Дақылдарды өсіру технологиясы

Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Белгілеулер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.Аналитикалық бөлім
2.Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Дақылдарды өсіру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Топырақ.климаттық жағдайы
2.4 Дақылды өсірудің технологиялық кескіні ( тех карта)
3 Қоршаған ортаны қорғау
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жұмыстың өзектілігі. Қазіргі кезде биотехнология ғылыми – техникалық үрдістердің негізгі басым бағыттарының бірі болып табылады. Биология және техника ғылымдары, генетикалық және ұлпалық инженерия салаларының жетістіктері негізінде адамзат өмірінің деңгейін айтарлықтай жоғарылатуда тірі ағзалардың барлық мүмкіншіліктерін пайдалануға болады. Биотехнологиялық өнімдерді өндіру арқылы өндірістік – технологиялық, экологиялық және әлеуметтік – экономикалық өзекті мәселелерді жақын аралықтарда және стратегиялық жоспарлар құру арқылы шешіледі.
Әрбір елдер, оның ішінде Қазақстан Республикасы үшінде ұлт саулығын, экономиканың тұрақтылығын және қорғаныс қабілеттілігін арттыру өте маңызды, әрі күрделі мәселе болып отыр. Бұл мәселені шешуде биотехнологияға басты назар аударылуы тиіс. Әсіресе, биотехнология ауыл шаруашылығы өндірісіне кеңінен қолдануға бағытталу қажет. Өйткені, біздің еліміздің стратегиялық мақсаттарында халық шаруашылығы осы салаға көп көңіл бөледі [1].
Тұқым шаруашылығында биотехнология жетістіктерін пайдалану арқылы дақыл сорттарын сауықтыру және олардың сыртқы орта ықпалдарына төзімді (ыстыққа , суыққа, топырақ ортасына және тағы басқа) жаңа сорттарын алу Қазақстан Республикасында 1995 жылдардан бері қолға алынып келеді. Өйткені, тұқым шаруашылығында биотехнологияны қолданып, дақыл өнімділігін 15-30 пайызға дейін жоғарылатуға болады [2].
Оңтүстік Қазақстан жалпы бақша дақылының өсіп-дамуы үшін қолайлы болып табылады. Механикалық құрамы орташа саздақты болатын сұр топырақтар, түйнек түзу кезеңіндегі тым жоғары температура және ылғалдың жетіспеушілігі бақша өнімділігінің мол болуын қамтамасыз етеді [3].
Жұмыстың міндеті:Бақша дақылдарының сапасы мен өнімділігін көтеру үшін әртүрлі табиғи ортаға тиісті агротехникалық шаралар жүйесін оңтайлы жүргізгенде ғана нақты жетістіктерге жетуге болады. Бұл шаралар жүйесінің бірі нақты табиғи ортаға бейімделген негізгі аурулуаға және зиянкестерге төзімді, жоғары сапалы және өнімділігі мол сорттарды пайдалану, сонымен қатар отырғызу үшін жоғары сапалы сау тұқымдық материалдарды қолдану керек.
Сондықтан Оңтүстік Қазақстан облысы жағдайында бақша шаруашылығын дамытудағы алғашқы міндеттердің бірі оның тұқым шаруашылығын дұрыс ұйымдастыру болып табылады.
Аталған өзекті мәселені шешу үшін биотехнологиялық тәсілдерді қолдана отырып бақша дақылдарының, оның ішінде асқабақтың өнімділігін жоғарылатуға себепші бола алатын биотехнологияның соңғы жетістіктерін қолдану қажет болып отыр. Бұл тәсіл арқылы асқабақтың селекциялық базисін кеңейтіп алынатын сорттардың биологиялық ерекшеліктерін жасушалық және ұлпалық деңгейде зеттеулер жүргізуге қол жеткізіліп, нәтижесінде дақылдың
1. Есмахан Н.Ш.Абишова Г.С. «Бақша шаруашылығы» пәнінен
курстық жұмысын орындауға арналған әдістемелік нұсқау Шымкент 2012ж
2.М.Жанзақов «Өсімдік шаруашылығы» Қызылорда: 2007ж 246-258 бет
3.Н.Г.Щепетков,М.Ә.Ысқақов «Жеміс-көкөніс шаруашылығы» Алматы,2011ж 519-529бет
4.Қ.К.Әрінов, Н.И., Можаев Н.А. Шестакова.,М.Ә. Ысқақов, Н.А.Серикбаев
«Өсімдік шаруашылығы практикумы (оқу құралы) Астана,2004ж 280 бет
5.Сейітов И., СаудабаевТ., Әбдірашев Ш. Агрономия негіздері.-А. Ана тілі,1991.
6.Жаңабаев К.Ш., Саудабаев Т.С., Сейітов И.С. Өсімдік «шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» Оқулық.*Алматы: Кайнар, 1994,-352б.
7.Жаңабаев К.Ш. және баскалар. Қазақстанда жиі кездесетін арамшөптер және олармен күрес.- Алматы,1994.
8. Қазақ тіліне аударған – Орналиева Қ.Б. «Қарбыздың «Сапалы» сортын өндіріске енгізу ұсыныстары» Атакент кенті, 2011ж 99 бет:
9. Қазақ тіліне аударған – Орналиева Қ.Б. «Қауынның «Береке» сортын өндіріске енгізу ұсыныстары» Атакент кенті,125 бет
10. Ахметова Ф. С. «Бақша шаруашылығы» Алматы 2001ж
11.Қ.К.Әрінов,Қ.М.Мұсынов,А.Қ.Апушев,Н.А.Серекпаев Н.А.Шестакова С.С:Арыстанқұлов «Өсімдік шаруашылығы» Алматы:2011ж 581-595 бет
12. Габдуалиева Р.С. Производство овощей в Казахстане должно быть конкуртноспособным. Ж. Картофель и Овощи №2, 2005, с.6.
13.Матвеева В.П., Рубцов М.И. Овощеводство. М.: Колос.- 1978.
17. 14. Potato diseases: Diseases, Pest and Defects. Edited by Dv.O.E. van der 975.С.48- 65.
        
        Аннотация
Биологиялық активті заттар, Асқабақ, апикальды меристема, in vitro, ... ... және ... ... ... ... ... пробиркалы өсімдік.
Бұл курстық жұмыста in vitro жағдайында асқабақтың этилендірілген
тұқымының апикальді меристемасынан ... ... ... ... ... ... жағдайында бақша шаруашылығын дамытуда оның
сорттарын жетілдіру үшін биотехнологиялық тәсілдерді ... ... ... ... ... үшін ... мен ұлпалар деңгейінде
өсу жолдарының нәтижелері қарастырылды.
Асқабақтың тұқымынан алынған өскіндердегі меристемалық жасушаларынан
каллус ... алу, ... ... бағыттау үшін морфогенез
процесін оптимальді индукциялау жолдары зерттелді.
Бет ... ... ... бөлім
2.Тәжірибелік
бөлім.......................................................................
..............
2.1 Дақылдарды өсіру
ерекшеліктері..........................................................
2.2 Топырақ-климаттық жағдайы
2.4 Дақылды өсірудің технологиялық ... ( тех ... ... ... ... сілтемелер
Бұл курстық жұмыста келесі қолданылған ... ... ... 2.102-68 ... ... ... ... мен жиынтығы.
МТСБ 2. 104-68 ЕСКД негізгі жазулар.
МТСБ 2. 201-80 ЕСКД ... ... ... 2. 301-68 ЕСКД форматтар.
МТСБ 2. 601-95 ЕСКД ... ... ОҚМУ ... СМЖ ОҚУ ... толтырудың жалпы талабы.
МКҚР 04-09 “Экономикалық қызметтің түрлері бойынша ... ...... залалсыздандырылған жағдай.
Апикальдық меристеманы өсіру – өсу конусының жоғарғы ұшынан бір немесе
екі жапырағы бар оқшауланған ... ... ... ... өсіру.
In vitro – шыныда, жасанды жағдайда өсіру.
In vivo – тіршілік иесінде, оның ... ... ... ... талдау – «антидене-антиген» комплексінің ферменттік
активтілігін анықтауға негізделген иммунодиогностикалық әдіс; сезімталдығы
өте жоғары.
Каллус – ... ... ... ретсіз бөлінуінің нәтижесінде пайда
болады.
Ризогенез іn vitro – жасанды қоректік ортада ұлпалардан тамырдың пайда
болуы.
Сериологиялық әдістер – ... ... ... тыс
антигендер мен антиденелердің әрекеттесуі негізінде жүретін реакциялар,
анықтау сезімталдығы иммуноферментативтік әдіске ... ...... химиялық табиғаты жағынан пурин
туындылары, табиғи түрі зеатин, аналогтары: ... ... ... – мүшенің немесе ұлпаның бір бөлігі, оны жеке өсіруге немесе
одан бастапқы каллус алуға ... мен ... ... грамм
кг- килограмм
л-литр
МС-Мурасиге-Скуга
м-метр
мин-минут
мг-миллиграмм
мм-миллиметр
мл-миллилитр
см-сантиметр
ц-центнер
°С- Градус Цельсий
%- пайыз
кДж- кило Джоуль
Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі. Қазіргі кезде биотехнология ғылыми – ... ... ... бағыттарының бірі болып табылады. Биология және
техника ғылымдары, генетикалық және ... ... ... негізінде адамзат өмірінің деңгейін айтарлықтай жоғарылатуда
тірі ... ... ... ... ... ... ... арқылы өндірістік – технологиялық,
экологиялық және ...... ... мәселелерді жақын
аралықтарда және стратегиялық жоспарлар құру арқылы шешіледі.
Әрбір елдер, оның ішінде Қазақстан ... ... ұлт ... ... және ... ... ... өте маңызды,
әрі күрделі мәселе болып отыр. Бұл мәселені ... ... ... аударылуы тиіс. Әсіресе, биотехнология ауыл шаруашылығы өндірісіне
кеңінен қолдануға бағытталу қажет. ... ... ... стратегиялық
мақсаттарында халық шаруашылығы осы салаға көп көңіл бөледі [1].
Тұқым шаруашылығында биотехнология жетістіктерін пайдалану арқылы ... ... және ... ... орта ... ... ... ,
суыққа, топырақ ортасына және тағы басқа) жаңа сорттарын алу Қазақстан
Республикасында 1995 ... бері ... ... ... ... ... биотехнологияны қолданып, дақыл өнімділігін 15-30 пайызға
дейін жоғарылатуға болады [2].
Оңтүстік Қазақстан жалпы бақша дақылының ... үшін ... ... ... ... орташа саздақты болатын сұр топырақтар, түйнек
түзу кезеңіндегі тым жоғары температура және ылғалдың ... ... мол ... ... ... [3].
Жұмыстың міндеті:Бақша дақылдарының сапасы мен өнімділігін көтеру үшін
әртүрлі табиғи ... ... ... шаралар жүйесін оңтайлы
жүргізгенде ғана нақты жетістіктерге жетуге болады. Бұл шаралар жүйесінің
бірі нақты ... ... ... ... ... және ... ... сапалы және өнімділігі мол сорттарды пайдалану, сонымен
қатар отырғызу үшін жоғары сапалы сау тұқымдық материалдарды ... ... ... Қазақстан облысы жағдайында бақша ... ... ... бірі оның ... ... ... болып табылады.
Аталған өзекті мәселені шешу үшін биотехнологиялық ... ... ... дақылдарының, оның ішінде асқабақтың өнімділігін ... бола ... ... ... ... ... қажет
болып отыр. Бұл тәсіл арқылы асқабақтың селекциялық базисін ... ... ... ... ... және ... зеттеулер жүргізуге қол жеткізіліп, нәтижесінде ... мен ... ... жүзілік стандарттарға сәйкес болуын қамтамасыз
етуге болады [4].
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... мен ұлпалар деңгейінде биотехнологиялық тәсілдерді қолдана
отырып зерттеп, жасушаларды және ... ... ... ... ... компоненттерінің бірі болып табылатын өсімдіктердің өсуін
реттеуіштерін оңтайландыру қажет.
Жұмыстың ... ... ... жағдайында биотехнологиялық
жетістіктерді қолдана отырып асқабақтың ... ... ... ... ... ... ... алынған биологиялық белсенді заттар қоректік орта
компоненттері ретінде зерттелді.
1 Аналитикалық бөлім
1.1 Асқабақтың халық шаруашылығындағы маңызы
Асқабақтың үш түрі ... ... ... ... жұпарлы
(мускатты), ірі жемісті және оның түр ... - ... ... ірі ... түрі кең ... ... мол және ... бақша
өсімдіктеріне қарағанда жылуға талабы азырақ.
Асқабақтың отаны – Оңтүстік жәке Орталық ... ... ... ... 5-10 м жетеді. Жапырақты ірі, түссіз. ... ... ... беті 20 м2 ... ... ... ... Асқабақ – бір үйлі, гүлдері дара жынысты өсімдік. Жәндіктермен
тозанданады. Гүлдердің пайда болуы және жапырақтарының ... ... ... ... ... ірі ... ірі ... сорттарының диаметрі 1м-ге
дейін болады және массасы 20 кг ... ... ... ... көміп пісірілген күйінде
пайдалануға, қоймалжың (повидло), пюре дайындауға болады. Бұл жас балаларға
және қарттарға диетикалық тағам ретінде ұсынылады, ... ... мен ... ... – жылу ... ... Өскіндері жылылық 14°С төмен болмағанда
пайда бола бастайды. Өсуі үшін оңтайлы ... ... ... ... ... ... және салқын ауа райына шыдайды, ал тамыр жүйесі,
қарбыз бен ... ... ... ... ... дами ... қарбызға қарағанда жарыққа талабы кемірек, сәл ... ... ... оны жүгеріге тығыздагыш өсімдік ретінде өсіреді. ... ... ең ... ... Ылғал сыйымдылығы жоғары, жақсы
қызатын топырақтарда ол жоғары өнім береді.
Асқабақтың агротехникасы. Асқабаққа ... көзі ... ... ... кұнарлы, әрі терең құрылымды үлескіні бөледі. Ол
көкөністі ауыспалы егісте көң енгізілген қырыққабаттан ксйін ... ... ... ... ... ... ұқсас. Сүдігер көтергенде
бір гектарға 20-25 т шірінді, 3-4 ц суперфосфат және 1 ц ... ... ... ... ... ... 2-3 ц ... сслитрасы
енгізіледі.
Себуге ірі, жақсы толған тұқым алынады. Тұқымды себуге ... ... ... ... ... ... тұқым сешкіштерімеы сортына қарай
1,4x1,4 немесе 2,1x1,4 м ... ... 2-3 кг ... ... ең ... себу мерзімі мамырдың 15-20 жұлдызы.
Асқабакты биік сабақты – ... ... ... дақылдарының
ықтырмасында себу жақсы нәтиже береді. Асқабақты күтіп-баптау, қарбыздікінс
ұқсас. Өнімділігін көтеру үшін гүлдерін жасанды ... ... ауа ... ... таңертен, алғашқы аналық гүлдері
ашылысымен, арасына 1-2 тәулік салып ... ... ... ... үшін ... бозқырауға шамамен бір ай
қалғанда, жемістен жоғары 6-7 жапырағын қалдырып, сабақ өркендерін ... ... ... 500-600 м3 су ... 6-7 рет ... ... түсер алдында жаппай, шіруден ... ... ... ... ... және мал азықтық деп сұрыптайды. Тауарлысына ірісі,
өсуі аяқталған, піскендері жатады. Ұсақ, жасылдары малға ... ... ... ... жақсы пісіп жетіледі. Жемісті құрғақ жайда 5-10°С-
та бір-қатармен сөреде сақтайды.
1.2 Асқабақтың химиялық құрамы және қоректік бағалылығы
Асқабақ ... ... ... крахмал (16%–дейін), дәрумендер бар,
әсіресе каротинге бай. Тұқымында 58%-ке дейін май, оның ... ... Е ... болады.
Асқабақта орташа мөлшерде 76,3% су және 23,7% құрғақ зат, соның ішінде
7,5% крахмал, 2,5% қант, 2-3% ... 2,4% ... ... ... мөлшерде құрғақ зат 26,8%, крахмал 19,4%, ақуыз 5,7% , С, ... В6, PР, К және ... ... ... ... құрамы өсіру
шарттарына (климаттық, ауа райы, топырақ түрі, қолданылатын тыңайтқыштар)
сортына, пісіп жетілуіне, сақтау ... ... ... ... орташа мөлшерде су 76%, азотты заттар 2,4% , кант 2,5% , ... , ... ... 0,5% , ... ... ... 0,6%, өзге
органикалық заттар (нуклеин қышқылы, гликоалколоидтар, гемицеллюлозалар)
0,8% , ... ... 1,1% . ... ... ... ... жоғары болуына байланысты (25%-тен) көп, орташа ... ... ... кем ... ... Каратиноид құрғақ заттың 70-80%-ін
құрайды, ол жасушада мөлшері 1-ден 100мкм, бірақ көбіне 20-42 мкм ... ... ... ... ... Құрамындағы каратиноид мөлшері
сорттың тез пісуіне байланысты; кеш пісетіндерге қарағанда жоғары сақтау
процесінде түйнектегі крахмал ... ... Ол ... ... ... мөлшерінің нәтижесі. Көп ... ... ... ... ... (1-2 С0). ... ... глюкоза (жалпы
қанттың 65%), фруктоза (5%), және сахароза (30%) түрінде көрсетіледі, ... ... ... картоптың өсуі кезінде кездеседі. Асқабақта еркін
қантпен бірге ... ... ... ... ... асқабақта қант аз
мөлшерде (0,5-1,5%), бірақ (60%-ке дейін) жиналады және ұзақ ... ... [14]. Бұл ... ... ... ... ... табылады.
Сахарозаның биологиялық өзгерісі біруақытта жүретін 3 түрлі көмірсу алмасу
алмасу арқылы жүреді: крахмалдың ... ... ... ... алу ... ... тотығып ыдырауы. 10 С- температурадф 1кг
түйнекте 35,8 мг қант түзіледі, ... ... (0-10 С0) ... қант одан да көп ... ... ... жиналуын
температура реттей алады. Асқабақта қанттың мөлшері сортына байланысты.
Қанттың 1,5-2% -тен ... ... ... ... кері әсер ... ... меланоидтардың түзілуі есебінен қарaйып, тәтті дәмге ие
болады). Жасунық түйнекте гемицеллюлоз ... 1%-ке жуық ... ... пентозалар перидермада көп мөлшерде, қабықта айтарлықтай аз мөлшерде,
одан да аз мөлшерде өзекшелерде болады. ... ... ... ... ... ... табылады. Олар глюкозаны тотықтыратын өнім болып
табылатын галактур қышқылының ... ... ... ... ... ... 0,7%-ті құрайды [15]. Бұл заттар біртекті емес
және олар ... ... ... ... ... кездеседі.
Протопектин суда ерімейді және өсімдік ұлпаларындағы клеткааралық ... ... ... ... ... Ол клетка үшін цементтеуші болып,
ұлпаның ... ... ... ... ... ... ... өзара кальций, магний, фосфор ... ... ... ... ... протопектин
целлюлозамен және гемицеллюлозамен комплекс түзе алады. Фермент әсерімен,
суда қайнатқанда қышқылдар мен ... ... ... ... ... ... суда ... жасуша шырынында
кездеседі. Пектинді заттар үлкен гидролизділікке ие, ісінуге қабілетті және
ерітінділердің ... ... ... су ... ... ие, ал ... ... құрылымдарын пішіндейді. Азотты заттар
асқабақта 1,5-2, %, олардың ішіндегі айтарлықтай бөлігі - ақуыз. Ақуыздық
азот ... ... ... 1,5-2,5 есе көп. ... емес заттар
арасында елеулі мөлшерде бос амин ... және ... ... аз бөлігі нуклеин қышқылдары, кей гликозидтер, В дәрумені топтары ,
аммиак және нитраттар түрінде кездеседі. Асқабақтың негізгі ... ... ... ... ... ( ... ақуыздың 55-77%-ін); глутаминнің мөлшері
20-40% [16]. Асқабақтың ... ... ... ... дәнді дақылдардан артық және аз мөлшерде ет пен ... ... ... толықтығы аминқышқылдарының құрамымен аяқталады және
көбіне ауыстырылмайтын амин қышқылының ... ... ... және бос ... ... ... барлық амин қышқылы
кездеседі, соның ішінде ауыстырылмайтын лизин, ... ... ... ... және ... ... гликозидтін ішінде -
соланин, чаконин және ... ... ... ... ... ... пучкаларда аз, түйнектің беткі жағы мен ... ... ... Ферменттер органикалық катализаторлар, асқабақ
түйіндерінде шексіз мөлшерде түзілетін гидролаза - ... (α және ... ... оксиредуктаза, эстераза-фосфорилаза және т.б маңызы
зор. Амилаза крахмал гидролизін мальтоза мен декстриндер мен ... ... ... глюкоза және фруктозаға дейін ... ... ... тотықтырады, ал пероксидаза және
ароматты аминдер каталаза ... ... су мен ... ... ... ... басты тапсырма ферменттерді инактивтеу болып
табылады. Өндірістік өңдеуде асқабақтың сыртқы қабаты бұзылады. Өзара оңай
тотығытын заттар үшін ... ... ... (пероксидаза және
т.б) катализденуіне қолайлы жағдай туады. Нәтижесінде қара ... зат ... түр және өзге де ... ... зат ... ... ферменттердің ингибиторлары ретінде аскорбин қышқылы, лимон
қышқылы және т.б ... ... ... ... бағалылығын
арттырады. Асқабақта орташа мөлшерде (100 г-ға мг) : С-12, РР-0,57, ... ... ... ... 0,32; ... іздері инозит-29 [17].
Айтарлықтай емес мөлшерде биотин (Н ... және Е, К және ... ... ... шырынының қышқылдығын туғызады. Асқабақ
үшін рН 5,6-6,2 екені анықталған. Асқабақта лимон, алма, щавель, ... ... ... ... және т.б ... ... ... лимон қышқылы бай түрде кездеседі. Минералды ... ... ... ... Майлар мен липидтер картопта орташа
мөлшерде ... ... ... пальмитин, миристин, линол және
линолен қышқылы бар. Асқабақта минералды заттардың көзі ... ... ... олар ... ... мен фосфор тұздары ретінде болады, сондай-
ақ Са, Mg, Fe, S, Cl және микроэлементтер Zn, Br, Sr, Cu, D, Mn, I, Co ... ... ... 1%, соның ішінде (мг%) : К2О-600-ге ... ... Са-10 [18]. Олар ... көп ... ... аз мөлшерде
кездеседі. Минералды заттар түйнекте оңай сіңетін формада ... ... ... ... ... және ... ... кезде қанттың тұрақтылығын
қамтамасыз ете алады. Қабықта сондай-ақ флавондар, флавонондар ... ( ... ... ... ... ... ... тағам құнарлағы 3000 ккал (12552
кДж) құрауы керек. 100 ккал (418,4 кДж) алу үшін ағза ... ... ... г ... ... 300 г ... 500 г ... 650 г қызан, 1000г қияр
жеу қажет. 1 кг ... 940 ккал (3933 кДж) бере ... 300 г ... ағзаға энергияның 10%-ін, толық мөлшерде С дәруменін, калийдің 50%-
ін, фосфордың ... ... ... ... 3%-ін ... ... биотехнологиялық жолдармен көбейтудің артықшылықтары
Стерильдік жағдайда қоректік ортаға отырғызылған әртүрлі маманданған
ұлпалардың тірі ... ... ... және ... ... ... ... толық жүзеге асырып, жаңа өсімдікке бастама бола
алады. Жеке жасушалардың бастапқы өсімдіктердін барлық белгілері бар, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылуда [36].
Клондық микрокөбейту жағдайда пайда ... ... ... бастапқы өсімдікпен бірдей болып келеді. Өсімдіктерді клон аркылы
микрокобейтудің жетістіктері Н.В. Катаева мен Р.Г.Бутенконың еңбектерінде
толық ... [38]. ... ... ... ... ... ... клондық микрокобейтудің артықшылығын
келтіріп, бұл тәсіл арқылы өсімдіктер ... 35-50 ... ... ... атап көрсетеді.
Өсімдіктердің жартысында өркенінің жоғарғы ұшында ... ... ... табылмаған. Вегетативтік жолмен көбейетін дақылдарды
вирустық аурулардан сауықтыру үшін, апикальдық меристемаларды ... ... 1952 жылы ... мен ... ... ... басталды .
Меристемаларда вирустардың жоқ болуы, кейбір ... ... ... ... ... меристемасында өткізгіш жүйенің жоқ
болуынан, ал гоазмодесмалар көлемі өте кіші ... ... ... ... ... ... жасушаға ауысуы тежеледі [16]. Басқа
ғалымдар [38] бұл ... ... ... ... ... ... ерекше метаболизмінен деп түсіндіреді. Жылумен
өңдеу арқасында /34-40°С/ өсіп келе жатқан өркеннің ... ... ... ... ... ... ... таза
жасушалардан пайда болады. Вирустардың таза өркеннің өсіп шығуы үшін,
донорлық өсімдіктерді (апикальдық ... ... ... өңдеуде
табысқа қол жеткізу үшін, жоғары өсуіне жақсы жағдай жасап, 34-40°С
температурада ... ұзақ ... ... ... өңдеумен қатар картоп
түйнектерін ... ... ... ... ... ... ... вируссыз болуына көп септігін тигізетіндігін (Ресей)
Краснодар ауылшаруашылығы ҒЗИ ғалымдары өз ... ... В.Н., ... С.Н., ... С.М. және тағы ... ... тек бір түріне ғана емес сонымен бірге сорттарына
да байланысты, керек десе жеке ұлпалардың өзіне тән ... ... ... оны клондық микрокөбейту кезінде пайдалануға болады
[15]. Әдіс өсімдіктердегі болатын табиғи мутациялардан асып ... ... ... етуі ... В.А., Гаджиев Н.М. мәлімдеуі бойынша картоптың апикальді
меристемаларында вирус ауруларының ... тым ... ... ... ... ... [8]. ... меристемаларды бөліп алу
алдында түйнектерге термо және химиотерапия ... ... ... өте ... ... ... Одан ары ... меристемалық
клондардың барлығында да вирус ауруларының белгілері білінетіндіктен
ОБАШҒЗИ (Россия) ғалымдары ... ... ең ... ... ... қарсы
тұра алатын сорттарды шығару және пайдалану деп есептейді. Тура сол сияқты
Молявко А.А. ... ... ... ... тәсілімен
сауықтырылған түйнектерде 14,2-ден 72,8 пайызға дейін жасырын түрде вирус
аурулары болатындықтан ... ... ... ... ... H.C. және Wievsema S.G. ғылыми жұмыстары бойынша вирустардан
тазартылған картоп өндіру технологиясы картоп ... ... [7]. ... тиюіне байланысты жылумен 7 апта бойына жүруі
тиіс. Термотерапия процесін оңтайландыру ... НПО ... ... ... ... 15-20 күн ғана ... ... Түйнектер
сондай-ақ вирустарға қарсы ингибиторларымен және ... өсуі ... ... ... ұсақ ... алу үшін ... Р.Г. және тағы
басқалардың пайымдауынша, ұзындығы 3-5мм болатын түссіз немесе сәл ғана
жасыл өркендерді ... ... ... ... ... және жуылған негізгі өркендерді бірнеше бөлшектерге бөлуді
ұсынады [9]. Мөлшері 50-100 мкм меристемалауды оқшаулау тәжірибе жүзінде
мүмкін ... ... ... ... ... ... жапырақта
оқшауланады, сондықтан оның мөлшері үлкейіп 500 мкл ... одан да ... Осы ... ... болуынан вирустардан таза экспланттар ... ... ... ... ... ... ... апикалдық меристемаларын клондық микрокөбейту жолымен
өсіргенде олардың өсу коэффиценті Р.А. ... ... ... ... ... дейін бола алады екен.
1.4. Жасушаларды және ұлпаларды өсіруге қажетті қоректік орталардың
көптүрлілігі
Асқабақ ... ... ... және ... ... одан ... ... түзетін құрылымдардың
түзілуінің негізгі себептерінің бірі, фотогормондардың әсері деуге болады.
Дегенмен морфогенездің ... да бір ... ... ... факторлардың
бірі ол қоректік ортадағы ауксиндер мен цитокининдердің ара қатынасы. Бұл
заңдылықты алғаш рет Скуг пен ... 1957 жылы ... одан ... ... тәжірибелер арқылы дәлелденген.
Ауксин мен цитокининнің ара қатынасы орташа болғанда асқабақ өсімдігінің
каллус ұлпасында морфогенез процесі ... ... ... ... ... ... жүретіндігін Янчевская Т. Я. өз
ғылыми жұмысында дәлелдеді. Ол ортада ... ... ара ... ... ... түзілуін (ризогенезді) қоздыратындығын, ал ортада
ауксиннің цитокининге ара қатысы ... ... ... ... ... ... ... көрсетті. Сонымен бір каллустың
өзінде әр түрлі морфогендік құрылымдар түзіле ... Бұл ... ... ... ... градиенті
(концентрацияның үздіксіз өзгеруі) түзілетіндігінің дәлелі бола алады.
Былайша айтқанда, ... әр ... ... ... мөлшері
әр шамада болғандықтан, ол морфогенездің қандай да бір типінің басталуына
себеп болады
Көкөніс және каптоп шаруашылығы ғылыми-зерттеу ... ... ... жыл ... бірінші реттік тұқым ... ... ... ... тәсілімен 40-45 мың дана ... ... ... [ ]. Микроклональды көбейту тәсілінің
тиімділігі негізінен қоректік ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру арқылы, яғни қоректік ортаның құрамын
биостимуляторлармен толықтыру нәтижесінде ... ... ... ... ... коэффицентін 4,2 есеге дейін жоғарылатуға
болатындығын Татар ауылшаруашылығы ҒЗИ ғалымдары тәжірибе жүзінде дәлелдеді
[ ]. Олар ... ... ... ... ... пробиркалық
өсімдіктің өсу жылдамдығын арттырып ғана қоймай сонымен бірге ... ... ... де ... қол ... ... ... алынған жасушалардың
дедиференциялануы және каллусогенезі жүру үшін әр түрлі қоректік ... ... ... ... ... ... ... мен ара қатынасына
қойылады. Пекна Ханкаланың Финляндия жағдайында жүргізілген ғылыми-зерттеу
жұмыстары нәтижесі бойынша табиғи өсімдіктерден алынған өсуді ... ... ... ... ... ... қоректік ортаға 0,8мг/л
мөлшерімен қосылғанда дақылдың көбею коэффиценті 4,4 дейін артқан [10].
Отандық және шет ... ... таза ... ... ... ... заттардың жаңадан пайда болуына байланысты оларды
зерттеу кеңінен жүргізіледі [5]. ... ... ... және ... ... ... ғалымдары Бабаев С.А. және
Токбергенова Ж.А. ... ... ... ... ... ... ТАБС, АГ-10, СА-13, АЕС зерттелу үстінде. Зерттеу үшін алынған
биостимуляторлар Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... ... институтында жасап шығарылған.
Қоректік ортаға цитокининдерді енгізу пробиркалық өсімдіктің жаңаруына
әсер етеді және сан ... өте көп ... ... ... ... ... отырғызуға дайындайтын өсімдіктерге 10000
лк болатын жарық түсіреді, яғни ... ... ... ең ... ... 25°С тең ... [19].
Семенова Л.Н. жасап шығарған синтетикалық Циклон ... ... 0,8-1,0 мг/л ... ... және ... жағдайлар
толық жасалғаннан кейін, пайда болған каллус белсенді түрде ... ... ... ... ... бастама береді [20]. Түзілген каллус дамып
жетілгеннен кейін пайда болған пробиркалық өсімдікті ... ... онда ол ... коэффициентін айтарлықтай арттырады.
Өркендерді тамырландыру, ол тұтас өсімдік өсіріп алудың басты шарты.
Тоқбергенова Ж.А. ғылыми ... ... ... бойынша, отандық
жасалынған препараттарды өсіретін меристемалық өсімдіктерге ... ... ... ... ... ... өсуді реттегіш
белсенділігі айтарлықтай жоғарылайтындығын дәлелдеді.
Шығыс Қазақстан облысы жағдайында жүргізілген ... ... ... ... В.А. және ... Н.Н. ... өсімдікті
өсіруде қолданылатын қоректік ... ... ... ... қоспасын қосуды ұсынады [26]. Аталған туындыгерлердің
пайымдауынша пробиркалық өсімдіктің өсуі 2-3 ... ... ... сапасы айтарлықтай жақсара түседі.
Ташкент мемлекеттік аграрлық унивеситетінің Биотехнологиялық ғылыми-
зерттеу орталығының қызметкерлерінің пікірінше ... ... ... ... құрамындағы биостимуляторды өзгертумен ... ... мен ... ... ... ... ... 18-20 күннен 15-16 күнге қысқартуға болады екен. Мұнда
пробиркалық өсімдіктің сапасы әдеттегі бақылау нұсқасымен салыстырғанда 1,5
коэффициентке артық ... [ ... ... ... ... ... ... жағдай
жасалса сортты сауықтыру үшін орташа шамамен 40 апекстің ... және 7-8 ай ... іn vitro ... 30-40 мың ... ... ... ... тиімділігі көбінесе сорттық ... ... ... жыл ... т.б. жағдайларға тәуелді
[44].
Асқабақты клондық микрокөбейту әдісі өте ... және ... ... ... өз еңбегінде сипаттай отырып [36], іn vitro жағдайында ... ... ... ... ... өсіруге болатындығын
келтіреді. Тек, Новосибир ... ... жыл ... ... ... әдісі бойынша жыл сайын 155,5 мың дана пробиркалық өсімдік
алынады. Бұл алынған ... ... ... ... ... жүргізу үшін 3га жерге отырғызылады.
Картоптың пробиркалық өсімдігінің ... ... ... ... өте
күрделі процесс, кезеңдердің ... ... ... қойылатын талаптар да өзгеріп отырады.
Смирнов К.П. пайымдауы бойынша каллус түзу кезінде қоректік ортадағы
кинетиннің ... 1,0 мг/л ... ... ... ал меристемалық
өсімдіктерді пробиркада өсіру кезінде кинетин концентрациясын 25-30 пайызға
көтеру арқылы пробиркалық ... ... ... 1,5 ... ... ... және Mellor ... ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері
бойынша меристемалық өсімдіктерді пробиркада өсіргенде ... ... ... зат ... FERTD қосу ... ... саны мен
буынаралықтардың санын 1,5-1,8 есеге ... ... ... жылдамдығын 25 пайызға дейін арттыруға қол жеткізілген.
Т.Мурасигеннің пікірі бойынша, өсімдіктердің жасанды ортада өсуіне әсер
ететін басқа да заттарды ескеру ... ол ... ... ... ... ... бөледі, олар улы болғандықтан, морфогенезді ... ... ... каллус түзу кезінде қоректік ортада
органикалық зат мезоинозиттің ... ... ... ... 25 пайызға дейін арттырғанда каллус түзілу жылдамдығы 2
есеге дейін арттыруға Шнайдер В. қол жеткізді.
Мурасиге-Скуга қоректік ортасындағы ... сулы ... ... 5-10 % ... өзі ... ... ... өсімдіктің өсуі мен дамуын тежей отырып, кейде ... ... ... алып ... Сол ... ... апикальді меристемасын
өсіруге арналған Мурасиге-Скуга қоректік ... ... ... ... ... Sifert.R ... Аталған
препараттың тек 3-5 пайызға ауытқуының өзі каллус түзуді 65-80 ... ... Ал ... ... ... ... 10 ... каллус түзілу мүлде болмауы да мүмкін.
2 Тәжірибелік бөлім
2.1 Зерттеуді жүргізудің әдістемесі
Зерттеудің ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысында
аудандастырылған Богатырь сорты алынды.
Алдымызға қойылған мақсаттарды ... ... ... шығу ... ... ... әр ... мөлшері негізінде тәжірибе қойылды.
Бастапқы эксплантты этиолирленген өскіндерінен бөліп алдық. Бастапқы
эксплантты ... ... ... ... ... онда олар ... және ... кезінде зақымдануға төзімдірек болады. Бірақ
этиолирленген түйінді ... ... ... ... ... ... мұндай өскіндердегі вирустар концентрациясы айтарлықтай
төмен, сондай-ақ вирусы жоқ ... ... ... ... өсірілген
өскіндердікінен әлдеқайда көп болады. Түйіндер 2 см немесе одан үлкен ... ... оны ... ... ... өсіру жұмыстары сынапты-кварцті немесе БУВ типті
бактериоцидті шамның көмегімен залалсыздандырылған микробиологиялық ... ... ... ... ... ... ... бинокулярлы лупаны)
және пробиркалары бар штативті спиртпен сүртілді. Өскіндермен жұмыс жасауға
арналған құралдарды ... ... ... әрдайым
қолданар алдында спиртке салып, содан соң от жалынына қару ... ... ... ... үшін КПГ-І типті ламинар-боксті
немесе изотоптармен жұмыс ... үшін ... ... ... ... қолданылды.
Өскіндерді бөліп алар алдын 0,1% диацид ерітіндісінде залалсыздандырылды
(этанолмеркурхлорид пен ацетил пиридиний хлоридінің ... ... ... суда ... Өскіндерді химиялық стаканға
салып, диацид ерітіндісін құйылды да 3-5 ... ... ... үш рет ... ... ... ... өскіндерді
залалсыздандырылған Петри табақшаларына салып, солып ... үшін ... ... су тамызылды.
Кескінді кесіп алар алдын өскіннің ұшындағы ұштық жабын жапырақшасын
алып тасталынды. Бұл ... ... торы бар 24 есе ... ... ... дисцизионды медициналық иненің көмегімен
жасалынды. Беттік жабындық қабаты жоқ, өлшемі 100-250 мк ұлпа кесіндісінен
тұратын ... ... ... ... ... ... инемен бөліп
алынды. Беткі қабықшаны сылып алу мен меристеманы бөліп алу ... ... ... ... ... ... жасыл өскіндерді иненің ұшымен пробиркадағы қоректік ортаның бетіне
егілді. Сосын пробирканы ... ... ... ... қайта штативке
қойылды. Барлығына егіп болғаннан соң штативті целлофан дорбамен ортаның
кеуіп кетпеуі үшін ... ... ... егілген меристемасы бар пробирканы күнделікті жарық пен
ылғал, температуралық режимі бар ... ... ... Бөлме
температурасы РТ-2 және үш ... ... ... ... ... отыратын болса, онда көлемі 5×6м бөлмеде бір мезгілде 6000
дана өсімдік өсіруге болады.
Камераның температурасы 24-250С, жарықталуы 6±2 мың лк., ... -
16 сағ., ... - 70 %-ға жуық ... ... ... өсіп шыққанға
дейін өсіп шыққан өскіндерді дәл сол ... ... не ... ... ауыстырып отырғызылады.
Алынған 5-6 жапырақты өсімдікті бөліп, әр жапырақшаны өсімдік өсіп ... ... ... бар ... отырғызылды. Сонымен, бір уақытта
регенерант-өсімдіктерге электронды-микроскопиялық бақылау жүргізілді.
Қоректік ортаның негізгі (ингредиенттері) қоспалары ... ... ... ... ... ... өсуді реттегіштер қолданылды.
Асқабақ эксплантының оптималды өсуіне қажетті рН мөлшері 5,7 ... ... ... ... ... ... 0,1н КОН немесе
0,1н HCL қосу ... ... ... ... Орта ... буферлі болуы
керек, себебі меристеманы культивирлеу кезінде орта қышқылданады. ... ... ең ... орта ... ... ... орта төмендегі кесте бойынша түзілді.
Дәрумендер тобының ішінен қоректік ортаға пиридоксин В6, ... ... ... ... ... ... Са, ... қышқылын
(РР) қосылды. Ортаның басты компонентінің (қоспасының) бірі – сахароза
меристеманы өсірудегі көмірқышқыл қорегінің ... ... ... ... ... ... мысалға казеин гидролизаты қосылды.
Қоректік ортаға ... ... ... ... ... тездетеді. Көбіне өсуді реттегіштерді ауксиндер тобынан қосады,
яғни сабақ пен ... ... ... ... заттар ретінде бақылау
нұсқасында β-индолил-3-сірке қышқылы-ИУК қосылды, ... 1-2 ... ... ... реттейді. Өскінге гиббереллин сепкеннен
кейін сабағына сіңеді, бірақ түйін аралық саны ... ... ... ... ... ... жасушаның бөлінуіне
әсер етеді. Қоректік ортада - 0,2 мг/л концентрациясы қолданылды. ... ... ... бірі ... ... ... топырақтың
дифференциациясына жағдай жасайтын, сарғайған жапырақты көгертетін, тамыр
түзілісін ингибирлейтін кинетиннің концентрация ... - 1,0 мг/л ... ... ортасы үшін(1-кесте) жазбамен салыстырмалы түрде
олардың концентрациясын арттыра отырып, келесі ... жеке ... ... ... ... мен ... ... тұздарынсыз) -
500 немесе 1000 есе; кинетин - 1 ... 0,25 мг ... ... ... ... - ... 1 мг; ... мен темір хелаты тұздары -10 есе.
1- кесте
Мурасиге-Скуга қоректік ортасының негізгі құрам бөлігі
|№ |Компоненттер ...... |
| | ... ортасындағы |
| | ... мг/л |
| ... ... | |
| | ... | ... ... |
|1 ... ... |KNO3 |1900 |
|2 ... нитраты |NH4NO3 |1650 |
|3 ... ... ... |MgSO4 x 7H2O |370 |
|4 ... ... ... |CaCI2 x 2H2O |440 |
|5 ... ... |KH2PO4 x H2O |170 ... ... |
|1 |4 Сулы ... сульфаты |MnSO4 x 4H2O |22,3 |
|2 ... иоды |KI |0,83 |
|3 |Бор ... |H3BO3 |6,2 |
|4 ... ... ... |ZnSO4 x 7H2O |8,6 |
|5 ... мыс ... |CuSO4 x 5 H2O |0,025 |
|6 ... ... ... ... x 2H2O |0,25 |
|7 ... ... |CoCI2 x 6H2O |0,025 ... Темір негіздері |
|1 ... ... ... |FeSO4 x 7H2O |27,8 |
|2 | |Na ЭДТА |37,3 ... ... ... |
|1 ... | |100 |
|2 ... – НСI | |0,1 |
|3 ... ... | |0,5 |
|4 ... – НСI | |0,5 ... ...... | |30 000 ... |5,6 - 5,8 ... ... ... ыдыстың жарты көлеміндей суға
Na2MoO4×2H2O ерітілді, ИУҚ- этанолда ерітілді.
Ортаны дайындау үшін (1 л ... шыны ... 7г агар ... ... құйып(2-кесте), электр пешінде немесе сулы ... ... ... буланудың алдын алу үшін колбаның аузын шыны
воронкамен жабылды.
2- кесте
Асқабақтың апикальді ... ... ... ... ... ... түрі
|№ |Қоректік ортаның компонентттері ... |
| ... ... ... |50 мл/л |
| ... ... ... |1 мл/л |
| ... |5 мл/л |
| |CaCl2 |50 мл/л |
| ... |1 мг/л |
| ... |1 мг/л |
| ... В12 |0,015 мг/л |
| ... ... |2 мг/л |
| ... қышқылы |0,5 мг/л |
| ... |100 мг/л |
| ... ... |1 г/л |
| ... |40 мг/л |
| ... Са |10 мг/л |
| ... |0,5 мг/л |
| ... |1 мг/л |
| ... ... |10 г/л |
| |ГК |2 мг/л |
| ... |1,0 мг/л |
| ... |20 г/л |
| ... |20 г/л |
| ... |7 г/л ... 5,7-5,8 ... ... ... ... ... ... ... орта компоненттері
бар аналық негізгі ерітіндіден белгілі бір ... ... ... Оған
сахароза қосып, ерітіндіні белгіленген өлшемге дейін жеткізілді. Ерітіндіні
бір литрлік түбі ... ... ... да 60-700С ... ... ерітінді мен сұйылтылған агарды қосып, штативтегі 1-3 литрлі
сүзгіш воронкаға құйылды, ... ... ... ... тығындалған пробиркаларға құйылды.
Қоректік ортасы бар, мақталы тығынмен жабылған пробиркаларды ... ... ... ... қалташа тәрізді) салып, автоклавқа
залалсыздандыруға салынды (бір дорбашада 50-60 ... ... ... ... пробиркалары бар дорбашаларды автоклавтан
бокске ... ... ... ... үш түрі ... қатты қабықты (асханалық) жұпарлы (мускатты),
ірі жемісті және оның түр ... - ... ... ... 1. Асқабақ жемісінің түрлері
Асқабақтың ірі жемісті түрі кең тараған: өнімі мол және басқа ... ... ... талабы азырақ.
Асқабақтыд отаны – Оңтүстік жәке Орталық Америка. Асқабақтың тіркемелес
сабағының ұзындығы 5-10 м ... ... ірі, ... ... ... ... беті 20 м2 ... Тамыр жүйесі өте
қуатты. Асқабақ – бір үйлі, гүлдері дара жынысты ... ... ... пайда болуы және жапырақтарының көбейюі күзгі суыққа
дейін жалғасады.
Асқабақтың жемісі ірі келеді: ірі жемісті сорттарының ... ... ... және ... 20 кг ... ... құрамында қант, крахмал (16%–дейін), дәрумендер бар,
әсіресе каротинге бай. ... 58%-ке ... май, оның ... ... Е дәрумені болады. Асқабақты пісірілген, бұқтырылған, қоламтаға көміп
пісірілген күйінде пайдалануға, ... ... пюре ... Бұл жас балаларға және қарттарға ... ... ... әсіресе бауыр мен бұйрек қызметі бүлінгенде.
Асқабақ – жылу ... ... ... ... 14°С төмен болмағанда
пайда бола бастайды. Өсуі үшін оңтайлы температура ... ... ... уақыт дымқылды және салқын ауа райына шыдайды, ал ... ... бен ... ... ... ... температурада дами алады.
Асқабақ қарбызға қарағанда жарыққа талабы кемірек, сәл ... ... ... оны ... ... ... ретінде өсіреді. Бақша
дақылдарының ішінде ең ылғал сүйгіші. Ылғал сыйымдылығы жоғары, ... ... ол ... өнім ... ... және ... түзілуі
Каллус - ұлпаның ерекше түрі, бүтін өсімдіктің зақымданған жері (жарасы)
біте бастаған кезде түзілетін білеуленген бұлтық. Ол зақым болған ... ... ... ... ... ... ... заттар жиналып,
арнаулы қорғаныш қабат пайда болады немесе жойылған мүше ... ... яғпи ... ... ... Сондай каллус ұлпасы In vitro
жағдайында да ... ... ... клеткалардың құрылуын, бөлінуін,
көбейіп өсуін фитогормондар (ауксиндер мен цитокининдер) реттейді.
Алғашқы каллусты алу үшін және оны ... үшін ... орта ... ... ... ... ала ... рет жуылып,
тазаланады. Одан кейін стерильдейтін заттарды ... ... ... Жиі ... стерильдейтін заттар,
атап айтқанда мыналар: активті хлоры бар натрий және калий гипохлориттері,
хлорамин, хлор әгі; ... ... бар ... ... ... ... ... Анда-санда бром, күкірт қышқылы, фенол, антибиотиктер,
фунгицидтер қолданылады. Стерильдейтін заттардың түрі, концентрациясы және
аластау ... ... ... ... Ол ... барлық
микроорганизмдерді құрту, жою мен қатар өсімдік клеткаларына зиян тигізбеу
керек, және де өсірілетін объектіден суға шайқағанда оңай ... ... ... сай ... ... ... клеткалар мен ұлпалар уланады,
содан кейін өсуі тежеледі. Әдетінше, ғалымдар жоғары ... ... ... эксперименттік жолмен әрбір нақтылы ... ... ... ... ... мүшесінің кесіндісі, яғни эксплант ... ... ... ... ... ... өткен соң оның құрамындағы
клеткалар бөлініп, өсе бастайды.
Маманданған жасушаның ... ... ... ол ... ... ... келуі. Маманданған жасушаның өз қасиетін жоя
бастағаннан (дедифференциялану) кейін 6-12 сағат өткен соң олар ... ... ... ... ... Бутенконың еңбектеріне сүйенсек, бұл уақытта жасуша қабығы
жұмсарып, ісінген, ... ... ... тор және ... ... саны өскен, ядрошықтың көлемі және саны ... тРНҚ және рРНҚ ... ... ДНҚ ... басталған, жаңадан
түзілген ақуыздардың мөлшері көбейеді. Жасуша бөлінулері 48-72 ... соң ... ... ... одан ... жасушаның бөлінулері тек ортада
ауксиндер мен цитокининдердің ... ғана ... ... Н.Н ... А.Х. ... ... ... көрсеткендей, коректік ортаға бір
ғана ауксинге қосылған жағдайда, РНҚ және ДНҚ ... ... ... ... ... ортада тек бір ғана кинетин
қосылған жағдайда нуклеин ... ... ... ... ... ... барлық процестер жүру үшін, ауксиннен кейін
кинетиннің әсері болу керек ... ... ... ... ... ... ... өсіру негізінде жүргізілген зерттеу
жұмыстары бойынша қоректік ортаға кинетин 0,5 мг/л және ИУК 0,5 ... ... ... ... алынған өскіндердегі меристемалық
жасушаларынан каллус жасушаларын алу үшін ... ... ... ... ... ортасына отырғызылды.
3- кесте
Каллусогенез процесі үшін Блейд қоректік ортасының құрамы
|Қоректік орта компонеттері ... ... ... |50 мл/л ... ... |1 мл/л ... |5 мл/л ... |50 мл/л ... |0,5 мг/л ... |0,5 мг/л ... ... |1 мг/л ... ... |1 мг/л ... |0,1 г/л ... |2 мг/л ... |20 г/л ... |7 г/л ... 6,0 ... ... ... ... ... түсі) және өсу
қарқындылығы мен көгеру қабілеті жағынан әр алуан ... ... ... ... ... қызыл қоңыр болады. Сонымен қатар, оның құрамында
хлорофилл немесе ... ... ... ... Шығу тегіне және өсіру
жағдайына байланысты каллустар тұтас тығыз ... ... және ... ... ... ... бөлек кесектерге оңай ажырайды ... ... ... ... ... және ... ... физиологиялық күйіне байланысты. Оның үстіне, экспланттың
өзі де ... ... ... ... ... құрамында барлық
жасушалар бірдей бөліне бастамайды. Көбінесе каллус ... ... ... ... ... Сондай-ақ, меристемаға немесе өткізгіш
ұлпаларға жанасып жатқан паренхимадан да пайда болады.
Каллус түзілуі, сонымен қатар, экспланттың көлеміне де ... ірі ... ... өте көп және олар әр ... ... ... ... ... ... Сондықтан каллусты алуға ... ... мен ... ... Каллустың түзілуі алынған
экспланттың физиологиялық полярлығына да байланысты болады.
Сурет 2. ... ... ... ... ... ... жағдайларды қамтитындығы белгілі: көбею
стимуляторы (ауксин) әсерінен жасушалардың сырткы мембранасы плазмалемманың
өткізгіштігі артады да, оның ... ... ... соң ... ... немесе жаңадан синтезделген ... ... ... ... ... ... ... ақуыздар цитоплазмадан
ядроға өтеді, арнайы гистондық ақуыздармен ерекше ... ... ... және ... ... ситезделуіне жауапты локустарды іске
қосады. Жасушадағы ... ... ... бір ... ... жеткенде ДНҚ-
ның репликациясы басталады. Ортада кинетин болмаған жағдайда ... өтуі ... ... кинетин жасушаның митозға өтіп бөлінуін
аяқгау үшін қажет, ... ... мен ... ... ... кез келген жасушаның өзгеріп, каллустық жасушаларға
айналуының алдында, ... ... ... және ... ... өтеді. Дегенмен, өсімдік жасушаларының маманданған касиетін
жойып, бөліну /дедиференциялану/ процесі оған қолданылатын ... ... ... ... тікелей байланысты болады . ... ... ... асқабақтан алынған каллустың қоректік ортада өсе
бастауы 4-6 ... ... ... ... ... мен ... артуы біршама байқала
бастады. Зерттеу жұмыстарының нәтижелері көрсеткендей, жаңа ... ... ... ... ... ... болуының басталуы бесінші
күні басталса, ал өнім жиналғаннан соң ... ... ... ... ... болуының басталуы төртінші күні байқалды.
Асқабақ каллустары өсіп(4-кесте), белгілі бір деңгейге ... өз ... ... соң ол ... ... Бірақ, каллустың тек қана
бірлі-жарым жасушалары өзінің даму бағдарламасын өзгерте ... ... ... жасушалар детерминацияланады, яғни өздерінің даму жолын өзгертуге дайын
болады. Дәл осы кезде сыртқы ... ... ... ... ... ... ... сортына байланысты каллустың түзілу мерзімі
|№ |Экспланттың алу ... ... ... |Морфогенезге |
| ... | ... ... ... ... ... | | |күн | |
|1 ... ... ... |5 |38 |
|2 | |II |6 |41 |
|3 | |III |6 |39 ... |5,7 |39,3 |
|1 ... ... |I |4 |36 |
| |соң 1-2 ... | | | |
| ... | | | |
|2 | |II |5 |38 |
|3 | |III |5 |39 ... |4,67 |37,67 |
|1 ... ... |I |4 |35 |
| |соң 3-4 ... | | | |
| ... | | | |
|2 | |II |5 |38 |
|3 | |III |4 |36 ... |4,34 |36,3 ... ең әсерлі қоздырушы, онсыз морфогенез процестері басталмайды.
Көбінесе индукторлық қызметті фитогормондар атқарады.
Ғылыми ... ... ... ... отырып, асқабақ
тұқымынан өскіндер алу уақытына байланысты каллустың түзілу мерзімі ... ... оның ... ... ... ... ... тұжырымдауға болады.
2.4 Өсімдіктің жасушаларында жүретін морфогенездің әртүрлілігі
Каллус клеткаларында морфогенездің әр ... ... өтуі ... сомалық эмбриогенез немесе органогенез жолдарымен даму қабілеті бар
(3;4-суреттер). Ол үшін қоректік ортаның құрамын өзгертіп, каллус ұлпасын
белгілі бір даму ... ... ... ... ... жеке-дара клеткадан
бүтін регенерант өсімдік өндіріп шығаруға болады. Бұл ... ... ... ... ...... ... ... 3. ... ... ... жүруі
| | ... ... ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| ... | |
| | | |
| | ... | |
| ... ... | ... |
| ... даму сатысы ... ... ... арқылы жүруі
Жасушаның күйі мен индуктордың әсері ... ... ... ... процестері басталады. Каллустардың морфогенезге бағытталу кезеңі
асқабақтың тұқымының пісіп-жетілу мерзіміне байланысты ... ... ... ... ... бастап 35-ші және 41-ші
күндері басталды. Мұндағы басты ... жаңа ... өнім мен ... соң 3-4 ... ... ... нұсқаларының арасында байқалды.
Қоректік орта құрамдарының бірдей болуына қарамастан жаңа ... ... өнім ... соң 3-4 ... ... ... нұсқаларында
каллустарының морфогенезге бағытталу кезеңі 3 ... ерте ... ... ... ... мерзіміне байланысты
морфогенез процесінің басталуы
Сол сияқты өнім жиналғаннан соң 3-4 ... ... ... тұқымның
каллустарының морфогенезге бағытталу кезеңі өнім жиналғаннан соң 3-4 ... ... ... бір ... кеш ... Яғни ... бағытталу кезеңі ұзақтығы асқабақтың өнімін жинап алғаннан
кейінгі тұқымның пісіп-жетілу ... ... ... ... Өнімді жинап алу мерзіміне байланысты морфогенез, ... ... ... ... ... ... ретсіз өсіп жатқан каллуста қайта дифференциялану
процесінің арқасында ұлпалар (гистогенез), мүшелер ... ... ... (эмбриоидогенез немесе сомалық ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейге дейін өз массасын
көбейтеді (критическая масса). Сонан соң ол ... ... ... тек қана ... клеткалары өзінің даму бағдарламасын
өзгерте алады. Өйткені тек сол ... ... яғни ... ... ... ... ... Дәл осы кезде сыртқы факторлардың,
әсіресе индуктордың әсері, шешуші болып шығады. ... ең ... ... ... ... ... ... индукторлық
қызметті фитогормондар атқарады. Сөйтіп клетканың күйі мен индуктордың
әсері ... ... ... ... морфогенез процестері басталады.
Сонымен клетка редифференцияланады, басқаша айтқанда ол қайтадан
дифференцияланады. Бұл өте ... ... ішкі және ... ... ... геномның информациясын іске асыру программасы өзгеруіне
байланысты. ... өсіп ... ... ұйымдасқан құрылымдардың, яғни
меристемалық аймақтардың пайда болуын реттейтін факторлар жөнінде әлі ... ... ... Сол ... ... сабақтар, тамырлар немесе
эмбриоидтар түзіледі. Бұл процесте ең басты факторлар гормондар, әсіресе
олардың бір-бірімен ара ... ... рет бұл ... Скуг пен
Миллер 1957 жылы анықтады, кейін оны көптеген тәжірибелер растады.
Сондай-ақ бір каллуста төтенше жағдайда әр түрлі ... ... ... ... Бұл ... ... ... бөлігінде ерекше
гормондардың ... ... ... ... ... түрлі жолдары индукцияланады деп түсінуге болады. Сонымен
каллуста ... ... ... ... түрі ... мен
цитокининнің ара қатынасына байланысты.
Бүршік пен ... ... ... ... ... ... ... да әсер етуі мүмкін. Мысалы, қант ... ... ... ... ... т.б. ... ұлпалардың
(флоэма, ксилема) пайда болуына гормондар мен қатар қант та әсер ... ... мен қант ... ... онда өткізгіш
элементтер пайда болады, бірақ олардың түрі ... мен ... ... ... ... 2 % болғанда
көбінесе ксилема түзіледі, ал жоғары ... (8 %) ... ... Сахароза орнына глюкоза пайдаланылғанда гистогенез процесі
жүрмейді.
Өсімдіктердің әрбір ... ... ... in vitro жағдайында өсіре
бастағанда, ... ... ... ... және ара қатынасын жаңадан
іріктеп алу қажет.
Даму процесі өте ... ... ол ... ... тұрады, әр
қайсысында гормондарға, жарыққа, температураға ерекше талап ... ... ... пікірінше, өсімдіктер өздері бөліп шығаратын
заттардың әсерін еске алу керек. Бұл заттар улы болып, ... ... ... ... ... ... ... қасиетінен айырылмайды, яғни өздеріне тән ... ... ... ... ... генотипіне, оның
физиологиялық күйіне, эксплант алынған мүшесіне, даму мерзіміне және басқа
химия-физикалық ... ... Бұл ... ... ... ... ... Каллустық жасушаларды екі рет жаңа қоректік
ортаға отырғызғаннан соң асқабақтың апикальді меристемасын өсіруге арналған
Мурасиге - ... ... ... өзгертілген түрінде ... ... ... көрсеткендей, морфогенез процесі негізінде
асқабақтың каллусынан тамыр, жапырақ және сабақ бастамалары пайда ... ... үш ... ... ... болуы әртүрлі пісіп –жетілу
ерекшелігіне байланысты 4-5 күндері ... ... 2). ... пісіп-жетілу мерзіміне байланысты алынған каллустардың
биологиялық ... ... ... тамырдың пайда болуы
Оңтүстік Қазақстан өңірінде аудандастырылған Богатырь сортында ... ... ... ... морфогенездің жүруі
Асқабақ өнімін жинап алғаннан соң тұқымының пісіп-жетілу мерзіміне
байланысты жапырақ бастамасының ... ... жаңа ... ... ... 12-ші күні ... өнім жиналғаннан соң 3-4 айдан кейін алынған
тұқымда 11-ші күні, ал өнім ... соң 1-2 ... ... ... 10-ші күні ... ... ... отырған нысандардың арасында
өнім жиналғаннан соң 1-2 ... ... ... ... ... ... ... бейім келеді. Зерттеу нәтижелерін саралай отырып,
асқабақтың тұқымының меристемалық ұлпаларының морфогенезі мен ... ... ... мерзімі мен биологиялық потенциал
мүмкіншіліктеріне тікелей байланысты болады деп тұжырымдауға ... ... ... қорғау
Экологияда фундаментальды зерттеулерді дамытудың негізгі мақсаты, халық
шаруашылығының әр саласында өткір мәселердің туындауымен ... ... ... орта ... сақтай отырып өндірістерді
интенсификациялаудың қажеттілігі мен ... ... ... эффектілігін арттыру және биосферадағы биологиялық өнімділік
пен бірлестіктердің тұрақтылығын сақтау тұр.
Ғылым мен техниканың дамуы, ... ... ... ... ... ... әкелуде. Бұл құбылыс табиғи процестердің
қалыпты жүруіне кері әсер етіп әлемдік масштабтағы экологиялық ... ... ... ортаның тағы бір басты элементтерінің бірі - су. ... ... көл, ... ... бүлт және ... жер асты ... және
т.б. түрінде кең таралған. Тіпті тірі ағзалардың 65-70 пайызын су қүрайды.
Дүниежүзілік су ... ... ... ... қауымын алаңдатып отыр.
Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Судың ластануы көптүрлі әрі ең соңында ... ... ... ... ластануын былайша топтайды:
- биологиялық ластану: өсімдік, жануар, ... және аш ... ... ... ... және су ... табиғи құрамын
бүлдірітіндер;
- физикалық ластану: жылу-кызу, электромагнитгі өріс, ... ... ... ... ... ... алынып отырады. Судың
кұрамындағы химиялық қоспалар, тұздық қүрамы, еріген ... ... ... ... мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың 100-ден астам ... ... Ал, ... ауыз су ... Мем СТ. 287482 ... міндетті көрсеткішпен анықталады. Су бассейнінің ластануының ... - ... ағын ... өзен-көлдерге жіберу.
Ағын суларға қүйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. ... ... ... ... лас ... (минералдык,
органикалық, бактериалдық, биологиялық) – деп жіктейді.
Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды суларда органикалык заттар ... ... 42 % -тей ... ... ... ... мен
синтетикалық жуатан заттармен судың ластануы өте қауіпті. Бұл заттар —
химиялық ластану ... ... ... сулы экожүйелердің пестицид,
гербицид және басқа да химиялық улы препараттармен ластануы Қазакстанда кең
етек ... ... ... мен ... жеміс-жидек, бау-бақша,
зиянкестеріне қарсы бүрынғы Кеңес өкіметі кезеңінде өте көп химиялық ... ... су ... оның ... мен ... ... ірі хайуанаттар, құстар зардап шеккен. Өз кезегінде химиялык
затгардың зиянды қосылыстары ... адам ... кері ... ... ашық өзен, көл суларымен қатар жер асты ... ... ... ... және ... зиянды заттармен ластанып отыр. Оның
негізгі ластану көздері мыңалар:
-енеркәсіп өнімдерін сақтайтын қоймалар;
-химиялық заттар және ... ... асты ... жалғанатын құбырлар;
-ірі кұрылыс учаскелері;
-сүзгі алаңдар, бұрғы-скважиналар болып ... асты ... әр ... ... ауру ... ... вирустар
кездеседі.
Адамзат қоғамының өмірінде экологиялық білімнің ... ... ... ... өте келе ... ғылымы қалыптаса бастағаннан кейін, ол
табиғи қорларды дұрыс пайдаланып, қоршаған ортаға зиян ... ... - ... ... және оның идеялары маңызды екенін ұмытпау керек.
Қазақстанның құрғақ климаты ... ... ... баяу
қозғалып, ұзақ сақталып, экожүйелерді бүлдіреді. Осылайша топырақ негізгі
ластану көзі ретінде радионуклидтерді ... одан ... ... ... Ал, адам ... өз ... ... онкологиялық ауруларға ұшырап, зардап шегеді. Қазірдің өзінде
Қазақстанда 2,6 млн адам мутагенез ауруымен еспте тұр. Атырау ... ... адам ... ... ... ... ... ауруларымен ауырып зардап
шегуде.
Жоғарыда келтірілген тарихи және шынайы фактілер Қазақстанның қасиетті
топырағы, ... мен су ... ... ... ... ... дүние
жүзінің адмзат қоғамы соңғы жылдары ғана біліп отыр. Ендігі ... ... ... ... ... денесін сауықтыра ... ... ... өмір сүруін қамтамасыз етуге бел байлап, өркениетті
елдер қатарына қосылатын күн алыс ... ... ... ... тілінен аударғанда төмендеу,
артқа кету) негізгі факторларына ... ... ... ... теріс
салдары, жердің азуы және ... ... ... және ... ... ... ... үлкен территорияда өсімдіктер жабынын жоюга әкелетін
табиғи экожүйелерге тигізетін әсерді ... Бұл ... ... ... қатысты.
2. Жайылымдарда эрозиялық ... ... ... ... жаюмен байланысты. ... ... ... ... ... кезінде, әсіресе топырағы жеңіл ... ... және жел ... да ... ... ... ... өсімдіктердің болмашы ... ... ... болу ошағы орын алады. Мұндай қолайсыз
құбылыстарды ... ... жолы мал жаю ... ... ... ... төмендету болып табылады.
Егістік жерлерді қорғау іс-шаралары:
• ауыспалы егістіктерді ... ... ... ішінде отамалы
дақылдар;
• (жүгері, картоп, қызылша) ... ... ... ... қоспасымен алмасып келуі қажет;
... ... ... ... горизонттарымен);
• өңдеуден оңай бұзылатын құмды және құмдақ ... ... ... ... ... табиғи ландшафттармен
кезектестіру;
• танап қорғайтын ... ... ... ... ... түзілуіне мүмкіндік туғызатын,
органикалық ... ... ... ... ... қысымды кемітетін техниканы пайдалану.
Топырақты соқасыз өңдеу жұмыстарына ... ... бөлу ... бұл жаңа ... ... ... пайдаланылып келеді. Аталған
әдіс аудармай жырту арқылы топырақты қопсытуға негізделген. Бұл ... ... ... құрылысы сақталады. Тұрақтылығы мен құнарлыгы
бұзылмайды, Әдістің технологиялық ... ... көп ... ... ... ... ... барлық агротехникалық шаралардың
кезегі мен мерзімдерін қатаң сақтау қажет.
Есептеу ... ... ... ... қатты заттардан
болатын экологиялық шығынды келесі ... ... = g * Зт* ... g – жер ресурстарының құндылығын көрсететін коэффициент (ОҚО
үшін 3 ...... ... 1 ... ... ... 770 тенге (2008ж.)
Мт - топыраққа тасталынатын қалдықтардың массасы
Егерде ... ... ... кезінде қоршаған ортаға
тасталынатын қатты заттардың массасы 1 тоннаны (бір ... ... онда ... ... ... тең ... = 3 * 770 * 1 = 2310 ... шаруашылығынан қоршаған ортаға тигізілетін зияндылық аз ... ... ... ... ең ... ... ... мен көлемін айтарлықтай деңгейде көтеруі тиіс. Бұл
тұрғыда бастапқы материалды алуда қолданылатын ... ... ... ол үшін ... орта құрамы әрбір өсімдік үшін ең оңтайлы
жағдайда болуы тиіс.
Биотехнологиялық тәсілдерді қолдана отырып ... ... ... қолданылатын қоректік орта компоненттері болатын отандық
табиғи негізде алынған ... ... ... ... ... ... жасауға болады:
Қоректік орта құрамдарының бірдей болуына қарамастан жаңа ... ... ... каллустары өнім жиналғаннан соң 1-2 айдан ... ... ... ... ... ... 3 ... ерте
басталды. Яғни каллустарының морфогенезге бағытталу кезеңі ұзақтығы асқабақ
тұқымының пісіп-жетілу кезеңіне байланысты ауытқып отырады.
Асқабақ ... ... ... ... және ... ... ... Тұқымның пісіп жетілу мерзіміне қарай жапырақ
бастамасының пайда болуы жаңа ... ... ... ... 12 ... өнім ... соң 3-4 айдан кейін ... ... ... ... ... соң 11- ... ал өнім жиналғаннан соң 1-2
айдан кейін алынған тұқымда ... ... ... пісіп-жетілуіне және биологиялық активті заттарға
байланысты пробиркалық ... ... ... өнім ... соң 1-2 ... кейін алынған тұқымның
биологиялық потенциалы жаңа ... ... ... тұқыммен өнім
жиналғаннан соң 3-4 айдан ... ... ... ... ... ... ... Орташа өсімдік салмағы өнім жиналғаннан соң 1-2 ... ... ... 526,83 мг ... ол басқа зерттеу сорттарымен
салыстырғанда тиісінше 152,13 және 52,56 мг ... ... ... ... ... Г.С. ... ... пәнінен
курстық жұмысын орындауға арналған әдістемелік нұсқау Шымкент ... ... ... ... 2007ж 246-258 ... «Жеміс-көкөніс шаруашылығы» Алматы,2011ж 519-
529бет
4.Қ.К.Әрінов, Н.И., Можаев Н.А. Шестакова.,М.Ә. Ысқақов, Н.А.Серикбаев
«Өсімдік шаруашылығы ... (оқу ... ... 280 бет
5.Сейітов И., СаудабаевТ., Әбдірашев Ш. Агрономия негіздері.-А. ... К.Ш., ... Т.С., ... И.С. ... ... өндіру технологиясы» Оқулық.*Алматы: Кайнар, 1994,-352б.
7.Жаңабаев К.Ш. және баскалар. Қазақстанда жиі кездесетін арамшөптер
және олармен күрес.- ... ... ... ...... Қ.Б. ... ... сортын
өндіріске ... ... ... ... 2011ж
99 бет:
9. Қазақ тіліне аударған – Орналиева Қ.Б. «Қауынның «Береке» сортын
өндіріске ... ... ... ... ... Ахметова Ф. С. «Бақша шаруашылығы» Алматы 2001ж
11.Қ.К.Әрінов,Қ.М.Мұсынов,А.Қ.Апушев,Н.А.Серекпаев ... ... ... ... 581-595 ... ... Р.С. ... овощей в Казахстане должно быть
конкуртноспособным. Ж. Картофель и Овощи №2, 2005, ... В.П., ... М.И. ... М.: ... 1978.
17. 14. Potato diseases: Diseases, Pest and Defects. Edited by ... der ... 65.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәнді дақылдарды өңдеу5 бет
Алматы облысы Талғар ауданың табиғи климаттық жағдайы, қияр дақылын өсіру технологиясы13 бет
Арпа дақылын өсіру21 бет
Бақша дақылдарын ашық танапта өсіріп өңдіруде қолданылатын машиналар32 бет
Күріш дақылын өсіріп-өндіру технологиясы. Ауыл шаруашылық дақылдарын интенсивті технология негізінде өндірудегі, зиянды организмдерден қорғау жүйесі31 бет
Күріш дақылын өсіру технологиясының негізгі бағыттары және тарихи қалыптасуы13 бет
Мақсары дақылын өсіру және өңдеу технологиясы22 бет
Мақта дақылының өсіру технологиясы9 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы жағдайында тәтті бұрыш дақылын өсіру47 бет
Қарағанды облысының табиғаты , геологиясы және климаты. Картоп дақылы, оларды өсіру технологиясы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь