Дағдарыс және оған қарсы басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 ДАҒДАРЫС ЖӘНЕ ОҒАН ҚАРСЫ БАСҚАРУ
1. Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Қазақстандағы экономикалық дағдарыс және одан шығу жолдары ... ... ..11

2 ӘЛЕМДІК ҚАРЖЫ ДАҒДАРЫСЫ КЕЗІНДЕГІ БАНК ЖҮЙЕСІН ТҰАРҚТАНДЫРУ МЕН ДАМЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ, ШЕШУ ЖОЛДАРЫ МЕН БАҒЫТТАРЫ
2.1 Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайындағы экономиканың қаржы секторын және банк жүйесін тұрақтандыру шараларының маңыздылығы мен жүргізілу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2 Қазақстандағы банк жүйесінің дамуы және қазіргі дағдарыс кезіндегі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.3 Әлемдік қаржы дағдарысы және дағдарыстан тұрақты әрі даму бағдарламасының іске асу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі таңда мемлекеттің негізі экономика болса, ал экономиканың негізі қаржы және банк жүйесі болғандықтан, қазіргі әлемдік дағдарыс жағдайындағы еліміздегі банк жүйесінің құрылымын, оның экономикадағы негізгі қызметтері мен тиімділігін талдап, ұлттық экономикадағы дамуына қосар үлесін анықтау болып отыр.
Қазіргі уақытта енлімізде банктердің дамуы соңғы 18 жыл шамасында көптеген реформалық процесстерді басынан кешірді. Осы уақыт кезеңінде Қазақстан банктері ТМД елдері арасында көп ілгерлеушіліктерге қол жеткізді, дегенмен еліміздегі банк жүйелері алдыңғы дамыған елдердің банк жүйелерінің деңгейіне жету үшін көптеген күрделі мәселелерді шешуі қажет. Еліміздегі екінші деңгейлі банктердің қызметтерін алып қарайтын болсақ олар бір жақты, яғни банк өзінің клиенттерінің алдында әрдайым үстемдікке шығып тек рейддерлік операцияларды мақсат тұтады. Мұның артында елдегі экономикалық жағдайлардың нашарлауына алып келуде, әсіресе әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың қыйн жағдайда болуына әкелді.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты еліміздегі банктік қызмет нарығы және олардың даму болашағына сипаттама бере отырып олардың қазіргі кезеңдердегі тенденциялары мен ерекшеліктеріне сипаттама беру.
Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сол себепті қалыптасқан қүрылымды мүлдем жаңартып, әлеуметтік-экономикалық және рухани дамуға жол ашатын де-мократиялық қоғам күруға сай экономиканы нарықтық қатынастарға көшіру міндеті түр. Осы негізінде әлеуметтік, рухани және тағы басқа күрделі мәселелерді шешу - бүгінгі күннің басты талабы. Сөйтіп бүл мәселелерді дәйекті түрде жүзеге асыру бүкіл қоғам мүшелерінің жаңаша көзқарасына, нақты іс - қимылына және олардың экономикалық біліміне тікелей байланысты. Экономикалық тәрбие - қоғамды дамытудың пәрменді күші. Сондықтан бүгінгі жаңа шаруашылықты жүргізу тәсілдеріне негізделген экономиканы басқаруға тартылатын мамандардың экономика-лық білім дәрежесі де жоғары болуы қажет.
Біздің ойымызша, нарықтық экономиканы қалыптастыру біздің Қазақстан Республикасында жаңа қоғам қүру. Осы мәселе туралы әлі де бірқатар пікір - таластарды алға тартуға болар еді. Қазақстан Республика-сының Президенті Н. Ә.Назарбаев: «Қазастанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасу мен дамуының стратегиясы » деп аталатын еңбегінде біздің стратегияны былай деп анықтайды: « меншіктің негізгі түрлерін (жекеменшік пен мемлекеттік меншік) үйлестіре және өзара іс -қимыл жасай отырып бәсекелестік бастамаға негізделген әлеуметтік - экономика қүру... ».
«Дағдарысқа қарсы басқару» термині салыстырмалы түрде жақында пайда болды. Оның пайда болу себебі Қазақстан экономикасын реформалау және Қазақстанның дағдарысты даму аясына өтуімен байланысты. Ре-формалау нәтижесі дағдарысқа әкелетінін көбісі күткен жоқ, бірақ бүгінгі күні экономиканы дағдарыстан тек жаңа типтегі басқару шығара алатынын көбісі
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
«Қазақстан 2030» атты стратегиялық бағдарламасы Алматы 1997 ж
2. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы банктер
және банк қызметі туралы» заңы
3.Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». Алматы 1999г.
4. Колесников В. И. Банк ісі. - М: Қаржы және статистика, 2000г.
5. Ж. Алыкпашев. «Вестник КазНУ» журналы. Экон. серия. №3(31).2005г.
6. Балабанов И.Т. Бантер және банк ісі. – Питер, 2000г.
7. Ж.К. Бекболатұлы. Қазақстанның коммерциялық банктері: мәселелер
және әлеуеттер // Қазақстан экономикасы, 1997г., № 9-10.
8. Дробозина Л.Т. Ақша, Несие, Банктер - М., Инфра-М., 1997г.
9. Жукова Е. Ф. Банктер және и банк операциялары.-М.:Банктермен
биржалар– Юнити, 1997г.
10.Ілиясов А.А., Гилимов А.К. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық
серия. №4(26). 2003г.
11.Қалиева Г.Т. Қазақстандағы коммерциялық банктер және олардың
тұрақтылығын тқамтамасыз ету проблемасы. Автореферат. – Алматы:
1999г.
12. «Темірбанк» акционерлік қоғамының мәліметтері. 2006-2008 жж.
13. Крымова В. «Экономикалық теория». Алматы 2004г.
14. Лаврушин О.И. «Ақша, Несие, Банктер». Екінші басылым, Москва
2000г.
15. Маркова О. М., Сахаров В. И. Коммерциялық банктер және олардың
операциялары. – М., Банктер мен биржалар – Юнити, 1995г.
16. Миркин Я. М. Банк операциялары. – М., Инфра-М., 1996г.
17. Поляков В. П., Москвина Л. А. Ақша айналымы мен несие негіздері.-
М., Инфра-М, 1995г.
18.Сәлімова Ж.Д. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №3(37). 2005г.
19. Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». Алматы 1999г.
20. Шаяхметова К.О. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №1(41).2006г.
21. Лаврушин О.Н. Банк ісі. - М: Қаржы және статистика, 2000г.
22. Сейтқасымов Г.С. Банк ісі. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998г.
23. Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». - Алматы: Экономика, 1999г.
24. Ілиясов К.К. . Қазақстан экономикасының қаржы-несиелік даму
мәселелері /Редакциялауымен.– Алматы: Бiлiм, 1995 – 240 с.
25.Кучукова Н.К. Қазақстан республикасы қаржы-несие жүйесін
реформалаудың нарық экономикасына көшу жағдайындағы
макроэкономикалық аспектілері. – Алматы:Ғылым, 1994. – 439 с.
26.Райзберг Б.А.. Экономика курсы: Оқулық /Редакциялауымен.– ИНФРА
М, 1997. – 720 с.
27.Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г.- 451 с.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
..............................................3
1 ДАҒДАРЫС ЖӘНЕ ОҒАН ҚАРСЫ БАСҚАРУ
1. Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні
.........................5
1.2 ... ... ... және одан шығу жолдары
..........11
2 ӘЛЕМДІК ҚАРЖЫ ДАҒДАРЫСЫ КЕЗІНДЕГІ БАНК ЖҮЙЕСІН ТҰАРҚТАНДЫРУ МЕН ДАМЫТУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ, ШЕШУ ЖОЛДАРЫ МЕН ... ... ... ... ... ... ... секторын және
банк жүйесін тұрақтандыру шараларының маңыздылығы мен жүргізілу барысы
............................................................................
...........................................15
2.2 Қазақстандағы банк ... ... және ... дағдарыс кезіндегі
жағдайы
............................................................................
.........................................21
2.3 Әлемдік қаржы дағдарысы және дағдарыстан тұрақты әрі даму
бағдарламасының іске асу барысы
........................................................................28
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..............................34
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... мемлекеттің негізі экономика
болса, ал экономиканың негізі қаржы және банк жүйесі болғандықтан, қазіргі
әлемдік дағдарыс ... ... банк ... ... ... негізгі қызметтері мен ... ... ... дамуына қосар үлесін анықтау болып отыр.
Қазіргі уақытта енлімізде банктердің дамуы ... 18 жыл ... ... ... ... ... Осы ... кезеңінде
Қазақстан банктері ТМД елдері арасында көп ілгерлеушіліктерге қол жеткізді,
дегенмен еліміздегі банк жүйелері алдыңғы дамыған елдердің банк ... жету үшін ... ... ... ... ... Еліміздегі
екінші деңгейлі банктердің қызметтерін алып қарайтын болсақ олар бір жақты,
яғни банк өзінің ... ... ... ... ... ... ... мақсат тұтады. Мұның артында елдегі ... ... алып ... ... ... қыйн жағдайда болуына әкелді.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты еліміздегі банктік ... ... ... даму ... ... бере отырып олардың қазіргі кезеңдердегі
тенденциялары мен ерекшеліктеріне сипаттама беру.
Бүгінгі таңдағы ... ... ... қоғам өмірінің барлық саласын
жан-жақты қамтуда. Сол себепті қалыптасқан ... ... ... және ... ... жол ашатын де-мократиялық қоғам
күруға сай экономиканы нарықтық қатынастарға ... ... түр. ... ... ... және тағы басқа күрделі мәселелерді шешу -
бүгінгі күннің басты талабы. Сөйтіп бүл ... ... ... ... ... ... мүшелерінің жаңаша көзқарасына, нақты іс - қимылына және
олардың экономикалық біліміне тікелей байланысты. Экономикалық тәрбие ... ... ... ... ... ... жаңа ... тәсілдеріне негізделген экономиканы басқаруға тартылатын
мамандардың ... ... ... де ... болуы қажет.
Біздің ойымызша, нарықтық экономиканы қалыптастыру біздің Қазақстан
Республикасында жаңа ... ... Осы ... ... әлі де ... ... -
таластарды алға тартуға болар еді. Қазақстан Республика-сының Президенті
Н. Ә.Назарбаев: «Қазастанның егеменді ... ... ... ... стратегиясы » деп аталатын еңбегінде біздің стратегияны былай деп
анықтайды: « меншіктің негізгі түрлерін (жекеменшік пен мемлекеттік ... және ... іс ... жасай отырып бәсекелестік бастамаға
негізделген әлеуметтік - экономика қүру... ».
«Дағдарысқа қарсы басқару» ... ... ... ... пайда
болды. Оның пайда болу себебі Қазақстан экономикасын реформалау және
Қазақстанның дағдарысты даму ... ... ... ... ... ... ... күткен жоқ, бірақ бүгінгі күні
экономиканы дағдарыстан тек жаңа типтегі басқару ... ... ... ... ... « ... ... » атауына ие болды. Бірақ аты
атымен, ал мәні ... ... ... ... ... қандай тереңдікте
болмасын, әйтеуір өтеді. Бүны көптеген ... ... даму ... Және ... ... ... ... керек
етпейді. Сонда бүндай типтегі басқару ... ... ... тек ... ... ма? Онда неге ... ... беру жүйесінде
мамандар дайындап, ғылыми концепция қалаудың қажеттігі қанша?
Әрине, Қазақстандағы дағдарыстың өрпгуі ... ... ... ... ... Бүл ... ... Сонымен бірге басқару
ғылымының даму тенденциясы да дағдарысқа ... ... ... қажет етеді. Оның алғы шарттары ... ... ... ... ... мотивация, уақыт үнемділігі, әлеуметтік
әріптестік және ... ... ... ... ... дағдарыс қауіпін
куәландырады, тіпті сәтті басқаруда да.
Бірақ та, дағдарыс басталуы қандай терминді ... ... ... және ... ... ... даму тен-денцияларымен,
қажеттіліктермен анықталады. Ал дағдарыс негізі мен ... ... ... ... ... ... және дағдарысты жұмсарту
мүмкіндігі, ... даму ... ... ... азғантай дағдарысқа қарсы басқару кітаптары мен ... ... ... ... ... әр ... ... Немесе оны тек макроэкономикалық масштабтағы
мәселе деп қарастырылады да, дағдарыстың жекелей ... да ... ... ол әркашан жалпы экоеомикалық жағдайға тәуелді ... ... ... ... тек ... ... ас-
пектілері ғана қарастырылып, оның ... ... ... басқарушылық, табиғи және тағы
басқа ... ... ... қойылған.
Бұл курстық жұмыста дағдарысқа қарсы басқару мәселелерін кешенді
түрде ... ... ... ... адамдармен
байланыстырып жазуға тырыстық. Сонымен қатар бұл еңбекте тек дағдарыстың
мүмкін болатын масштабын ғана емес, ... ... оның әр ... ... ... және оның ... қарастырылған.
Курстық жұмыс үш тараудан ... ... ... дағдарыстық
жағдайдың теориялық сипаты мен ... ... ... орын ... мен ... жағдайы қарастырылды.
Екінші тарау әлемдік дағдарыс кезіндегі банк жүйесінің жағдайы мен
оның тұрақтылығын қамтамасыз ету шараларын ... және ... ... жылдардағы «Темір Банк» АҚ мәліметтері мен қаржылық ... ... ... ... дағдарысқа қарсы басқару кезіндегі банк жүйесінің орын
алған мәселелері мен жетілдіру шараларын іске ... ... ... ... ДАҒДАРЫС ЖӘНЕ ОҒАН ҚАРСЫ БАСҚАРУ
1. Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық ... ... ... әдебиеттерде, әлеуметтік - экономикалық жүйенің дамуындағы
ортақ дағдарыс түсінігі қалыптаспаған. ... ... ... тек ... ... тәсілінде ғана тән құбылыс және социа-
листік өндірісте болмауы тиіс. Тіпті бұрьндары социализмде ... ... ... қиындықтары" деген теория қалыптасқан болатын. Көп жылдары біздің
елімізде бұл түсінік, өндіріс ... ... ... ... факторы емес, тек идеологиялық тұрғыда болды [1].
Кейбіреулердің айтуынша, бұл тек макроэкономикалық даму ... ал ... ... ... ... мысалға, басқарудағы
қателіктермен немесе басшылардың кәсіби деңгейінің төмендігінен ... ... ... ... ... ... Бүндай мәселелер дағдарыс
дамуын көрсетпейді, олар объективті тенденциялардан туындамаған, ... ... ... ... ... бір жақты және ұйымды ... ... ... ... Егер осы ... ... ... қарастыратын
болсақ, даму стратегиясын қүрастырғанда дағдарысты көре білу және ... ... ... ... ... дағдарыстың болуы заңды қүбылыс
екенін ескерсек, стратегияның қаншалыкты нақты болатынын көріңізші?
"Дағдарыс" түсінігі "тәуекел" ... ... ... ол ... ... ... шешімдерін жасау методологиясына әсер етеді. Бұдан
дағдарыс күтімін алыптастасаңыз, тәуекелдік өткірлігі жоғалады да ... ... ... ... мәселесіне басқа көзқараспен қарауға
болады [2].
Дағдарыс себептері сыртқы және ішкі ... ... ... ... стратегиямен және тенденциялармен немесе
тіпті әлемдік экономиканың дамуымен, бәсекелестікпен, ... ... ... ... - ... ... ішкі ... өндірісті үйымдастырудың жетіспеушілігі
инновациялық және инвестициялық саясатты ... ... ... ... ... ... түсінетін болсақ, онда ... ... ... және оны ... ала көре білу және ... ... түсінігінде, тек себептері ғана үлкен мәнде емес, сонымен
қатар оның әр-түрлі салдары: үйымның жаңаруы ... ... ... ... ... ... болуы. Дағдарыстан шығу, әрқашан ... ... ... Жаңа ... ... өту, одан ... ... ұзаққа созылуын жоққа шығармауымыз керек. Дағдарыс жағдайларын ұзақ
мерзімге тоқтатып қою ... бар. Ол ... бір ... ... ... ... салдары тығыз екі факторға байланысты:
Дағдарыс салдары тез өзгерістерге немесе жұмсақ үзақ және ... ... ұйым ... ... ... өзгеріс, ұзақ мерзімді және қысқа
мерзімді, сапалы және сандық, қайта қалпына келу немесе келмеу [6].
Дағдарыстың ортақ және ... ... бар. ... барлық әлеуметтік-
экономикалық жүйені қамтиды, локальды - тек оның бір бөлігін қамтиды. Бүл
дағдарыстарды ... ... ... Нақты дағдарыс жағдайларын талдау
кезінде әлеуметтік-экономикалық жүйенің шекарасын, оның құрылымын және
қызмет ету ... ... ... ... қарай макро және микро деп бөлуге ... ... ... ... және ... ... тән.
Микродағдарыс тек жекелей мәселені немесе ... ... ... ...... ... ... тобынан қаржы дағдарысын бөлек алып ... Ол ... ... ... ... немесе қаржылық мүмкіндігінің
қайшылықтарын ... Бұл ... ... ... көрінісі.
Әлеуметтік дағдарыс әр түрлі әлеуметтік топтардың қақтығысы немесе
қайшылықтардың ... ... ... мен ... мен ... әр түрлі мамандықтағы жүмысшылар, персонал
және менеджерлер және т.б. ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, кей жағдайда
өздері де туындайды, мысалы ... ... ... ... ... ... мәселелер қатынасында, патриоттық сезімде.
Дағдарыс құбылыстарының пайда болу мәні мен себептеріне, әр түрлі
теориялық ... ... ... ... ... әр ... шығаруға болады – таза субъективтіден, яғни сұраныс пен
ұсыныстың ... ... ... ... ... ... ... оптимистік көңіл-күйде болуынан, қатаң,
барлық экономикалық дағдарыстардың ішінен ең бірішні себеп-ка-питалистік
өндіріс ... ... ... қайшылықтар мүддесіне дейін. Жеке
тәуелсіз зерттеушілердің теориялық жағьшан айырмашылығы, өздерін ешқандай
экономикалшық ... ... ... айта ... кең ... ғылыми
позицияның барын айтуда.
Енді, экономикалык дағдарыстардың заңдылықтарын, мәнін және пайда болу
себептерін теориялық ... ... ... яғни экономикалық дағдарыстардың пайда болуы, өндіріс
пен түтыну ... ... ... ажырау болып табылады. Натуралды
шаруашылық ... ... пен ... ... ... ... ... экономикалық дағдарыстардың пайда болуына мүмкіндік болмады. Олардың
пайда болуы мен кең етек ... ... ... мен ... дамуы себеп
болды. Еңбек бөлінісі, маманданудың және кооперацияның дамуы, өндіріс пен
тұтыну ... ... ... ... Бірақ та жәй тауар
өндірісінде дагдарыс ықтималдығының қажеттілігі бол-мады. Онда ... ... ... ... ... ... ... локальды
мінезде болып, қоғамдагы өткізу процестерінің бұзылуы байқалмады.
Капиталистікке дейінгі ... ... ... игіліктер
жеткіліксіз өндірілді. Капитализм кезінде ғана бірінші рет ... ... ... ... ... ... дамуы, өндірістің қоғамдық
мінезде екендігін, ал иемдену формасы ... ... ... ... ... Бұл ... ... өндіріс пен
иемденудің меншік формасы арасындағы шиеленістің өршуіне әкелді. ... әр елде әр ... ... кезеңдерде болуы, өзіндік
спецификаны көрсетеді, ол дағдарыстар ... де ... әсер ... ... ... ... артық өндірудің төлемқабілетті
сұраныс жиынтығы қатынасындағы, үдайы өндіріс жағдайындағы қоғамдық капитал
процесінің бұзылуынан, фирмалардың жаппай тоқырауынан, ... ... ... ... ... ... ... [9].
Экономикалық циклдарды оқу кезінде, артық ... ... ... және көтерілуін сипаттайтын заңдылықтар көрініс табады. Бүл
мәселені К.Маркс терең және ... ... Ол ... ... және анархиялық өндіріс кезінде болмай қоймайтындығын дәлелдеп ашқан
[5]. Белгілі экономист В. Леоңтьевтің айтуынша: ... цикл ... ... ... ... қарыздар» [10].
Дағдарыс және жұмыссыздық проблемаларын шешудің бірден-бір құралы
ретінде Кейнс ... ... ... ... ... экономикаға
мемлекеттің араласу идеясын ұсыныды. Циклдық факторын ... бірі ... ... ... және ... бұл теорияны
циклдық себептерін талдау кезінде кеңінен қолданыс тапты.
Классикалық қоғамдық ... ... ... төрт ... ... ...... цикл
2-суретте экономикалық цикл көрсетілген. а, в және с ... ... ... ... өндіріс көлемінің өрлеу және құлдырау
кезіндегі динамикасын сипаттайды.
Бірінші фаза – ... ... Бүл ... ... ... және
іскерлік белсенділік қысқарады, бағарың түсуі байқалады, тауардың қалуы,
жүмыссыздар саны және тоқырау саны күрт өседі. Бүл ... ... ... ... ... әсер ... айыр-машылығын
айта кеткен жөн. Күнделікті қолданыстағы заттарды жеткізуші са-лаларда
өндіріс ... ... ... аз ... Бүл ... ... жағымсыз экономикалық жағдайда құрал жабдықпен
тұрмыстық ... ... ... ... ... жақсы күндерді күтедІ.
Сәйкесінше металлургия, ауыр машина жасау салаларында, ... ... және тағы ... ... ... ... және тамақ өндірісіне
қарағанда көбірек болады. Экономиканың монополияланған және ... ... іс ... де ... бар. Егер де ... салаларда дағдарыс кезеңінде өндіріс көлемінің күрт
қысқаруы кезінде баға ... ал ... аз ... ... көлемі аздап төмендегенде баға да түседі. Қарапайым түсіндіргенде,
монополия ... ... ... ... дағдарысты аз шығынмен
өткізеді.
Екінші - депрессия (стагнация). Бұл фаза (үзақтылығы - жарты жылдан үш
айға дейін) ... ... жаңа ... мен ... ... ... алу фазасы. Бұл фазадағы тән қасиеттер сенімсіздік, ... ... ... деген сенімділігі еңбекпен
қалпына келеді, шаруашылық жағдайдағы баға түрақтылығына қарамастан, ... ... ... ... салуды байыппен қарап, тәуекелділікке
бармайды. Бүл фаза көп жағдайда пайыз нормасының түсуімен сипатталады [17].
Үшінші - ... Бұл ... келу ... Капиталсалымдары баста-
лып, баға өсіп, өндіріс және ... ... ... ... ең ... ... ... салаларды қамтиды. Басқалардың жетістіктерінен
жаңа өндірістер қүралады. ... ... ... дағдарыс алдындағы
макроэкономикалық көрсеткіштер деңгейіне жетумен аяқталады. ... ... ... ... басталады [18].
Төртінші – көтерілу (бум). Бұл жаңа тауарлар және жаңа ... ... ... ... ... ... акциялар курсы және басқада
бағалы қағаздар пайыздық мөлшерінің ... баға және ... ... өсуі
сияқты бірқатар жаңа енгізулердің арқасынада экономикалық дамуды
жылдамдататын ... Және дәл осы ... ... ... ... дамып, тауар
қоры молаяды. Экономиканың ілгері дамуын жаңа деңгейге шығарған ... жаңа ... база ... ... дағдарыстың алғашқы «серпілісі» (себебі) жиынтық сұраныстың
қысқаруы болып табылады. Қайтадан өндіріс төмендейді, табы-стың ... мен ... ... ... ... ... ... факторлар әрқилы болуы мүмкін: тозған құралдарды
ауыстыру, жекелей өнімдерге сұраныс ... ... және ... ... ақша ... заңдарының бұзылуы, әртүрлі саяси жағдайлардың
туындауы, көрінбеген жағдайлар және тағы ... ... бәрі ... теңдігін бұзып, кезекті экономикалық дағдарысқа серпін беруі мүмкін.
Ұдайы ... ... мен ... фазалардың жиі бұзылу себептерінің
көптігін ескере отырып, әртүрлі ... ... ... ... ... ... басқарудың проактивті концепциясын жасағанда тікелей
дағдарыс қүбылыстарын аз болжануын ескеріліп, онымен ... ... ... жөн. ... ... стратегиялық сұрақтарды шешу
кезінде мақсатты түрде дағдарыс ... ... ... ... ... ... ... үкімет белгілі бір ұзілісте, ха-лыққа
білгісіз шараларды жүргізер алдында ұстап тұра алады (салықтың ... ... ... ... ... және ... ... дағдарысқа қарсы проактивті басқаруды кешенді түрде,
әртүрлі кең әдіс ... ... ... ... ... мәнінің
қалуы, ал оның ішінде: дағдарыс қүбылыстарының қарама-қайшы күшті ... ... ... ... ескертулер мен алдын-алуларды
пайдалану және болып жаткан дағдарыс қүбылыстарымен белсе-не күресу.
Көп ... ... ... ... дағдарыс
жағдайларын алдын-алудың қосымша шығындырын рационалды деп мойын-дауға
болады. ... ... ... ... проактивті жүйені
енгізуде шығындарды толық салыстыру ... ... ... ... ... ... ақаулардан және ... ... ... және ... да ... ... ... мен ұлттық экономиканың өдірістік-экономикалық
қызметінің орнықтылығын жоғарлатуды дағдарысқа қарсы басқарудың ... ... ... ... ... ... ... барлық басқару бөлімшелерінің
өзара іс-әрекетінің дәлдігімен, (немесе макродеңгейде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жасаудан және іске асы-руда
көрініс табады. Соңғы пункт болып ... ... ... ... ... ... болып табылады. Біздің қөзқарас бойын-ша,
дағдарысқа қарсы ... ... ... ... мақсаты, орнықты
даму теориясы болып табылады, оның мәні дағдарыс құбылыстарын көре білу мен
мүмкіндіктерінде көрініс табады, дағдарыс жағдайларына ... ... ... ... профилактикалық және ескертпелі формаларын және әдістерін
қолдану, ал мүмкіндігінше -кейбір ... ... болу ... ... ... ... проактивті әдісті қолдану жағдайды толықтай шеш-пейді,
бірақ жоғары табысты өндірістік - коммерциялық қызметте ішкі ... ... ... қатаң шектеулер орнатады, егер жоғары
табыс табу коммерциялық және өзге ... тура ... ... ... да ... ... мұмкін (венчурлық опера-цияларды жүргізу),
бірақ бүл мүқият дәлелденген бірыңғай шаралар болуы керек, ... ... ... ... даму ... жалпы мәнін жоғалтпауы керек.
1.2 Қазақстандағы экономикалық дағдарыс және одан шығу жолдары
Тарихтан берi келе жатқан қазақ елiмiз ... әр қилы ... ... ... ... құрамында 70 жыл социалистiк құрылыста болып
келiп, 1991 жылы өз ... ... ... ... басқа, адамдар
психологиясына жат көрiнетiн нарықтық экономикаға өттiк. Яғни бұл ... ... ... үшiн ұлттық экономикаға пайдалы, жан ... ... ... ... ... және ... немесе ұзақ
мерзiмдi стратегиалар шығару, сондай-ақ оны iске асыру керек болды.
Елiмiздегi экономикалық циклмен дамуы ... ... ... ... және ... ... жылдары дағдарыстың жоғары дәрежесi
көрiндi. Ал 1996 жылдан бастап елiмiз экономиканың жандануы, инфляцияның
төмендеуi, ... өсуi ... ... оң ... өсiп ... ... және өсу сатысындамыз.
Республикадағы экономикалық дағдарыстар ең алдымен оның терең тамыр
жайып, қоғамдық өмiрдiң барлық саласына әсер ... ... ... өндiрiс құлдырауының қаусап-күйреу кейпiнен, оның тиiмдiлiгiнiң күрт
төмендеуiмен көрiнедi. /8/
Жалпы елiмiздегi экономикалық дағдарыс 1991 ... ... жоқ, ... ... ... 1985-1991 жалдардағыэкономикалық ... ... сол ... ... ... едi. Әуелi кәсiпорындар,
сонан кейiн аймақтар қалыптасқан шаруашылық байланыстарын үзе ... ... ... ... ... ... өнiм
өткiзудi тоқтатты, барлық таза пайданы тұтыну ... ... ... ... мен ... өсе бастады, ақша жүйесi
құнсызданып, ... ... ... ... ... 1990 жылдары
елiмiзге келетiн өндiрiтiк инвестициятоқталды. 1990 жылы өндiрiс ... ... ... ... ... дағдарысқа кiрдi. 1991 жылы
өнеркәсiп өндiрiсiнiң құлдырауы 8 ... ... ... аласапыран
баксталды.
Осылайша 70 жыл бойы экономикада ортақ меншiктiк негiзде, экономиканы
бiр орталықтан басқаррып келеген ... ... ... ... оның ... ... ... саналарына тым жат болып
келетiн нарықтық экономикаға өттiк. Осы уақыттарда барлық ... ... ... ... жайында ұзаққа созылған пайдасы жоқ бос шарушылыққа
көштi. Сыңаржақты жасалған бағдарламалар мен қызметтер пайда болды.
Қазақстан Республикасы өз ... ... ... ... өтуде
ең алғашқы мiндет – ол экономиканы ... ... ... ... ... ... ... қатаң қаржы
– ақша саясатымен ұштастырылған түбегейлi реформа жүргiзу болатын.
Сондай-ақ ... берi ... етiп келе ... ... жүйе,
елдердiң экономикалық қарым – қатынасы бұзылуы ... ... одан ... өрши ... ... ... бiрден халыққа ұғынықсыз
түнек болып көрiндi, яғни нарықтық экономикаға ... ... ... ал бұл ... ендi ғана ... ... ие болып отырғаны
баршамызға белгiлi.
Осылайша елiмiздiң тәуелсiздiк алған оншақты жыл ... ... ... Ол дағдарыстарды былай жiктеуге болады:
• экономикалық өсудегi дағдарыс;
• инфляциялық дағдарыс;
• төлем қабiлетi дағдарысы;
• инвестициялық дағдарыс;
• әлеуметтiк саладағы дағдарыс; /9/
Экономикалық өсудегi ... ... мен ... ... ... қатынастарға өтуi барысында жалпы экономика өтпелi
кезеңде болып отыр. Экономикалық өсудегi дағдарыс ... ... ... ЖIӨ-нiң құлдырауымен ... ... ... ... дағдарысы , яғни ЖIӨ көлемi үш жылда 9%-дан асып кетсе
экономикалық өсудегi дағдарыс деп ... Ал ... ... ... 1998 жылы 1991 ... ... 31,2%-ға төмендедi.
Осы аралықта. экономикалық өсуде ЖIӨ-нiң 1996 жылы – 0,5%, 1997 жылы
– 1,7%-ға ... өсу ... ... ... 1998 жылы ... ... төмендеуi байқалды, яғни ол жылы әлемнiң бiрнеше елдерiнде ... ... едi. ... ... ... ... өсуi
тұрақты емес, өйткенi ол ... ... ... ... ... себебi бiздiң экономикамыздың шикiзаттық бағытта болуы, яғни әлемдегi
шикiзат бағасының өзгеруi бiздiң экономикаға зор ықпал ... ... ... басты саясаты ұлттық экономиканы тұрақтандыру саясаты
болып табылады, ол үшiн өндiрiстi ... ... ... ... ... өту болып отыр.
1991-1995 жылдардағы экономикалық өсудегi дағдарыстың басты себебi
инфляциялық жағдай болып ... ... ... жылдарда елiмiзде
инфляция қарқыны тым үлкен болды. ... ... ... асып кетiп,
гиперинфляцияны құрады. /11/
Омыған байланысты 1993 жылы ... ... ... ... ... ... соның өзiнде инфляция белең алып отырды. Осы мәселе ... ... ... ... ... банк ... ... ақша-несиелiк
және валюталық реттеуге кiрiстi. Осының нәтижесiнде экономикада 1995 жылдан
бастап инфляция деңгейi төмендей басатады, ал ол өз ... ... жол ... ... ... ... инвестициялық
қызметтiң дереу тоқталуымен белең алды. 1991-1996 ... ... ... ... ... ... түрде кемiп отырды. Осы аралықта негiзгi
капиталға салынған инвестицияның жалпы ... 10 есе ... ... ... ... азаюымен қатар ... ... ... ... ... Жалпы экономикада өндiрiстер
құлдырап, көбiсi банкротқа ұшырады. Сондай-ақ бұрынғы құралдардың ... ... ... ... әлеуметтiк салада жұмыссыздық күннен-
күнге өсе бастады.
Мемлекетiмiз осы ... ... ... ... Ол ... ... ынталандыру саясатын жүргiздi, ... ... ... ынғайлы жағдайлар жасады. Сондай-ақ iшкi экономикалық
инвестиция тартуды дамытты.
Бiрақ ... ... ... ... ... ... ... қорын игеруге салынып отыр. Осыған байланысты
экономикалық өсудiң өзi осы ... ... ... ... мұнайға деген
бағаның өсуiмен байланысты болып ... Ал ... ... ... ету үшiн өндiрiстiң өңдеушi саласын ... ... ... Ол үшiн осы ... ... ... ... мемлекеттiк
тұрғыдан ынталандыруды қолға алу керек. Жалпы оның ... 2008 ... ... тартылған инвестиция мөлшерiмен анық ... ... ...... экономикасының негiзгi капиталға тартылған
инвестицияның үлесi
Осы мәселеге байланысты 2003 жылы елiмiзде ... ... ... ... дамудың индустриялы-инновациялы стратегиясы
қабылданды. Онда осы өңдеушi саланы дамытуға ... оны ... ... ... Инновациялық қор, Инвестициялық қор және Даму банкiнiң
қатысуымен жүзеге асты.
Елiмiзде ... ... орны ... деп те ... ... 1990 жылдан бастап ... ... ... ... ... құнсыздануға жiбермей ұстап тұрған саясаты ... ... ... бет ... ... саласы дереу дағдарысқа
ұшырады. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... 2000%-дан асып кеттi. Өндiрiс пен инфлияцияның
дағдарысқа ұшырауы әлеуметтiк саланың күрт ... алып ... ... ... кеми ... ... ақы төмендедi, жалпы елде кедейлiктiң
деңгейi өсе бастады.
Әлемдiк тәжiрибеде инфляциялық дағдарыс деп екi жыл ... ... ... ... ... Ал ... 1992-1994 жылдары
гиперинфляция болды. /8/
Әлеуметтiк дағдарыс ... ... күнi ... ... ... ... ... мәселе болып келдi. Елiмiзде 1990 жылдан
бастап жаппай өндiрiстiң құлдырауымен байланысты өнеркәсiп орындары жаппай
банкротқа ұшырауы және ... ... ... ... ... алды. Халықтың табысы, еңбекақысы төмендеп, қоғамда кедейлiктiң өсуi
орын алды. Сондай-ақ бұрынғы Кеңестңк кезендегi жүйеге ... ... ... ... бiрден ене алмады. Тiптi ... ... ... ... ... деп санаса, көбiсi бұрынғысынша жұмыс iстемесем
де ақша табуға болады деп ойлады. Ал нарықтық экономика мүлдем мұндай ... онда ... ... ... ... ... табасын.
Әлеуметтiк-экономикалық сала болғандықтан, елiмiздiң экономикалық
дағдарысты басынан кешiрген жылдары бұл еңбек ... да күрт ... Оның ... ... атап ... ... ... экономиканың дағдарысқа ұшырауы, өндiрiс орындарыныңқысқарып,
халықтың жұмыссыз қалуына ... ... ... ... ... ... ... еңбек рыногына жұмыс
күшi ұсынысының имиграциясы мен эмиграциясы ең күштi әсер ... елге ... ... ... ... саны көп болды.
Сондай-ақ елден ... ... ... ... ... және
бәсекелестiк қабiлетi жоғары, еңбекке қабiлеттi жастағы азаматтар
екенiн ескерсек, ... ... ... ... орны толмайтын
шығын әкелгенiн айтуымыз керек.
3. Ұлттық экономикамыздың құлдырауымен байланысты әлеуметтiк сала ... ... өсiмi ... оған бiр ... өтпелi кезеңде
басты әсер етiп отыр; /9/
Сондықтан елiмiз әлеуметтiк ... шешу үшiн әр ... ... Оның ... ең маңыздылары шағын және орта бизнестi қолдау, осы
арқылы халықтың басым бөлiгiн жұмыспен қамту болып табылады.
2 ӘЛЕМДІК ... ... ... БАНК ... ... МЕН ... ШЕШУ ... МЕН БАҒЫТТАРЫ
2.1 Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайындағы экономиканың қаржы секторын және
банк жүйесін тұрақтандыру шараларының ... мен ... ... ... ... қалпына келтіру үшін ендігі жерде ұлттық
экономиканы ... ... ... ... ... ... ынталандыру, экономиканың шикізаттық бағытынан
арылу, өңдеу өнеркәсібін дамыту, банк ... одан әрі ... ... Банк пен ... ... деңгейлі банктердің өзара ықпалдастықпен
қызмет етуін ұйымдастыру болып ... ... ... және ... ... ... 2008 ... екінші жартысындағы қолайсыз жағдайлар еліміздің
басшылығынан экономиканы тұрақтандыру және ... ... ең ... ... ... ... Әлемдік экономикадағы қазіргі ахуалдың
маңыздылығы елдің өсіп ... ... ... қарсы тұруға анық
қабілетсіздігін, олардың ... ... ... және ... жол ... үшін ... ұмтылуын дәлелдейді. Жақында
Вашингтонда болған G-20 ... ... ... ... ... ... онда ... жетекші экономикалық державалар (олардың жиынтық ЖІӨ
жалпы әлемдік байлықтың 85 %-ын құрайды) жаһандық экономикалық дағдарыстан
шығу ... ... ... ... ... ... ... басшысы Үкіметтің 2008 жылғы 13
қазандағы кеңейтілген отырысында Үкіметке стандартты емес ... ... ... өкілеттік берді және экономиканы және қаржы ... ... ... ... ... тапсырды.
Президент Н.Ә. Назарбаев: «Үкіметте экономиканы осы жағдайдан неғұрлым
жетілген және күшті шығаруға зор мүмкіндік бар. Біз ... ... де ... үшін ... алуға үйренуіміз тиіс. Бұл экономикалық
дамудың сапасын арттыруды болжайды... Әлемдік ... ... ... үшін – бұл Үкіметтің 2009 – 2010 жылдарға арналған жұмысының
негізгі күн ... К.Қ. ... ... ... жатқан қиындықтар уақытша
сипатқа ие... Біз осы сәтті нақты түсінеміз және әлемдік ... ... ... ... үшін барлық қажетті құралдар бар. Ұсынылып отырған
қолда бар активтер мен резервтерді шоғырландыру және жұмылдыру бағыты – ... ... ... ... ... әлемдік дағдарыстың жаңа
толқынынан қорғайтын қорған».
Жоспарды жасау тарихы мен халыққа ... ... ... жылдың 20 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті
Нұрсұлтан ... ... ... ... ... жетістіктері үшін» сыйлығына лауреаттарды және «Алтын
сапа» ... ... ... ... ... экономикасына әлемдік дағдарыстың елеулі әсерін
болдырмауға бағытталған шараларды іске асыру ... ... ... ... ... ... және осы ... жақын арада
Ұлттық қордан қаржы жүйесін тұрақтандыруға, шағын және орта ... ... ... ... және ... ... ... қосымша қаражат бөлінетіндігін айтты.
• ағымдағы жылдың 21 қарашасында Ұлттық инвесторлар кеңесінде ... ... мен ... ... ... үшін Үкімет алдында
нақты міндеттер белгіледі.
• ағымдағы жылдың 24 қарашасында Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі
Кәрім Мәсімов «Нұр Отан» ҰДП активімен Үкімет, ... Банк және ... ... және ... ... тұрақтандыру жөніндегі іс-
қимыл жоспарын талқылады.
• ағымдағы жылдың 25 ... ... ... ... ... және ... ... іс-қимыл жоспары (бұдан әрі – Іс-қимыл
жоспары) бекітілді.
Науқанның басты мақсаты: еліміздің халқын ел экономикасын тұрақтандыру
бойынша үкімет қабылдайтын шаралардың мәні ... ... ... беруді
ұйымдастыру.
Жариялаған кезде бірнеше басым тезистерге назар аудару қажет:
1. Әлемдегі ... ... ... Әлемдік шикізат нарықтарындағы
қазан айындағы құлдыраудан кейін әлемдік дағдарыстың ушығуы ... ... ... ... ... ... ... рецессия кезеңіне кірді. (ақпараттық материалдарды қараңыз)
2. 2007 жылдың екінші жартысына дейін жұмыс істеген әлемдік қаржы жүйесі
өзінің тиімсіздігін және ... ... ... байланысты
Қазақстан меншікті, ішкі ресурстарды шоғырландыруға, және жұмылдыруға
негізделген жаңа экономикалық саясатты іске асыруға ... ... ... ... Әлемдік экономикада қалыптасқан ахуалды ... ... ... ... алдына бірқатар міндеттер қойды және өз кезегінде,
оларды шешу жөніндегі бірқатар баламалы шаралар ұсынды.
Үкіметтік 2008 ... 13 ... ... ... стандартты
емес шешімдер қабылдау үшін Үкіметке зор мүмкіндіктер берді және экономика
мен қаржы ... ... ... ... ... әзірлеуді тапсырды
әрі «Үкіметте экономиканы осы жағдайдан неғұрлым жетілген және ... зор ... ... «Дағдарысты кезеңнің өзінде де экономика үшін
пайда алуға үйренуіміз қажет. Бұл экономикалық ... ... ... ... бірге ол «Әлемдік дағдарыстың зардабын игеру Қазақстан
үшін – бұл ... 2009 – 2010 ... ... жұмысының негізгі күн
тәртібі» деді.
Ағымдағы жылдың 21 қарашасында Ұлттық инвесторлар кеңесінде Мемлекет
басшысы Үкімет ... ... ... ... және экономиканы және қаржы
жүйесін тұрақтандыру жөнінде де баламалы шаралар ұсынды. «Менің тапсырмам
бойынша үкіметтің ... ... ... осы ... шығу ... ... ... әзірлеуде. Мемлекеттің жеткілікті
мүмкіндіктері бар және ... ... ... ... біз табысты еңсеруе аламыз және біздің еліміздегі және ... ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы шараларының кешені мемлекеттің белсенді
рөлін болжайды. Іс жүзінде қолайсыз сыртқы ... ... ... алдын алатын ішкі ресурстарды жұмылдыру саясатына көшеді.
Қосымша ... ... ... ... ... ... экономикасы кемінде 19 млрд. АҚШ ... ... ... алады: Ұлттық қордың қаражаты есебінен (10 млрд. АҚШ долл.), Ұлттық
Банктің шаралары (4 ... АҚШ ... жаңа ... ... қолданылу
шеңберінде салық жүктемесін азайту (4 ... АҚШ ... және ... ... құру (1 ... АҚШ долл.).
Ұлттық қордың қаражаты мыналарға жұмсалатын болады:
1) қаржы секторын тұрақтандыруға (4 ... АҚШ ... ... ... ... (3 ... АҚШ долл.);
3) шағын және орта бизнесті қолдауға (1 млрд. АҚШ долл.);
4) ... ... ... (1 ... АҚШ долл.);
5) серпінді инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық ... ... (1 ... АҚШ долл.).
Тұтастай алғанда, бұл шамамен елдің ЖІӨ-сінің 20%-ын құрайды.
Қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін Үкімет, Ұлттық Банк пен ... бес ... ... ... ... тұрақтандыру
Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу
Шағын және орта бизнесті қолдау
Ауыл шаруашылығын дамыту
Серпінді ... ... және ... іске ... ... тармақтарын бағыттар бойынша қысқаша баяндау:
Қаржы секторын тұрақтандыру
Мемлекет басшысы Үкіметтің ағымдағы жылдың қазанындағы кеңейтілген
отырысында сөйлеген сөзінде ... ... – бұл ... ... ... орнықтылығын қамтамасыз ету» деп атап өтті.
Мемлекет басшысы Ұлттық инвесторлар кеңесіндегі өзінің ... ... ... ... ... ... мен инвесторлар
Қазақстанның банк жүйесі қалыпты жұмыс істейтіндігіне, өз міндеттемелерін
мүмкіндігінше және қажеттілігіне орай орындайтындығына сенімді болуға ... ... ... ... өз ... ... ақша ... тиіс. немесе өздерінде бар активтерді сатуды жалғастыратын
немесе басқа жинақтарды пайдаланатын болады, егер қарсы ... ... ... ... ... жұмыс істейтін болады». Бұл ретте ол ... ... ... жасамауы қажет, бұл бюджеттің ақшасы, яғни
халықтың ақшасы және олар жағдай тұрақтанған ... ... ... ... Қазақстанның банк жүйесін қолдау жөнінде қосымша шаралар
қабылдауға ниет білдірді.
Тек банктер ғана экономикаға қаражат ... құю үшін ... ... және нарықтық тетіктерді қамтамасыз ететін болады.
Мемлекет банктерге қолдау көрсете отырып, оларды ... ... ... ... емес секторына, оның ішінде шағын және орта бизнеске
кредит беруді шешу үшін ... ... ... атап ... ... ... Үкіметтің экономиканы тұрақтандыру және
сауықтыру жөніндегі шараларын іске асыратын негізгі арна ретінде пайдалана
отырып, мемлекет ... ... ... ресурстар есебінен
қаржыландырылатындықтан және осылайша, банктердің қаржылық мүмкіндіктеріне
тікелей байланысты болатындықтан, оны одан әрі ... үшін ... ... ... бірге құрылыс секторын дамытудың мультипликативті ... ... ... ... индустриясының ілеспе құрылысының
дамуына, ал, ... ... ... ... ... шағын орта
бизнестің дамуына ықпал ететін болады, сол ... жаңа ... ... пайда
болады.
Банктер мемлекет пен экономика арасындағы делдал рөлін орындай отырып,
мемлекет беретін ... ... ... ... беруден түсетін
меншікті кірісті алу есебінен зор қолдау алады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай ... ... ... ... қарапайым және артықшылықты акциялар сатып алу, сондай-ақ
бағынысты қарыздар беру арқылы төрт жүйе ... ... ... ... ҰӘҚ ... банктердің капиталындағы бақылау
пакетін сатып алуды жоспарламайды. «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ-ның ... 25%-ға ... ... ... ... түседі. Корпоративтік
басқару қағидаттарына сәйкес мемлекет өзі ... ... ... ... ... және акционер ретінде басқа акционерлермен қатар
бірдей құқыққа ие болады.
«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ осы банктердің ұзақ ... ... ... ... ... Әлемдік қаржы дағдарысының әлсіреу және ... ... ... ... ... орай «Самұрық-
Қазына» ҰӘҚ нарықтық қағидаттарда банкке қатысушылар құрамынан ... ... ... 5 ... ... ... ... кері сатып алу құқығын алады.
ЕДБ акциялардың қосымша эмиссияларын және бағынысты облигацияларды
сатып алу ... ... ... ... ... ... инвестициялар
ретінде қарайды: облигациялар белгілі бір мерзімге және инвестор (мемлекет)
тарапынан шартпен және ... ... ... ... ... ... мерзімі аяқталғаннан кейін банктер бағынысты облигацияларды
өтеуге міндетті болады, яғни мемлекет мемлекет атынан ... ... ... ... ... ... ... пайыздар ретінде де
алады.
ЕДБ акцияларының мемлекеттік ... сату ... ... ... ... ... ... болады және, әрине, мемлекеттің бұл ... ... ... ... дағдарысы кезеңінде сатып алғаннан
гөрі қымбатқа сатады.
Осылайша, ЕДБ қолдауға жіберілетін ... ... ... ... ... қайтарылады. Яғни мемлекет қайтарымдылық,
ақылылық және ... ... ... ... ... жүзеге
асырады. Бұл банк секторын ұлттандыру жоқ ... ... ... Банк пен ҚҚА банк ... ... ... қажет болған кезде қосымша шаралар қабылдайтын болады.
• екіншіден, Стресті активтер қоры ... ... ... ... ... жасау үшін құрылған
жоқ. Бұл әлеуметтік жоба емес. САҚ ... ... ... ... ... жақсартуға бағытталатын болады. ... іске ... ... ... ... ... активтерін (атап
айтқанда, ипотекалық кредиттерді) сатып алу және кейіннен оларды басқару
болады.
Банктерден ... ... алу ... ... ... ... мүлік нарығындағы ахуалды жандандыруға мүмкіндік береді.
Активтерді сатып алу бастапқы құнымен ... ... ... ... ... ... ... үшіншіден, банктердің міндеттемелеріне уақтылы қызмет көрсетуді
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... болады.
Атап айтқанда, Ұлттық Банк ең төменгі ... ... ... репо ... ... ... ету ретінде қабылданатын
құралдардың тізбесі кеңейтіледі.
Ресурстық базаны тұрақтандыру мақсатында ұлттық ... ... ... ... және жарғылық
капиталына мемлекет қатысатын заңды тұлғалардың, сондай-ақ активтері Ұлттық
Банктің ... ... ... ... бос ақша ... банктердің депозиттерінде орналастырылатын болады.
Ең төменгі резервтік талаптарды азайту және мемлекеттік ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... беру үшін қосымша ресурстар тартуға мүмкіндік береді.
• төртіншіден, жинақтаушы жүйенің жаңа ... ... ... ... болады.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық ... үшін ... пен ... ҰӘҚ ... инвестициялық
жобаларды қаржыландыру үшін зейнетақы активтерін тарту жөнінде шаралар
қабылдайды, сондай-ақ Стресті активтер қоры ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығаруды қамтамасыз етеді.
Зейнетақы жарналары салымшыларының ... ... ... ... ... ... жинақтарының сақталуын қамтамасыз ету
жөніндегі жұмысты жалғастыратын болады.
Басым инвестициялық ... ... ... ... ... ... жолымен қаржыландыру екі
міндетті шешуге мүмкіндік береді. Біріншіден, экономиканы одан әрі дамытуға
арналған ... ... іске ... ... ... ... ... Екіншіден, зейнетақы қорларына өз активтерін нақты жобаларға салуға
мүмкіндік береді. Зейнетақы қорлары осы ... қор ... ... ... ... ... ... зейнетақы жинақтарына
тұрақты пайданы қамтамасыз ететін нақты табыс алады.
Мемлекет басшысы Ұлттық ... ... ... ... активтер қорын капиталдандыруға ұлттық зейнетақы ... ... де ... шығарған жоқ: «Қор құрылды, оның міндеті
банктерді проблемалық кредиттерден ... ... ... ... ... ... байланысты миллиард доллар аз, шындығында, бұл
жерде зейнетақы активтерін олардың ... ... ... ... ... анық, дәл ойластыру қажет шығар. Қазақстанның зейнетақы
жүйесі ... ... ... ... 1,3 ... ... жинақталған, ай сайын
бұған 20 млрд. теңге түседі».
2.2 Қазақстандағы банк жүйесінің дамуы және қазіргі дағдарыс кезіндегі
жағдайы
Қазақстан Респуликасының ... банк ... екі ... ... ... ... Банкі, яғни ол несие-қаржы жүйесін мемлекеттік деңгейде
реттеуші және ... әр ... ... саясаттарды іске асырушы
негізгі банк болып табылса, ал банк ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей, мемлекеттiң Орталық банкке кең
өкiлеттiк беруi екiншi деңгейлi банк ... ... ... ... етедi. Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық ... ... ... ... тұрақтандыру саясатын, тауар – ақша тепе-
теңдiк саясатын жүргiзедi.
“Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” Заңы ... ... ... ... ... ... Орталық банкi және
республикамыздағы банк жүйесiнiң жоғары деңгейi болып табылады.
Ұлттық банк - ... ... ... ... бар, ... ... ... бөлімшелерімен бірге тіке ... ... ... іс ... ... ... есеп негізінде
жүргізеді. Өз жұмысын Үкіметпен келісіп, кеңесіп ... ... ... ... ... ... ... сәйкес өзінің
қызметіне қарай Ұлттық банк берген лицензия негізінде ... ... ... ... ... банк ... қорын 10 млрд. теңге көлемiнде мына
қаражаттар есебiнен құрайды: ... ... ... ... ... ... ... және Ұлттық банк тапқан пайдадан
аударымдар. /1/
Ұлттық банктiң негiзгi мiдеттерi – ұлттық валютаның iшкi және ... ... ету. ... Ақша айналымы, несие, банктiк есеп айырысу мен ... ... ... несие және банк жүйелерiнiң тұрақты қызметiн қамтамасыз етедi;
3) Несие берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын ... ... сату және ... ... ... ... және басқа
ұйымдардың мүддесiн қорғау және ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкiнiң қызметтерi мен операциялары.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... қызметтер мен операцияларды орындайды: /1/
1) Айналыстағы ақша массасының көлемiн реттеу жолымен ҚР-да мемлекеттiк
ақша-несие саясатын жүргiзiп, ҚР ... ... мен ... шығарушы жалғыз эмитент болып табылады. Егер ақша-несиелік
реттеу әдісімен инфляция деңгейін тежеу мүмкін ... ... ... несие салымдарын шектеуге және банк операциялары
бойынша проценттік мөлшерді өзгертуге құқығы бар.
Ұлттық банк ... ... ... шығарады, сонымен қатар
мемлекеттік бағалы ... ... ... алумен және сатумен шұғылданады.
2) Кепiл берушi Үкiмет болып табылатын ҚР-ның iшкi және сыртқы ... ... ... ... ... еншiлес банк ашуға рұқсат бередi;
4) Қазақстан Республикасы аумағында, одан тыс ... банк ... ... ... және банк операцияларын жүргiзуге
лицензия бередi;
5) Банктердiң бағалы қағаздар эмиссиясы жобасының оның тiркелуiне ... ... ... мiндеттi сараптауын жүргiзедi;
6) Ол банктерге несие беруге , банктердiң қарыз капиталы нарығындағы ашық
позициясын ... ... ... ... ... ... несие
берушi болып табылады;
7) Банктердiң жұмысына және ... ... ... алу, сату ... ... ... мен ... жүргiзедi;
8) Қазақстан Республикасында ресми мөлшерлемелердi өзгерту арқылы банктiк
пайыз мөлшерлемелерiнiң деңгейiн реттеудi жүргiзедi;
9) Қазақстан Республикасында есеп ... ... ... ... ... ... теңгемен банкаралық есеп
айырысулардың мезгiлiнде және ... ... ... ететiн
жүйенiң жұмыс iстеуiн ұйымдастыруы тиiс;
10) ҚР-да валюталық реттеу мен валюталық бақылауды ... ... ... ... ... ... жүргiзуге құқылы. Оны атқару
үшін Ұлттық банк шетел валютасының бағалы қағаздардың ... ... ... белгілеп, шетел валютасымен жүргізілетін операцияларға
қажетті кезде, оның ішінде проценттік мөлшер деңгейіне шектеу ... ... ... ... ... курсын реттейді.
11) Бақылау және қадағалау функцияларын қамтамасыз ету үшiн ... ... ... алу , ... айырбастаумен айналысатын
ұйымдарға бухалтерлiк, статистикалық, тағы басқа есеп берудiң ... және ... ... ... банкноталар мен монеталарды есепке алу, сақтандыру, ... ... ... ... Iшкi және ... ... бойынша болжамды есептер щығарады;
14) ҚР-ғы банктiк жүйеге ... ... ... ... ... ... ... «МВА» магистрлар дайындау негізінде жүргізілуде. ... ... ... ... ... ... курсты оқып шыққан жас
мамандар еліміздің қаржы саласының негізгі орындарында қызмет етуге
қажетті болып табылады. ... ... ... ... ... ... да ... атқарады.
ҚР-ның Ұлттық банкi “банктердiң банкi” ретiнде ең ... ... ... ... ... жабдықтауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... етуiне жағдай жасау, есеп айырысу
жүйесiн қалпына келтiру, банк қызметiн реттеу ... ... Ол ...... құралдарымен бәсекелеспейдi және өз қызметiнде пайданы табу
мақсатын ... Оның ...... ... және ... да
несиелiк мекемелер болып табылады. Осыдан ... ... ... ... деп атайды. /10, 13 б/
Ұлттық банк “банктердiң банкi” қызметiн атқару үшiн:
1) коммерциялық банктердiң резервтерiн сақтайды;
2) ... ... ... ... ... байланысты
қысқа мерзiмдi қарыздар бередi;
3) жалпы ұлттық ... ... есеп ... ... ... ... бақылау және қадағалау жүргiзедi.
Ұлттық банк – коммерциялық банктердi және басқа да ...... ... қызметiн атқарады. Шетелде Орталық банктердi “сонғы
сатыдағы несие берушi” деп атайды.
Бүгінгі ... ... ... ақша-несие саясаты өзінің алдына басты
мақсат етіп ... ... ... ... ... алдағы 3 жылдық
мерзімдерге негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді ... ... ... үшін ... ... ... Ол ... елімізде 2004-2007
жылдарға арналған ақша-несие саясатының ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі ақша-несие саясатының негізгі
бағыттарын 2002 жылдан бастап алдағы үш ... ... ... ... және әр ... ... ... оған Ұлттық банк пен
ҚР Үкіметі біріге отырып түзетулер енгізеді. /11, 2 б/
Мұндағы негізгі ... ... ... таргеттеу принципіне өту,
яғни ақша базасы мен ... ... ... мақсатты
көрсеткіштерден инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерге көшу.
Осы аталған ақша-несие саясаты Ұлттық ... ... ... ... толық жауап береді және сонымен қатар жүргізілетін
ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... Инфляцияны таргеттеу мынадай факторлар негізінде ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығы, Ұлттық ... ... ... ... мен ... арасындағы өзара байланысты түсіну,
ақпараттардың ашықтығы.
Осы аталған инфляцияны таргеттеудегі ақша-несие саясаты ... ... ... сақтандыру, бағалы қағаздар нарығының
толық және сенімді түрде дамуына, экономиканың ... ... ... әрі ... ... үшін ... жасауға, сондай-ақ жинақтаушы
зейнетақы қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік береді.
Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... банкінің ақша-несие саясатында жаңа режим болып табылатын
инфляциялық таргеттеуге өтуіне байланысты ... ... ... ... ... ... саясаттары мен құралдары, басты себептері
мен әдістері қарастырылып бұл режимді Ұлттық банктің қолға алуы ... ... ... ... ... ... секторының жедел әрі сапалы
дамуы, соңғы жылдардағы сыртқы экономикалық ... ... ... жаңа ... кезендік дамуына көшуіне себеп болды. Бұл ... ... ... нақты жүргізуге, осы арқылы коммерциялық
банктердің қызметтері мен ... ... және ақша ... ... қоюда.
Қазіргі кезде Ұлттық банк ақша-несие саясатын жүргізу кезінде базалық
инфляцтяның көрсеткіштерін бағдарға ала бастады. Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі ... ... ... ... ... ... екі
әдістеме бойынша жүргізіледі және оны Қазақстан Республикасының статистика
жөніндегі агенттігі ... ... ... ... есебінің бірінші
әдістемесіне сәйкес тұтыну бағалары ... (ТБИ) ... ... жанармайға және көмірге бағаны алып тастау, ал екінші ...... ... ең ... ... көрсеткен 5 компонентті және
бағаның неғұрлым төмендегенін көрсеткен 5 ... алып ... /12, 58 ... ... ... және банк қызметі туралы»
республика Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы Заң күші бар ... екі ... банк ... бар. ... банк – ... ... ол банк ... жоғарғы деңгейіндегі банк. Басқа
банктердің барлығы банк жүйесінің төменгі (екінші) ... ... ... Қазақстанның нарықтық банк ... әр ... ... ... мен несие мекемелері қызмет ... ... ... берейік.
Мемлекеттік банк – үкімет қаулысымен құрылған екінші деңгейдегі банк,
оның жарғылық қорын иеленуші үкімет. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... банк – тікелей және портфельдік инвестиция тартумен
шұғылданатын екінші деңгейлі банк.
Шетелдің қатысуымен құрылған банк – ... 50 ... ... иеленушілердің қарамағында, меншігінде және басқаруында ... ... ... ... Республикасының резиденті емес;
2) Қазақстан республикасының резиденті – ... ... 50 ... ... ... резиденті емес қарамағында болатын;
3) Резиденттер еместердің қаражаттарын басқаратын сенімді адамы ... ... ... банк - ... ... негізінде құрылған банк,
оның жарғылық қорын ... ... ... және ... қол қойған
мемлекеттердің үкіметі.
Банк емес несие-қаржы мекемелері – Ұлттық банктің лицензиясы негізінде
кейбір банктік операция жүргізуге ... бар банк емес ... ... ... – кәсіпоырындар мен ұйымдарға, сондай-ақ халыққа
тікелей және жан-жақты ... ... ... ... Бұл оның ... ... ... айырмашылығы.
Елiмiздегi банктiк жүйе екi деңгейлi екенiн бiлемiз, яғни соның екiншi
деңгейiндегi коммерциялық банктер ... ... мен ... ... ... ... делдалы болып табылады . ... ... ... өз ... 200-ге жуық әр ... өнiмдер
мен қызмент көрсете ... . ... кең ... ... ... өз ... сақтай отырып қолайсыз
жағдайдың өзiнде пайдалы жұмыс ... ... ... /13, 48 ...... операцияларды жүзеге асыра отырып
коммерциялық банктер қары ... ... ... . ... ... екi жаққа да пайда әкеледi. Салымшылар үшiн ... ... ... ... мен ... ... ... отырып, кей жағдайда оның үстiне ... ... ... ... ... ұсақ ... пайдаланады. Мұндай кезде коммерциялық
банктер ретiнде iскерлiк ... ... ... бос ... ... емес .
Коммерциялық банктердiң қызметтерi мен ... ... – банк пен ... ... үшiн ... бiр iс ... сипаттауға болады. Қазiргi кезде негiзгi дәстүрлi қызметтерге
бұрынғыша салымдар ... мен ... беру ... ... ... көп ... осы ... бойынша пайыздық
операциялардан алады . /7/
Уақытша бос ... ... ... – коммерциялық банктердiң
алғашқы дәстүрлi-базалы ... Бұл ... ... ... ... Ал бұл ... босақшаларды айналысқа шығарып
салымшыға да және халық шаруашылығына да өз пайдасын тигiзедi.
Коммерциялық банктердiң екiншi басты ...... және ... Бұл ... ... ... көрсету аясындағы маңыздыларға және
банкiнiң актив операцияларына жатады. Коммерциялық банктiң несиелiк
операциялары ... ... ... ... ... (1 ... орта мерзiмдi (1-5 жылдар аралығында), және ұзақ мерзiмдi (5 жылдан
жоғары). Яғни бұл ... ... ... үшiн, оның ... ... пайдасы көп. Олар елдегi жүргiзiлiп отырған реформаларға
байланысты ... ... ... ... беру арқылы экономиканы
ынталандыру шараларын iске асырады. Мысалы, елiмiзде ... ... ... ... ... пайыздық қойылымын азайту
арқылы оларды дамыту саясаты iске асып , ол өз нәтижесiн беруде.
Жалпы айта келе елiмiздегi екi ... ... ... ... ... ... ... саясаттары ТМД елдерi iшiндегi ең көрнекiсi ... Осы ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң
дамуы арқылы елiмiзде 1996 жылдан берi экономикалық өсу ... Яғни банк ... ең ... ұйымдастырылған жүйе десек те артық
болмас едi.
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... 4– ... ... ... ... ... банктердің
салымдары мен берілген несиелерінің үлес салмағы
Жоғары суреттен көріп отырғанымыздай ... ... ... ... ... депозиттік салымдар мен экономиканы несиелеу
үлесінің ара салмағын көре аламыз. Жалпы ... ... ... ... ... ... қарағанда несиелік
операцияларының асып бара жатқандығын, ал бұл өз ... ... ... ... білеміз.
Қаржыгерлердiң III Конгресiнде ҚР-ның Елбасы Н.Ә. Назарбаев ҚР-ның
Үкiметiне және ... ... ... индустриялдық саясат шеңберiнде
приоритеттiк маңызы бар салаларды нақты анықтауды және ... ... ... тапсырғаны белгiлi. Әлемдiк тәжiрибе көрсетiп
отырғандай қоғамдағы экономикалық, ... ... ... шешуде
шағын бизнестiң ерекше роль атқаратындығы белгiлi. Мiне осы ... ... әсер ... факторлардың бiрi сәйкес қаржылық
қызметтер ... ... ... ... ... ... ... маңызды мәселелердiң бiрi қосымша ақша қаражаттарының көзiн iздестiру
болып табылатындығы белгiлi. Ал 2008 ... ... ... ... ... ... ... отырған ақша қаражаттары жалпы экономикаға
бөлiнген несиелердiң 30%-ға жуығын ғана ... ... Оны ... ... ... ... ... 1 - Шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне коммрциялық банктерден бөлiнген
несиелер. (млн. теңге )
|Жылдар |2006 |2007 |2008 ... ... |196212 |288367 |470168 ... ... | | | ... валютада |104434 |171541 |261121 |
|- ... ... |48249 |71860 |100628 |
|- ұзақ ... |56185 |99681 |160494 ... ... |91778 |116826 |209046 |
|- ... мерзiмдi |32334 |25692 |40804 |
|- ұзақ ... |59444 |91134 |168243 ... ... ... ... ... үш жылда коммерциялық
банктерден шағын кәсiпкерлiкке бөлiнген несиелер екі ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде өте төмен. Сонымен бiрге,
банктерден несие алу үшiн клиенттерге қойылатын талаптардың қатаңдығы ... ... ... техникалық жабдықтауға ... ... ... бүгiнгi күнi шағын кәсiпкерлердiң
пайдаланып отырған құрылғыларының көбi техникалық және ... ... ... банк ... ... ... Қолданылатын пруденциялық
нормативтер мен орындауға ... ... да ... мен ... ... Ол, ... ... банктердің пруденциялық нормативтерді
жоне орындауға міндетті басқа да нормалар мен міндеттерді ... ... ... ... ... ... және ... тұрақты әрі даму
бағдарламасының іске асу барысы
Әлемдік қаржы дағдарысының белең алу ... ... ... ... келген әңгіменің көрігі тамыз айының басында АҚШ-тың ірі ипотекалық
несиелеуші компаниясының операцияларын ... ... күрт ... жылы 59 ... ... ... ипотекалық несие берген American
Home Mortgage компаниясындағы осы дағдарыс бұқаралық ақпарат құралдарының
айтысына қарағанда, әлемдік ... ... басы ... ... ... басталған дағдарыс басқа салаларға да дереу «жұғып»,
несие ставкілері көтерілген. Қарапайым тілмен ... ... тыс ... таратылған несиенің мардымсыз қайтымы қаржы тапшылығына әкелген.
Осыған байланысты ипотека секторындағы американдық өзге ... ... ... ... ... және қаржы тапшылығын еңсеру ... ... ... өз ... ... ... айналдыруға кіріскен.
Осының салдарынан ірі қор ... ... түсе ... ... ... ... нарығына, одан асып күншығыстағы Жапонияға да ... ... ... ... ... 17-сі күнгі нөмірінде Токио,
Гонгконг, Сингапур биржаларының индексі өткен аптада 3 ... ... ... ... да ... ең ... ... ипотекалық
несиелеу ставкісін 0,5-1 пайызға көтергенін жазды.
Мұхиттың арғы ... ... ... ... мен ... ... ... агенттігі мен Капитал.kz басылымдары да жарыса
жазуда. Олардың деректеріне сенсек, Еуропаның орталық ... ... ... алу үшін ... ... қолға алып жатыр.
Дүние өстіп дүрлігіп ... ... ... құлағын ұстаған
банкирлер қаржы дағдарысы қазақ экономикасына салқынын тигізе алмайтындай
жайбарақат болжамдар жасап, ... ... ... ... ... банк ... 29-ынан бастап, елдегі коммерциялық банктерге қатысты
ең төменгі резервтік талап көлемін өзгертіп, олардың ішкі міндеттемелеріне
қатысты көлемін 5 ... ... ... ... яғни ... ... алдындағы міндеттемелеріне қатысты минималдық резерв көлемін 10
пайызға бекітетіндігін мәлімдеді. Мұндай шара белгілі бір ... ... ... сырттан мол қарыз алуын тежейтіндіктен, оны бір сөзбен
сақтық шарасы деуге келеді. Өйткені, банктердің ... ... ... ... ... ... ... бар резервтің шамасына тәуелді болады.
Біздегі жағдай қандай? Бізде халыққа несие ретінде таратылып жатқан
қаражаттың барлығы ... сол ... ... ... ... шарттармен
алған заемдар. Олардың да өтеуі бар. Оның үстіне клиент үшін ... ... ... ... ... тексеру талабын да жеңілдетіп жіберді.
Құдай ... ... ... несиені қайтара алмау ықтималдығы жаппай белең
алатын болса, АҚШ-тың кебі бізге де ... ... ... Бұл ... ... ... банкирлердің есебі басқаша сияқты. Таяуда өткен
баспасөз мәслихатында банкирлер Америка мен Қазақстандағы несие ... көп, ол ... ... өтей ... біле тұрып, бірін
екіншісімен жабуға үміттенетін ... ... 60 ... ... 3 ... құрайтынын алға тартты.
Ал ең төменгі резервтік талапты өзгерту шарасына келсек, мұны отандық
банктер қуана қабылдамаған сыңайлы. ... ... ... талдау
және болжау басқармасының сарапшысы Сергей Скороходов Интерфакс-Қазақстан
агенттігіне берген сұхбатында ... ... бұл ... ... ... ... ... ең соңғы тұтынушы үшін баға қымбатқа
түсетіндіктен, банктердің ... ... ... ... ... Оның
айтуынша, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын қатайтуы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
ставкілердің көтерілуімен тұспа тұс келіп отыр. Осы екі факторды ... ... ... ... ... қарыздарының бағасы өседі, соның
нәтижесінде ішкі ... ... ... де ... ... ... ҚазКоммерцБанктің департамент директоры Сергей Мокроусов та айтқан.
Оның сөзіне сенсек, мұндай ахуал инвестициялардың кемуіне әкеліп, ... ... ... ... ... ... емес ... келетін
инвестиция негізінен банктердің сырттан алатын қарыздары деуге болады.
Елiмiз инфляцияны жою және ақша ... ... ... ... ... ... ... саясаттар елiмiзде тiкелей және
жанама реттеулер негiзiнде жүзеге асып отыр. ... ... ... ... ... ... асады. Ол елдегi жалақы мен бағалардың
өсу нысаналарын белгiлеу негiзiнде ... ... ... Ал ... ... ... ... үлесi елiмiзде басымырақ деп те айтсақ болады.
Елiмiздегi iске асып отырған ... ... ... ... және ... ... ... шаралары жатады.
Ұлттық банк инфлияцияны тежеу үшiн ақша ... ... ... ... қойылымыныңкөлемiне, ұлттық валюталық бағам
саясатына, ашық рыноктағы бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... Өйткенi бұл өтпелi экономиканың талабынан
туындайды. Инфляцияны ... ... ... – бұл айналыстағы
ақша жиынын, несие көлемiн, сыйақы мөлшерлемесiн өзгертуге, жалпы ... ... ... бағытталған шаралар жиынтығы. Ақша-несие
саясатының макроэкономикалық деңгейдегi субъектiсi – ... банк ... Ал ... ... ... банк ... реттеу
объектiлерiне экономикадағы қолма-қол және қолма-қол ... ... ... ... тұрақтылығы, қаржы секторының жедел әрі сапалы
дамуы, ... ... ... ... жағдайлың жақсаруы Ұлттық
банктің жаңа сапалы кезендік ... ... ... болды. Бұл банк
стратегиясы ақша-несие саясатиын нақты жүргізуге, осы арқылы коммерциялық
банктердің қызметтері мен ... ... және ақша ... ... ... Ұлттық банктің ақша-несие саясаты инфляцияны
минимизациялауға бағытталуды, яғни тек қана ақша агрегаттары мен теңгенің
бағамына ... ... ауыл ... ... бензин және тұрғын-
комуналдық бағаларды реттеп отыру шаралары болып табылады.
Қазақстан Ұлттық банкi мемлекеттiк ақша-несие ... ... ... асыратын орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық банкi ақша-несие
саясатының ... ... ... ... тұрақтылығын, яғни оның
төлемқабiлеттiлiгi мен ... ... ... қатысты тұрақтылығын
қамтамасыз етудi көздейдi.
Бүгінгі ... ... ... ... саясаты қаржы
нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, бағалы қағаздар ... және ... ... ... экономиканың нақты секторын банктердің
несиелеуін әрі қарай өсіру үшін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2007-2010 жылға арналған ақша-несие ... ... ... ... 2-ші ... ... тапқан. /13, 60 бет/
Кесте 2 - 2007-2010 жылдарға арналған ақша-несие саясатындағы инфляцияны
таргеттеу көрсеткіштерінің белгіленуі
|Көрсеткіштер |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... ... % |9-10 |5-7 |4-6 |4-6 ... (ТБИ) ... % |9-10 |6-8 |5-7 |5-7 ... қаржыландыру пайызы, % |9,0 |7-8 |7 |6,5 ... ... ... ... ... ... ... «ашық нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО ... ... ... есепке алу операциялары жатады. 2003 жылы Ұлттық
банк өзінің ... ... ... ... үшін ... ... өз кезегінде биылғы жылдары және өткен 2004 ... ... ... дайындық үшін қызмет етеді. /9, 4б/
Сондықтан ендігі жерде Ұлттық банктің негізгі және басты міндеттерінің
бірі инфляцияны таргеттеуде ең тиімді әдіс ... ... ... ... ... ... енгізу болып табылады. Яғни, Ұлттық банк өзінің
ақша-несие ... ... ... ... ... ... арқылы іске асырады. Биылғы жылы Ұлттық банк инфляцияның қарқынды
етек ... ... ... ... ... қойылымын екі мәрте өсірді.
Оның бірінші жолғы өсімі 2005 жылдың 1-ші сәуір ... РЕПО ... ... қойылымының өсуімен көрініс тапты.
Инфляцияны төмендетудің тағы да бір шарасы неғұрлым ... ... ... табылады. Бұл шараны Ұлттық банк «экономикалық перегрев»
кезінде қолданады. ... ... ... ... ... ... дамыту үшін банктердің несие қызметтерінің ынталы жүруі үшін
пайыз қойылымдарын азайтуды ... ... ... ... ... өсуі ... қарыз ресурстарының өсуіне алып келлі. Банктердің
экономиканы несиелендіру шамасы соңғы 5 жылда 9,2 ... ... Ал оның ... ... 27%-ға ... жетті.
Сондықтан ендігі уақыттарда еліміздің Ұлттық банкі экономикалық
толқулардан қорғану мақсатында қысқа мерзімді ... ... ... жоғарлату негізінде инфляцияның төменгі деңгейін ұстап тұру ... ... ... ... банк ... рыногындағы реттеу шараларының бірі
қысқа мерзімді банк ноталарын шығару. Бұл өз кезегінде ... ... ... септігін тигізеді. Осы жағдайда басты құрал болып
Ұлттық банктегі банктердің ... ... ... /10, 24 ... ... жылдардағы ... ... зер ... ... ТМД ... ... көшбасшы болып отыр .
Оларға: экономикалық өсудің ... ... ... ... ұлттық валюталық бағамның тұрақтылығы, бюджет тапшылығының аз
ғана шамада болуы, халықтың жағдайының өсуі және Қазақстанның инвестициялық
рейтингінің ... Ал ... ... ... ... экономиканың
негізін шикізаттық салалардың құрауы, яғни экспортқа ... ... сол ... ғана өте жылдам өсуі, ал өндірістің
нақты салаларының өте баяу дамуы және оларға ... аз ... ... ... ең ... жері еліміздің барлық көрсеткіштері
әлемдік рыноктағы бағалардың өзгеруіне тікелей тәуелді ... ... баға ... ... ... күрт төмендеп, ... ... ... ... еліміз бұл мәселені шешу
үшін индустриялы-инновациялы бағдарламаны іске асыруда.
Сондықтан ... банк ... ... ... жерде басты бағыты
етіп ... ... ... валюталық бағамның тұрақтылығы ... ... ... салаларының өңдеуші өнеркәсіптеріне жеңілдікті
несиелер беруді қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... болжамдарда инфляция
деңгейі 2010 жылдар аралығында келесідей жоспарланған шамада белгіленген:
/7, 45 б/
Кесте 3 - Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... бойынша 2003-2010 жылдар аралығындағы инфляцияның деңгейінің
болжам көрсеткіштері
| |2003 |2004 |2005 ... ... |7,6 |6,9 |7,1 |6,4 |5,9 |5,5 | ... ... ... ... ... негізгі құралдары
Ұлттық Банк белгілейтін инфляцияны таргеттеу саясаты арқылы іске асырылады.
Әлемдік тәжірибеде таргеттеудің бірнеше стратегиялары қолданылады. Оны
келесі суреттен ... ... /9, 3 ...... ... ... ... ақша-несие саясатындағы инфляцияны таргеттеудің маңызы
ерекше болып табылады.
Бүгінгі таңда инфляцияны таргеттеудегі ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... нарығының
толық және сенімді түрде дамуына, экономиканың ... ... ... әрі ... өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы
зейнетақы қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік ... ... ... ... және 2008 ... осы ... дейінгі
аралығындағы инфляцияның жоғарғы қарқынының орын алуының ең ... ... ... қаржы дағдарысы болып табылады. Осы аталған қаржы дағдарысы
салдарынан бүгінде әлемнің барлық елдері ... ... ... ... Ол әсіресе қаржы саласын, оның ішінде несие ... ... ... ... ... ... салаларын қамтуда. Еліміздегі
инфляцияның жоғары қарқыны негізінен ... ... ... күту
процесі, қаржылық активтердің төмендеуі, тұтыну нарығында барлық өнімдер
мен қызметтерге ... ... ... ... өсуі ... ... еліміздегі 2000 жылдан бергі инфляцияның жылдық көрсеткіштерін
келесі ... көре ... | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | ... 5 – ... ... ... ... инфляцияның
деңейi
Сонымен қатар 2004 және 2003 ... ... ... яғни ... ... бағаның біркелкі өсуі байқалса, ал
2005-2007 және 2008 жылдары инфляция барысында ... ... орын ... мұнай өнімдері дәне жеміс-жидек, астық және тағам өнімдері. Ал
тағам және жеміс жидекке 20% ... ... ... Жеміс жидекке бағаның
өсуі бұл жылдағы маусымдық бағалардың түсуі биылғы жылы орын алмады және
жанар-жағармайдың ... ... ауыл ... ауыр ... ... керек.
Бүкіләлемдік қаржы дағдарысының ТМД елдері ... ең ... әсер етуі ... ... жүйесінің нарықтық жағдайларға толық
өткендігін, ғаламдық қаржы жүйелерімен тығыз байланыстылығын ... бір ... осы ... ... ... ... ... банктер
өздерінің қаражаттарының негізгі бөлігін әлемдік қаржы жүйелерінен,
шетелдік ір банктерден төмен ... ... ... ... ... отырды. Ал дағдарыс орын ала сала аталған ... ... ... ... ... ... мүлдем тоқтатты, ол банктер өздерінің
берген несиелерін, яғни қарыздарын талап ете ... және ... да ... өсіп ... ... ... отандық банктерде қаржы тапшылығы орын
алып, қаржы саласы тоқырауға ұшырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қаржылық дағдарыс ... ... және ... ... ... зиян келтіретіндіктен қадағалау органдары үшін банкттік
жүйелерге ... ... ... ... ... ... қай елдің
экономикасы болмасын, қаржылық сектордың ... ... ... ... ... ... қадағалауды күшейту және сапасын арттыру, сондай-ақ
қадағалауды бір халықаралық ... ... ... – бірінші реттегі
мәселеге жатқызылады.
Тиімді банктік қадағадаудың негізгі ... ... ... ... ... ... стандарты болып табылады.
Банкттік қадағалау бойынша Базель Комитетімен дайындалған қағидалар банктік
қадағалаудың бағдары болып табылады.
Базель ... ... ... ... ... және
халықаралық қаржы жүйелерінің нығаюына алып келеді.
Тиімді банктік қадағалауды ендіру үшін бастапқы ... ... ... Тұрақты және сенімді макроэкономикалық саясат;
- Дамыған мемлекеттік инфрақұрылым (халықаралық стандарттарға сай
бухгалтерлік есептің ... мен ... ... ... ... ... жүйесі және т.с.с);
- Нарықтық тәртіп, яғни нарық қатысушылары туралы шынайы ақпарат ... ... ... ... ... ... ... Жүйелік қорғау немесе мемлекеттік сақтандырудың тиісті деңгейін
қамтамасыз ететін механизмдердің болуы.
Шетел елдердің ... ... ... қадағалау жүйесінің келесі
негізгі шарттарын көрсетеді:
1) Банктер санының аз болуы;
2) Банктер мен тексеру органдары арасында жақын байланыс орнату;
3) ... ... ... мамандарының жоғары біліктілігі;
4) Банктердің өз ішінде сапалы ... ... ... ... ... ету үшін ... толық ашылуы және
қатаң аудиторлық және есепке алу тәжірибелерінің болуы.
ҚР ... ... ... ... және ... ... мен сәйкес қағидаларын жасау, халықаралық тәжірибенің дамуымен
қатар жүргізіліп келеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
«Қазақстан 2030» атты ... ... ... 1997 ... Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы банктер
және банк қызметі туралы» ... Г.С. ... ... Банктер». Алматы 1999г.
4. Колесников В. И. Банк ісі. - М: Қаржы және ... ... Ж. ... ... ... журналы. Экон. серия. №3(31).2005г.
6. Балабанов И.Т. Бантер және банк ісі. – ... ... Ж.К. ... Қазақстанның коммерциялық банктері: мәселелер
және әлеуеттер // Қазақстан экономикасы, 1997г., № 9-10.
8. Дробозина Л.Т. Ақша, Несие, Банктер - М., ... ... ... Е. Ф. Банктер және и банк операциялары.-М.:Банктермен
биржалар– Юнити, 1997г.
10.Ілиясов А.А., Гилимов А.К. «Вестник ... ... ... ... ... Г.Т. ... коммерциялық банктер және олардың
тұрақтылығын тқамтамасыз ету проблемасы. Автореферат. – Алматы:
1999г.
12. «Темірбанк» акционерлік қоғамының мәліметтері. 2006-2008 жж.
13. Крымова В. «Экономикалық теория». ... ... ... О.И. ... ... ... Екінші басылым, Москва
2000г.
15. Маркова О. М., Сахаров В. И. ... ... және ... – М., Банктер мен биржалар – Юнити, 1995г.
16. Миркин Я. М. Банк ... – М., ... ... ... В. П., Москвина Л. А. Ақша айналымы мен ... ... ... ... Ж.Д. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №3(37).
2005г.
19. Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». ... ... ... К.О. ... ... ... ... серия.
№1(41).2006г.
21. Лаврушин О.Н. Банк ісі. - М: ... және ... ... ... Г.С. Банк ісі. – ... ... ... Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». - Алматы: Экономика, 1999г.
24. Ілиясов К.К. . Қазақстан экономикасының қаржы-несиелік даму
мәселелері ... ... ... 1995 – 240 ... Н.К. ... ... қаржы-несие жүйесін
реформалаудың нарық экономикасына көшу жағдайындағы
макроэкономикалық аспектілері. – ... 1994. – 439 ... Б.А.. ... ... Оқулық /Редакциялауымен.– ИНФРА
М, 1997. – 720 с.
27.Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г.- 451 ... ... ... себептер
Даму қажеттіліктері
Ғылыми білім деңгейі
Табиғи өзгерістер
Басқарудың жетілдірілмеуі
Қызметтегі қателіктер
Қызметтің күрделенуі
Уақыт тығыздылығы
Мүдделердің қарама-қайшылықтары
Өрлеу
Жандану
Дағдарыс
Құлдырау
Экономикалық цикл
Y
уақыт
а
в
с
Өңдеушi сала – 15%
Өндiрушi сала – 85 %
Пайыз ... ... ... ... ... таргеттеу
Номиналды табысты таргеттеу
Монетарлық таргеттеу
Таргеттеу стратегиялары

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Амангелді Иманов5 бет
Инфляцияға қарсы саясат6 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
Аудандық және оған теңестірілген сотқа келіп түскен кіріс хат-хабарларды тіркеу және есепке алу.8 бет
Ақпараттың құрамды бірлігі мен оған қолданылатын амалдар7 бет
Баланс өтімділігін талдау және оған әсер ететін активтерді қарастыру факторларды талдау54 бет
Банк өтімділігі және оған ықпал етуші факторлар12 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оған қатысушылар10 бет
Бағалы қағаздар нарығының мәні, қағидалары және оған әсер етуші факторлар63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь