Жүгеріні өсіру технологиясы

Кіріспе
Әдебиетке шолу
1. Жүгерінің биологиялық ерекшеліктері
1. 1 Дақылдың ботаникалық сипаттамасы
1.2. Жүгерінің биологиясы
2. Шаруашылықтың топырақ, ауа.райы жағдайлары
3. Нақты топырақ.климаттық жағдайында өнімді бағдарлау
3.1. ФБР кірісі бойынша бағдарламаланған өнімді анықтау
3.2. Жүгерінің жоспарланған өнімін алу үшін тыңайтқыш мөлшерін анықтау
4. Нақты топырақ.климаттық жағдайында жүгері өсіру технологиясы
4.1. Жүгерінің ауыспалы егістегі орны
4.2. Тыңайтқыштар қолдану жүйелері
4.3. Топырақ өңдеу жүйесі
4.4. Тұқымды себуге әзірлеу
4.5. Тұқымды себу мерзімі, мөлшері және әдістері
4.6. Егістікті күту және баптау
4.7. Өнімді жинау
4.8. Дақылды өсірудің технологиялық кескіні
5 Қоршаған ортаны қорғау және техника қауіпсіздігі
Қорытынды
Пайдаланған әдебиет тізімі
Елімізде, оның ішінде Қазақстанда азық-түлік программасын орындауда жүгерінің адамға да, малға да азықтық қасиеті орынды бағаланып отыр. Сондай-ақ өнеркәсіпте бағалы шикізат есебінде әр түрлі мақсаттарға пайдаланылуы біздің республикамызда жүгеріні кең көлемде өсіру қажеттігі мен мүмкіншіліктерін айқындады.
Республикамызда тың және тыңайған жерлердің игерілуі қуатты егіншілігі мен мал шаруашылығы дамыған ірі шаруашылықтар құруға негіз болды. Ауыл шаруашылығының интенсивті дамуы мал шаруашылығы үшін қажетті құнарлы да мол мал азығын дайындауды қажет етті. Осындай бірден-бір дақыл жүгері болып табылады.
Қазіргі уақытта жыл сайын республиканың барлық аймақтарында ол - сүрлем үшін 2,8 миллион гектарға, оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарында - дәндік жүгері есебінде 140 мың гектарға өсіріліп келеді.
Оңтүстікте дәндік, сүрлемдік жүгеріден тұрақты мол өнім алынып жүр. Ал, солтүстік аудандарда жылы кезең қысқа болатындықтан, жүгерінің бапталу, өсу мерзімі 95-100 күннен аспайды. Сондықтан, мұнда жүгерінің ерте пісетін бұдаң және сортты тұқымдары сүрлем үшін егіледі.
Ол гектарына 150—300 центнерге дейін сүрлемдік көк балауса береді. Солтүстік аудандардағы азықтық сапасы жөнінен жоғары мұндай өнімді басқа дақылдардың бір де біреуі бере алмайды.
Елімізде пайдаланылатын егістік жерлердің көлемі жылдан жылға тұрақталып келеді. Осыған байланысты астық дақылдарының өнімін молайту, оның сапасын жақсартудың басты шарты - әр түрлі тыңайтқыштарды тиімді қолдану болып табылады.
Оңтүстік Қазақстан өңірінде жүгері негізінен суармалы жерлерде өсіріледі. Өнімділігі жағынан барлық далалық алқаптарда егілетін дақылдардан дәнге өсірген жағдайда да, көк балауса өсіру мақсатында да ең жоғары сапалы мал азықтық өлшем бірлігінің жиынтығын алуға болады. Ғылыми негізделген өсіру технологиясын өз дәрежесінде уақытылы, сапалы жүргізген жағдайда дәндік жүгеріден 100-120 ц/га, ал сүрлемдік жүгеріден 800-1000 ц/га көк балауса жинауға болатынын тәжірибе арқауы және озық өндірістік технологияның үлгісі дәлелдеп отыр.
Кез келген дақылдан мол өнім қалыптастыру үшін міндетті түрде нақты топырақ климаттық жағдайларға бейімделген ауыспалы егістік ерекшеліктері ескерілуі тиіс. Сонымен қатар өсімдіктің биологиялық ерекшеліктерін ескере отырып жасалынған өсіру технологиясын жасап оны міндетті түрде уақтылы қолдану барысында ғана жоғары сапалы мол өнім алуға септігін тигізеді. Мұндағы басты назарда үстайтын негізгі жағдайлар өсіру технологиясының элементтерін толық негізде ұстап отыру болып табылады. Яғни, дақылдың ауыспалы егістегі орны, тыңайтқыштар қолдану жүйелері, топырақ өңдеу жүйесі, тұқымды себуге әзірлеу, тұқымды себу мерзімі, мөлшері және әдістері,
1. Дояренко А.Г. Факторы жизни растений.-М.: колос, 1996г.
2. Афендулов К.П., Лантухова Л.И., Удобрения под планнируемый урожай. М.: « Колос», 1987.
3. Можаев Н.И., Ысқақов М.Ә., Солтүстік Қазақстандағы жем-шөп дақылдарының агротехникасы. Алматы, «Қайнар», 1981.
4. Аллен Х.П. Прямой посев и минимальная обработка почвы . Пер. с английского М. Пушкарева . М.: Агропромиздат . 1985.
5. Тұрарбеков А.Т., Иванников А.В. Солтүстік Қазақстан егіншілігі.- Алматы, Қайнар, 1990.
6. Бараев А.И ., Сүлейменов М.К. т.б. Топырақты қорғау егіншілік жүйесі. –Алматы, 1985.
7. Можаев Н ., Әрінов Қ.К. т.б. Өсімдік шаруашылығы.- Ақмола, 1996.
8. Ж. Земледелие . Агропромиздат . 1998-2006гг.
9. Степанов Н.С., Костецкий И.И. Практикум по основам агрономии.- М.: Колос, 1981-240 с, ил.
10. Оңтүстік Қазақстан облыстары бойынша ауыл шауашылығын жүргізуге арналған ұсыныс. Алматы. «Қайнар», 2005.
11. Елешсв Р., Бекмағанбетов Л Научные основы и рекомендации по иримснению удобрений в Казахстане, 1982.
12. Елешев Р., Елюбаев С. Система примепения удобрений,1994.
13. Рахымбеков., Макаров В.М. Қазақстанның Оңтүстігіндегі суармалы егіс жағдайында қонақ жүгері өсіру.- Алматы 1996.
14. Сейтов I., Өрісбаев Қ. Суармалы егіншілік өнімін арттыру.- Алматы, 1984.
15. Жанабаев К.Ш., Саудабаев Т. т.б. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы.-Алматы, 1994.
        
        Бекенова Зубаира Рахымқызы
«ОҚО, Сайрам ауданы, Көмешбұлақ ауылы жағдайында дәндік жүгері
дақылынан жоғарғы өнім алудың технологиясын жасау»
Аннотация
Ұсынылып отырған курстық жұмыстың тақырыбы ... ... ... ауданы Көмешбұлақ ауылы жағдайында дәндік жүгері дақылынан жоғары
өнім ... ... ... Аймақтың табиғи-климаттық жағдайларын
негізге ала отырып, жүгеріні өсіріп-баптауда, өндіруде экономикалық жағынан
тиімді жақтарды ұсыну.
Курстық жұмыс аналитикалық ... ... ... ауа-райы
жағдайларын сипаттау бөлімі, нақты топырақ-климаттық жағдайында өнімді
бағдарлау бөлімі, нақты ... ... ... ... ... ортаны қорғау немесе техника қауіпсіздігі бөлімі
және қорытындыдан тұрады.
Бірінші ... ... ... ... мен биологиялық
ерекшеліктері, сорттары, климат жағдайы, агротехникасы ... ... ... сипаттау бөлімінде ауа-райы жағдайлары мен
топырақтың сипаттамасы келтірілген.
Нақты топырақ-климаттық жағдайында дақылдың ерекшеліктерін ескере отырып
өнімді бағдарлау барысында дақылдан ... өнім ... мен оған ... ... ... бөлімде шаруашылықта жүгері дақылын өсіру ... ... ... ... ... ... дақылын өсіретін шаруашылықтың топырақ климаттық жағдайларын
ескере ... ... ... жасалды, мұнда ауыспалы егістік жүйесі,
алғы ... ... ... ... ... ... жүйесі, дақылдардың
аймақтық жүйесі, тыңайтқыштар жүйесі, ... ... ... ... ... ... ... себу жұмыстары, топырақтың
ылғал режимін реттеу жұмыстары және тағы басқалар ескерілді.
Жұмыста ___ ... , ___ ... ... ... ... ___ .
Түйін сөздер: Астық дақылдары, дәндік жүгері, өсіру технологиясы,
шаруашылық, топырақ-климаттық жағдайы, ... ... ... ... өңдеу жүйесі.
Нормативтік сілтемелер
Осы курстық жұмыста қазіргі ауыл ... ... ... ... және ... ... сілтеме жасалған:
1.Мемлекетаралық стандарт ГОСТ 7.32-2001. Ғылыми-зерттеу жұмыстары
туралы ... ... ГОСТ ... ... ... және ... жазба. Құжатты библиографиялық талдау. Құжат дайындаудың
жалпы талаптары және ережелері;
3.Мемлекеттік ресми стандарт 16265-70-1978 "Ауыл шаруашылығы саласындағы
терминдер және ... ...... ... ... және ... шикізаттарынан көпшілік тұтынатын өнеркәсіп тауарларын шығаруға
бағытталған ... егіс – екпе ... мен ... ... негізде егіс
танаптарындағы белгілі уақыт аралығында алмасып отыруы.
Егістіктің ... ...... екпе ... топырақ
ылғалына талабын қамтамасыз ету.
Жалпы өнім – белгілі бір уақыт аралығында өндірілген өнім ...... ... және топырақтың жоғарғы қабатындағы
қара қоңыр түсті органикалық ...... ... тыс ... мен аңызақ желдің
салдарынан туындайтын жайсыз құбылыс.
Өнімді ылғал қоры – өнімге ... ... бар ... ... ... ... – себілген тұқымнан белгілі бір уақытта жер бетіне өсіп шыққан
өсімдік көгі.
Сыдыра жырту – ... ... ... ... ... орта – тірі ... әсер ететін қоршаған орта факторларының
жиынтығы.
Тыңайтқыштың әсерлі заты – тыңайтқыш құрамындағы өсімдік ... ... ...... бір мақсатта пайдалану үшін мәдени егісте өсірілетін
өсімдік түрі.
Сорт – ... бір ... ... ... және өндірістік жағдайларда
өсіру үшін өнім мөлшері мен сапасын ... ... ... ... және ... жүйелі көбейтілген, шығу тегі бойынша туыстас және
морфологиялық белгілері мен шаруашылық-биологиялық қасиеттері бойынша ұқсас
өсімдіктерінің тобы.
Технология – нақты топырақ-климат ... ... ... және ... алу ... ... ғылыми-зерттеу нәтижесінде әзірленген белгілі
бір дақылды өсіру тәсілдерінің жиынтығы.
Белгілеулер мен қысқартулар
ҚР - ... ... - ... ... ... - Ауыл шаруашылығы ғылыми – зерттеу институты
ҒЗИ ... ... ... ... ... - ... ... - төменгі ылғал ... ... ... - тағы ... -1 ... жерден центнер есебімен алынған өнім мөлшері
см - ... - ... ... ... -1куб сантиметрдегі грамм есебі
кг/га -1 ... ... ... ... сол ... - температура
л/га - ... |бет ... | ... шолу | ... Жүгерінің биологиялық ерекшеліктері | ... 1 ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... ... топырақ-климаттық жағдайында өнімді бағдарлау | ... ФБР ... ... ... өнімді анықтау | ... ... ... ... алу үшін ... ... | ... | ... ... ... ... ... ... технологиясы | |
|4.1. Жүгерінің ауыспалы егістегі орны | ... ... ... ... | ... ... ... жүйесі | ... ... ... ... | ... ... себу ... мөлшері және әдістері | ... ... күту және ... | ... ... жинау | ... ... ... ... ... | ... ортаны қорғау және техника қауіпсіздігі | ... | ... ... ... | ... оның ішінде Қазақстанда азық-түлік программасын орындауда
жүгерінің адамға да, ... да ... ... ... ... отыр. Сондай-
ақ өнеркәсіпте бағалы шикізат есебінде әр түрлі мақсаттарға ... ... ... кең ... ... ... ... айқындады.
Республикамызда тың және тыңайған жерлердің игерілуі қуатты егіншілігі
мен мал шаруашылығы дамыған ірі шаруашылықтар құруға ... ... ... ... ... мал ... үшін қажетті құнарлы да мол
мал азығын дайындауды қажет етті. ... ... ... ... ... ... жыл ... республиканың барлық аймақтарында ол - сүрлем
үшін 2,8 миллион гектарға, оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарында ... ... ... 140 мың ... ... ... ... сүрлемдік жүгеріден тұрақты мол өнім алынып жүр. Ал,
солтүстік аудандарда жылы кезең қысқа болатындықтан, жүгерінің бапталу, ... 95-100 ... ... ... ... ... ерте ... және сортты тұқымдары сүрлем үшін егіледі.
Ол гектарына 150—300 центнерге дейін сүрлемдік көк ... ... ... ... ... жөнінен жоғары мұндай өнімді ... бір де ... бере ... ... егістік жерлердің көлемі жылдан жылға тұрақталып
келеді. Осыған байланысты астық дақылдарының өнімін молайту, оның ... ... ... - әр ... тыңайтқыштарды тиімді қолдану болып
табылады.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... барлық далалық алқаптарда егілетін
дақылдардан дәнге өсірген жағдайда да, көк ... ... ... да ... ... мал азықтық өлшем бірлігінің жиынтығын алуға болады. Ғылыми
негізделген өсіру технологиясын өз дәрежесінде ... ... ... ... ... 100-120 ц/га, ал ... жүгеріден 800-1000
ц/га көк балауса жинауға болатынын тәжірибе арқауы және озық өндірістік
технологияның үлгісі ... ... ... ... мол өнім ... үшін ... ... нақты
топырақ климаттық жағдайларға бейімделген ауыспалы ... ... ... Сонымен қатар өсімдіктің биологиялық ерекшеліктерін ескере
отырып жасалынған өсіру технологиясын жасап оны міндетті түрде ... ... ғана ... ... мол өнім ... ... ... басты назарда үстайтын негізгі жағдайлар ... ... ... ... ... ... болып табылады. Яғни, дақылдың
ауыспалы ... ... ... қолдану жүйелері, топырақ өңдеу
жүйесі, тұқымды себуге әзірлеу, тұқымды себу ... ... ... ... күту және баптау және өнімді жинау ерекшеліктері нақты
топырақ – климаттық жағдайларға бейім болуы шарт.
Курстық ... ...... ... ... ... ... ауылы жағдайында дәндік жүгері дақылынан жоғарғы өнім алудың
технолгиясын ... ... ... үшін мынандай міндеттер шешілді;
- Жүгері өсімдігінің биологиялық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... жағдайларына сараптама
жасау;
- Нақты топырақ-климаттық жағдайында дақылдың ерекшеліктерін ескере
отырып ... ... ... ... ... ... бойынша дәндік жүгері
өсіру технологиясын жасау
Практикалық бағалылығы. Жүгері дақылын өсіретін шаруашылықтың топырақ
климаттық жағдайларын ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, алғы дақыл түрі, ауыспалы егістіктегі топырақ
өңдеу жүйесі, ... ... ... ... ... аурулардан және зиянкестерден қорғау жүйесі, дақыл тұқымдарын
себу жұмыстары, топырақтың ылғал режимін ... ... және ... ... құрылымы мен көлемі. Курстық жұмыс төрт бөлімнен тұрады:
әдебиетке шолу ... ... ... ... ... және ... бөлімі. Жұмыста ___ кесте , ___ сурет бар.
Жұмысқа қолданылған әдебиеттер тізімі ___ .
1. Аналитикалық шолу
1. Жүгерінің шығу тегі, ... ... ... Отаны — Америка. Оның Мексика және Гватемала тропикалық-
субтропикалық аймақтары. ... ... ... ... ... ... әкелінді. Алғашында сирек кездесетін сәнді ... ... соң ... және мал ... ретінде бағаланды. Жоғары
өнімділігі, өсіру технологиясының қарапайымдылығы, оның ... ... жер ... ... ... оның ... мал шаруашылығы дамыған
елдерге тарады. Жүгері бұл ... ... ... ... ... ... ... жүгеріні кез-келген қазба байлықтан алынатын
шикізаттардан артық деп ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде жүгері өзінің қорын кемітпейді.
Қазіргі кезде жүгері егістігінің көлемін ұлғайту — оны ... ... ... туғызды.
Дүние жүзі бойынша шетелге шығарылатын жалпы дәнді дақылдардың ішінде
дәндік жүгерінің үлес салмағы 26 ... ... ... 52, ... — 7, ... 7 процент). Жүгері дәнін шетелге шығарушы негізгі ел — Америка, бұл жерде
оның үлес ... — 52 ... ... ... ... ... дәнінің
шығымдылығы гектарына 45 центнерден келсе, басқа ... ... ... 20,8 ... ... ... жүгерінің әр гектардан
алынатын өнімділік мөлшеріне ешқандай дәнді дақыл теңдесе алмайды.
Америкада мал азығына берілетің ... 73 ...... дәні.
Қазіргі кезде Америка Құрама Штаттары жер ... ... ... процентін береді.
Сүрлем үшін өсірілетін жүгерінің аумағы барлық егіс көлемінің ... тең, оның әр ... ... ... өнім ... ... және оңтүстік шығыс облыстарында егілетін
дәндік, сүрлемдік жүгері егістігінің басым ... ... ... 200— 250 мм ... аймақтарда орналасқан. Әрі мұндай топырақ
қоректік органикалық заттарға кедей. Сондықтан, ... ... ... мен Одақ ... ... — топырақ аймағы анағұрлым өзгеше және қатаң
болуымен ерекшеленеді.
Жер жүзінде дәндік жүгері азық-түлік ... (20— 25%), мал ... және ... ... мақсаттарда (15—20%) өнеркәсіпте шикізат
есебінде пайдаланылады. Жүгеріден өнеркәсіпте 150-ге жуық әр ... ... ... ... ... ... крахмалдар, т. б. алынады. ... ... ... консерві өнеркәсібіне бояулар, әртүрлі
ерітінділер, ацетон, фурфурол, желім, ... ... ... ... ... алынады.
Басқа дақылдарға қарағанда жүгері құрамында белок аз. Қазір оны белогі
көп дақылдармен (соя) араластырып егіп, аса ... ... ... ... ... жағынан алғанда жүгері дәні басқа дәнді дақылдардан ... 1 кг ... ... 1,34 мал ... өлшем болса, ал сұлыда — ... — 2,26, қара ...... ... бар. Жүгері басқа
дақылдарға қарағанда құрамындағы құрғақ заттың бір ... ... суды ... ... қатар жаздың екінші жартысындағы жауынды, топырақ-тың
төменгі қабатындағы ылғалды, қоректі заттарды жақсы пайдаланады.
Жүгері — өте жақсы алғы ... ... ... ... ... және
қар тоқтатуда ықтырмалы өсімдіктер ретіндегі жүгерінің маңызы ... ... ... ... ... секілді оттегі қорын молайтып,
қоршаған ортаның ауасын жақсартады.
Жүгері егістігі алғы дақылдарды онша көп ... ... ... ерекшелігі сол, ол отамалы дақыл ретінде топырақтардың бірнеше
рет өңделуіне ... ... ... ... ... ... шаралар мен суару дер кезінде жүргізілген жағдайда
ауыспалы егісте және бір орынға ... ... жыл ... ... ... ... және бірдей болады.
Жүгері егістігін молайту басқа дақылдарға қарағанда ... ... ... әр гектарынаң 30—35 центнер құрғақ дән және 210 центнер
қосымша сабан алынады. Мұны мал азықтық өлшемге шаққанда 6750 ... ... ... 60—70% ... 9—12% ... 4— 7% май, минералды тұздар
мен витаминдер бар. Сондықтан жүгері дәні ... мал ... және ... өте ... жем ... ... көк ... да қоректік заттарға өте бай, одан малға
жұғымды, жоғары ... ... ... Бұл үшін ең ... ... ... дәні сүттеніп, қамырланған кез. Осы ... ... ... ... ...... ... көп болады. Ғылыми
мекемелердің мәліметтері бойынша 5 кг ... ... 1 ... ... ... де ... көк шөп ... малға беріледі. Бұл уақытта
жүгері балаусасы жақсы жапырақтанып өседі оның құрамындағы протеин ... ... орып ... ... де ... ... құрғақ жапырақтары
мен сабақтары, басқа дақылдар сабағына ... ... ... ... ... жоғары болады.
Жүгері сабағы салмағының бестен бір бөлігі собық өзегіне тиеді, онда
қоректік заттар көп. ... ... ... ... ... ... араластырып малға жем ретінде береді.
Жүгерінің агротехникалық маңызы да ... Оның ... ... ... ... ... және одан кейін
егілетін ... ... ... ... ... ... биік өсіп, қалың
жапырағымен жер бетін ... ... ... жақсартады.
Жүгерінің басқа дақылдармен салыстырғанда жақсы алғы дақыл ... ... де ... ... ... ... жүгеріні аңыздық дақылдардан кейін себе беруге болады.
Жүгері егістігінен жылына екі рет өнім ... ... ... мал
азығын дайындау мен егіншіліктегі маңызды агротехникалық шаралардың ... де ... ... ... зор. Қайталап егу кезінде жер
органикалық заттарға байып, осының ... ... ... ... ... арамшөптерге қарсы күресуде басты роль атқа-
рады.
Бұл міндетті орындауда оңтүстіктегі суармалы егіншілігі бар ... өте зор. ... бұл ... ... ауыл ... ... ерте ... Және дәл сол жерде екінші өнім алуға
керекті ... ... ... ... ... жерлерде егілген жүгері
егістігі суарылмайтын жерлердегі егілген жүгері егістігіне қарағанда қоршал-
ған ортаныц ... игі әсер ... ... ... 30 ... күндер санын — 2 есе, ... 10 есе ... ... ... — 15 градусқа дейін төмендетеді.
Аңыздық дақылдарға егілген жүгері егістігі ауыл шаруашылығының жалпы
өнімін көбейтетіні ... Ол ... ... ... ... ... күн
қуатын, жылылықты, жұмыс күшін, техниканы және қаржыны мейлінше тиімді де
толық пайдалануға мүмкіндік береді.
Мұндай ... ... ... үшін осы ... ... ... жатқан табиғи резервтерді іске қосудың маңызы зор. Республикамызда,
әсіресе, оның оңтүстік және оңтүстік-шығысындағы суармалы ... ... ... ... ... жатқан табиғи резервтердің бірі — аңыздық егіс. Осы ... ...... және ... бидай, күздік қара бидай, арпа,
сұлы, бір жылдық шөптер, ... ... — жаз ... ... ... ... алғаннан кейін 70—100 күндей
ауа райы егін үшін ... ... ... Осындай жағдайда, дайын егістік
жерлердегі күннің жылуы да, жауын-шашын да ... ... ... К. А. ... ... бір рет өнім ... ... егіншілікке
жаздың бірінші жартысы ғана пайдаланылады, ал оның егіс үшін өте қолайлы
да, жеткілікті екінші жартысы ... ... ... бұл үшін ... ... ұяттымыз деген пікір айтқан болатын. Ұлы ғалымның осы ойы
өз мәнін жойған жоқ.
1.2. Жүгерінің ботаникалық сипаттамасы
Өсіп-өну және ... ... ... ... ... ... Тамыр жүйесі
шашақты, ұзын, торкөзді, 3 метр терендікке дейін, ал жан-жағына 1 ... ... ... ... ... 60 проценті топырақтың айдалатын
қабатында болады. Жүгері тамыры топырақтың үлкен аумағынан қоректік заттар
мен ылғал ... ... ... жүгері топырақтағы қоректік элементтерді
басқа дәнді дақылдардан гөрі жақсырақ ... ... ... жүгері өсімдігінің төрт түрлі тамыры ... ... ... ... буын тамыр, негізгі тамыр және тіреуіш тамыр. Кейінгі
қосымша тіреуіш топырақтан жер бетіне ... ... ... ... ... ... жүйесі өте тез өседі. Е. Амантаев., Н. ... ... ... шыққаннан кейін 7—8 күнде ... ... ... ... ... ... де алғашқы егілген күндері жүгерінің өніп, өсуі өте баяу болады.
Бірақ, өсуіне қолайлы жағдайларда әсіресе, шашақтану кезінде бір ... ... ... ... Ал ... ... есуі тоқтайды.
ІІІашақтану кезінде, он күннен кейінгі гүлдену дәуірінде жүгері ... ... ... 75 процентін жинақтайды.
Жүгерінің тамыр жүйесі көлемінің тәуліктік ұлғаюы 7, 12, 13 ... ... ... ... ... Өсіп-өну сатыларындағы
жүгерінің ең қажетті кезеңдері сабағының қалыптасуына әсер ететін ... ... ... ... ... ... әсер ... 6—7
жапырақтар шығарған кезі болып саналады (Н. М. ... ... 1. ... ... ... ... 5 ... болғанда оның тамыры жан-жаққа 11—13 -сантиметрге
дейін тарамданып өседі. Жүгерінің басқа дәнді дақылдардан ... ... ... болады да, сорт өзгешеліктеріне қарай биіктігі 0,6—6 ... — бір ұялы және қос ... ... ... ... жоғары
жағында шашағында орналасқан, аналық жынысы собығында, жапырақтар қабығымен
қоршалған. Шыққан сабағы жуан, цилиндр тәрізді, қалыңдығы 2—7 см, ... ... саны 13 пен 28 ... болады. Жүгері жер
шарының солтүстік ендігінің 58 градусынан ... ... 40 ... аралықта — ойпаттарда, қыратта да, тіпті тау ... ... ... өзі жүгерінің топырақ - климат жағдайлары әр түрлі жерге
өсуге бейімділігін, өміршеңдігін көрсетеді. ... де, бұл ... ... әр ... өсіп-өну, даму сатыларында оған қоршаған
ортаның әсерін білу жүгерінің биологиясын жетік меңгеруімізге, ... ... ... ... мүмкіндік береді.
1.3. Дақылдың биологиялық ерекшеліктері
Ылғалға талабы. Топырақ құрамында ылғал неғұрлым көп болса, ... ... ... көп жауса, өсімдік солғұрлым ылғалды тиімді
пайдаланады және жедел өседі. Қуаңшылық ... ... аз ... ... бір ... құрғақ затын құрау үшін көп су жұмсайды.
Павлодар облыстық тәжірибе станциясында 1972— 1974 жылдары жүргізілген
бақылаулар ... орта ... ... 1 ... ... ... түзеуге 8,2
миллиметр ылғал жүмсады. Ал танапқа 20 тонна көң шашқанда —6,92 ... әр ... Р20 ... ... 20 ... көң ... ... ылғал жұмсады. Демек, тыңайтқыштарды пайдалану нәтижесінде ылғал
үнемді жұмсалады.
Академик И. В. Якушиннің пікірі бойынша, ... ... ... оның ... су сыйымдылығының 65—75 процентіне тең болса,
өсімдіктің дамуына қолайлы жағдай туады. Егер осы көрсеткішті 30 ... ... ... дақыл ылғал тапшылығын сезініп, өсуін баяулатады.
Өзінің вегетациялық дамуы ... ... ... ... ... өсу ... ... ылғал онша қажет емес.
Өйткені, бұл кезде ол өте баяу жетіледі. Осынау биологиялық ... кеш және орта ... ... жүгері сорттары мен будандары
құрғақшылыққа ... ... ... де бұл ... ... ылғалының аздығы
дақылдың алғашқы дамуына, күш жинауына, қалыптасуына, сайып келгенде, мол
өнім беруіне ... кері әсер етуі ... ... ... ... ... ... көп қажет етеді.
Әсіресе, күлтеленуіне 10 күн қалғанда су өте көп қажет бола бастайды. ... ... ... ... ... 20 күн ішінде өсе түседі. Осы
кезеңде дақылдың органикалық заттарының 70—80 проценті кұрылады. Егер ... ... ... ... жетіспесе өнім азаяды. Кез-келген өсімдік өзінің
даму кезеңдері әр басқа, топырақ ылғалдылығы әртүрлі ... ... ... ... ... Сондықтан, дәндік жүгеріге әртүрлі
тыңайтқыштарды қолданғанда олардың мерзімін, тәсілдерін білудің маңызы зор.
Тыңайтқыштардың ... ... ... мен ... ... тек қана
топырақ құнарлығы, тыңайтқыштардың мөлшері, мерзімі, егу тәсілдері ғана
емес, суару ... де ... ... М. ... Э. Н. Гарме, С. Ерімбетовтың (1966) зерттеу жұмыстарының
қорытындылары минералдық тыңайтқыштар тиімділігі әр түрлі ... ... ... көрсетті
Агротехникалық шараларға сай қажетті мөлшерінде қолданылған тыңайтқыштар
мен суару жүйесі жүгері егістігінің жақсы өсуіне едәуір әсер ... Ең ...... дән ... ... байқалды. Ал, піскен кезде шамалы
азайды. Сондықтан, кең көлемде егілген ... ... ... ... қолданып, суару жүйесін дұрыс жүргізгенде ғана олар-дың
өнімін жоғарылатуға болады.
Республикада жүргізілген екі жылдық ... ... ... ... ... ... әр ... орта есеппен 15,4
центнер өнім алынды. Ал суарылмаған алқапты тыңайту ... әр ... ... өнім ... ... ... 4,9 центнерге
артты. Өсімдіктердің суару жүйесін жақсарту жалпы ... ... ... мол өнім ... ... ... ... суарылмаған әрі тыңайтылмаған алқабының әр гектарынан
алынған өнім 15,4 ц, үш рет ... өнім 56,6 ц және жеті ... ... өнім 70,7 ... ... Жүгері егістігін суаруды
жақсартып, минералды тыңайтқыштар қолданғанда, әр гектардан ... ... ... ... Яғни тыңайтылмаған және суарылмаған варианттар-
дағыдан өнім 15,4 центнер артық алынды. ... өзі ... ... ... ... жүгері өнімін молайтатындығын тағы да айқын
көрсетті.
Сонымен, су ... ... ... ... ... ... және басқа да органдарға қоректік және пластикалық заттар
тасымалдайды. ... өзі ... ... синтезделу процесі тез
жүруіне жағдайлар жасайды.
Топыраққа талабы ерешелігі. Жүгері егістігінен алынатын жоғары өнімдер
топырақтың ... және ... ... ... ... және ... заттарға бай болуына байланысты. Қышқылды ортасы
5,5—7 аралығында болса жақсы өнім алынады. Егер ... ... ... ... ... топырақтарда жүгері өспейді. Жүгері дәні топыраққа
түскеннен бастап, оттегін көп керек ... ... өнім алу үшін ... 18—20 ... оттегі болуға тиісті, егер ол 10 процентке түсіп
кетсе жүгерінің тамыры ... ... 5 ... ... ... ... ... 1,1—1,3 г/см аспау керек. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ... ... қажет етуі. Ауыл шаруашылығының көптеген басқа дақылдарына
қарағанда жүгері ... ... ... ... ... ауа
температурасының күрт төмендеуі жүгеріге өте ... ... өнуі үшін ... ... 8—10 градус ... ... ... ... ... ... ... 6 градусты, тіпті
одан да төмен температураны көрсеткеннің өзінде өне ... ... ... ... ... ... баяу әрі ... өнеді.
Соның салдарынан өсімдік ауруға шалдығады немесе топырақты жарып шыға
алмай, өледі. Демек, ... өніп ... үшін ... температурасы
тұқымның өнуіне қажетті жылылықтан 2—3 градус жоғары болуға тиіс.
Жүгері өсірілетін аудандардың пайдалы ... ... ... ... ... ... орта жағдайларыны қоятын талаптары
|Реттік |Көрсеткіштер немесе ортаға қоятын талаптар ... ... | | |
|1 ... ... ... ... ... |Топырақ ерітіндісінің көрсеткіші (РН)ең ... ... |
| ... және ... ... | |
|2 ... талабы ... ... ... ... ... ... |Қысқа |
|3 ... ... ... ... ... ... ... өнуі | |
| |ең ... ... |3-5 |
| |ең ... ... |8-10 ... |Дақылдың даму сатыларындағы қауіпті ең |5-6 |
| ... ... | |
| ... ... пайда болуы |4-5 |
| ... ... ... кезеңі |14-16 ... ... даму ... ең ... ... |18-25 |
| ... ... пайда болуы |12-14 |
| ... ... ... кезеңі |20-25 |
| ... ... даму ... |18-25 ... ... ... кезеңіндегі қажетті әсерлі жылулық|1700-3120°С |
| |қосындысы | |
|4 ... ... ... ... ... |Топырақтың ең қолайлы ылғалдылығы (толық су |65-75 |
| ... % ... | ... |Ылғалдылықты қажетсінетін ең маңызды даму сатысы |жапырақтану |
| | ... ... | ... |
|4.3 |Су пайдалану коэффициенті (диапозон) |230-370 |
|5 ... ... ... ... ... ... |1 ц негізгі өнім қалыптастыру үшін қажетті |5,85 |
| ... |2,65 |
| ... |0,60 |
| ... |2,2 ... өсу ... ... қажетті ең төменгі температура
10—12, қолайлы температура — 16—20, ал репродуктивті органдарының пайда
болуы мен гүлденуі ... ... ... ... болып саналады.
Сондай-ақ тәуліктік орта температура 15 градустан төмен немесе 25 градустан
жоғары болса, жүгерінің өсіп-жетілуі баяулайды, ал 45—47 ... ... ... ... Н. ... (1975) зерттеулерінің қорытындылары бойынша ... ... ... ... жоғары болса, жүгері көктегеннен
бастап шашақтанғанға дейінгі даму ... да ... ... ... ... ... шақта жүгері температураға өте сезімтал
келеді. Егер бұл ... күн ... ... ... ... ... ... ойдағыдай өтпейді. Шашақтардағы аталық,
собықтардағы аналық ұрықтардың тозаңдануы арасында алшақтық туады, ... ... ... ... ғана ... ... да ... елеулі әсер
етеді. Температура төмендеген сайын өсімдіктің дамуы баяулап, фосфор мен
азот тұздарын қабылдау ... ... ... күзгі суықты тез сезінеді —3 градус суықтық кезінде ол барлық
даму процесін тоқтатып, ... ... ... Сөйтіп, өзінің сүрлемдік
сапасын төмендетеді.
Жарықты қажет етуі. Жүгері жылу мен ... ... ... ... ... өз ... ... жарық пен, оның қуатын қаншалықты
көлемде ... ... пен ... ... сәуле жүгері дамуына
игі әсер ететіні анықталды. Ал кешкіліктегі көгілдір түсті жарық жүгерінің
оңтүстікке ... ... ... ... ... Ал
Славгородская 270, Воронежская 76 және басқа да ... ... ... ... аз, ... күн онша әсер ... Жарықтың аз
түсуі себепті, жүгерінің өсіп-өнуі мен ... ... ... аудандарға қарағанда солтүстікте ұзақтау болады.
Академик Н. Н. Кулешов және басқалары солтүстік аудандармен ... ... ... ... ... жүгерінің өсіп-өнуі мен
шашақтануы арасындағы мерзімге елеулі әсер ... ... ... ... мерзімде көбінесе температуралық жағдай ғана әсер ететіні анықталды.
Нағыз жарық керек уақыт күндізгі 12—14 сағат аралығы ... ... ...... өсу ... ... ... — пісу мерзімі
қысқарады. Жүгері күнді жақсы көргендіктен егіс ... ... ... әр түп ... ... мол ... үшін егу тәсілінің ең
ыңғайлысын қолдану қажет. Бірдей жиілікпен ... ... ... ... ... ... молырақ қамтамасыз етіледі. Днепровский
56 буданы жиілігі әр тектарға 20 мыңнан 5 жыл егіліп ... Ол ... ... 80 ... ... ... 5 күн ... ша-шақтанады.
Дақыл жиі егілген плантациялардың ... даму ... баяу ... ... ... ... ... өзінің өсіп-өну сатыларында
жоғарыда біз атап өткен факторлардың ықпалында болған. ... ... да ... ... ... тіршілігіне қажетті осы факторларды
реттеу үшін атмосфералық, топырақ ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуін арттыру, биологиялық ... ... ... ... ... асыруға тура келеді. Сонда
ғана жүгері егістігінен сапалы өнім алуға болады.
1.4. Өсімдіктің әртүрлі ... ... ... ... өніп-өсуі кезінде жинақтаған органикалық заттары,
қоректік заттарды пайдалануы, өсімдіктердің өніп-есуі кезіндегі ... ... әр ... ... ерекшеліктерге ие болады. Өсімдіктерді құрап
тұрған организмдер жапырақ, сабақ, ... да ... ... ... ... алмасуы, өсіп-өнуі және дамуы әр, түрлі өтеді.
Жер бетіндегі ... да тірі ... ... ... де ... ... — қоршаған ортамен зат алмасуы жүріп жатады. Демек,
өсімдіктер өзіне қажетті ... ... ... ... ... заттардың құрамын толықтыра түседі. Сонымен бірге денеге ... ... ... күрделі заттар өте қарапайым заттарға ауысады. Зат
алмасу өсімдік үшін де, қоршаған орта үшін де ... ... ... ... қалыпты тіршілік етуі үшін қоршаған ... ... мол ... қажет, сондай-ақ өсімдіктер тіршілік әрекетінің өнімдерін
бөліп шығару ... ... ... айтарлықтай ықпал жасайды. Айталық,
өсімдіктердің жер бетіндегі бөлігінің ... ... ... құнарлылығы арта түседі, немесе, өсімдіктер өте көп өскенде
тамыры арқылы өз бойына топырақ құрамындағы әр ... ... ... ... оны ... ... қоршаған орта мен өсімдіктер ... ... ... ... сөз. Мысалы, өсімдіктің тамыры топыраққа
тереңірек бойлаған ... оған жік ... ... ... ... ... топырақ түйіршіктерін нығыздап, өзара байланыстырады.
Ғылыми зерттеулер жүгері өсімдігіне әр түрлі мерзімде ... ... ... ... ... отыр. Жерді жыртар
алдында, жүгерінің 3—4 және 7—8 ... ... ... ... ... жүгерінің массасы айтарлықтай өскен, ал 11—12 жапырақ
фазасында берілген ... ... ... 45,9 грамға дейін
төмендеген, яғни, екі есе кеміген. Осы зерттеулерден ... ... ... ... ... 11—12 ... ... кезеңіне қарағанда жас
кезіндегі өніп-өсу сатысында тыңайтқыштардың әсеріне жақсы бейімделеді.
Сөйтіп, жүгері өсімдігі мен ... ... ... ... ... ... жүгері егістігін жас кезінде тыңайтуға әбден болады.
Жүгерінің биологиялық табиғатының өзі ... көп ... ... оны ... ... ... жасаған кезде бағалы дақылдың
осы ерекшелігін ескерген абзал. ... ... ... жер ... ... ... барлығын бірдей шеше ... су онда ... ... ...... ... пайдалануына, органикалык заттардың түзілуі мен
ыдырауына ... ... ... ... ... ... ... ерітіндіде жүреді. Суда еріген заттар ... ... тірі ... ... синтезіне, ыдырауына әсерін
тигізеді. Мұның өзі суды реакциялар жүретін орта ғана ... аса ... ... бірі ... ... ... ... Жүгері егістігінің бөтен ... бір ... ... ... ... массасының түзілуіне суды аз ... суды ... ... ... ... ... ... егістігінің транспирациялық коэффициенті 280-350
болса, жаздық бидайдікі -400-450, арпанікі -280-400, сұлынікі ... ... Ал, ... ... тары егістігінің транспирациялық
коэффициенті жүгеріден 10 ... ... ... ... ... ... ... кезінде көктемгі, жазғы
және ... ... ... көп ... ... ... ... молаюына байланысты суды жалпы көп жұмсайды. ... ... ... жүгері тәулігіне 2—4 литр суды өз ... ... ... жиілігіне (40 мың 1 гектар) қарай 80—100 т су
жұмсайды.
Л. В. Зиневичтің зерттеу жұмыстарының қорытындылары бойынша 1 ц ... ... 6— 9,2 мм ... ... 60—90 ... су жұмсалады. Біздің
республикамызда ауыл шаруашылығы дақылдарын ... ... ... ... дер ... жүргізу, дақылдардың
құрамындағы сулардың булануын 30—50 процентке ... ... ... ... ... ... ... егістіктерге қарағанда
топырағының әртүрлі, өңдеу жүйелерінің жеңіл болуына байланысты суды ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелерге сүйене келіп Қазақстан ғалымы И. Д.
Малаев жүгері егістігінің суару нормасын ... Ол ... ... —1500—2500 текше метр, 600—900 метр ... ... ... су беру ... ... ... ... тұқымы бөрте бастаған кезден толық пісіп болғанға дейін ылғалды
қажет етеді. Шашақтану дәуірі аяқталысымен оның ... ... ... ... оның жапырақтары бірте-бірте тола бастайды. Әбден пісіп
толғаннан кейін жүгері ылғал қабылдауды мүлдем тоқтатады.
Құрғақ ... ... өнуі үшін өз ... ... ... ... Ауа райы ... жағдайда жүгері тұқымының өсіп шығуы ... 10 ... ... 15 ... ... ... Егер ылғал бұдан аз болса, өсімдіктің дамуы баяулайды.
2. Шаруашылықтың топырақ, ауа-райы жағдайлары
Оңтүстік Қазақстан облысы, ... ... ... ... ... Тянь-Шань тау жүйесінің эфемероидты, қысқа шөпті, жартылай саваналы
тау маңында, теңіз деңгейінен 450-500 м ... ... жер ... ... ... ... маңындағы адырлы бұйратты
жазық болып келеді. ... ... ... ... ... ... м аралығында ауытқиды.
Жалпы климат өте көп өзгергіштігімен, көп мөлшердегі жылуымен, мол
жарығымен, ... ... ... ... ерте ... көп ... ... Жылдық жауын шашын мөлшері ... тән ... – бұл ... ... ... ... 80-90 пайызы
күзгі- қысқы көктемгі мезгілдерде (қыркүйек-мамыр) түсуі.
Жылы кезеңдерде жауын-шашын біркелкі ... жаз ... ... ... және ... ... жылдамдығы 4-5 м/с болатын ыстық
желмен, аз ... ... жаз ... және ... ... ... температурасы 260С. Ауаның ең
жоғары температурасы шілде айында 42 0С-қа жетеді. Қыс – ... аз ... ... орташа температурасы -2,60С, ал ең ... - 300С. ... ... ... ... дейін 72 0С.
Тұрақты қар жамылғысының ерте түсетін ... ... ... соңғы
онкүндігі, ал еруінің соңғы күндері 30 наурыз. Қар қалыңдығының ең жоғары
биіктігі 28см. Қыс мерзіміндегі ... қар ... 56 ... ... ... бойынша орташа есеппен қарағанда жыл бойына шамамен
тәуліктік температура 11,9 0С құрайды. Аязсыз ... ... ... 205
тәулік. Соңғы суықтар сәуір айының ... ... және ... ... ... басталады. 100С- ден жоғары температура 4100-44000С-ді
құрайды. Орташа жылдық салыстырмалы ауа ылғалдылығы ... ... ... ... қар ... ылғал жылдық жауын-шашынның
30-40, көктемгі- 28-36, жазғы – 6-10, күзгі – 20-25 пайызын құрайды.
Шілде, тамыз, ... ... ... жауын- шашынның аз болуы
топырақ ылғалына айтарлықтай әсер етпейді.
Жаз ... ... ... тыс ... мен ... ... ... болуы топырақтың көп құрғауына және оның ылғалының ең төменгі шегіне
жетуіне себепші ... ... да ... көп талап ететін
ауылшаруашылық дақылдарын суармалы танаптарда орналастырған дұрыс.
Шаруашылық танаптарының топырағы – ... ... сұр ... Топырақ
түзуші жыныстары көбіне леес тәрізді саздақ болып ... ... ... ... ... қарашірік қабатында орташа
қалыңдығымен сипатталады (А+В=50-60см оның ... ... Қара ... түсі қуаң ашық ... қабаты А қабатына қарағанда ашықтау. Карбонаттар 25-65 см қабаттан
кейін білінеді, ал 65 ... ... ... гипс ... ... ... ( А1=5-6 см) ... өсімдік
қауымдасты және борпылдақ шымға ұқсас болып келеді. ... ... ... ... ... ... ... алғанда 30см-ге дейін жетеді. Кәдімгі
оңтүстік сұр топырақтың жыртылатын қабатында қарашірік 1,2-1,3% және ... ... %, бұл ... ... қабаты төмендеген сайын
азаятындығын көрсетеді. Карбонат мөлшері ... ... ... сайын
арта түседі. Сіңіру жиынтығы негізінен 10-14 ... 100 г ... ... ... ... мөлшері көп болуымен сипатталады.
Сіңірілген натрий мөлшері шамалы. Сондықтан топырақтың ... ... ... топырақ тұзданбаған.
Кесте 2
Шаруашылық танап топырағының химиялық-физикалық құрамы
|Топырақ |Жалпы құрамы ... ... ... ... | ... |мөлшері, мг/100г |
| | ... |
| | |рН | |
| ... ... ... |СО2, % |
| |% | | |
| | |
| |I |
| |I |II |III |IV |V |VI ... ФБР ... |0,34|0,89|0,86|0,8 | |2,83 ... ... ... ... 8-10 күнде топырақ бетіне шығатынын
және жүгері ... ... ... яғни ... ... ... ... белсенді температура жиынтығы 2800- 3000 0С ескерсек, онда
жүгері өсімдігі мамыр айында-13 күн (белсенді ... ... - ... маусым айында-30 күн (белсенді температура жиынтығы - 696 0С), шілде
айында-31 күн ... ... ... – 809,1 0С), ... ... температура жиынтығы – 809,1 0С) өсіп-дамуы қажет. ... ... ... өсімдігінің жинау мерзімі тамыз айының соңына сәйкес
келеді.
Оңтүстік Қазақстан жағдайында келтірілген ... ... ... ... ... ... ФБР кірісі 2,03 млрд. ... ... ... ... ... ... өнімін
ФБР мөлшеріне байланысты есептеу үшін қажетті ФБР ... ... өнім ... ... ... М.К. ... анықтамалығынан
аламыз.
Кесте 7
Негізгі ауылшаруашылық дақылдарының параметрлері
|Дақылдар |ФБР ... ... ... ... ... |
| ... % |ккал/кг |коэффиценті ... ... |1,75-3 |4500 |400-500 ... ... |1,5-2 ... |350-450 ... ... |1,4-2,5 |4600 |400-500 ... |1,5-3,5 ... |400-500 ... |1,5-3 ... |450-550 ... ... |2-3,5 |4400 |300-400 ... ... |2,2-3,8 |3900 |230-370 ... R Х K = ... х 3,0= 8,49 х 109= 193 ... х Қө 100 х 4400 ... ... ... ... Қазақстан жағдайында сүрлемдік
мақсатқа өсірілетін жүгеріден қолайлы ауа райы жағдайында 193 ц/га ... ... ... ... ... өнімін алу үшін тыңайтқыш мөлшерін анықтау
Қандай дақылдың болмасын жоспарлы өнімін алуға қол ... ... ... төмендегі мағлұматтарды пайдалана отырып, есептеп
шығаруға болады:
1. ... ... ... ... заттар мөлшері.
2. Әр гектар егістіктің жырту қабатындағы айналымда болатын ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті.
4. Тыңайтқыштар ... ... ... ... 1 ц ... ... жұмсалатын қоректік заттар мөлшері
мынадай: – 0,45; Р2О5 – 0,10; К2О – 0,37.
Кесте 8
Жоспарланған өнім алу үшін ... ... ... ... заттар |
| | |N |Р2О5 |К2О |
|1 |1 ц ... ... ... ... ... |0,10 |0,37 |
| ... (кг) | | | |
|2 |Әр ... ... ... алынатын |233 |51,7 |191,1 |
| ... ... ... (кг) | | | |
|3 ... ... қабатындағы қозғалмалы | | | |
| ... ... қоры ... |10 |27 |421 |
|4 ... ... ... өсімдіктермен |35 |30 |15 |
| ... ... | | | |
|5 ... ... ... ... |3,5 |8,1 |63,2 |
| ... ... ... | | | |
|6 |1 т/га ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... ... |4,6 |2,0 |6,0 |
|7 ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... коэффициенті,% |25 |30 |50 |
|8 ... ... ... ... | | | |
| ... ... заттар мөлшері (кг/га) |46 |24 |120 |
|9 ... ... ... ... | | | |
| ... ... мөлшері (кг/га) ... |7,9 ... ... ... ... ... | | | |
| ... өсімдіктермен пайдалану коэффициенті,% |90 |30 |90 ... ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... заттар (кг/га)|203,4|65,3 |8,7 |
|12 |Құрамындағы қоректік заттар мөлшері көрсетілген (%)| | | |
| ... ... ... ... |35 |20 |50 ... |Әр ... ... тукпен тыңайтқыштар (кг/га) |72 |15 |5 ... өнім ... 517,7 ц/га ... ... онда бұл
межеге жету үшін 233кг – азот, 51,7 кг – фосфор, 191,1 – ... ... ... ... ауылшаруашылығы ғылыми өндірістік орталағының Тассай
тірек пунктінің топырағындағы қоректік элементтерді (N – 10кг, Р2О5 –27кг,
К2О ... ) және ... ... ... өсімдіктермен пайдалану
коэффициентін біле отырып нақты сол топырақтан жүгері тек азоттың - 3,5 кг,
фосфордың – 8,1кг, калидің – 63,2 кг ғана ... ... ... 40
т/га көң енгізіледі. Бұл берілетін көңмен бірге 46 кг азот, 24 кг ... кг ... ... ... ... бағдарламаланған өнімді алу үшін
183,5 кг - азот, 19,6 кг- ... 7,9 кг – ... ... қажет. Жүгері
танабына азот селитрасын, қос суперфосфатты және хлорлы калийді енгіземіз.
Сондықтан да жоспарланған өнім үшін әр ... ... 72 кг азот ... кг қос ... 5 кг ... ... ... сіңіреміз.
4 Нақты топырақ-климаттық жағдайында дақылды өсіру технологиясы
4.1 Дақылдың ауыспалы егістегі орны
Зерттеулер нәтижесінде жүгері дақылы көпжылдақ ... ... ... ... ... дақылдардан және отамалы бұршақ тұқымдастардан кейін
өсіргенде мол және сапалы өнім алуға ... ... ... ... ... ... ... үлгісін жүйелі түрде
уақтылы, сапалы жүргізгенде органикалық және ... ... ... ... ... және ... ... даму ерекшеліктерімен байланыстырып қолданған кезде бірнеше жыл
ауыстырмай бір жерде жылма-жыл үзбей егуге ... және ... ... ... көп ... ... жүгерінің төмендегідей ауыспалы
егістігін қолдану оңтайлы деп есептеймін.
1. Дәнді дақыл ... 1 ... ... 2 ... ... 3 ... ... жүгері
5. Дәндік жүгері
6. Сүрлемдік жүгері мен май бұршақтың ... ... ... ... ... ... ... мен қоректік заттарға
өсімдік қажетсінуін ескере ... ... ... ... нормада
өсімдіктерді минералды қоректену элементтерімен қамтамасыз ету, мұның өзі
өсімдік және топырақ диагностикасын ескере отырып өсіп-даму ... ... ... ... ... ... өнім алуды қамтамасыз
етеді.
Ауыл шаруашылық дақылдарын тыңайту тәсілдерін өзге ... бөле ... ... ... ... өнім алу үшін ... нәтижесі
көрсеткендей 40т/га көң, 72 кг азот ... 15 кг қос ... 5 ... ... ... енгіземіз.
Органикалық тыңайтқыш негізгі топырақ өңдеу алдында танапқа шашылып
аудара жыртумен бірге беріледі. Көңді шашу үшін РОУ-8 ... ... ... ... қос ... және ... ... өте
қиын еритін тыңайтқышқа жататындықтан оны ... ... ... ... ... деп ... қажетті азот селитрасының (72 ... 30 ... ... ... ал қалған мөлшері үшінші қатараралықтармен бірге
беріледі. Өйткені, үшінші қатараралықты өңдеу мерзімі ... ... көп ... ... ... ... Ал азот тыңайтқышын бірінші
рет беру егін көгінің ... ... ... 9
Бағдарламаланған өнім алу үшін қолданылатын органикалық және минералды
тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... ... ), кг/га | ... ... | ... да|
|дақыл |тыңайт | ... |
| ... | ... |
| ... ... |
| |т/га | | |
| | ... ... ... ... |Үстеп қорек| |
| | | | ... ... ... | |
| | | | ... ... | | |
| ... әзірлеу және |Қажетті машиналар |Жұмысты жүргізу|Сапалық |
|тұқым себу алдында ... ... ... ... әдістері |-жабдықтар | |і ... ... ... ... дақыл |8-10 см |
| | ... ... ... |
|Аудара жырту |ПЛН -4-35 ... ... |28-32 см |
| | ... ... ... ... ... |Көктемде |6-8 см |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... | |
|Культивациялау ... ... |8-10 см |
| | ... орай ... |
|Культивациялау |ЧКУ-3,0 ... ... |10-12 см |
| | |2-3 күн ... ... ... ... ... әзірлеу
Жоғары сапалы тұқым - мол өнім алудың негізі. Тұқым сапасынан тұқымның
бір ... ... ... жиі ... ең соңында өнімнің жоғары ... ... ... 92% кем (II ... ... егер
өнгіштік 96 болса (I класты) тіпті жақсы болады. Өйткені өнгіштік ... ... ... егін көгі өте сирек болады, ол міндетті түрде
алынатын өнімге теріс әсер етеді. ... ... ... ... еленген және
дәріленген болуы тиіс( 11-кесте).
Кесте 11
Негізгі дақыл тұқымын себуге әзірлеу
|Реттік |Тұқымды ... ... ... тың ... ... ... ... |қойылған |шығыны |
| | ... | |
| ... ... % ... |1000 дән |
| | | ... ... г |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | ... |әдісі | |
|1 ... ... ... ... дақыл |ЛДГ-10 |8-10 см |
| | ... ... | ... |
| | ... ... соң| | |
| | ... | | |
|2 ... ... | | |40 т/га |
| ... |тыңайту | | | |
| ... Р2О5, К2О5| | | | |
| ... | | | | |
|3 ... жырту |Торырақ |Күзгі суықтар|ПЛН -4-35 |28-32 см |
| | ... ... | ... |
| | ... | | | |
|4 ... ... ... ... ... |6-8 см |
| | | ... | ... |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
|5 ... |Торырақ |Арамшөптердің|ЧКУ-3,0 |8-10 см |
| | ... ... орай | ... |
| | ... | | | |
| | ... | | |
| | |рді жою | | | |
|6 ... ... ... ... ... |10-12 см |
| | ... |2-3 күн ... ... |
| | ... | | | |
|7 ... ... |Аурулардан|Себуден бір |КП-1,0 ... |
| | |, |ай ... | ... |
| | ... | |2 кг/т |
| | |-ден | | | |
| | ... | | | |
|8 ... себу ... ... 3- ... |0,1-0,12 |
| | ... ... ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | |6-8 см |
| | | | | ... |
|9 ... ... |Егін көгі |БИГ - 3 | ... |
| | ... ... | ... |
| | |жер ... | |3-4 см |
| | ... ... | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | ... ... ... енгізу |Арамшөп-те|Арамшөптердің|ОПШ-8 ... 2,4Д |
| | ... ... | ... ... |
| | ... ... | |1,5-2,0 л/га ... ... ... көгі |КРН-4,2 |6-8 см |
| |ы ... ... ... ... | ... |
| | ... |болғанна соң | | ... ... ... |5-7 ... |---- |500-600 м3/га |
| ... |ылғалдылы-|пайда | | |
| ... |ғын ... | | ... ... |8-10 ... ... |10-12 см |
| |ы қопсыту+ ... ... | ... |
| ... ... ... | | ... |Вегетациялық |Топырақ |10-12 |----- |500-600 м3/га |
| ... ... | | |
| | |ын ... ... | | |
| | | ... | | ... ... |10-12 ... |10-12 см |
| |ы ... |құрлымын |пайда | ... |
| ... ... |болғанда | | ... ... ... |12-14 |----- |500-600 м3/га |
| ... ... | | |
| | |ын ... ... | | |
| | | ... | | ... ... ... |16-18 |----- |600-800 м3/га |
| ... ... ... | | |
| | ... |пайда | | |
| | | ... | | ... ... ... |20-22 |----- |600-800 м3/га |
| ... |режимін |жапырақтар | | |
| | ... ... | | |
| | | ... | | ... ... |Ылғал |Дәндерінің |----- |600-800 м3/га |
| ... ... ... | | |
| | ... ... | | ... ... ... ... айының |Херсонец-200 |Ысырапсыз толық|
| | ... ... дін | ... |
| | ... ... | | |
| | ... алу |15-18 % | | |
4. ... ортаны қорғау және техника қауіпсіздігі
Қазіргі ғылыми-техникалық прогресс карыштап дамып отырған ... ... ... оның ... мен энергетикасына
әсер етуі де артып ... Жыл ... ... ... ... көмір, мұнай
және газдар атмосферадағы көмір қышқыл газын көбейтіп ... ... ... ... ... ... ... алынып, ортаға
таралады, мұның өзі олардың биосферадағы табиғи тепе-теңдігін ... мен суды тек ... және ... қалдықтар, автомобиль
газдары ғана ластап ... ... ... ауыл ... ... мен ауыл ... өндірісінің қалдықтары да бүлдіреді.
Табиғат қорғауда ауыл шаруашылығы өндірісінде жұмыс істейтін адамдардың
атқаратын ролі ... Оның ... ... ... қорғауда ауыл
шаруашылығы өндірісінде ... әр ... ... ... ... ... ... шығарылатын бүкіл минералды ... тек ... егіс ... ... ... 10—15% ... ... Егер де осы ысырап болған тыңайтқыштардың көлемін ... ... ... тенге ақшаны үнемдеп, қоршаған ортаға
тыңайтқыштардың ... ... ... ... Ол үшін, ең ... ... ... комплексімен тасымалдауға, оларды сақтайтын
арнаулы қоймаларды салуға және дұрыс қолдану жұмыстарын қолға ... ... ... химияландырудың мұндай жоғары қарқынмен ... ... ... ... ... байланысты. Мұндай процестерді
«биофильді құбылыстар» деп атайды.
Минералды тыңайтқыштарды қолданғанда, топырақта көбіне өсімдіктер көп
қажет ететін азот, фосфор және ... ... қоры ... Өне ... тыңайтқыштарды көп жыл бір жерге қолдана беру — ... ... ... ... тыс ... олардың тепе-теңдігін
және айналымын бұзады. Мұндай жағдайлар көбіне, ... көп ... ... жерлерде егілетін жоғары өнімді ... ... ... бар және қала ... жайылым аз, малы көп
шаруашылықтарда кездеседі.
Химия кұралдарының қоршаған ортаға ... білу үшін ... ... ... ... ... Су көздері де суда еритін ... ... ... ... ... өте көп ... ... азот, фосфор пайда болып оны
«кірлетіп» жібереді. Суда ... ... ... ... кедергі
жасайды, оларды шірітеді. Суда оттегінің қоры кеміп зиянды ... ... ... су ... өмір сүре алмайтын мұн-дай нәрсені, әрине, үй-
тұрмысында пайдалануға әсте болмайды. Егер 1 литр суда 40 ... ... ... су ... жарамсыз. Азотты тыңайтқыштарды аз қолданатын
шаруашылықтарда өсімдіктердің азотты ... ... ... ... онша көп ... ... ... құтылу үшін азотты тыңайтқыштарды
өсімдіктердің әр түрлі даму сатыларында бөліп-бөліп қолдану ... ... ... ... жоғалуын сақтау үшін, болашақта баяу әрекет
ететін тыңайтқыштарды шығару жоспарланып жатыр. ... ... ... ... ... бөлігі жуылып кетсе, кейбір ... аз ... ... ... ... ... реакциялардың
әсерімен газ күйінде ауаға ұшып кетеді. Барлық дақылдар, орта ... ... ... 40—50 %, ... — 30—40 %, ... 10— ... ... сіңіреді. Тыңайтқыштардың қалған бөлігін өсімдік пайдаланбайды.
Тыңайтқыштарды көп мөлшерде, нормадан тыс ... - ... ... ... 1 ... ... жердің топырағынан бір жылда ... ... 0,2 ... ... және 5 кг калий ... ... ... ... ... ... жерлерде азоттың 67 кг, калий 36
килограмға жуығы шашылады. Минералдық тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... ... хлор, иатрий және т.
б.) жинақталады, олар топырақтың ... ... ауыл ... ... ... өнім ... кемітеді.
Егер оларды дұрыс пайдалана білсе, керісінше дақыл өнімділігін арттырып,
қоршаған ортаны жақсартады. Егістікке фосфорлы ... ... оның ... фтор ... көп ... адам мен
жануарларға көп зиянын тигізеді (қос суперфосфат құрамында 1,5% фтор болса,
аммофоста 3,5-4% фтор ... Әр ... 60—80 ... ... ... 6—8 ... фтор ... кіреді. Сол сияқты
нормадан тыс калийлі тыңайтқыштарды ... ...... ... ... ... арақатынасы мен тепе-теңдігін бұзады.
Адам еңбек ету кезінде ... ... ... машиналармен, сондай-ақ
басқа адамдармен қарым-қатынаста болады. Сондай-ақ жұмыс кезінде адамға
ауаның температурасы, ылғалдылығы, шу, діріл, ... ... т.б. ... жағдайларда әсер етеді. Осының бәрі ... бір ... ... және адамның денсаулығы мен жұмысқа қабілеті және
оның жұмысының өнімділігі осы жағдайларға байланысты ... ... ең ... ... бірі - егін ... ... өз ... бар. Егін егу мен жинау науқандары негізінен
далалық ... ... ... ... қону арқылы атқарылады.
Далалық қостың санитарлық-гигиеналық жағдайы ... ... сай ... ... ... ... ... механизаторлар мен көмекшілеріне
ерекше енбекті қорғауды ұйымдастыру және қауіпсіздікті сақтау ... ... ... ... ... жаңа және ... ... агрегаттар құралдармен жабдықталып тұрады. ... ... ... сай ... қамтамасыз етіледі. Сондай-
ақ шаруашылықта электр энергиясынан пайдалану ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Шаруашылықты химиялндыру ауылшаруашылығы қызметкерлерін улы заттар ... ... ... ... ... үйренуді талап етеді. Себебі
аталған заттармен білімсіз ... ... тек ... емес ... ... ... алып ... шаруашылығы өндірісіндегі жұмыс атқарудың күрделігі ... ... және ... ... өсіп-өніп өркендеп баруы
және олардың өнімін асыруда өз уақытында алдын-ала шараларды қолдану ... ... ... ... ... ... сай ... өзі
жүретін техникалар конструкциясы бойынша таратылады. Ауыл шаруашылығы
машиналар, тракторлар ... ... ... үшін ... көшірілетін жабдықтармен қамтамасыз етіледі.
Жоғарыдағы аталған қауіпсіздік ... ... ... ... ... жұмыс орны, жөнделмеген тежегіштер, ... ... ... ... ... құтысы және температураны
түсіретін дәрмек болмаған техникалар) жұмыс атқаруға жіберілмейді.
Минералды тыңайтқыштар химикаттармен ... ... ... ... ... басқармасының кепілдемелерімен ауыл шаруашылығы
кәсіп союзы (профсоюз) келісімімен қамтамасыз ... ... ... және ... ... арнайы складтардан пайдаланады.
Минералды тыңайтқыштар, химикаттарды сақтау ... ... ... ... ... ... болғаны үшін склдтар жалпы
және арнайы болып бөлінеді.
Көбінесе сұйық химикаттарды сақтауда үлкен қауіп туылады, сол
үшін ... ... және ... ... ... жабылуына,
тесік жарық болмауына, монометр жағдайына, сұйықтың көлеміне, тағы
басқа қауіпсіздік шараларға үлкен назар аударылуы қажет.
Химиялық ... ... ... ... үлкен
сергектік сакталуымен бір қатарда жеке қорғаныс заттарынан дұрыс және өз
уақытында пйдалану қажет.
Химиялық препараттармен жұмыс атқаруда тек дені сау ... ... және ... ... қасиеттерін әсерін жақсы білетін ... ... ... ... ... ... ... Химиялық заттармен
жұмыс атқару тәулікте 6-сағаттан артпауы ... Әр бір ... улы ... ауыл ... ... ... ... қатаң есепке алынуы керек.
Химиялық қауіпті заттармен жұмыс алып барғанда жұмысты бастаудан алдын
сол аймаққа жақын ... және ... ... ... қажет. Уақытшалық қауіпті аудандарда қорғаныс, түсті
маталар, жалаулар, белгілер қойылады.
Қорытынды
Топырақ мен ...... ... ... құралдар. Топырақ
құнарлылығын артттыру жолындағы барлық әрекеттер, ақыр соңында диқан ... алу ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Өсімдік шаруашылығы саласы ... ... ... ... ... жағдайларын реттеу мен топырақ ... ... ... ... ... ... егістік жүйесі, алғы
дақыл түрі, ауыспалы егістіктегі топырақ өңдеу жүйесі, дақылдардың аймақтық
жүйесі, тыңайтқыштар ... ... ... және ... жүйесі, дақыл тұқымдарын себу жұмыстары, топырақтың ылғал ... ... және тағы ... ескерілуі тиіс. Сондықтан да курстық
жұмыс негізінде төмендегідей қорытынды ... ... ... дақылын көпжылдақ бұршақ тұқымдас шөптен соң (жоңышқа), астықты
дақылдардан және ... ... ... кейін өсіргенде мол және
сапалы өнім алуға болады.
- Минералды тыңайтқыштардың ішінде қос ... және ... ... қиын ... ... ... оны ... қосып күзде топыраққа
сіңірген тиімді. Барлық қажетті азот ... ... 30 ... ... өңдеумен, ал қалған мөлшері үшінші қатараралықтармен
бірге беріледі. Өйткені үшінші қатараралықты өңдеу ... ... ... көп ... ... ... ... Ал азот тыңайтқышын
бірінші рет беру егін көгінің жақсы өсіп-дамуын қалыптастырады.
- Егістік алқаптағы арамшөптің өсіп дамуына ... арам шөбі ... ... ... соң 12-15 күн ... тұқым себер алдында екінші
рет өндеп топырақты 8-12 см терендікте ... және ... ... ... 92% кем (II класты) болмауы керек, егер өнгіштік
96 болса (I класты) ... ... ... ... ... ... ... болса егін көгі өте сирек болады, ол міндетті түрде
алынатын өнімге теріс әсер етеді.
- Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ... ... ... ... райы ... ... ... жүгеріні себу мерзімі сәуір айының
үшінші онкүндігіне сәйкес келеді. Жүгерінің оңтайлы себу тәсілі ... ... бір ... ... ... 60-90 мың ... себіледі.
- Оңтүстік Қазақстан өңірінің тау бөктері ... ... ... ... ... ... жылдары 4-5 рет, құрғақшылық
жылдары - 6 ретке ... су ... ... Дәндік мақсатта егілген жүгеріні собықтағы дәннің толық пісу дәуірінде
жинау қажет. Бұл кезеңде жинағанда дәннің құрамындағы ылғал мөлшері ... ... ... жинау үшін «Херсонец-200» комбайны қолданылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Дояренко А.Г. Факторы жизни растений.-М.: ... ... ... К.П., Лантухова Л.И., Удобрения под планнируемый ... « ... ... ... Н.И., ... М.Ә., Солтүстік Қазақстандағы жем-шөп
дақылдарының агротехникасы. Алматы, «Қайнар», 1981.
4. ... Х.П. ... ... и ... обработка почвы . Пер. с
английского М. Пушкарева . М.: Агропромиздат . ... ... А.Т., ... А.В. ... ... ... Қайнар, 1990.
6. Бараев А.И ., Сүлейменов М.К. т.б. Топырақты ... ... ... ... ... Н ., ... Қ.К. т.б. Өсімдік шаруашылығы.- Ақмола, 1996.
8. Ж. ... . ... . ... ... Н.С., ... И.И. ... по основам агрономии.- М.:
Колос, 1981-240 с, ил.
10. Оңтүстік Қазақстан облыстары бойынша ауыл ... ... ... ... «Қайнар», 2005.
11. Елешсв Р., Бекмағанбетов Л Научные ... и ... ... ... в ... 1982.
12. Елешев Р., Елюбаев С. Система примепения удобрений,1994.
13. Рахымбеков., Макаров В.М. ... ... ... ... ... ... өсіру.- Алматы 1996.
14. Сейтов I., Өрісбаев Қ. Суармалы егіншілік өнімін арттыру.- Алматы,
1984.
15. Жанабаев К.Ш., Саудабаев Т. т.б. ... ... ... ... 1994.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүгеріні өсіру технологиясы жайлы8 бет
Жүгерінің өсіру технологиясымен танысу және зерттеу7 бет
Алматы облысы, Панфилов ауданының табиғи - климаттық жағдайы14 бет
Жүгері өсіру технологиясымен танысу және зерттеу жайлы10 бет
Жүгері өсіру технологиясымен танысу және оны зертеу6 бет
Жүгерінің отандық және шетелдік сорттары мен будандарын Солтүстік Қазақстан жағдайында экологиялық сортсынау22 бет
ОҚО, Сайрам ауданы, Жаңаталап ауылы жағдайында сүрлемдік жүгеріден жоғарғы өнім алудың технологиясын жасау20 бет
Жүгері өсіру технологиясымен танысу және зерттеу5 бет
Жүгері өсіру технологиясымен танысу және зерттеу туралы12 бет
Жүгері өсіру технологиясымен танысу және зерттеу туралы ақпарат12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь