Жарма дақылдарын қайта өңдеу технологиясы

Нормативтік сілтемелер
Анықтама терминдер
Белгілеулер мен қысқартулар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1 Аналитикалық шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Жарма дақылдарына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Морфологиялық және биологиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Жарма дақылдарының сорттары және агротехникасы ... ... ... ... ... ... ...
2 Тәжірибиелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Жарма дақылдарын қайта өңдеу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Өңдеу процесінде жарма сапасының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Жарма ассортименті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Жарма сапасына қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3 Тіршілік қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тақырыптың өзектілігі: «Жарма дақылдарын қайта өңдеу технологиясы» тақырыбында жазылған курстық жұмысымда жарма дақылдарының түрлері мен сорттарының шығу тегі, агротехникасы, морфологиялық және биологиялық ерекшеліктері, ауыспалы егістегі орны қарастырылды.
Мақсаты мен міндеті: жарма өндірісі үшін жаңа сорттар шығару олардың түсімін -4-4,5 т/га-ға жеткізу, 1000 дәннің массасын 8-9 г жеткізу, дәнің ірі әрі бір тегіс болуы қамтамасыз ету. Сорттардың құнарлығы оның түсіміне байланысты анықталады, бұл жердегі негізгі элементі болып бір өсімдіктің түсімділігінің жоғарғы болуы саналады. Сорттың түсімді болуымен қатар оның иілгіштігі, дәндерінің барлығының бір мезгілде пісуі және дәндерәнің толық болуы, олардың құрамындағы ақуыз мөлшерінің мол болуы және құнды амин қышқылдарының болуы, қуаңшылыққа төзімділігі, агротехникаға бейімділігі қарастырылады.
1 кг жарманың азық-түлік құндылығы 15 КгДж (3590 кал.), құрғақ затында 88% крахмал, 6-8% ақуыз, 0,5 % май, 0,5% қант бар. Күріш жармасы сіңімділігі (96%) және қорытылуы (98%) бойынша алғашқы орындардың бірін алады. Сондықтан диеталық өнім ретінде кеңінен қолданылады. Күріш сабаны - жоғары сортты қағаз, картон, қапшық, аяқ киім және көптеген тоқыма заттарын өндіру үшін қүнды шикізат болып табылады.
Ол мал азығы ретінде де өте пайдалы: 1 кг күріш сабанында 22 г сіңімді протеин және 0,24 азық өлшемі болады. Жармасы және дән сағы спирт, арақ, сыра, ацетон және көптеген қүнды заттар өндірісінде қолданылады.
Осындай азық-түліктік, малазығындық және өндірістік маңыздылықтары күріш дақылында өте көп. Оңтүстік Қазақстан облысында бірінші рет күріш 1960-шы жылдардың басында алғашқы мамавдандырылған "Восход" кеңшарында өсіріле бастады. Қызылқұм даласындағы "Шардара" су қоймасын іске қосқан соң күріш өнімділігі гектарына 40 ц болды. Ал егіс көлемі 20 мың гектарға дейін жеткізілді.
Оңтүстік Қазақстан өңірінде жүгері негізінен суармалы жерлерде өсіріледі. Өнімділігі жағынан барлық далалық алқаптарда егілетін дақыддардан дәнге өсірген жағдайда да, көк балауса өсіру мақсатында да ең жоғары сапалы азық өлшемін алуға болады.
Жарманың тағамдық құндылығы жарма дақылдарының химиялық сапасы, табиғи қасиеті және өңдеу технологиясына байланысты. Ол жарманың химиялық құрамы мен сіңімділігіне негізделген.
1. Саудабаев Т, Қадыралиев А, Шалдыбаев К «Жармалық дақылдар»
Алматы, Қайнар 1985ж
2. Елешев Р.Е, Смағұлов Т.С, Балғабаев А.М «Агрохимия және тыңайтқыш қолдану жүйесі» Алматы, 2000ж
3. Жаңабаев Қ.Ш, Саудабаев Т, Сейітов И « Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» Алматы, 2000ж
4. Жанұзақов М.М «Өсімдік шаруашылығы» Тұмар, Қызылорда 2007
5. Сейітов И, Саудабаев Т, Әбдірашов Ш «Агрономия негіздері» Алматы 1991ж
6. Байқарықұмов С «Жем – шөп өндіру» Алматы, Қайнар 1992ж
7. Можаев Н.И, Әрінов Қ.К, Нұрғалиев А.К «Өсімдік шаруашылығы » Ақмола, 1993ж
8. Жанұзақов М.М, Мырзабек Қ.А, Кенебаев Б.Қ «Жалпы егіншілік» Тұмар, Қызылорда 2007
9. Құспанов М «Топырақ. Өсімдік . Тыңайтқыш» Алматы, Қайнар, 1976ж
10.В.Н.Гончарова ,Е.Я.Голощапова «Товароведение» М – 1990
11.Е.П. Ширков «Технология хранения и переработки плодов и овощей» Колос – 2000
12.К.К.Арынов және т.б. «Ауыл шаруашылық өнімдерін сақтау және өңдеу технологиясы» Ақмола
13.Т.А.Атақұлов, С.С.Арыстанғұлов «Өсімдік шаркашылығы практикумы» Алматы – 2007
        
        Аннотация
«Дәнді дақылдарды сақтау және өңдеу» пәнінен «Жарма ... ... ... ... ... ... ... 34 -беттен
тұрады. Оның ішінде жарма дақылдарының ... мен ... шығу ... ... және ... ... ... өңдеу
технологиясы қарастырылды.
Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Анықтама терминдер
Белгілеулер мен қысқартулар
Кіріспе..................................................................
...............................................
1. Аналитикалық
шолу..................................................................
....................
1. Жарма дақылдарына жалпы
сипаттама.....................................................
1.2 Морфологиялық және ... ... ... ... ... ... ... дақылдарын қайта өңдеу
технологиясы.............................................
2.1 Өңдеу процесінде жарма сапасының
қалыптасуы...................................
2.2 ... ... ... ... Тіршілік қауіпсіздігі және еңбекті
қорғау...................................................
Қорытынды................................................................
........................................
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..
Нормативтік сілтемелер
Осы курстық жұмыс келесі нормативтік құжаттарды қолдануға ... СТ 1.5-2004 ... ... оны түзу, рәсімдеуге қойылатын
жалпы талаптар.
МЖМБС 2.102-68 КҚБЖ ... ... ... ... ... ... КҚБЖ ... Негізгі жазбалар.
МЖМБС 2.201-80 КҚБЖ (ЕСКД). ... мен ... ... 2.301-68 КҚБЖ ... ... 2.304-81 КҚБЖ ... ... шрифттер.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ (ЕСКД). Әріптік белгілеулер.
МЖМБС 2.601-2006 КҚБЖ (ЕСКД). Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ ... ... ... мен типтері. Орындауға
қойлатын жалпы талаптар.
МЖМБС 7.1-2003. Библиографиялық жазу. Библиографиялық ... ... мен ... ... ОҚМУ ... Университет стандарты. Сапа менеджменті ... ... ... мен ... ... ... ... ОҚМУ 7.11-2010 Университет стандарттары. Оқу-әдістемелік процестерді
басқару.
ҚҮ ОҚМУ ... ... ... ... ... ОҚМУ 7.14-2008 «Курстық жобалауды ұйымдастыру. Курстық жұмыс»
Анықтама терминдер
Гербицид - ... ... шөп және ... ... ... сөз.
Протеин - өсімдік құрамындағы меңгерілетін ақуыз.
Технология - өнімді және сапасын арттыру шаралары.
Ген- тұқым қуалаушылық информацияның функциялық бірлігі.
Селекциялық сорт- селекцияның ... ... ... ... ... шоғырланған сорт.
Сорт- селекция тәсілімен алынған, морфологиялық, биологиялық және тұқым
қуалау қасиеттерімен шаруашылыққа құнды белгілері бар ... ... мен ... - ... ... ... – СО2 ... топталған өнім.
Қосымша өнім – жалпы өнімнен аралығы.
Алқапты ...... ... ... дана метр ...... ... – ғылыми зерттеу институты
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: «Жарма дақылдарын қайта өңдеу технологиясы»
тақырыбында ... ... ... ... ... ... ... шығу тегі, агротехникасы, морфологиялық және ... ... ... орны қарастырылды.
Мақсаты мен міндеті: жарма өндірісі үшін жаңа сорттар шығару олардың
түсімін -4-4,5 т/га-ға жеткізу, 1000 ... ... 8-9 г ... ... әрі бір ... ... ... ету. Сорттардың құнарлығы оның түсіміне
байланысты анықталады, бұл жердегі негізгі элементі ... бір ... ... ... ... ... түсімді болуымен қатар оның
иілгіштігі, дәндерінің барлығының бір мезгілде пісуі және дәндерәнің толық
болуы, олардың құрамындағы ақуыз ... мол ... және ... ... ... қуаңшылыққа төзімділігі, агротехникаға бейімділігі
қарастырылады.
1 кг жарманың азық-түлік құндылығы 15 КгДж (3590 кал.), ... ... ... 6-8% ... 0,5 % май, 0,5% қант бар. ... жармасы
сіңімділігі (96%) және қорытылуы (98%) бойынша алғашқы ... ... ... ... өнім ... ... қолданылады. Күріш сабаны -
жоғары сортты қағаз, картон, қапшық, аяқ киім және ... ... ... үшін ... ... ... ... мал азығы ретінде де өте пайдалы: 1 кг күріш сабанында 22 г сіңімді
протеин және 0,24 азық ... ... ... және дән сағы ... ... ... және көптеген қүнды заттар өндірісінде қолданылады.
Осындай азық-түліктік, малазығындық және өндірістік маңыздылықтары күріш
дақылында өте көп. Оңтүстік ... ... ... рет ... ... ... алғашқы мамавдандырылған "Восход" кеңшарында өсіріле
бастады. Қызылқұм даласындағы ... су ... іске ... соң күріш
өнімділігі гектарына 40 ц болды. Ал егіс ... 20 мың ... ... ... ... ... ... суармалы жерлерде
өсіріледі. Өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... жағдайда да, көк балауса өсіру мақсатында да ең
жоғары сапалы азық ... ... ... ... ... жарма дақылдарының химиялық сапасы, табиғи
қасиеті және ... ... ... Ол жарманың химиялық құрамы
мен сіңімділігіне негізделген.
1 Аналитикалық шолу
1.1 Жарма дақылдарына жалпы сипаттама
Жарма дақылдарға немесе астықтың екінші ... ... ... ... және т.б. ... Ең көп ... ... одан кейін тары, күріш
және қарақұмық.
Жүгері – ... және ... ... ... Оны дән, ... ... алу үшін өсіреді. Жүгерінің дәнінен ұн, жарма ... ... ... ... ... ... өндіреді. Жүгері ұнын бидай ұнымен
араластырып нан пісіреді және әр түрлі кондитерлік заттар шығарады.
Жүгерінің пісіп ... ... ... оның 100 кг ... 16 . . . 19 азық ... ... жиналған сүрлемінде 17-23
азық өлшемі болады. Жүгеріні бұршақ дақылдарымен (соя, атбас ... ... ... ... қорытылатын протеиннің мөлшері артып,
қоректілігі жоғарылайды. Қазақстанда жүгері егісі Алматы, Талдықорған,
Жамбыл және ... ... ... және ... үшін ... ... облыстарда тек жемшөп, сүрлем үшін себеді. Бұл орайда алдыңғы
қатарлы шаруашылықтардың ... ... ... ... Қызылқұм және Түркістан аудандарында, әр гектар жерден 57-ден 67
центнерге дейін ... ... ... озат ... ...... ауыл шаруашылығы дақылдарының бірі. Eгiс ауданы бойынша
дүние жүзінде бидайдан кейін екінші орын ... Оны 108 ел 145 млн. ... ... ... ... 3,2 т/га ... ... құнды азық
түлік - күріш жармасы алынады.
1. Морфологиялық және биологиялық сипаттамасы
Жүгері – жылылықты ... ... және ... ... ... өсімдік, сабағының биіктігі 0,5...6м, жуандығы 2 ... ... ... ... жалпақ, таспа тәрізді. Дара ... ... ... гүлі ... ... ... (сұлтан), ал аналық гүлі
собыққа (қабық ішінде) орналасқан. Жемісі – дән. оның тамыры шашақты ... ... әрі ... ... кетеді. Тамырының көпшілігі (65%
дейін) 30см тереңдікте орналасады. ... ... ... ... ... ... ... болады, ол әсіресе кеш пісетін сорттарда жақсы
жетіледі. Жүгері тұқымдары ... жуық ... ... ал
жылылық 120С-қа жеткенде және одан да жоғарылай түскенде жаппай көктейді.
Жүгерінің көктері көктемдегі – 2-30 ... төзе ... ... суық
жүгерінің жапырақтарына қатты зақым тигізеді де, алынатын сүрлемнің сапасын
төмендетеді. Ал сабақтары мен собықтары қамырланып ... – 3-40 ... ... ... ... сабақтың әрбір буынынан бір-бірден
екі жағына ... ... ... ... ... буын ... қарай 8-ден 30-
ға дейін жапырақ өсіп шығады. Тез пісетін сорттардың жапырақтары ... ... ... ... көп ... ... жылылықты және күн көзін, жарықты
жақсы көретін өсімдік болғандықтан арамшөптерден түскен көлеңке мен егістің
қалыңдығынан болатын жарықтың ... ... ... жетілмеуіне,
собықтардың баяу дамуына, сөйтіп, алынатын өнімнің төмендеуіне әкеліп
соғады. Өсімдіктің өсіп ... ... ... жартысында, тұқым
себілетін кезден шашақтағанға дейінгі ... ... ... өте ... ... ... ... бірі – ол өсіп-даму кезеңінің
бірінші жартысына дейін баяу өседі де, ал оның ... ... ... ... ... заттарды жинайды. Жүгері өсімдігі құрғақ заттың ... ... ... ... екі айында, келесі айдың жартысына
дейін 5/6 бөлігін жинайды.
Сурет 1 Жүгерінің сыртқы көрінісі
Басқа ... ... ... мен ... ... ... онша ... етпейді, бірақ өнім жоғары болған жағдайда топырақтың ... ... суды аса көп ... ... Ол ... шашақтанып, торлау, гүлдену
және дәннің пісіп жетілуі ... ... өте көп ... ... Аса бағалы азықтық дақылдың бірі тарыны ... ... ... ... ... жасаудың жолы.
Тары жарма, сөк үшін өсіріледі. Сөктің түсімі ... жыл ... ... ... ... дән ... 70—87% шамасында ауытқып
отырады. Сөкте орта есеппен: крахмал—81, белок—12, ... ... және ... ... Кеш егілуіне байланысты тарыны
қыстан нашар шыққан күздік ... ... ерте ... ... ... ... ... қайта себу үшін «сақтық коры» ретінде пайдаланады.
Тарының өнделгеннен кейінгі қалған қалдығы мал үшін ... ... ... және топаны өзінің сапасы жағынан шалғындық пішенмен
қарайлас.
Тары дақылының ерекшелігін ... ... ... ... орындағанда жаксы өнім алуға болады. Мысалы, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... облысы, Ойыл ауданы, «Құрман»
колхозы) бірнеше жыл бойы тарыдан мол өнім алып, дүние жүзілік рекордка ... ол әр ... 1940 ... ц, 1941 жылы—165 ц, 1942 жылы—175 ц,
ал 1943 жылы—4 гектар участоктың әр ... 201 ... 36 ... әр ... 80 ... өнім алды.
Ақтөбе облысы Қарабұтақ ауданындағы ... ... ... Т. В. ... 1100 га ... әр ... 18,3 ц астық, ал
Ленин ауданының XVIII партсъезд совхозының бригадирі ... И. П. ... ... әр ... 24,8 ц өнім ... және ... ... Тарының көптеген түр тармағы
болады, олар бір ... бес ... ... кіреді: щашыранды, сопақ,
тармақты, тығыз, жұмбазды. Тарының дүние жүзінде 71 туыстасы, 1400 ... ... оның 31 түрі ... ... тік, ... ... өседі, гүлденген кезде шашақ тастайды,
ал тамыр жүйесі тарам-тарам шашақты болып келеді де өсіп шығатын ... ... ғана ... Тары ... ... 1 ... астам, ал терендігі 1,5 м-
ге дейін тарайды, ... жылы өте баяу ... ... ... жақсы
күресе алмайды.
Тарының тамыры түптенгенге дейін тәулігіне 2 см, ал ... ... ... 3 см өсіп ... Ал ... кезеңінде тамыры өсуді
тоқтатады. Көп ... ... ... ... ... ... болуы тоқтап калады да, соның салдарынан түптелу ... ... ... тірек таба алмай, көбіне топырақ бетіне шығып, жалғыз
түбірге ілініп тұрып калады.
Тары көктеп ... ... 15—20 ... ... ... басталады.
Топырақтын, температурасы 15—20 градус болса, түптену қарқыны жақсарады.
Тары жапырағының ұзындығы 18—25 см, ені 1,2—4 см-ге ... ... ... ... ұзындығы 10—60 см болады. Шашақтану — өсімдіктің түптенуінен
20—28 күн еткеннен соң басталады.
Тары ... ... ... ... түрге жататынын жіктеуге болады.
Сонымен, тарыны мынандай түр-тармақка жатқызуға ... ... ... ... ... ... масағы жалаң, жұмыртқа тәрізді әрі
домалақ, арқасы қусырылған ... ... ... 3—6 мм, ені 2—4 ... ... ... 4—9 ... құрғақшылыққа төзімді келеді, өйткені ол өсіп-даму кезенінде суды
үнемдеп ... ... ... 8—10° жылылықта өте баяуда болса көктей
бастайды, тұқымның өсуі үшін ең ... ... ... көктеп
шыққан көгі болар-болмас суықтықтың өзіне шыдамайды, 2—3° ... ... жағы ... де ... кетеді.
Тары ыстыкқа өте төзімді дақыл, ол 38—40° дейінгі температураға ... және ... ... ... тазарған, топырақ құрылысы жақсы,
құнарлы егінжайға сепкенде жаксы өнім алады. Тары ... ... ... ... ... ... ... шамамен 90—120 күн болады. Өсіп
өну кезіндегі ... ... ... 2200°С ... Республикамызда негізгі жармалық дақыл есебінде өсірілетін
қарақмұық — халық шаруашылығындағы ... ... ... ... ... қоректік және дәмділік қасиеттерімен құнды. Оньщ құрамында
едәуір ... ... ... ... май, тұз, ... ... ... және органикалық қышкылдар мол. Қарақұмықтық сабаны, топаны және
жармалық өндірістің қалдықтары мал үшін ... ... ... ... ... құндылығы бал өндіруге де бағалылығымен ерекшеленеді.
Қазакстанда орта есеппен алғанда 214,2 мың ... ... ... ... 90,4 мың ... өнім ... ерекшелігі. Қарақұмықтың (тұқымы +8...10°С ... Жел және ... ... ... Қарақұмык — айкас
тозаңданғыш. ... ... ... ... ... өте ... тез ... тез жетілетіндігімен ерекшеленеді. 12—15° та
қаулап өседі. Суыққа төзімсіз, сондықтан —1—2° суықта үсіп ... ... ... 13° ... кезде қарақұмықтың жетілуі темендей
береді, ал ... ... және ... тезе ... Ол ... кезенінде
ылғалды көп керек етеді.
Тұқым топырақ бетіне көктеп шыкканнан 6—8 күннен кейін ... ... ... 4—6 күнде екінші жапырақ шығып, ... ... өн ... ... ... ... ... болады. Бұлардан
сабақтар дамып, одан әрі өсе келе гүл ... ... ... ... ... ... 2—3 ... кейін бүр сабақтардағы гулдер
гүлдейді. Гүлдену ... ... ... ... ... ... ... ұзақтығы 40—45 күнге созылады. Ол гүлдену
кезеңінде қоректік заттарды өте-мөте көп керек етеді, ... кең ... ... 0,5—1 ц ... 8—10 см ... енгізеді.
Күріш. Күріш елімізде аса бағалы дәнді дақылдардын біріне жата-ды. Күріш
жармасында углеводтар көп (60—65%), ал белок, май және күл аз ... ... және ... ... оның мәні ете ... ... оның ... бидайдың сабанынан артық және оның 1 кг-да 22 ... және 0,24 азық ... ... және ... ... Мәденн күріш екі түр
тармағына бөлінеді. Кәдімгі күріш (дәншігінің ұзындығы 5—7 мм) және ... ... ... қысқа 4 мм). Бізде ... ... ... ... ... 50—100 см. Тамыры — шашақты, онда ауа өткізетін тканы
бар (аэренхим), ол ... және ... да ... ... жаллылай
сумен бастыру арқылы күрішті өсіруге болады. Гүл шоғыры — ... ... 10—30 см, ... ... тұрады. Масағы — гүлді болады.
Басқа астық дақылдарынан айырмашылығы — алты ... ... ... ... Дәні ... 1000 дәнінің массасы 27—40 г, кауызы
17—22%.
Күріш жылулықты сүйетін дақыл. Оның ... ... ... ... үсіп кетеді. Түптену кезіндегі төменгі температура 15—18°, алғашқы
пісу кезеңінде 19—25°С болуы керек. ... өсуі үшін ... ... ... ал ең көбі ... аспауы керек. Күріш өсіп жетілу
кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... негізгі отаны онтүстік-шығыс Азияның тропикалық ... ... ... ... ... және басқа елдерде
осыдан 4—5 мың жылдай бұрын белгілі ... ... ... ... бойынша жалпы күріштен алатын түсім 1990 жылы 3,3—3,5 млн, т-ға
жетуі керек. Оның кең тараған ... ... ... Орта Азия ... ... ... ... Приморск өлкесінде орналасқан.
Қазақстанда негізгі күріш егілетін облыстар — ... ... ... ... ССРО ... ... ... егіс көлемі 585 мың га, ал
оньщ ішінде Қазақстанда 132,4 мьщ га. Алдыңғы қатарлы шаруашылықта елімізде
күріштің ... 60—75 ... өнім алып ... ... мен ... дұрыстығын жоғары өнім алып жүрген күріш
шеберлерінін, тәжірибелері дәлелдеуде. Мысалы, екі мәрте ... ... ССРО ... сыйлығының лауреаты, Қызылорда облысы Шиелі ауданы
«Қызыл Ту» колхозының ... ... ... ... ... ... ... гектарынан 172 ц өнім алып, дүниежүзілік рекорд жасады. Соңғы жылдары
Қазақ ССР мемлекеттік сыйлығының лауреаты Жақсыльщ ... және ... ... ... ... ... ... Қызылорда облысының Жалағаш
ауданына қарасты «Мәдениет» совхозында өздеріне бекітілген 25—30 ... әр ... жыл ... 100 ... ... өнім алып келеді.
Құмай. Құмай құрғақшылық аудандарда егіліп, жан-жақты пайдаланатын
дақыл. Алынатын өнімі жаздық арпа мен ... ... ... ... Ол ... жем және құрама жем ретінде крахмал жасау өндірісінде
қолданылады. Негізгі астық дақылы ... ... ... ... және ... елдерінде, ал ССРО-да Орта Азия ... және ... ... ... ... ... бидай және күріштен кейін үшінші
орын алады,
Құмайдың 100 кг дәнінде 119 азық өлшемі, көк балаусасында 23,5, ... азық ... ... ... - 15% протеин, ал қантты сорттарының
сабағында 10—15% қант болады.
Ботаникалық ... мен ... ... ... ... жатады. Біздің елімізде төрт мәдени түрімен ... мал ... ... және азық ... үшін ... ... ... шашақты, күшті, 2,5 м тереңдікке ... ... ... 60—90 см ... ... ... 2—3 ... кейбіреулері 4 - 5 метрге дейін (суармалы ... ... ... ... ... жапырақтанған. Гүл шоғы — шашақ
басты. Айқас ... ... ... ... ... ... ... және
мал азықтық. Бірі — ... ал ...... ... ... ... Дәні — жалаңаш қауызды, домалақтанған ... 1000 ... ... 25—45 г. Бір шашақта ... ... ... дән ... ... ... - құрғакшылыкқа және тұзды жерлерге
төзімді.
Құмай — жылу ... ... ... ... ... ... ... температураға көктеуі ете төзімсіз
—2—2,5°С салқында жаңа ... ... тез үсік ... ... ... өсе ... Ең төменгі температура гүлдеу ... ... ал ... ... кем ... ... Жалпы құмайдың өсіп-жетілу мерзімі
(пісуі үшін) ерте пісетін сорттар үшін 90—110, ... ... ... ... және кеш ... ... үшін 130—145 күн.
1.2 Жарма дақылдарының сорттары және агротехникасы
Жүгері дәннің сыртқы түрі мен ішкі құрылысына қарай ... ... ... ... топқа) бөлінеді. Олардың ішіндегі ең маңыздылары мыналар:
тіс тәрізді жүгері, кремнийлі, ... ... ... ... ... дүгері.
Кремнийлі жүгері – дәні домалақ, бірақ басыңқы келеді. онда тығыз, ... ... ... Сырт жағы тегіс және жылтыр болады. Дәнінде
60% крахмал, 12,3% белок және 5% май бар. Ол ... ... ... ... ... тіс ... ... төмен болады. Өсіп-даму
кезеңінің ұзақтығы жөнінен ... ... және ... қамтамасыз
етілген (ең ерте және өте кеш).
Тіс тәрізді жүгері. Ат тісіне ұқсаған призма тәрізді, дәні ірі. Мүйіз
қабықты ... ... ... ... ал ... ... ... және жоғарғы жағында болады. Дәннің реңі бойынша сары дәнді және
ақ ... ... ... ал өсіп ... ... ұзақтығына қарай орташа
мерзімде және кеш ... ... ... Дәнінде крахмал – 61,5, белок
– 12,2 және май 5 процент болады.
Жарылғыш жүгері – ... ... ұсақ ... ... ... ... ... айналады, сондықтан оны тамақ үшін пайдаланады. Мұнда белок көп
болады. ... ерте ... ... тіс ... ... ... төмен.
Дәнінде крахмал 62%-72%, белок 10%...14% болады.
Жүгерінің басқа түр тармағы көп ... ... ... бір ... ... бір ... ... басқа
сорттың немесе ұрпақтың тозаңдарымен ... ... ... кеңінен пайдаланылады. Мұны өсімдіктің өзінен-өзі тозаңдануынан
шыққан тұқымдар деп атайды. Будандастырудан алынған аталық және ... ... ол ... ... ... ... ... және линия
аралық деп бөледі. Қосарлы ұрпақ аралық гибридтері ең жоғары өнімді ... ... ... ... ... ... ... өнімнен
орта есеппен 30 проценттен артық болады, бұдан кейін ... ... ... 20% асып ... ал ең соңғы сорт аралықтардан да 5%-10%
артық өнім алады. Гибридтің алғашқы ұрпағының ... ... ... ... береді, сондықтан ол жыл сайын тұқым үшін өсіріледі.
Сорттары мен ... ... ... ... ... ... өңдеп, Қазақстанда сүрлем және тұқым алу
үшін аудандастырылған.
Гибрид Казакстанский 5ТВ (ҚазНИИЗ), гибрид Одесский 80 МВ, ... 247 МВ, ... ... П25 ТВ, ... ... 5 ТВ,
Южный -3 ТВ, гибрид Казахстанский 43 ТВ, 587 ТВ ... 74; ... 210 АТВ, ... ... 215 СВ 257 СВ, гибрид Краснодарский
613 АТВ, гибрид ЗПСК А т.б.
Тары сорттары. Ауа райы және ... ... ... ... себу — ... мол өнімнің кепілі.
Қазақстанда таралған сорттары Долинское 86, Саратовское 3, 6, ... 109, ... ... ... елімізде күріштің ... ... ... Қазақстанда кең тараған сорттар Авангард, Солнечный,
Краснодарский 424, Каракалпакстан, ... 3, ... 59, ... ... ... ... және ... сияқты сорттары.
Сорт ерекшеліктеріне сәйкес тыңайтқыштардың мөлшері мен ... ... ... ... орта ... тік жапырақты
сорттардың (Кубань 3, Краснодарский 424) ең жоғары өнім беретін егісіндегі
масақты сабақтар саны – 550-650 ... ... ... 5,5-6,5 ... ... ... үйлесімді тығыздылығы күріш көгі өніп ... 320-400 ... ору ... 250-350 ... ... қалыптасады.
Өндірістік жағдайда Кубань 3 сорты егісі гектарына 250 кг (7,5 млн. ... ... әсер ... зат ... N180 P90-120 кг/га ә.з ... ең ... өнім ... және ... сорттарының ең жоғары өнімді егісі көктеп шыққан кезде
280-300 дана/м², ору алдында 220-250 дана/м² түп ... ... ... ... ... ... үйлесімді тығыздылығы 550-
600 дана/м², немесе гектарына 5,5-6,0 млн масақты сабақ, ал ... ... 520-580 ... немесе гектарына 5,2-5,8 млн ... ... ... ... мол ... егіс ... ... бойынша гектарына
250 кг (7,5 млн дана) тұқым себіліп, ... зат ... N150 R90-120 , ... -280 кг/га (7,5 млн дана) дән себілгенде және N150-180 ... ә.з. ... ... ... бойлы үлкен жапырақты (Маржан) және аласа бойлы, жалпақ жапырақты
(Лиман) ... ... азот ... жылдық (N180 кг/га ә.з.)
нормасының 60-70%-ын себу алдында, 30-40%-ын күріштің 5-6 ... және ... ... ... (органогенездің III-кезең басында) біп рет үстеп
қоректендіру арқылы ең жоғары дән өнімі алынады.
Азот тыңайтқышының барлық жылдық нормасы себу ... ... ... ... егісінен авиациямен үстеп қоректендіру бермей-ақ мол өнім
(45-50,5 ц/га) алуға болады.
Орта бойлы, жіңішке, тік ... ... 3 ... ... ... ... (N180 ... ә.з.) нормасының 25-33%-ын себу алдында,
67-75%-ын дақыл 5-6 және 8-9 ... ... екі рет ... қоректендіру
ретінде берілген жағдайда ең жоғары өнім береді.
Сорт ерекшеліктеріне сәйкес тыңайтқыштардың оңтайландырылған мөлшері,
мерзімі мен ... ... ... ... және көшеттеп егу
технологиясы бойынша өсірілген күріш егістерінде де қолдануға болады және
өндіріске енгізуге ұсынылған.
Суға бастырылған атыз ... ... ... процесі
нәтижесінде ерімейтін әрі өсімдіктер қабылдай алмайтын ... ... ... ... ... ... ... мөлшері күріштің
өсу дәуірі кезінде көбейе береді де, ең ... ... ... үстену
кезінде байқалады, сосын біртіндеп ... ... ... бүкіл жылдық нормасы себу алдында беріледі.
Фосфор тыңайтқышы дозасын диференциялап беру топырақтағы жылжымалы
фосфор ... ... ... 2002). ... ... фосфор деңгейі орташа болған жағдайда күріш егісіне әсер етуші
зат есебімен R90 кг/га ә.з., ал ... ... R120 ... ә.з. ... ... Қазақстанда шаруашылық жүргізудің әртүрлі әдістемелері
бар, олар: фермерлер, жеке кіші кәсіпорын, ұжымдық ... ... ... ... Бұлардың әрқайсысының эконамикалық
деңгейі мен ... ... ... ... олардың техника, тыңайтқыш,
тұқым, жаңа технология т.б. сатып алу қабілеті әр ... ... ... ... немесе ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру
және тыңайтқыштар беру жүйесі жөніндегі қолданылып ... ... ... ... кіші кәсіпорындар мен
фермерлердің мүмкіншіліктерін ескерген жөн.
Ғылыми зерттеу жұмыстары ... мен озат ... ... Арал ... ... ... ... егісі танаптарында
минералды тыңайтқыштар қолданудың Маржан сорты үшін ... ... ... ... ... Степной 5, Ранний Янтарь
161, Донское 35, ... ... 72, ... ... ... ... СИР 3 Сумчанка.
Агротехникасының ерекшелігі. Топырақты өңдеудегі ... ...... ... ... ... ... таралуы мен қоректену тәртібін
жақсарту және өсімдік тамыр жүйелерінің ... ... ... ... арамшөпті жою. Курішті суға бастырып өсіруде ... ... ... ... ... ... күріш дақылы 100—120 күн суда
болады. Жыл сайын топыракты ... бір ... ... оның ... ... нығыздап жібереді және арамшөптердің көбеюіне әсер етеді.
Топырақты тұқым себер алдында өңдеу ... оның ... ... ... ... ... майдалау, тұқымның біркелкі және ... ... ... ... ету ... ... ... өңдеу
жұмыстары апрель айының алғашқы күндерінде басталады. Оны ...... ... ... ауа ... ... және ... жаппай өніп шығуына ықпал ету. ... ... ... ... кейін 10—15 күн өткен соң арамшөптер көгін жою үшін жүргізіледі.
Топырақты үшінші өңдеу ... ... 2—3 күн ... ... ... үшін ... ... кейін және оның аудармасына
себілетін күріш егістігіне ... ... ... ... құнарлығына байланысты анықталады. Бедеден кейін егілген ... ... 30—60 ... ... 60—90 ... ... жүмсау
жеткілікті. Ал Қызылорда облысының тақыр ... ... ... 60—90 кг, ... 70—80 кг ... ... аудандастырылған сортты тұқыммен, тұқымдық танаптардан жиналған
бірінші, екінші класты тұқыммен қосып себеді. Мүқият іріктеліп өңделген
тұқымды ... ... ... ... және 30% аммоний сульфаты ерітіндісімен
өңдеу тиімді. Күріштің себу мерзімін ... ... үшін ... ... ... ... ... Күріштің себу мерзімі әр ... ... ... ... ... ... күріш егетін
аймақтарында егілетін күріштің сортына байланысты себу ... 15 ... кеш ... 10 ... аралығында себіліп бітуі қажет. Көп жылдық
деректерге қарағанда өсімдіктің әр ... ... ... ... ... Егер ... егістік жағдайындағы көктегіштігі 100% болса,
онда гектарына 100—120 кг тұқым себу қажет. ... ... ... ... өніп шығу ... тұқымның сінірілу тереңдігі, ... ... ... ... және ... ... әсер ... күрішті сеялкамен қатарлап, тар қатарлап және ... себу кең етек ... Бұл ... ... ... топыраққа негізінде
1,5—2 см, кейде 4—5 см терендікке сіңіріледі. Тұқым себілгеннен кейін
танаптарға жіберілетін су ... ... ... ... ... ... ... себу әдісі толық механикаландырылған. Мұнда топыраққа
тұқым сіңірілгеннен кейін тырмаланады. Күріш ... ауыл ... ... ... ... ... ... суда өткізеді.
Күрішті белгілі уақытта суға ... және ... суды ... мерзімін
анықтау әр ауданның топырақ-климат ерекшеліктеріне және ... ... ... күрішті төрт түрлі жолмен суарады: сумен тұрақты бастыру;
сумен қысқа уақытқа бастыру; сумен оқтын-оқтын және ... ... ... 2 ... тұтынуға дайыны
Күріш - егісін сумен тұрақты бастыру ... ... ... ... су ... алғашқы тереңдігі 10—12 см-ден аспауы қажет
және су деңгейін тұқым толық ... ... ... осы ... ... соң су деңгейін біртіндеп 5—7 см-ге дейін төмендетеді. Су деңгейін
азайтқанда тұқымнық өсу қарқыны артады, өсімдіктің түптенуі ... ... ... жайылып өседі.
Түптену кезеңі басталысымен танаптағы су деңгейін қайтадан 12—15 см-ге
дейін ... де, осы ... ... ... ... устайды, одан кейін
суды ағызады. Бұл ... су ... 3—5 см етіп ... ... ... ондай жерлерде арамшөптер қаулап өсіп шығады да, күріш өнімін
кемітеді. ... ... ... Бұл ... ... зияндығына
қарамастан өндірісте кеңінен қолдану себебі — ол арамшептермен күресу үшін
өте тиімді.
Күрішті ... ... ... ... ... ... бір
кезеңінде ғана жүргізіледі. Бірақ бұл әдісті қолданғанда күріштің өнімі
кемиді. Өнімнің кему ... ... ... ... ... ... ... және гүлдену кезеңдерімен дәл келеді. Ал бұл кездерде
күріш суды ете қажет етеді. Бұл әдістің тек суды ... ғана ... ал ... ... ... ... ... бастырудан (тұқымды сепкеннен) кенін бірден
егінжайға су жіберіледі (10—12 см тереңдікте) және оны 2—3 күн ... ... су ... ... куріштің кегі біліне бастағанға
дейін суармайды. Бұл жағдайда күріштің көгіне оттегі еркін жетеді де, ... ... ... ... ... ... кейін біртіндеп 10—12 см
терендікке су жіберіледі. Күріштің түптену кезеңінде жанама сабактардың
өсуіне, ... ... ... ... ... ... ... аяқталғанда танапқа су жіберіп, оның деңгейін 10—13 см-ге көбейтеді
де, күріштің қамырланып пісу кезеңіне дейін ... ... бұл ... ... ... ... ... Қызылорда облысының сортаң
топырақты аймақтарында танаптардағы күріштің суын ауыстырып отыру қажет.
Сортаң топырақты суландыру былай ... ... ... соң
егінжайларды 10—15 см тереңдікте сумен бастырады, содан кейін 3 күн өткен
соң суды ағызып жібереді де, қайтадан жаңа ... ... Мұны ... кезеңіне дейін 2—3 рет қайталайды. Мұнда суды ағызу мен ... ... ... керек. Күріштің түптену кезеңі басталған кезде
танаптарға жіберілетін су азайтылады, су деңгейі 5 см ... ... ... жуан сабақтың, шашактың масақтары (80—90%) әбден піскенде
басталады.
Күрішті бірінші октябрьге дейін жинап алудың маңызы зор, ... ... ... сына ... да, ... ысырабы көбейеді. Күрішті
белектеп немесе арамшөптерден таза танаптарда тікелей комбайнмен ... ... ... үшін ... ... ... ЖРУ—4 сияқты жаткалармен
дестелейді де, 3—4 күннен кейін жартылай шынжыр табанды СҚГ—3, ... ... ... ... ... ... Республика шаруашылығында
қарақұмық үшін ең жақсы алғы дақыл дәнді бұршақты, отамалы дакылдар, ... ... ... және таза пар. ... облыстарда тоішрақ —
климат жағдайы қарақұмықты суармалы ... ... ... ... ... ... ерте орылатын жемшептік, дәндік,
көкөніс дақылдарынан кейін өсіруге ... ... Өте ... ... ... үшін ... ... және қайырмасыз
құралдармен өңдейді.
Топырақты ... көп ... алғы ... да ... ... алғы дақылы отамалы және дәнді бұршактар болса, топырақты
негізгі өңдеу егін орылып алынысымен іле-шала ... ... ... ... ... ... ... Өңдеу процесінде жарма сапасының қалыптасуы
Жарма - дақыл тұқымдастарына жататын тары, күріш, жүгері және ... ... ... ... ... ... ... бұршақ тұқымдастарының
дәндері де пайдаланылады. Жарма тағамы қасиеттері жоғары және ... және ... ... ... үшін ... ... ... крахмал
мен өсімдік белогының негізі болып табылады. Сонымен бірге жармада ... ... ... ... бар. ... ... жарма өндіруге
арналған механикаландырылған кәсіпорындар бар. Онда ... ... ... ... бойынша іріктеп, сыртқы ... ... ... Бұл ... негізінен тары, күріш, бидай, ... ... әр ... ... ... ... ... жарма дақылдарының химиялық сапасы, табиғи
қасиеті және өңдеу технологиясына байланысты. Ол жарманың химиялық құрамы
мен сіңімділігіне негізделген.
Жарманың ... ... (% ... зат): ... - 60-86; ... -8-15
(бұршақта 27); май - 1-7; минералды заттар - 0,6-3; тиамин - 0,08-9,0,
рибофлавин - ... ... ... ... ... ... ... ғана емес
олардың балансы бойынша анықтайды. Крахмалдың ерекшелігі, амин ... ... ... ... ... май қышқылдық құрамы, әр
минералды заттардың мөлшері мен өзара қатынасы, ... ... ... маңызды орын алады.
1-кесте мәліметтерінен жармада тағамдық заттарының ішінде көмірсу мен
белок көп мөлшерде болатынын байқауға болады.
Көмірсулар барлық ... ... ... ... Олар тек ... ғана емес, сонымен қатар жарманың аспаздық қасиеттері мен ... ... ... ... ... ... төмендеуін көрсетеді. Крахмал
жарма түріне байланысты 64-тен 74%-ға ... ... ... ... ... ... амилоза мер амилопектин қатынасына
тәуелді. Қант аз мөлшерде болады - 1,1-3,4%, олар тағамның дәмдік ... ... ... 0,2-1,2% ... Ол ... ... мен ... әсер етеді. Жалпы жарма көмірсуларының 94-96%-ы сіңеді.
Амин қышқылдық құрамы бойынша белоктар теңестірілмеген, лимиттелген амин
қышқылдар (триптофан, лизин, метионин) ... ... ... ... ... ... ... барлық жармада метионин аз екені, ал
тары жармасында метионин мен лизин аз екенін көруге болады (Кесте 1).
Кесте ... ... амин ... ... ... ... |
| ... |Лизин ... ... |1 |2,5 |1,3 ... |1 |1 |1,1 ... |1 |2,6 |1,1 ... жарма |1 |4,6 |0,8 ... ... ... ... сұлы және тары жармасында болады (11,9-
12,7%). Одан ... ... және ... ... ... орын ... Аралас
тамақталуда ұнтақ және күріш жармасының 85%-ы ... ал ... ... ... ... 70%-ы сіңеді. Белоктардың биологиялық ... ... ... ғана емес, сонымен қатар организмде сіңу
дәрежесі мен жылдамдығына байланысты. Белоктың сіңімділігін ... оның ... ... ферменттердің түсуіне кедергі
жасалады.
Жармадағы май мөлшері 0,7-1,6% құрайды, салыстырмалы түрде ол ... (7%) көп. ... ... ... және бос ... ... ... бос күйіндегі майлар, олар жарма сақталуына әсер ... май ... көп ... ... ... ... және ... комплексті қосылысы түрінде кездеседі. Ең маңыздысы -
фосфолипидтер. Майлардың 93%-ы сіңеді.
Минералды ... ... ... мөлшерімен және кальцийдің
салыстырмалы аз мөлшерімен сипатталады (олардың қатынасы 5:1, ал ... 2:1 болу ... ... ... фосфордың біраз бөлігі фитин
құрамына кіреді, ол кальцийдің сіңірілуін ... ... көп ... ... ... және ... негізгі көзі болып табылады.
Жармада В1, В2 және РР витаминдері және аз мөлшерде каратиноидтар ... ... Көп ... олар ... ... ... және тары
жармаларында кездеседі. Жүгері, ұнтақ және күріш ... ... ... ... ... бетін синтетикалық препараттармен
шашыратып толтыруға болады.
Жарма сапасы табиғи ... ... ... ... ... ... ... келесі операциялардан тұрады: дақылды қауыздауға
дайындау, гидротермиялық өңдеу, ... ... ... ... ... Дақыл ерекшелігі, жарма ассортименті мен ... ... ... ... ... ... ... кейбір операциялар
орындалмауы мүмкін.
Әртүрлі жармалардың энергетикалық құндылығында онша айырмашылық жоқ, 100
г ... ... кДж ... (2-кесте).
Кесте 2
Жармалардың химиялық құрамы
|Жарма аты |Массалық үлесі, % ... |
| | ... |
| | ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ажыратады. Негізгі |
|дайындау |дақылдан ені және ... ... ... |
| ... ... ... ажыратады. ... ... ... ... немесе жылумен әсер ету. Бұл оның ... ... ... ... ... ... жағдай |
| ... ... ... тұрақтылығын арттыру және |
| ... ... ... ... үшін |
| ... ... ... |Сыртқы бетінін гүлді (қабықшалы дақылдарда) жемісті |
| ... ... ... ... ... (бұршақта)|
| ... ... ... ... ... жармаларды өндіру кезінде жүргізіледі. |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... және сұлы ... ... ... ... ... ... ... мен |
| ... бір ... алып ... ... ... көрсетілген технология бойынша алынбайды. Мысалы ұнтақ
жармасын диірменде бидайды сорттық ... ... ... арпа үлпегін
буланған арпа ядросын жапырақшаларға жаншып, кептіру арқылы алады.
Ажарлап жылтыратқаннан кейін жармаларды буып түйеді және ... І,ІІ және ІІІ ... ... және ... мата ... 65 және 70кг ... массамен, сонымен қатар бірқабатты қағаз
қалталарға 0,5 және 1 кг ... ... ... ... ... аты, сорты
(нөмірі), стандарт нөмірі, кәсіпорын аты, оның мекен жайы, шығарылған күні
көрсетілген зат белгі жапсырылады.
2.2 ... ... ... ... топтарға, маркілерге, нөмірге, тауарлық
сорттарға беледі. Бұндай жіктеу жарма құрамының ерекшелігін, оның ... ... ... ... жарла тазалығын ескереді (3-кесте).
Күріш домалақ, ұзынша келген және алмұрт тәрізді ... ... ... шынылы дақылдан өңделеді. Өңделген және ... ... ... өндірісінің аралық өнімі ұнтақталған күріш болып табылады.
Кесте 4
Жарма ассортименті
|Дәнді |Жарма түрі|Түрлері ... ... ... | | | | | ... ... ... ... |- |- |- ... |
| | | | | | |1-ші, ... ... ... |жай |- |- ... |
| | | | | | |1-ші, |
| | | | | | |2-ші |
| | ... |Тез |- |- |- |
| | | ... | | | |
| | ... |Тез |- |- |- |
| | | ... | | | ... |Қарақұмық |бүтін |жай |- |- ... |
| | | |Тез |- |- ... |
| | | ... | | | |
| | ... ... |жай |- |- |- |
| | | |Тез |- |- |- |
| | | ... | | | ... ... ... |- |- ... ... күріштің беті сәл ұнды бұдырлы болады. Оны дақылдан өндіргенде
қабығын, ұрығын және алейронды қабатының бір бөлігін алып тастайды.
Ажарланған күріш ... ... ... ... ... тегәс, ақ түсті болады.
Ұнтақталған күріш өлшемі бүтін күріштің 2/3 бөлігін құрайтын, диаметрі,
1,5 мм домалақ саңылаулары бар ... ... ... Оны ... ... ... ажарланған күріштер жоғары, 1-ші және 2-ші
сорттарға бөлінеді.
Өндіру көлемі бойынша күріш жармасы ... орын ... Бұл оның ... ... ... бірақ күріш жармасының тағамдық
құндылығы ... ... ... ... ... кальций,
микроэлементтер аз).
Күріш 15-25 минутта піседі, ... 3,7-5 есе ... ... ... (94-96%) ... бұл оның құрамындағы балласты заттар
мөлшері аз ... ... ... жалпы, балалар және емдәмдік тағамның
өнімі болып табылады.
Өңделген тары жармасын шар ... ... сары ... ... сары түсті
тарыдан алады, өңдеген кезде гүлді, жемісті және тұқымды ... және ... ... бір ... алып ... ... домалақ
формалы, беті ұнды, әртүрлі реңді сары түсті, ұнды немесе ... ... ... ... жоғары емес, себебі оның белоктары толық
құрамды емес (оларда триптофан, лизин, метионин жоқ). ... ... тары ... май көп (3%-ға ... ... ... саны
жоғары және тез ашып кетеді. Тары крахмалы клейстеризация кезінде көп су
сіңіреді, бұл ... ... ... және ... ... сапасын
негіздейді. Жарма дайын болғанша 20-24 минут піседі, көлемі 4-5,5 ... ... түсі ашық ... ... ... ... Сары түсті шикі
сөктің шынылығы жоғары және тұтыну, тағамдық ... ... ... дәмді болады және езілмейді. Шикі сөктің жоғары, бірінші, ... ... Шикі сөк ... ... әр ... ... пудингтер
және т.б. дайындауға қолданылады.
Ұлттық тары жармасы - сөк, шикі тары ... ... ... ... тары қоймадан шанаққа құйылады да, одан сепараторға ... ... ... және ... ... жуу машинасында жуылады.
Жуылған тары дәндері ... ... ... ... Бұл ... оның
ылғалдылығы 66-70 пайызға дейін жоғарылайды. Осы ... ... ... ... сусыздандырылып, кептіріліп, қуырылады. Қуырылған
дәндердің ылғалдылығы 7-10 пайыз. Осыдан кейін дәндер қараланып, ... ... тары ... ... - 60 %. ... дәндер сепараторда
іріктелініп, тазаланады. Жармаланған дәндерін ... ... ... Сөк
пен тары талқанының сапалық көрсеткіштері төмендегі 4-кестеде берілген. Сөк
пен талқан өздерінің сапалары бойынша белгілі талаптар мен ... ... ... пен талқан қағаз немесе полиэтилен қалталарына 0,5 немесе 1,0 ... ... ... ... ... ... жемісті қабатын алып
тастау арқылы алады. Қарақұмық жармасы кәдімгі және тез ... ... ... ... ... ... (бүтін) және қарақұмық майда
жармасы (майдаланған) болып ажыратылады.
Кесте 4
Сөк пен тары талқанының ... ... ... ... тәсілі |
| |Сөк ... | ... ... ... ... ұлпа | |
| ... шамалы | | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... |Тәттілеу | ... ... ... ... | |
| |тән ... тән | ... ... ... ... ... |ГОСТ 10967-75 |
| ... ... ... | ... елек |27 | ... 10939-64 |
|көзінің өлшемі | | | ... мм | | | ... ... | | ... ... %.|7 |7 ... 12041-66 |
|Минералды |0,05 |0,05 ... 10939-64 ... %. | | | ... ... мг|0,3 |0,3 ... 20239-79 |
|Қамба ... жол ... жол | ... ... ... |берілмеуі керек | ... | | | ... ... ... - үш ... ... жармалар, крем немесе жасыл
түсті, ұнды консистенциялы. Жармаларды елегенде 1,6 (20 мм өлшемді електен
өтпейді.
Тез пісетін қарақұмық ... ... ... ... қарағанда
әртүрлі реңді қоңыр түсімен ерекшеленеді және дәмдік қасиеті ... ... ... ... ... процессінде хлорофилдің тотығуы ... ... ... ... жармасы елеген кезде 0,8 мм ... бар ... ... қарақұмық ядроларынан тұрады. Тағамдық құндылығы
бойынша қарақұмық майда ... ... ... ... ... ... төмен.
Қарақұмық жармасының тағамдық құндылығы жоғары. Оның құрамында суда және
тұздарда еритін белоктар көп. Май қышқылды ... ... ... және ... ... фосфорға, кальцийге, микроэлементтерге бай.
Қарақұмық жармасы 30-40 минут (тез пісетіні — 15-20 минут) көлемі ... ... ... майда жармасы екі есе тез піседі.
Сапасы бойынша кәдімгі және тез пісетін қарақұмық жармасы 1-ші және ... ... ... ... ... ... ... тағамы және емдәмдік тамақтануда қолданады. Барлық
қарақұмық жармаларын атеросклерозда, ... ... ... қант ... ... ... эндоспермі жақсы дамыған тарының ірі дақылдарынан алады.
Жарма шығымы 45-50% ... ... көп ... ... ... түсіндіріледі.
Тарыдан бірнеше өнімдерді өндіреді: бүтін буланған ажарланған жарма,
жаншылған жарма, талқан.
Ұнтақталман буланған ... ... ... ... ... ... өңделген бүтін ядро болып келеді; жарма беті
тегіс, ашық крем түсті, консистенциясы ұнды ... ... ... ... ... ажарланған жарманы қайтадан
бумен өңдеп, кептіру арқылы алады, оны ... ... ... ... да,
қалыңдығы 1-1,2 мм жапырақшалар алады.
Ұнтақталмаған және ... ... ... ... ... және ... ... үлпегін сапасы жоғары сұлы жармасынан алады, оны ... ... ... ... де, 0,3-0,4 мм ... жапырақшалар
етіп жаншиды, одан кейін ұтақтар мен қауыздардан ажырату үшін елейді.
Талқан - аспаздық өңдеуді қажет ... ... Бұ ... дәмді, өзіндік
иісі бар сары түсті ұнтақ. Талқан алу үшін жоғары сапалы тарыны суға салып
қояды, ... ... ... ... қауызынан ажыратады, ұн мен
қабықшадан ... ... да №29 ... ... өткізеді. Талқанды
тауарлық сортқа бөлмейді.
Тары жармалардың тағамдық құндылығы жоғары. Олардың белоктары барлық
ауыстырылмайтын амин ... ... ... май ... ... ... фосфорға, калийге, магнийге, ... В ... ... май қышқылдарына бай.
Тары өнімдерінің тұтынушылық қасиеті онша жоғары емес. Пісіру кезінде
крахмал мен ... аз су ... ... ... тек 3 есе ғана өседі.
Жармалар 60 ... ... 10-20 ... ... ... ... ... дәмдік қасиеті онша жоғары емес. Ботқаны ... ... ... ... ... ... ... өнім екі қатарлы
жартылай шынылы ашық ... ... ... Арпа жармасының ажарланған
және майда түрі шығарылады.
Ажарланған қарақұмық жармасы ... ... және ... ... ... және жылтырлатылған жармалар. Ірілігі
бойынша оны 5 нөмірге бөледі. Алғашқы екі нөмірлі ... овал ... ... ... ал ... бесінші нөмірге дейінгі жармалар домалақ
пішінді ақ түсті болады.
Майда қарақұмық жармасы ажарланбайды, ... ... емес ... қырлы, сары сұр түсті болады. Бетінде тұқымды қабықша мен алейронды
қабаттың қалдығы болуы мүмкін. Ірілігі бойынша 3 ... ... және ... ... ... ... ... бөлмейді.
Майда қарақұмық жармасында спиртте және сілтіде ... ... ... ... ... онша ... себебі ... ... ... ... ... ... ... Жармада
ботқасына жабысқақтық беретін пентозандар мен шырышты заттар болады.
Ажарланған ... ұзақ ... ... ... ... -20-30
минут), көлемі 5-6 есе өседі, ботқасы сусымалы консистенциялы болады. Майда
қарақұмық жармасы 40-45 минут піседі, көлемі 5 есе ... ... ... ... ... Бидайдан ұнтақ жарма және ажарланған бидай ... және ... ... ... диірменде бидайды сорттық тарту арқылы алады. Таза
эндоспермнен тұрады. Тартуға түсетін бидай түріне байланысты ... ... ... ... ... ... "Т"- қатты бидайдан, "ТМ"-
қатты және жұмсақ бидайдан алынғанын ... ... ... ... ... байланысты және жоғары сортты
бидай ұнына жақын.
"М" маркалы ұнтақ жармада клетчатка, күл, белок мөлшері аз, ал ... ... тез ... (5-8 ... ... консистенциясы біртекті, дәмі
жақсы болады.
"Т" маркалы ұнтақ жарманың күлділігі жоғары, ... пен ... ... аз ... Пісу ... 10-15 ... ... аз ұлғаяды.
"МТ" маркалы ұнтақ жарма аралық орын алады. Аспаздық касиеті бойынша
басқаларға қарағанда ... ... ... ... ... ... ... негізінен
эндоспермнен тұрады, алейронды қабаттың, жемісті және тұқымды қабықшалардың
қалдығы болады. Ірілігі бойынша 5 ... ... №1 ... ... ... тәрізді, қалғаны шар тәрізді болады. Екіншіден төртінші ... ... ... ал ... ... ... ... деп аталады.
Ажарланған бидай жармасы крахмал мен белокқа бай. ... ... ... ... ... ... ... май қышқылдарынан
тұрады. Минералды заттар аз ... ... ... ... ... байланысты .15-60 минут піседі, көлемі 4-5 есе ... ... ... ... ... болады.
Жүгері жармасының бірнеше түрі болады. Тағайындалуы бойынша ... ... ірі және ... ... ... Ажарланған жарма саудаға
шығарылады, ал қалған ... ... ... ... ... ... ... жармасы ірілігі бойынша 5 ... ... беті ... овал немесе домалақ формалы, ақтан сары түске дейін
болады.
Жүгері ... ... және ... ... онша ... ... ... 8-10% белок, 70-75% крахмал, 2% қант, 0,8% ... ... 1,2% май бар. Майы тез ашып ... ... құрамында
токоферолдар, фосфатидтер және ... ... оның ... ... заттар өте аз.
Жарма 60 минут ... ... 4 есе ... Ботқасы қатты
консистенциялы және өзіне тән дәмі болады.
Бұршақ жармасы сары ... ... түсі ... Өңдеу әдісі бойынша
қауыздалған жылтырлатылған бүтін бұршақ және ... ... ... ... ... ... ... бөлінбеген дән жарнағынан
тұрады. Дәндері домалақ, тегіс болады. Бүтін бұршақ партиясында 5% ... ... ... ... ... жылтырлатылған ұнтақ бұршақ бөлінген дән жарнағынан тұрады.
Беті тегіс болады. Ұнтақ бұршақ партиясында 5% дейін бүтін ... ... ... 23-25% ... 50-60% крахмал, 2-3% қант, 2-3% май, ... ... ... ... ... көлемі 2 есе ұлғаяды, себебі құрамындағы
крахмал мен белок аз су жұтады.
Көп мөлшерде белок қарақұмық, сұлы және тары ... ... ... Одан ... ... және ... ... (7,8-8,3%) орын алады. Аралас
тамақталуда ұнтақ және күріш жармасының 85%-ы сіңеді, ал ... ... ... жармаларының 70%-ы сіңеді.
Белоктардың биологиялық құндылығы амин қышқылдарының теңестірілуіне ғана
емес, сонымен қатар организмде сіңу дәрежесі мен жылдамдығына байланысты.
Белоктың ... ... ... оның ... протелитикалық
ферменттердің түсуіне кедергі жасалады.
Жармадағы май мөлшері 0,7-1,6% құрайды, салыстырмалы ... ол ... (7%) көп. ... ... ... және бос ... болады.
Негізгі бөлігі бос күйіндегі майлар, олар жарма сақталуына әсер ететін
қанықпаған май қышқылдарының көп ... ... ... майлар
белок және көмірсумен комплексті қосылысы түрінде кездеседі. Ең маңыздысы -
фосфолипидтер. Майлардың 93%-ы сіңеді.
Минералды заттар ... ... ... және ... аз ... ... (олардың қатынасы 5:1, ал оптималды
қатынасы 2:1 болу керек). Сонымен қатар ... ... ... ... кіреді, ол кальцийдің сіңірілуін тежейді.
Жармалардың көп түрі ... ... ... және ... көзі болып табылады.
Жармада В1, В2 және РР витаминдері және аз ... ... ... ... Көп ... олар ... сұлы, қарақұмық және тары
жармаларында кездеседі.
Жүгері, ... және ... ... ... аз. ... ... бетін синтетикалық препараттармен шашыратып толтыруға
болады.
2.3 Жарма сапасына қойылатын талаптар
Жармада органолептикалық әдіспен түсін, ... және ... ... ... ылғалдылығын, қоспа мөлшерін, ядролардың ірілігі мен
тегістілігін, күлділігін, ... ... ... түсі ... ... ... ... сай болу керек. Түстің өзгеруі
(қараюы, түссізденуі) өнім ... ... ... дәмі сәл ... ... ... болуы балғын емес екенін білдіреді
және ол жармада ... ... ... ... ... ... иісті қоспалар болуынан немесе конденсацияланбаған дән қолданғаннан
пайда болуы мүмкін. Майға бай жармалар сәл ащы ... ... ... ... ... өзіне тән иісі болу керек. Бөтен иіс ... ... ... ... туындайды. Сонымен қатар жармаға тән емес иіс ... ... ... ... ... балық және т.б.) сақтағанда пайда
болады.
Ылғалдылық ... ... ... ... ... активтілігімен
тығыз байланысты. Жарма ылғалдылығы 13-15%. ... ... ... ... ... және жарманың ашуы, ... ... ... ... ... 13%-дан төмен ылғалдылықта
жарманың кебуі байқалады. Стандарт ... ... ... ... ... мөлшері және олардың сипаты стандарттармен нормаланады. Бөгде
қоспалардың, бұзылған ядролардың, қауыздалмаған ядролардың, ... ... ... Нормадан артық қоспа мөлшері бар жарманы
төменірек сортқа жатқызады немесе стандартты емес деп ... ядро ... ... ... ... ... болып табылады.
Оны пайызбен өрнектейді және 100%-дан қоспа пайызының ... ... ... ядро мөлшері 98-99% (түрі мен ... ... ... ... ... және жүгері жарма үшін және сұлы ... ... ... бірі болып табылады. Неғұрлым күлділігі төмен брлса,
соғұрлым дән толық қабықша мен ... ... ... және ... дәрежесі өлшемі бойынша нөмірлерге
бөлінетін жармалар үшін ... ... ... түрі үшін елек ... бекітеді және олардан жармалардың өтуі және қалып қалуы стандартпен
бекітіледі. Ажарланған жармалардың ... ... ... 80%-ы ... ал ... ... жармалар 75%-ға тегістелу керек.
Металлмагнитті қоспалар мөлшері 1кг жармаға шаққанда 3мг аспау керек.
Жеке бөлшектердің өлшемі 0,3мм ... ... ал руда және ... ... массасы 0,4мг аспау керек.
Жармалардың зиянкестермен зақымдануы рұқсат етілмейді.
Стандарттармен қарастырылған көрсеткіштерден басқа жарма сапасын пісу
уақыты, көлемінің ұлғаюы, сонымен ... ... ... ... иісі ... ... Бұл ... аспаздық ерекшеліктерінің
көрсеткіші болып ... ... ... және ... ... шаруашылығы дақылдарының өнімін арттыруда
тыңайтқыштың маңызды рөл атқаратыны белгілі. ... ... ... ... ... түсімі орта есеппен 50-80
процентке дейін жоғарылайды. Демек, тыңайтқыш қолданудан ... ... ... өнім өндіруді күрт төмендетуге әкеп соғады. Алайда тыңайтқыш
қолдану технологиясын сақтамау, оның кұрамында өсімдікке ... әсер ... ... ... ... ... ... пайдалану топырақтың,
атмосфераның, жер асты ... тағы ... ... ... ... ... етеді.
Сондықтан тыңайтқышты қолдануда қоршаған ортаны қорғау мәселесіне
ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Табиғи ортаның ... ... ... мына ... болады.
1. Тыңайтқыштарды тасымалдау, сақтау, қоспа дайындау және ... ... ... ... Зауытта өндірілген минералдық
тыңайтқыштардың егістікке жеткенше 10-15 ... ... ... ... ... ... егістікке біркелкі шашпаса өнім
төмендейді.
2. Ғылыми жағынан негізделген ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың беру мерзімін, мөлшерін
әдісін дұрыс орындауға жете көңіл ... ... ... топырақ құнарлығын арттырады және ... ... ... ... ... ... эрозия ... да ... ... ... ... ... көлемі 70 млн. гектардан
астам. Оның 52 млн. гектардан ... жел ... ал 17 ... астамы су эрозиясына берілгіш.
Дүние жүзі бойынша күніне 100-200 гектар жер ... ... ... ... ... есептеп жеткізу қиын. Мәселен, бір
гектар егістік жел ... ... ол 600кг ... азот, 108кг
жылжымалы фосфор және 105 кг алмаспалы калий жоғалтады. Ал су эрозиясының
зардабына ... ... ... әрбір гектары 2 тоннаға дейін жалпы ... кг ... мен 215 кг ... ... ... мәліметі бойынша, жер бетінің көлбеуі 1,5-2
болған жағдайда су ... ... ... ... жер ... ... 100-150 фосфордан, 3-5 тонна калийден және ... ... ... ... ... арқылы эрозияның әсерінен топырақтағы қоректік
заттардың шайылуы азаяды.
4. Тыңайтқыш ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға зиянды әсер етеді. Көпшілік минералдық
тыңайтқыштар ... ... ... ... және улы ауыр металдар (кадмий,
сынап, қорғасын т.б.) болады. Әрине бұл элементтердің біразы аз ... ... Ал ... ... ... ... қолданғанда
топыраққа улы заттар мен бөгде қоспалар көп ... ... ... ... мен ... ... ... мен сапасына теріс әсер
етеді және жер асты суының кұрамы нашарлайды.
Мысалы, ... ... ... 2-3% фтор және 1,2-1,7% ... ... 1,2-2,7% фтор мен 1% ... ... Минералдық
тыңайтқыштар құрамындағы улы заттар, оларды өндіру барысында шикі ... ... ... ... ... ауысады. Мысалы, фосфатты руда
құрамындағы фтордың 50-80% проценті тыңайтқышта қалады. Сондықтан егістікке
бір тонна фосфор бергенде онымен ... ... 160 кг фтор ... ... ... мен ... нашарлауына, биологиялық
құбылыстардың баяу өтуіне, өсімдіктегі биохимиялық ... ... ... Фтор фотосинтез және ... ... ... ... ... ... баяулатады. Ауыл
шаруашылығы дақылдары ауыр металдармен ... ... ... ... ... ... ... Көкөністер техникалық
және дәнді дақылдарға карағанда ауыр металдарды ... ... ... ... кадмий металдарын қорғасын, хром және ... ... ... Мыс пен ... элементтері өсімдікке зиянды ... ... ... көң, ... ... өндіріс қалдыктарын ұдайы
жоғары мөлшерде қолдану топырақ кұрамында микроэлементтердің (оның ішінде
ауыр металдар) шектен тыс көп ... әкеп ... ... топырақтағы
концентрациясының өте жоғарылауы тірі организмдердің улануына себепші
болады.
Топырақ пен ... ауыр ... ... ... және ... дақылдарының құрамындағы улы заттардың мөлшерін реттеудің басты
жолы - ... және ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың жоғары мөлшерін пайдаланған кезде гумин және
фульфоқышқылдары мен ... ... ... топырақтың төменгі
қабатына жылжуы ... ... ... ... ... ... өнімінің құрамындағы нитраттың шектен тыс артуы адамдар
мен малдардың организмін ... Мал ... үшін ... ... ... ... ... 0,2% немесе одан ... ... бар ... малға беруге болмайды. Адам өз салмағының ... 5 мг ... ... пайдалануына болады.
Өсімдік құрамындағы нитрат ... ... ... ... ... рет ... беру , ... және органикалық
тыңайтқыштарды бірге пайдалану , ... ... ... ... себу ... ... және басқа агротехникалық шараларды қатаң
сақтау арқылы реттеуге болады.
Фосфор тыңайтқыштарының экологиялық зардабы көбінесе олардың құрамындағы
ауыр ... ... ... ... фосфордың уландыруы
кальций және фосфор оксидтерінің арақатынасына тәуелді. Егер СаО мен ... өнім ... 1:1 ... 1:1,5 ... ... адам ... ... тыңайтқыштарының шикізаттарын өндеуді жетілдіру есебінен және
эрозияға қарсы шараларды ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге болады.
Калий тыңайтқыштары қоршаған ортаны аз дәрежеде ... ... ... ... құрамындағы хлордан картоп, темекі,
жүзім, талшықты дақылдар көп зардап шегеді. Шөп құрамында ... ... оны ... мал уланады.
Бір гектар егістік топырағынан орта есеппен 20-25 ... ... ... ... ... ... ... мен калий (Са : К) және магний мен калий ... ... ... ... ... ... кальций мен магний көп мөлшерде ығыстырылады.
Тыңайтқыштардың беру мөлшерін, мерзімін, ... ... ... мол өнім ... ғана ... етпейді, сонымен қатар
топырақты, өнімді улы элементтермен немесе олардың қосылыстармен ... ... улы ... ... ... үшін ... жүзеге асыру керек:
1. Өсімдіктердің биологиялық талаптарына, топырақ-климат жағдайларына,
аймақтың ... және ... өнім ... ... ... ... түрі, топыраққа ендіру әдісі көрсетілген
жан-жақты дайындалған тыңайту технологиясын катаң орындау.
Қышқыл және ... ... ... жолмен
мелиорациялау үшін әк, гипс тыңайтқыштарын қолдану.
Органикалық тыңайтқыштарды жинау, сақтау пайдалану үшін агрономикалық
ережелерді ... және ... ... ... ... жағынан дәлелденген ауыспалы егістерді игеру.
Топыраққа су және жел эрозияларынан сақтауға арналған
шараларды пайдалану.
6. Түрлі аурулар мен зиянкестерге төзімділігі жоғары ауыл
шаруашылығы дақылдарының ... ... ... ... ... ... қарақұмық т.б. жатады. Ең көп
тараған жүгері, одан кейін тары, күріш және қарақұмық.
Жүгері – ... және ... ... ... Оны дән, ... сүрлем алу үшін өсіреді. Жүгерінің дәнінен ұн, жарма жасайды және
крахмал, глюкоза, сірне, сусын, сироп өндіреді. Жүгері ұнын ... ... нан ... және әр түрлі кондитерлік заттар шығарады.
Күріш — маңызды ауыл шаруашылығы дақылдарының бірі. Eгiс ауданы бойынша
дүние жүзінде бидайдан кейін екінші орын ... Оны 108 ел 145 млн. ... ... ... өнімділігі 3,2 т/га құрайды. ... ... ... - ... ... ... Аса ... азықтық дақылдың бірі тарыны өндіруді арттыра түсу
елімізде ... ... ... жолы.
Тары жарма, сөк үшін өсіріледі. Сөктің түсімі ... жыл ... ... облысына байланысты дән салмағының 70—87% шамасында ауытқып
отырады. Сөкте орта есеппен: крахмал—81, белок—12, май—3,5, ... және ... ... Кеш ... байланысты тарыны
қыстан нашар шыққан күздік ... ... ерте ... ... ... ... ... қайта себу үшін «сақтық коры» ретінде пайдаланады.
Қарақұмық. Республикамызда негізгі жармалық дақыл есебінде өсірілетін
қарақмұық — ... ... ... ... ... ... ... қоректік және дәмділік қасиеттерімен құнды. Оньщ құрамында
едәуір мөлшерде сіңімді белок, углевод, май, тұз, ... ... ... және ... ... мол. ... ... топаны және
жармалық өндірістің қалдықтары мал үшін таптырмайтын азық. Бұған қоса
қарақұмық ... ... бал ... де ... ... орта есеппен алғанда 214,2 мың гектар жерге ... ... 90,4 мың ... өнім ... - ... ... ... тары, күріш, жүгері және қарақұмық
дәндерін өңдеу арқылы алынатын өнім. Жарма ... ... ... де ... ... тағамы қасиеттері жоғары және жұғымды
болады. Балалар және ауруға шалдыққан адамдар үшін ... ... ... мен ... ... ... болып табылады. Сонымен бірге жармада
аз мөлшерде витаминдер, минералды заттар бар. Қазіргі ... ... ... механикаландырылған кәсіпорындар бар. Онда ... ... ... өлшемдері бойынша іріктеп, сыртқы қабықтарын қауыздар
жарма дайындайды. Бұл кәсіпорындар негізінен ... ... ... ... ... әр түрлі жармалар дайындайды.
Жарманың тағамдық құндылығы жарма дақылдарының химиялық сапасы, табиғи
қасиеті және өңдеу технологиясына байланысты. Ол ... ... ... ... ... әдебиеттер
1. Саудабаев Т, Қадыралиев А, Шалдыбаев К «Жармалық дақылдар»
Алматы, Қайнар ... ... Р.Е, ... Т.С, ... А.М ... және ... ... Алматы, 2000ж
3. Жаңабаев Қ.Ш, Саудабаев Т, Сейітов И « ... ... ... технологиясы» Алматы, 2000ж
4. Жанұзақов М.М «Өсімдік шаруашылығы» Тұмар, Қызылорда 2007
5. Сейітов И, ... Т, ... Ш ... ... ... 1991ж
6. Байқарықұмов С «Жем – шөп өндіру» Алматы, Қайнар 1992ж
7. Можаев Н.И, Әрінов Қ.К, Нұрғалиев А.К ... ... » ... ... М.М, ... Қ.А, ... Б.Қ «Жалпы егіншілік» Тұмар,
Қызылорда 2007
9. Құспанов М «Топырақ. Өсімдік . Тыңайтқыш» ... ... ... ... ... М – 1990
11.Е.П. Ширков «Технология хранения и переработки плодов и овощей» Колос –
2000
12.К.К.Арынов және т.б. ... ... ... ... және ... Ақмола
13.Т.А.Атақұлов, С.С.Арыстанғұлов «Өсімдік шаркашылығы практикумы» Алматы
– 2007

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәнді-дақылдарды қабылдау5 бет
«Тамақ өнімдерінің және шикізаттың сапасын бақылау және бағалау» Дәннің биохимиялық бағасы5 бет
Астық массасының құрамы11 бет
Өңделген өнімдердің технологиясы14 бет
Азотфиксациялаушы цианобактерия NOSTOC CALSICOLA – ның морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық қасиеттерін зерттеу35 бет
Арамшөптер туралы түсінік және олардың ауылшаруашылығына келтіретін зияндылығы7 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарын ажырату белгілері жайлы мәлімет7 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері12 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері жайлы3 бет
Ауыл шаруашылығы дақылдарының аурулары мен зиянкестерімен күрес14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь