байқауға көмектеседі, бірақ ол есептің ... ... ... ... жоққа шығармайды.
Жауап шекарасын тағайындау тәсілі 1-сыныптан бастап-ақ енгізіледі. Оларды пайдаланып, жай, сондай-ақ құрама ... ... ... Жай есептерді шығаруға үйрету әдістемесі
Математиканы оқыту жүйесінде жай есептер аса ... рөл ... Жай ... ... ... ... ... курсының негізгіұғымдарының бірі - арифметикалық амалдар туралы ұғым қалыптасады. Жай есептерді шығара білу оқушылардың құрама есептерді шығара білуді меңгеруінде ... ... ... ... ... ... ... шығару бірқатар жай есептерді шығаруға келіп тіреледі. Жай есептерді шығарғанда есеппен және оның құрамды бөліктерімен алғаш ... ... жай ... шығарумен байланысты жалпы есепті шешуге жүргізілетін негізгі әдістерді игеретін болады. Сондықтан мұғалімнің жай есептердің әр түрімен ... ... ... ... білуінің маңызы өте зор.
Ең алдымен мәтінді есептерді топтастыруды (классификациялауды) қарастырамыз.
Жай есептерді, оларды ... ... ... ... ... топтарға бөлуге болады.
Алайда әдістемелік жағынан алғанда төмендегідей топтау ыңғайлырақ: есепті шығарғанда қалыптасатын ұғымдарға байланысты үш топты бөліп алуға болады. ... ... ... ... ... ... жай есептер жатады, ол есептерді шығарғанда, балалар арифметикалық амалдардың әрқайсысының нақты ... ... яғни ... ... ... ... жиындарға қолданылатын қандай да бір операцияға сәйкес болатындығын ұғынады.
Бұл топқа үш есеп ... Екі ... ... ... бала 3 ... ... және 2 майда тәрелкені жуды. Қыз бала ... ... ... ... ... табу.
Оқушылар 6 қара торғай ұясын жасады. Екі ұяны ағаш басына іліп қойды. Енді ілуге тиісті қанша ұя қалды?
* Бірдей қосылғыштардың ... ... ... ... ... үш ... әрқайсысында 2-2-ден үй қояны бар еді. Тірі табиғат мүйісінде барлығы қанша үй қояны бар?
Екінші топқа мына түрдегі жай ... ... ол ... ... оқушылар арифметикалық амалдардың компоненттері мен нәтижелері арасындағы байланысты ұғынады. Оларға белгісіз компоненттерді табуға берілген есептер кіреді.
* Берілген қосынды мен ... ... ... ... ... ... бала ... шұңғыл тәрелке және 2 майда тәрелкені жуды, ал ол барлығы 5 тәрелке жуды. Қыз бала барлығы қанша ... ... ... ... қосынды мен бірінші қосылғыш бойынша екінші қосылгғышты табу.
Қыз бала 3 шұңғыл тәрелке және бірнеше ... ... ... Ол барлығы 5 үлкен тәрелке жуды. Қыз бала қанша кішкене тәрелке жуған?
* ... ... және ... ... азайғышты табу.
Балалар бірнеше қара торғай ұясын жасады. Олар 2 ұяны ағаш басына іліп қойғанда, оларда тағы да 4 ұя ... ... ... қара ... ... ... Белгілі азайғыш пен айырма бойынша азайтқышты табу. ... 6 қара ... ... жасады. Олар бірнеше ұяныағашқа іліп қойғанда, оларда тағы да 4 ұя ... ... ... ұяны ағаш ... іліп ... Белгілі көбейтінді мен екінші көбейткіш бойынша бірінші көбейткішті табу.
Тік төртбұрыштың ауданы 24 см[2], ені 3 см. Тік төртбұрыштың ұзындығы ... ... ... мен ... ... ... ... көбейткішті табу.
7. Белгілі бөлгіш пен бөлінді бойынша бөлінгішті табу.
Көкөніс жинауға 5 автобус адам көмекке келді. Әр автобуста 15 әйел және 20 ер адам ... ... неше адам ... ... ... ... пен ... бойынша бөлгішті табу.
Саяхатқа келген 100 адам 20-20-дан бірнеше топқа бөлінді. Олар неше топ ... ... мына ... ... жатады, ол есептерді шығарғанда арифметикалық амалдардың жаңа мағыналары ашыла түседі. Оларға айырма ... ... жай ... (6 ... және ... ұғымымен байланысты жай есептер (6 түрі) жатады.
* Сандарды айырмалық салыстыру немесе екі санның айырмасын табу (1-ші турі).
Дәптер 7 ... ал ... 3 ... ... Дәптер өшіргіштен неше теңге қымбат?
* Сандарды айырмалық салыстыру немесе екі санның айырмасын табу (2-ші ... 7 ... ал ... 4 ... ... ... неше ... кем жасады.
* Санды бірнеше бірлікке арттыру (тура формасы).
Лақтың салмағы 7 кг, ал қозының салмағы одан 3 кг артық.Қозының ... неше ... ... есептерді шығаруға үйрету әдістемесі
Мәтінді есеп, бір есептердің ізделінді шамалары екінші есептердің берілген шамалары болатындай байланыстағы бірқатар жай ... ... ... ... ... оны ... жай ... жіктеу және ретімен оларды шығару болып табылады. Сонымен, мәтінді есепті шығару үшін берілген шамалар мен ізделінді ... ... ... ... ... ... ... сәйкес арифметикалық амалдарды таңдап алуға, содан кейін шығаруға болады.
Мысал ретінде мына есепті қарастырамыз:
"Мектепте 8 қыз бала кезекші болды, ал балалардың одан 2-уі ... ... ... бала ... ... есеп екі жай есептен тұрады:
* Мектепте 8 қыз бала кезекші болған, ал кезекші болған ұл ... одан 2-уі ... ... ... ұл бала ... болған?
* Мектепте 8 қыз бала, 10 ұл бала кезекші болған.
Мектепте барлығы ... бала ... ... есепте ізделінді болған сан (ұлдар саны) екінші есепте берілген шама (10 ұл бала) болғанын ... ... Бұл ... ... ... ... есепті шығару болып табылады:
1) 8 + 2 = 10; 2)8 + 10 = ... ... ... де жай есептің шешуімен салыстырғанда айтарлықтай бір жаңалық пайда болды: мұнда бір ... ... ... ... осы ... ... арифметикалық амалдар таңдап алынады. Сондықтан балаларды құрама есептермен таныстыру, сондай-ақ құрама есептерді ... ... ... үшін ... жұмыс жүргізеді.
+ Мәтінді есептермен таныстыру және мәтінді есептерді шығару ... ... ... ... таныстыруға арналған дайындық жұмысы оқушылардың құрама есептің жай есептен негізгі айырмашылығын түсінуіне көмектесуі тиіс, оның айырмашылығы мынада: мәтінді ... ... яғни бір ... шығаруға болмайды, оны шығару үшін берілген шамалар мен ... ... ... ... байланыстырады тағайындап жай есептерге жіктеу керек. Осы мақсатпен төмендегідей арнайы жаттығулар ... ... ... жай есептерді шыгару,
Мысалы:
а) ұжымда жүк машиналары және 4 жеңіл машина бар еді.
Ұжымда барлығы қанша жүк машинасы мен жеңіл машина бар ... ұл ... мен қыз ... ... ... Экскурсияға барлығы қанша бала барған?
Осындай есептерді оқығаннан кейін мұғалім ұжымда барлығы қанша машина болғанын (қанша бала экскурсияға кеткенін) ... бола ма деп ... ... ... ... (жүк ... қанша екені белгісіз немесе қанша қыз бала қанша ұл бала бар ... ... ... ... ... ... таңдап алып, есепті шығарады.
Осындай жаттығуларды орындай отырып, оқушылар есептің сұрағына әр уақытта бірден жауап беру мүмкін еместігіне ... ... ... сан ... ... мүмкін, оларды шығарып алу керек (бұл жағдайда сандарды таңдап алу керек, ал ... ... ... ... ... орындай отырып, ол санды табу керек).
* Бірінші есептің ... ... ... ... сан ... есептің берілген мәліметтерінің бірі болатын жай есептер парын шығару,
* Берілген ... ... ... ... ... ... ал сендер ойланып есепке қандай сұрақ қоюға болатынын айтыңдар,- дейді мұғалім: "Мектепті безендіру үшін оқушылар 10 қызыл жалау және 8 көк ... қиып ... ... ... ... ... қиып ... есепке енетін жай есептерді шығара білуге жаттықтыру:Мәтінді есепті шығаруға қажетті шарт - балалардың құрама есепке енетін жай есептерді жақсы ... ... ... ... бір ... ... ... енгізгенге дейін сәйкес жай есептерді шығара білу білігін қалыптастыру керек.
Жоғарыда аталған жаттығулар ... есеп ... ... дейін жүргізілуі керек.
Мәтінді есеппен таныстыруға 2-сыныпта арнайы екі-үш сабақ бөлінеді, онда берілген шамалар мен ізделінді шамалар арасындағы ... ... ... ... жоспарын құруға және шешуін жазуға ерекше көңіл бөлінеді.
Алдымен, шығару үшін әр түрлі екі арифметикалық амал: қосу және азайту амалдары ... ... ... жөн. ... ... ... ... иллюстрациялауға мүмкіндік тудыратындай болуы керек.
Бастауыш мектеп бағдарламасы балалардың мазмұнды есептерді өздік шығара білу дағдыларын дамытуды ... ... ... ... ... ... ... жаза білуі, сурет, сызба арқылы кескіндей білуі және әрбір кезеңін талдай, түсіндіре білуі, тексере білуі қажет. Бірақ та математиканы оқыту ... ... ... ... ... ... ... кету әрбір оқушының үйреншікті ісіне айнала алмай ... ... ... ... оқушы өздігінен шығарады. Ал қалған оқушылар мұғалім ... ... ... ... ... немесе белсенді көмегін күтеді, ал кейбір оқушылар тіпті жай есептің өзін ... ... ... ... ... әр ... Ең ... себебі -- "есеп" шартымен оқушыларды алғаш таныстыру дұрыс ... яғни есеп ... ... оның ... бөліктерімен (шарты, сүрағы, шешуі, жауабы) таныстыру, өмірмен байланыстыру, нәрселердің суреттерінің көмегімен немесе сызба арқылы көрініс көрсету ... ... Есеп және оның ... ... ... айқын түрде таныстыруға дейінгі уақытты дайындық кезеңі деп айтуға ... ... ... ... ... ... беретін мектептің 1-4 сыныптарына арналған. - Алматы, 2003.
2. Ведилина Е.А

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушыны есеп шығаруға үйрету16 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
Бастауыш мектеп оқушысын әлеуметтендіру арқылы өзін-өзі бағалауы76 бет
Бастауыш сынып ана тілін оқытуда қазіргі технологияларды қолдануға болашақ мұғалімдердің даярлығын қалыптастыру121 бет
Бастауыш сынып мұғалімінің педагогикалық шеберлігі және оны қалыптастыру мәселелері47 бет
Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі51 бет
Бастауыш сынып оқушыларымен дене тәрбиесі сабағын жүргізудің әдістемелік ерекшеліктері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь