Тамақтану туралы

1. Кіріспе.
2. Ұтымды тамақтану концепциясының негізгі жайлары.
3. Тамақтанудын сипатымен байланысты денсаулықтын көрсеткіштері.
4. Тамақтану саласында саясаттың ғылыми негізі.
5. Тамақтық заттардың референсті көрсеткіштері туралы түсінік.
6. Қорытынды
Тамақтану барлық тірі организмнің өмірлік қажеттілігі болып табылады. Тағам арқылы адам өзін қоршаған табиғатпен тығыз байланысты болады. Қоршаған ортаның көптеген факторларының ішінен тамақтану организмге көпқырлы және үнемі маңызды әсер ететін фактор болып саналады. Басқаларға қарағанда тағам қоршаған ортаның неғұрлым күрделі кешенді факторы. Тағаммен организмге адамның денесі тұратын барлық заттардан оттегіден басқасы (оны организм тыныс алуда ауамен жұтады) түседі. Осыған байланысты тірі организмнің қоршаған ортамен үнемі зат алмасуы тамақтану арқылы жүретін адам организмінің негізгі өмірлік процесстерімен байланыста болады.Тағам ағзаға тіршілігіне ең бірінші қажет (жоғарғы деңгейде өмірлік көрсеткішті қамтамасыз ету үшін қажетті әртүрлі тағамдық заттар көзі), белгілі бір жағдайда әртүрлі аурулар себебкері болады және ағза денсаулық жағдайының бұзылысы туындайды кейбір кезде өлімге әкеледі. Жекелеген аурулар (демек, тағам арқылы берілетін) аурулар тобын құрайды

Денсаулық нормасы болып сыртқы және ішкі зат алмасудың неғұрлым толық сәйкестілігі саналады және осы тепе-теңдікті ұстап тұру үшін тамақтану үлкен роль атқарады. Сондықтан тамақтанумен және оның адам организмінде әр түрлі және терең әсер етуімен халықтың денсаулығының санитарлық көрсеткіштері тығыз байланыста болады: адамның тууы; табиғи дамуы; жұмысқа қабілеттілігі; сырқаттылық; өлім саны; өмір ұзақтығы. Халықтың жеткілікті толық бағалы тамақтануы адамдардың туу көрсеткіштерін жоғары деңгейде ұстап тұра алатыны жалпыға мәлім.

Адамның денсаулық жағдайының санитарлық көрсеткіштерінің ішінен тамақтануға физикалық дене даму неғұрлым әсерлі болып келеді. Тамақтану дененің физикалық дамуымен тығыз байланысты, өйткені, салмақтың, дене бойының, кеуде аумағының көрсеткіштері бұрыннан бері тамақтану жағдайының бағалау критерийі болып саналады, әсіресе, балаларда. Балалардың толық құнды тамақтануында олар тез өседі, дене салмағы өсіп қалыпты дамиды, ал егер тамақтану жеткіліксіз болса, олардың дене дамуы тоқтайды (мысалы, бірінші және екінші дүние жүзілік соғыстан кейін көптеген елдерде тамақтанудың жеткіліксіздігі салдарынан балалардың физикалық дене дамуы күрт төмендеген). Балалардың жеткіліксіз тамақтану тек қана олардың дене дамуына әсер етіп қоймай, бұдан басқа олардың психикалық дамуына да әсер етеді (ерте жас кезінде сөйлеу функциясы кешігеді, ал ересек жас топтарында-орталық нерв жүйесінде тежеу процесстері және т.б. байқалады).

Тамақтану ересек адамдардың ақыл-ой және физикалық жұмыс қабілеттілігіне де әсер етеді. Тамақтанудың бұзылуында жұмысқа
        
        Жоспары:
* Кіріспе.
* Ұтымды тамақтану концепциясының негізгі жайлары.
* Тамақтанудын ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізі.
* Тамақтық заттардың референсті көрсеткіштері туралы түсінік.
* Қорытынды
Кіріспе.
Тамақтану барлық тірі организмнің өмірлік қажеттілігі болып табылады. Тағам арқылы адам өзін ... ... ... байланысты болады. Қоршаған ортаның көптеген факторларының ішінен тамақтану организмге көпқырлы және үнемі маңызды әсер ... ... ... ... ... қарағанда тағам қоршаған ортаның неғұрлым күрделі кешенді факторы. Тағаммен организмге адамның денесі тұратын барлық заттардан оттегіден басқасы (оны ... ... ... ауамен жұтады) түседі. Осыған байланысты тірі организмнің ... ... ... зат ... ... арқылы жүретін адам организмінің негізгі өмірлік процесстерімен байланыста болады. Тағам ... ... ең ... ... (жоғарғы деңгейде өмірлік көрсеткішті қамтамасыз ету үшін қажетті ... ... ... ... ... бір жағдайда әртүрлі аурулар себебкері болады және ағза денсаулық ... ... ... кейбір кезде өлімге әкеледі. Жекелеген аурулар (демек, тағам арқылы берілетін) аурулар тобын құрайды
Денсаулық нормасы болып сыртқы және ішкі зат ... ... ... ... ... және осы тепе-теңдікті ұстап тұру үшін тамақтану үлкен роль атқарады. ... ... және оның адам ... әр түрлі және терең әсер етуімен халықтың денсаулығының санитарлық көрсеткіштері тығыз байланыста болады: адамның тууы; табиғи дамуы; жұмысқа ... ... өлім ... өмір ... ... ... ... бағалы тамақтануы адамдардың туу көрсеткіштерін жоғары деңгейде ұстап тұра алатыны жалпыға мәлім.
Адамның ... ... ... ... ішінен тамақтануға физикалық дене даму неғұрлым әсерлі ... ... ... ... физикалық дамуымен тығыз байланысты, өйткені, салмақтың, дене бойының, кеуде ... ... ... бері ... ... ... критерийі болып саналады, әсіресе, балаларда. Балалардың толық құнды тамақтануында олар тез өседі, дене ... өсіп ... ... ал егер тамақтану жеткіліксіз болса, олардың дене дамуы тоқтайды ... ... және ... дүние жүзілік соғыстан кейін көптеген елдерде тамақтанудың жеткіліксіздігі салдарынан балалардың физикалық дене дамуы күрт төмендеген). Балалардың жеткіліксіз ... тек қана ... дене ... әсер етіп ... ... басқа олардың психикалық дамуына да әсер етеді (ерте жас кезінде сөйлеу функциясы ... ал ... жас ... нерв жүйесінде тежеу процесстері және т.б. байқалады).
Тамақтану ересек адамдардың ақыл-ой және ... ... ... де әсер ... Тамақтанудың бұзылуында жұмысқа қабілеттілік төмендейді, осының салдарынан адамдарда тез шаршау, әлсіздік, есте ... ... ... ... және ... деген қызушылық төмендейді.
Тамақтану жағдайынан сырқаттанушылық деңгейі мен өлім жағдайы, бұдан басқа тұрғындардың өмір ұзақтылығы тікелей байланыста болады. ... ... ... ... ... ... әкелуімен байланысты. Дұрыс тамақтанбау жағдайында пневмония, неврит және басқа инфекциялық аурулар өте ауыр ... ... ... тек қана ... ... ... ... бойдың өсуін, дамуын, денсаулық және еңбекке қабілеттілігінің жоғарлауын қолдайды. ... ... ... рационмен адам организмі өзіне қажетті заттарды алады. Бұл организмнің қоршаған ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Берілген қағида (барлық тірі организмге тамақтану тән екені) тамақтануды биологиялық проблема ретінде сипаттайды.
Тамақтық азық-түліктердің молдылығы ... ... ... ... Мол ... ... кезде ұтымды емес. Ол үшін толық құнды азық - ... ... ... ... ... одан ... тағы ... дәрігерлердің (әсіресе, тағам гигиенасы бойынша, диетологтар) және осы салада жұмыс жасайтын мамандардың арнайы білімдері, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік мәліметтерді халық арасында тарату қажет. Тәрбиелі кең түсінікті жұмыссыз ұтымды тамақтануды ... ... шешу ... ... ... кезде ұтымды тамақтану дегеніміз - ғылыми негіздерге құрылған және организмнің қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... ... тамақтану және оны жүргізу үшін қажет басқа да ғылыми және тәжірибелік мәліметтер ... ... ... ... Тамақтанудың физиологиялық нормалары дегеніміз - организмнің энергиялық шығынын толығымен жабатын және оны ... ... ... үшін ... ... арақатынаста барлық қажетті тамақтық заттармен қамтамасыз ететін, ғылыми ... ... ... ... ... - халықтың жекелеген топтарының негізгі тамақтық заттар мен энергияға оңтайлы көлемде қажеттілігін көрсететін шамалы орташа ... ... ... ... ... нормалары медицина қызметкерлері мен тұрғындардың ұтымды тамақтанудың сұрақтарына бағдарлау үшін және халықтың нақты тамақтануын ... ... ... және де ... ... ауыл ... мен тамақ өнеркәсібінің дамуын жоспарлау үшін маңызды ғылыми жетекші сапасында қажет.
Тамақтану нормаларының сандық (энергиялық) және сапалық жақтары болады. Сандық жағы ... - ... ... тәуліктік рационның калоражы. Сапалық жағы - жекелеген тамақтық заттардың сапасы ... ... және ... ... ... ... арақатынасы.
Сәйкестендірілген тамақтану дегеніміз - организмде өзінің биологиялық пайдалы әсерін максимум көрсетуге қабілетті, тамақтық және биологиялық белсенді заттардың оңтайлы ... ... ... ... ... ... негізгі тамақтық және биологиялық белсенді заттардың - белоктардың, майлардың, көмірсулардың, минералды ... және ... ... байланысты оңтайлы көлемі қарастырылған. Бұл жерде организмде синтезделмейтін немесе баяу жеткіліксіз жылдамдықта және шектелген мөлшерде (8-10 алмастырылмайтын аминқышқылдары, 3-5 ... май ... ... ... ... ... ... синтезделетін эссенциалды заттар деп аталатын, алмастырылмайтын, және де кейбір жоғары биологиялық белсенді табиғи физиологиялық кешендердің - ... ... ... ... және ... да адам ... болатын қосындылардың сәйкестілігіне үлкен мән беріледі.
Ұтымды тамақтану ұғымының мәніне жете ... үшін ... ... ... режиміне және ас ішу жағдайына байланысты сұрақтарды білу қажет. Бұл сұрақтарды талқыламас бұрын тағам гигиенасында жалпылай қолданылатын жекелеген ... ... ... , , , ... ... ... (күндік немесе тәуліктік) - бір күн ... ... ... тағамдар құрамы мен жалпы мөлшері.
Тамақ арнайы жеуге сәйкес үлгімен дайындалған тамақтық азық-түліктердің күрделі қоспасы.
Тамақтық азық-түліктер дегеніміз - бұл ... ... аса ... жай ... табиғи (сирек жасанды) үйлесімі.
Тамақтық заттар дегеніміз - тамақтық азық-түліктер құрамына кіретін әр түрлі органикалық және ... ... ... ... ... ... және ... қабылдау жағдайына қойылатын талаптардың орындалуысыз ұйымдастыру мүмкін емес.
Тамақтық рационға қойылатын негізгі гигиеналық талаптары:
Сәйкес мөлшерлік құрам. Тамақтық рацион ... ... ... ... ... ... керек (энергиялық тепе-теңдік).
Сапалы (химиялық) құрам. Тамақ құрамында барлық тамақтық заттар болуы керек: белоктар, ... ... ... ... ... қажетті мөлшерде су (организмнің қалыпты тіршілігі үшін).
Жақсы сіңірімділігі. Тамақтың сіңімділігі мен ыңғайлы пісірілуі құрамына, дайындау сапасына және асқазан-ішек ... ... ... ... ... асқорыту мүшелері функциясының мүмкіндігіне сәйкес келуі керек.
Тамақтың жоғары органолептикалық қасиеттері. Тамақтың органолептикалық қасиеттері (сыртқы түрі, түсі, консистенциясы, иісі, дәмі ... ... әсер ... Бұл ... ... ... кулинарлық дайындалатын бұйымдар дәмді және ұтымды болады. Тамақ ... ... ... ... ... ... және басқа да қасиеттерімен тұтынушыны қанағаттандыруы қажет.
Тағамның жеткілікті әртүрлілігі. Тамақтардың әртүрлілігін оларды дайындау процесстерінде кулинарлық әдістерді ... ... ... ... ... ... ... қанығу (тойғандық) сезімін тудыру қабілеті. Қанығу сезімін тудыру үшін ... ... ... ... ... ... қолдану және олардың асқазан-ішек жолдарына кері әсерінің болмауы керек.
Тамақ санитарлық-эпидемиологиялық жағынан мінсіз және зиянсыз болуы керек (патогенді микробтар, токсиндер, саңырауқұлақтардың улы ... ... ... ... және ... улы ... ... қоспалар), құрамында зиянды заттар болмауы керек.
Ұтымды тамақтануды ұйымдастыруда тамақтану тәртібіне, тамақ қабылдау жағдайына көңіл аудару қажет (столдың сервировкасы, әдеппен ... ... ... ... ... барлығы тамақтану кезінде жақсы тәбетті және тамақтың жақсы сіңімділігін қамтамасыз етеді.
Сонымен, жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, ... ... ... ... құрастыруға болады:
Тәуліктік рацион құндылығы мен тәуліктік энергия шығынының сәйкес келуі, яғни тамақтанудың энергиялық адекваттығы.
Тамақтанудың мөлшерлік және сапалық құрамдарының қатынастарының дұрыстығы.
Тамақтануда ... ... ... және де ... ... есепке алу.
Тамақтану тәртібін және тамақ қабылдау жағдайын сақтау.
ТАМАҚТАНУ САЛАСЫНДА САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫЛУЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗІ
Тамақтану ... - жас ... оның ... ... тамақтану статусы мен тамақтық азық-түліктердің қажеттілігін әдістемелік бағалаудың дамуымен, жаңа аналитикалық әдістермен, тұрақты изотоптарды пайдаланып ... ... ... ... пайда болуымен ж.т.б. байланысты.
Соңғы 40 жылдың ішінде тамақтану ғылымында тамақтану мен денсаулық қарым-қатынасына байланысты елеулі өзгерістер болды. 50-ші жылдары нутриционистер ... және ... ... аса ... ... ... қатар ФАО/ДСҰ тамақтану бойынша комитетінің тәжірбиелері мен майлардың шамадан тыс көп болуы тамақтанудың жетіспеушілігіне алып келетіндігін жариялады. 60-шы ... ... ... ЖИА-ң алиментарлы профилактикасы мүмкіншілігі туралы мәліметтер болмады. 80-ші жылы Ұлыбританияда тамақтану мен денсаулық жағдайын ұлттық зерттегеннен кейін созылмалы инфекциялық ... ... ... байланысты екені нақты жарияланды. Осы байланыс - тамақтану ғылымының орталықтанған, кең таралған байланысы ... ... ... эпидемиологиялық зерттеулер мен клиникалық мәліметтерге негізделген энергияны адамның тамақтық ... ... ... етуі де зерттелді. Негізгі тамақтық азық-түліктерді санаудың кемшіліктері мен әр түрлі мәліметтер базасын ... ... ... ... ... ... ғылымына терминдер мен анықтауларды унификациялау басты мәселе болып табылады.
Мысалы, (nutrition policy) ... ... ... азық-түліктермен тамақтану саласындағы саясат" (food and nutrition policy), немесе ... ... ... ... ... стратегия" (food and nutrition strategies) т.б. айтуға болады, бірақ олар мағынасы бойынша ұқсас терминдер.
Қазіргі кезде ... ... ... ... анықтама 1973 жылы профессор Векдоа құрастыған: "Басшылықпен жиі зақымдалатын, халықты тамақтық азық-түліктермен қамтамасыздандыруға бағытталған барлық халықтың тамақтану статусын ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын терминдер нақты анықтаманы қажет етеді. Олар 4 топқа бөлінеді:
Тамақтық азық-түліктердің референсті өлшемдері ... ... values). ... ... мен ... ... мамандары жүргізген ғылыми зерттеулерде қолданылатын бірнеше өлшеулерді қолданған дұрыс 1 суретте тамақтық азық-түліктерді пайдалану көлемі өзгергенде денсаулықтың ... ... ... ... ұсынылған.
Тамақтық азық-түліктерді пайдаланудың төменгі (диагностикалық) өлшемдері (lowen-diagnostic-nutrient ... levels). Бұл ... бір ... аралығында халықтың 100%-не дейін жетіспеушілік туындайтығын көрсететін өлшем.
Тамақтық азық-түліктерді пайдаланудың ортаңғы өлшемдері(average nutrient reaguirement levels). ... ... ... жабатын, ал жартысыныкіне жаппайтын өлшем.
Тамақтық азық-түліктерді пайдаланудың жоғары өлшемдері (higher nutrient reaguirement levels). Бұл өлшемдер қазіргі кезде барлығына мәлім және жиі ... ... Daily ... ... ... Ditary ... ... Nutrient Reference Values-NRV). Егер тұтынушылық өлшемі мен оның таратылуы анық болса орташа өлшем мен екі стандартты ауытқулардың қосындысы барлық сау ... ... ... Осы ... ... ... бекітілген қауіпсіздік факторы жиі қосылады.
Потенциялды профилактикалық бірліктер (potentially ... levels). ... ... азық-түліктердің жетіспеушілігінен сақтануға көмектеседі. Мұндай өлшемдер қалыпты азық-түліктер пайдаланғанда жүзеге асырылмайды.
Жоғары және токсикалық бірліктер (undesirably high, on toxic levels) ... ... ... тыс пайдалану кезінде нашар симптомдар байқалуы мүмкін, ал дозаның жоғарлауы токсикалық әсер ... ... ... ... ... және ... ... байқалады.
Тамақтық азық-түліктердің орамдарында нутриенттредің белгілеріне ұсыныс (nutrient recomendations for use in ... ... ... ... ... ... жасауда стандарт ретінде пайдаланатын тамақтық азық-түліктердің рефлексті өлшемдердің жиынтығы керек. Мұндай ... ... ... ... да ... Ол топ адамдарына ең бірінші нәрестелер мен егде адамдарды енгізуге болады. ... ... ... ... ... ... бірқатар компоненттері тамақтық талшықтар, тұз ж.т.б. тамақтық заттарға жатпайтын (non-nutritive components) заттар үшін түсу ... ... ... жасалмайды. Ол осы заттардың қажеттілігінің төмен болуымен байланысты болуы мүмкін.
Тамақтық ... ... ... ... бен ... (food group ... on goals). Бұл ... азық-түліктер өндірушілерге арналған жартылай тәжірбиелік, жартылай сандық әдістемелік нұсқау. Бұл саясаткерлерге және тамақтану саласындағы азық-түліктерге арнайы қызығатын адамдарға ... ... ... және сапалық терминдермен жазылуы керек және ұсыныстары болуы керек.
Қоғамға арналған әдістеме (dietary guidelines fon the public). Қоғамға арналған ... ... ... саласындағы білім беру бағдарламасының негізін құрайды. Бұл әдістемеде ұлттық және жергілікті заттарға аса ... ... ... ... ... ... әдістеме жекелеген халыққа да арналған болуы керек.
Тамақтану саласындағы саясаттың негізі (ТОС) ТО ... ... ... түрінде 2 суретте "үй пішінді" берілген. Бұл "үйдің" "шатыры" екі бөлімнен тұрады: көпшілікке жүргізілген зерттеулерден алынған халықтың тамақтануының анализі және ... ... ... үйдің "тұрғын ауданы" жұмыстардың әрекеттерінің потенциялы салаларын көрсетеді. Олардың ең негізгілері: тамақтық азық-түліктермен ... ... ... ... мен ... "Тұрғын ауданның" көлемі мен саны қажетті мақсатқа байланысты "үйдің ... ... әсер ... ... ... және ... ... білім беру, ғылыми мәліметтермен қамтамасыздандыру органдары т.б.
Ұсынылған схема ТО саясаттың дамуына арналған тамақтану туарлы ғылымда зерттеудің уникалды салалары бар, ... ... ... бағалау немесе азық-түліктердің қажеттілігінің мөлшерін анықтау т.б. қоғамның тамақтануын бағалағанда тамақтану мен денсаулық жағдайын анықтап ... ... және т.б. ... ... пайдаланады. Тамақтық азық-түліктердің технологиясы, микробиологиясы, токсикологиясы тамақтық азық-түліктердің сапасын қадағалау жұмысының негізі болып табылады. Ауыл шаруашылық ғылымы ... ... ... ... ... ... құру барысында өте қажет.
Тағамдық заттарды тұтыну көлемін ... ... ... ... ... ... Тамақтану мен тағамдық өнімдер туралы Кеңестің концептуалды бабы.
Пайдаланылатын терминдерге көңіл бөлінеді, тағамдық заттар референсті мөлшеріне келесі анықтамалар ұсынылған:
Тамақтық заттарды жеткіліксіз ... ... ... сау ... ... бір ... кейін жетіспеушілік симптомдары туындайды. Оларды клиникалық, функционалды немесе т.б. ... ... ... - ... ... ... ... компоненттерін орташа көлемде пайдалану. Ол тәжірибелер нәтижесінде негізделген. Олар түрлердің ... ... және ... ... ... тұра алады. Осыған қоса орташа қажеттілік вариациясының көлемін анықтау керек.
Тамақтық заттарды пайдаланудың ұсынылған көлемі - ... ... ... мен ... компоненттерінің пайдалану мөлшері. Ол ғылыми білімге негізделе жасалады. Кейбір ... ... ... ... ұсынылған деңгейін қалыптсатыру үшін, арнайы функционалды критерилер анықталуы мүмкін.
Жоғарғы шегі - тамақтық ... мен ... ... ... ... ... Ол ... сау адамдар үшін қауіпсіз. Ол кейбір адамдарда бірнеше уақыттан соң токсикалық симптомдарды тудыруы мүмкін.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Тамақтану гигенасы. Тамаққа қойылатын гигеналық талаптар. Балалардың тамақтану рационын құру. Қазақтың ұлттық тамаұтарының маңызы.»9 бет
Ауыр енбекпен және спортпен айналысатындардың тамактану ерекшелігі, Азық түлік тауарларының сапасын бақылау7 бет
Ауыр еңбекпен және спортпен айналысатындардың тамақтану ерекшелігі3 бет
Ауыр еңбекпен және спортпен айналысатындардың тамақтану ерекшелігі . Азық-түлік тауарларының сапасын бақылау9 бет
Бала емізулі әйелдер мен жүкті әйелдердің тамақтануы8 бет
Балалардың ем – дәмдік тамақтануы15 бет
Балалардың тамақтануы6 бет
Денсаулық үшін ұтымды тамақтанудың маңызы11 бет
Диеталық тамақтану6 бет
Диеталық тамақтану.18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь