Шет елдерде және Қазақстанда қарбыз өсірудің қазіргі жағдайы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

1. ШЕТ ЕЛДЕРДЕ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДА ҚАРБЫЗ
ӨСІРУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ 5

2. ҚАРБЫЗ ЖӘНЕ ОНЫҢ МАҢЫЗЫ 8

3. ҚАРБЫЗДЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ 9
3.1 Тамыры 9
3.2 Сабағы 10
3.3 Жапырағы 10
3.4 Гүлі 10
3.5 Жемісі 11
3.6 Тұқымы 12
3.7 Өсіп дамуы 12

4. СЫРТҚЫ ФАКТОРЛАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН
ТАЛАБЫ 13
4.1 Жылуға қажеттілігі 13
4.2 Жарықка кажеттілігі 14
4.3Топырақтың және ауаның ылғалдылығына талабы 15
4.4 Қоректік элементтеріне талабы 15

5. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСАН ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДЕЛГЕН МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНЕ ИЕ ҚАРБЫЗ СОРТТАРЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫ 16

6. МӘСЕЛЕНІҢ ЗЕРТТЕЛУ ЖАҒДАЙЫ 21

7.ТОПЫРАҚ.КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАР 24
7.1 Бақша өсірілетін аймақтардың климаттық жағдайы 24
7.2 Тәжірибелік алқаптағы топырақтың агрохимиялық сипаттамасы 30

8. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ 36
8.1 Зерттеу әдістемесі 36
8.2 Зерттеу объекті және сипаттамасы 39
8.3Тыңайткыштар мен суарудың топырақ
құнарлылығының агро.химиялық және агрофизикалық
көрсеткіштеріне әсері 40
8.4 Ауыспалы егістегі орны 44
8.5 Топырақты өңдеу 47
8.6 Тұқымдар және егіс 49
8.7 Егісті күтіп баптау 52
8.8 Қарбызды домбықтау 54
8.9 Шырпу 55
8.10 Тыңайтқыштар 57
8.11 Суару 58
8.12 Тәжірибелік алқаптағы қарбыздың өсуі
және дамуы 61
8.13Қарбыздың «Сапалы» сортының жиын.терімі
және өнімділігі 62

9. ТЕХНИКА.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ 69

10. ҚАРБЫЗДЫҢ ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН
КҮРЕС ТӘСІЛДЕРІ 71

11. БАҚША ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ АУРУЛАРЫ
ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕС ШАРАЛАРЫ 73

Қорытынды 77
Қысқарған сөздер 78
Қауынның негізгі өсірілетін аймағы Қазакстанның оңтүстігі болып табылады.
Республикада бақша дақылдарының ішінде үлес салмағының басым бөлігін қауын иелейді - 60-80%. Қауынның негізгі өндірушілері және Қазақстанның ішкі және сыртқы нарығына жеткізушілері - Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Алматы, Жамбыл облыстары. Өкінішке орай соңғы жылдары қауын егісінің аумағы күрт қысқарьш кетті. Мүның себебі мақта қозасының, дәнді дақылдардың, мал азықтық шөптердің егістіктер аумағының кеңейтілуі болып табылады. Қауын дақылын бағаламау нәтижесінде және шаруашылықтарда тұқымшылықтың жоқтығынан Қазақстан республикасында соңғы онжылдықта қауың ассортименттері біршама қысқарды. Бүгінгі таңда жергілікті пайдалануға және сыртқа шығару үшін өсірілген қауынның Қазақстанның оңтүстіғі жағдайына бейімделген көптеген сорттары селекциялық тұқымшылық жұмыстары және бұл дакылдың ең жақсы түрлеріне іріктеу жүргізілмегендіктен өндірістен шығып қалған. Сондықтан Оңтүстік Қазақстан облысында өзекті мәселелерінің бірі қауынның жоғалған құнды-лығын тіктеу және одан әрі жетілдіру болып табылады.
Қауынның ең жаксы сорттарында қанттың мөлшері 12-І4 %-ды, ал жеке жагдайларда- 18 %-ды құрайды. Қанттардың ішінде ең көп мөлшерін сахароза, содан соң глюкоза және фруктоза иелейді. Қауындарда көп болмаған мөлшерде В|( В2, В6, P3J, Н (биотин) дәрумендеріне ие және едәуір көп мөлшерде С дәрумені кездеседі - еуропалық және АҚШ қауындарында оның мөлшері 3,4-9,8 мг% болса, біздің қауындарда ол - 10,0-26,0 мг% мөлшерінде кездеседі.
Қауын жемісін жаңа үзілген күйінде пайдаланады, қүрғатады, тосап, цукаттар, мармелад, повидло, бекмес, қауын балы дайындалады. Қазіргі кезде қауын ассортименті көп емес, жергілікті және еуропалық түрлері қолданылады.
Бұрынғы Кеңес Үкіметі ыдырағаннан кейін қауьш өсіретін шаруашылықтарда сату мәселесі тұрды, кедендік тосықтар, тасымалдағанда ірі көлемді салық төлеу, осының бәрі кауын өндірісіне кедергі болды. Көптеген шаруашылықтар зиянына жұмыс істеді, яғни бұл іспен айналысу тиімсіз болды.
2010жылдан бастап Қазақстан, Ресей және Беларусь мемле-кеттері біртұтас кедеңдік келісімге отырды. Күн сәулесі мол бол-ған Оңтүстік Қазақстанда өсірілген кауындар дәмдік сапасы жоға-ры және экологиялық таза өнім болғандықтан сыртқы сұраныска ие. Қауынның егістік алқаптарын кеңейту, жоғары өнімділік және қауынның жаңа сорттарын шығару бұл бағалы өніммен тек ішкі нарықты қамтамасыз етіп қана қоймай, сондай-ақ мемлекеттен тыс сыртқы нарыққа экспорттауға да мүмкіндік береді.
1. Умаров М.У. «Физические свойства почв районов нового
и перспективного орошения голодной степи», Ташкент, ФАН,
1974 ж.;
2. Балашов Н.Н., Зееман Г.О. «Бахчевые растения», Ташкент.
1972 ж.;
3. Куликов М.Ф. «Полив овощных культур», «Колос»
баспасы, Москва, 1964ж.;
4. Умбетаев И. «Технология возделывания новых, отечест¬
венных сортов на юге Казахстана» Алматы-2005 ж.;
5. Рыжов С. «Орошаемое земледелие», Ташкент-1985 ж.;
6. Шуравилин А. «Регулирование водно-солевого режима
почв Голодной степи», Москва-1989 г.;

7. Гуцалюк Т.Г. «Труды овощекартофельной опытной
станции», Алматы-1969 г.;
8. Жуковский П.М. «Культурные растения и их сородичи»,
Ленинград- 1974 г.;
9. Балашов Н.Н «Выращивание бахчевых культур в условиях
орошения», Москва «Колос»-1978 г..
        
        Аннотация
Бұл курстық жұмысымды республикада кең тараған шаруашылықтағы қауынның
морфологиялық және биологиялық ерекшеліктері, шаруашылықтағы табиғи –
климаттық жағдайлары, күтіп – баптау, өсірілген ... ... да ... ... алу үшін алқаптарды даярлау жөніндегі еңбекті дұрыс
ұйымдастыру әдісі қарастырылған және қауынды өсірудің интенсивті
технологиялары қарастырылған.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1. ШЕТ ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖАҒДАЙЫ 5
2. ҚАРБЫЗ ЖӘНЕ ОНЫҢ МАҢЫЗЫ 8
3. ҚАРБЫЗДЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ 9
3.1 Тамыры ... ... ... ... ... Гүлі ... Жемісі 11
3.6 Тұқымы 12
3.7 Өсіп дамуы 12
4. СЫРТҚЫ ФАКТОРЛАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН
ТАЛАБЫ 13
4.1 ... ... ... ... кажеттілігі 14
4.3Топырақтың және ауаның ылғалдылығына ... ... ... ... талабы 15
5. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСАН ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДЕЛГЕН МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ
БЕЛГІЛЕРІНЕ ИЕ ҚАРБЫЗ СОРТТАРЫНЫҢ ... ... ... ... ... 21
7.ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАР ... ... ... ... ... ... 24
7.2 Тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... 36
8.1 Зерттеу әдістемесі 36
8.2 Зерттеу объекті және сипаттамасы 39
8.3Тыңайткыштар мен суарудың топырақ
құнарлылығының агро-химиялық және агрофизикалық
көрсеткіштеріне әсері ... ... ... орны ... ... ... ... Тұқымдар және егіс 49
8.7 Егісті күтіп баптау 52
8.8 ... ... ... ... ... Тыңайтқыштар 57
8.11 Суару 58
8.12 Тәжірибелік алқаптағы қарбыздың өсуі
және дамуы 61
8.13Қарбыздың «Сапалы» сортының ... ... ... ... ТАЛДАУ 69
10. ҚАРБЫЗДЫҢ ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... БАҚША ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ АУРУЛАРЫ
ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕС ШАРАЛАРЫ 73
Қорытынды ... ... ... ... ... шаруашылығындағы
маңызы...................................................
1.2 Биологиялық
ерекшелігі.............................................................
........
1.3 Морфологиялық, ботаникалық
сипаттамасы.....................................
1.4Шаруашылықтағы табиғи – климаттық
жағдайлары............................
1.5 Топырақ жамылғысының сипаттамасы
1.6. Шаруашылық жөнінде жалпы мәлімет
2 Технологиялық бөлім........................
2.1 Жоңышқаны суармалы жерлерде ... ... ... ... ... аудандастырылған
сорттары.....................................
2.4 Топырақ өңдеу
жүйесі.................................................................
.......
2.5 Тыңайтқыш енгізу
жүйесі.................................................................
..
2.6 Жоңышқаны күтіп –
баптау................................................................
3. ... ... ... ... ... ... ... қазіргі ауыл шаруашылығы ғылымында қолданылатын
мынадай мемлекетаралық және мемлекеттік стандарттарға сілтеме жасалған:
1.Мемлекетаралық стандарт ГОСТ 7.32-2001. Ғылыми-зерттеу жұмыстары
туралы есеп;
2.Мемлекеттік стандарт ГОСТ ... ... ... және ... ... ... ... талдау. Құжат дайындаудың
жалпы талаптары және ережелері;
3. Мемлекеттік ресми ... ... " Ауыл ... ... және ... ... – азық-түлік өнімдерін өндіруге және ауыл
шаруашылығы шикізаттарынан көпшілік тұтынатын өнеркәсіп тауарларын шығаруға
бағытталған сала.
Аңызақ – ... ... ... жиі ... ... ... өте ... құрғақ та ыстық жел.
Ауыспалы егіс – екпе дақылдар мен жердің ғылыми негізде ... ... ... ... алмасып отыруы.
Егістіктің ылғалмен қамтылуы – танаптағы екпе дақылдардың топырақ
ылғалына талабын қамтамасыз ету.
Жалпы өнім – белгілі бір ... ... ... өнім ... – құнарлықты анықтайтын және топырақтың жоғарғы қабатындағы
қара қоңыр түсті органикалық зат.
Құрғақшылық – ауаның ... тыс ... мен ... желдің
салдарынан туындайтын жайсыз құбылыс.
Өнімді ылғал қоры – өнімге тікелей әсері бар топырақтағы өсімдіктер
пайдаланатын ылғал мөлшері.
Өскін – себілген ... ... бір ... жер бетіне өсіп шыққан
өсімдік көгі.
Сүрі жер – ауыспалы егістегі ылғал жинайтын және арамшөптермен күрес
жүргізілетін танап.
Сыдыра жырту – ... ... ... ... өңдеу.
Сыртқы орта – тірі ағзаға әсер ететін қоршаған орта факторларының
жиынтығы.
Тыңайтқыштың әсерлі заты – ... ... ... алатын элемент мөлшері
Белгі – өсімдік құрылымының шаруашылықта пайдалы және тиісті
құралдармен өлшенетін немесе көріп бағаланатын нақты сипаты.
Дақыл – ... бір ... ... үшін ... ... өсірілетін
өсімдік түрі.
Сорт – белгілі бір дақылдың тиісті табиғи және өндірістік жағдайларда
өсіру үшін өнім мөлшері мен ... ... ... ... ... және тұқымы жүйелі көбейтілген, шығу тегі бойынша туыстас және
морфологиялық белгілері мен ... ... ... ... ...... топырақ-климат жағдайында тиімді мөлшерде және
сапалы өнім алу мақсатында арнайы ... ... ... бір ... ... тәсілдерінің жиынтығы.
Белгілеулер мен қысқартулар
га гектар
кг/га 1 ... ... 1 ... ... ... 1 ... ... метр
м2 ... ... ... ... ... Ғооd and ... ... of the United ... өндірістік ауылшаруашылық ұйымы)
а/ш ауыл ... ... ... ... мың ... тонна
мың. га мың ... 1 ... ... ауа ... ... ... ... ... ... грамм
л ... ... ... ... ... оңтүстігі болып
табылады.
Республикада бақша ... ... үлес ... ... ... ... - 60-80%. ... негізгі өндірушілері және Қазақстанның
ішкі және сыртқы нарығына ... - ... ... ... ... облыстары. Өкінішке орай соңғы жылдары қауын егісінің
аумағы күрт қысқарьш ... ... ... ... ... дәнді
дақылдардың, мал азықтық шөптердің егістіктер аумағының кеңейтілуі ... ... ... ... ... және шаруашылықтарда
тұқымшылықтың жоқтығынан Қазақстан республикасында соңғы онжылдықта қауың
ассортименттері біршама қысқарды. ... ... ... пайдалануға
және сыртқа шығару үшін өсірілген қауынның Қазақстанның оңтүстіғі жағдайына
бейімделген ... ... ... ... ... және бұл
дакылдың ең жақсы түрлеріне іріктеу жүргізілмегендіктен өндірістен шығып
қалған. Сондықтан Оңтүстік ... ... ... ... бірі
қауынның жоғалған құнды-лығын тіктеу және одан әрі ... ... ең ... ... ... ... 12-І4 %-ды, ал ... 18 %-ды құрайды. Қанттардың ішінде ең көп мөлшерін сахароза,
содан соң глюкоза және фруктоза ... ... көп ... ... В2, В6, P3J, Н (биотин) дәрумендеріне ие және едәуір көп ... ... ... - еуропалық және АҚШ қауындарында оның мөлшері 3,4-9,8
мг% ... ... ... ол - 10,0-26,0 мг% мөлшерінде кездеседі.
Қауын жемісін жаңа үзілген күйінде ... ... ... ... ... ... ... балы дайындалады. Қазіргі кезде
қауын ассортименті көп емес, жергілікті және еуропалық түрлері қолданылады.
Бұрынғы Кеңес ... ... ... қауьш өсіретін шаруашылықтарда
сату мәселесі тұрды, кедендік тосықтар, тасымалдағанда ірі көлемді салық
төлеу, ... бәрі ... ... ... болды. Көптеген шаруашылықтар
зиянына жұмыс істеді, яғни бұл іспен айналысу тиімсіз болды.
2010жылдан бастап Қазақстан, Ресей және Беларусь ... ... ... отырды. Күн сәулесі мол бол-ған Оңтүстік Қазақстанда
өсірілген кауындар ... ... ... және ... таза ... сыртқы сұраныска ие. Қауынның егістік алқаптарын кеңейту,
жоғары өнімділік және қауынның жаңа ... ... бұл ... ... ... нарықты қамтамасыз етіп қана қоймай, сондай-ақ мемлекеттен тыс сыртқы
нарыққа экспорттауға да мүмкіндік ... ... ... ... мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу
институтында бюджеттен тыс қаржы есебінен орташа сорланған, жер асты ... метр ... ... ... ... ... ... қауынның жаңа сорттарын шығару бойынша жұмыстар алып
барылды. Нәтижесінде қауынның «Береке» сорты шығарыл-ды. Бұл сорт ... ... ... ... ... алқаптарында сынақтан өтуде. Жер
асты суы 1,5-2,0 м ... ... ... ... ... ... ... бойынша алқаптық және вегетациялық
тәжірибе жүргізу үшін суармалы ... ... ... ... ... ... 2011 жылы 3 гектар алқапқа егілді.
Жұмыс ... ... ... Қазақстанның Оңтүстігінің суармалы
аймақтарындағы бакша өсірушілер үшін ... ... ... ... ... жаңа ... ... минералды тыңайтқыштардың оңтайлы және тиімді мөлшері
анықталды.
1 Аналитикалық бөлім
1.1 ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... Cucumis ... бір ... өсімдігі болып табылады. Сабағы домалақ-қырлы. Жапырақтары ірі,
сағақтары ұзын, түкті. ... ... ... ... да
кездеседі. Жәндіктер арқылы тозанданады. Жемісі - көп ... әр ... ... ... (200 ... 16 ... дейін). Қауын Орта және
Кіші Азиядан келіп шықкан. 1-ден 15-ке дейінгі ... ... ... ... белгілі. Дақылдың едәуір кең тарағаны кәдуілгі немесе
асханалық (Cucumis melo) ... ... ... Өсуі мен ... ... ... ... жүреді. 15°С-қа төмендеп кеткен жағдайда
дамуы тежеледі, ал 3-5 °С-та өсімдік өледі. Қауын ... ... ... ... Иранда, Ауғанстанда, Кіші Азияда, Жапонияда,
Балқан елдерінде, Испанияда, Италияда, ... және ... ... ... кең ... ... Орта Азия, Волга жағалауындағы
елдер, Молдавия, Украина және Кавказ елдері. ... ... ... ... ... және диеталық өнім болып, құрамында қант (16-18%), ... (60 мг%), ... ... ... минералды тұздар бар. Жемісін
жаңа үзілген түрінде, кептірілген түрінде пайдала-нылады, ... ... ... ... ... ... ж.т.б. тәттілер дайындалады. Суармалы
жерлерде өнімділігі (Орта ... 300-400 ц/га, ... ... ... Украина ж.т.б. елдерде) 1 гектардан 200 центнерге дейін ... ... ... мына ... ... адан, хандаляк, амир,
кандалуп, кассаб, зард топтары. Орта Азия ... ... мына ... өсіріліп бапталады: ертепісер сорттар - Хандаляк
желтая местная, Босвалды, ... 944, ... 672 ... ... сорттар
-Арбакешка 1219, Амери 696, Кочка 588, күздік -Гуляби оранжевая, Кара-пучак
3744, Кой-Баш 476, қысқы - Гуляби зеленая, ... кара 694, ... ... ... едәуір кең тараған сорттар: ерте ... - ... ... ... орташа және орташа-кешпісер - Колхозница 749/753,
Колхозница 593, ... 735, ... кеш және ... ... ... с ... ... ж.т.б
Кавказ елдерінде негізінен жергілікті сорттар өсіріледі: ертепісер -
Салвар местная, Мегрули местная ж.б., ... ... ... ... 2
ж.т.б.
1.2 ҚАУЫННЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ
Қауынның басқа ауылшаруашылық дақылдары сияқты өсуі мен ... ... ... ... ... және жемісі пайда болады.
Тамыр Ол негізгі өзек және ... ... ... ... ... ... және өсу ... қарай 1,0-1,5 см, кейде 2,0-3,0 см
диаметрге ие болады. 20-25 см топырақ қабатында өзек тамыры 2-3 ... ... Жер ... 4-6 см ... ... ... бірінші
реттегі жанама тамырлары пайда болады. Бірінші реттегі жанама тамырлардан
біршама ... ... ... ... ... ал ... одан да жіңішке
үшінші реттегі тамырлар өсіп шығады ж.т.б.
Солайша тамыр жүйесі тарамдалуынан тығыз желі пайда болады. ... ... өте ... ақ ... ... ондағы майда түптері топырақтағы
суда еріген минералды қоректік заттарды сіңіруде қызмет етеді, сондықтан да
оларды іскер тамырлар деп ... ... ... ... ... біршама әлсіз болып, 3-4
м тереңдікке тарамдалған негізгі және жер ... ... ... көп ... ... тұрады.
Сабағы Сабағы жайылып өседі, түкті, салыстырмалы түрде ... ... көп ... ... ... кейде үшінші реттегі сабақтары өсіп
шыгады. Негізгі жанама сабақтары өзек сабақтан ұзындау болып келеді.
Қауында олардың ұзындығы 2-3 метрге жетеді. Қазіргі ... ... ... яғни өзек ... қысқа және жанама сабақтарына ие
болмаған сорттар шығарылған. Ұзын пәлектілерден басқа қысқа пәлекті және
пәлегінің ұзындығы 40-60 см ... ... ... ... ... ... де ... Бүйрек тәрізді, жүрек пішіндес, тұтас иемесе оймалы ұзын ... мен ... беті ... ... ... ... ... болады. Жапырақтары жасылдан қою-жасыл түске дейін, ұзын сағақты
бөбежапырақсыз (прилистник), түкті, түрлі пішінді. Жапырақтары кезекпен
жайласқан. ... ... ... ... дамуы қарбыздарға, әсіресе
асқабаққа салыстырғанда біршама әлсіз. Алайда ... ... ... ... сорттарының өсімдіктері мықты дамыған жапырак бетіне ие.
Гүлі ... гүлі ... ... ... ... ... үлкен
айырмашылық байкалады. Көптеген сорттарында аналык гүлдері қосжъшысты
(түйіні, аналығы және ... ... ... ... жэне ... ие және ... гермафродитизмге (жетілмеген түйінді аталық
гүлдер) ие сорттар да кездеседі.
1 -суретте кауынның «Береке» сортының аталық жэне аналық гүлдері
көрсетілген.
1-сурет - ... ... (1) жэне ... (2) ... ... ... ... реттегі жанама сабактарында,
соның ішінде ертепісер ... ... ал ... ... өсімдік
түбіне ұзақ жайласады. Қауын- қиылыса тозаңданатын өсімдік, кейде өздігінен
тозандануы да мүмкін.
Аталық және аналық гүлдері ... ... ... ... және
үшінші реттегі сабақтарында да пайда болады.
Ұзақ уақытқа созылған жаңбырлар немесе ... және ... ... ... және ... жеміс пайда болуына кедергі ... ал ... ... болган түйіндер ұсқынсыз жемістер береді.
Қауынның гүлдері аралардың, трипс және ... ... ... Ашық ... ... таңғы сағат 6-да, ал
тозандықтан тозаңдар одан да ерте ... ... ... ... тозаңдықтар
тозаңнан босайды жане аталық гүлдер кұрап қалады. ... ... 1-2 күн бойы ... ... содан соң құрайды. Суық ... ... ... ... ... ... жарылмайды
және тозаңдану жүзеге аспайды. Тозандардың жетіспеушілігі ... ... мен аз ... ... ... түзілуіне алып
келеді.
Қауынның шар тәрізді жемісті сорттарының көбісі аталық гүлдеріндегі
аталықтары ... ... яғни ... ... келеді. Қауынның
аталық гүлдерін 5-15 данадап гүл шоғырын жасағанда ... ... ... ... ... көп болған. Аналық гүлдері ... ... ... ... жайласады. Қауынның түйіндері төмен жайласқан,
тығыз түкті, гүлдері сарғыш-сары түсті.
Жемісі Қауынның жемісі - түрліше ... ... және ... ... ... ... Қауынның тұкым ұяшығы айқын көрінген, тұқым
қуысы тұқымдары бар ылғал плацентамен жартылай немесе толық толтырылған
болады. Тұқым ұяшығы және ... ... саны ... байланысты түрліше
болады. Қауынның балдырының реңі ак немесе ашык-қоңыр түстен қызыл-сары
немесе сарғыш түске дейін өзгеріп отырады. Балдыры бос немесе ... 12-18% кант ... ... жұмыртқа пішіндес, жалпақ, ақ, ақ-сары, ашық-қоңыр, сары
түсті. Ұзындығы 0,5 см-ден 15 см-ге дейін жетеді, құрамында 25-30% май ... дана ... ... 35-50 г. ... ... кең сопақша, ұзынша,
үшкір-сопақша, ісінген (алма тәрізді). Тұқымының көлемі: ірі (ұзындары ... ... (0,9-1,2 см), ... ... ... Биологиялық ерекшеліктері
Қауындар карбызға ұқсас, бірақ ол жылу сүйгіш, құрғақшылыққа
төзімді, сазды топырақ жағдайына да шыдамды болып келеді. ... ... ... ... ... сіңіріп алу қабілетіне ие мықты тамыр
жүйесіне ие. Өзек ... ... 80-100 см ... ... ... алайда
өсімдікті сумен қамтамасыз етуде ол шешуші роль атқармайды. Бұл қызметті
жер бетіне жақын жайласқан жанама тамырлар ... ... ... ... ... ... ... аудандарда сирек түсетін аз мөлшердегі
жауын-шашынды да пайдалануға жағдай жасайды. Тамырлардың жайласуының бұл
ерекшелігі тамыр ... ... ... ... жер ... ... ... болатын конденсацияланған ылғалды пайдалану ... ... бұл ... ... ... көп мөлшердеғі ылғалды
тиімді ... ... ... суға деген талабын толық
қанағаттандыра ... ... ... ... ... ... тек ... кабаттардан емес, сондай-ақ терең қабаттардан да сіңіре
алатын одан да мықты тамыр жүйесі пайда болады, өнімді жұмыс істейтін үлкен
көлемдегі ... беті ... ... жоғары өнім алынады.
Қауын сорттары төмендегі морфологиялық, биологиялық және ... ... ... ... - ... шар тәрізді, сопақша, жұмыртқа пішіндес
ж.т.б.
Жемісінің көлемі - ірі (домалақ жемісті сорттарда 22 см және ... ... 30 см); ... - (домалақ жемісті сорттарда 15-22 см және
ұзын жемістілерде 25-30 см) және майда (15 және 25 ... ... ... - ... ... ... ... торлары бар барлық
жері біртегіс немесе нәзік.
Жемісінің түсі (негізгі астары) және ... яғни ... ... ... ... жерлері.
Дақтары - жолақ (біртегіс, екеулік ж.т.б.) және түрлі пішіндегі дақтар
түрінде ... ... ... ӨСІП ... ... бастап пісіп-жетілгенге дейін төмендегі кезеңдерден
өтеді:
тұқымының өніп шығуы,
өскін алу,
шатрик,
пәлек жаю,
аталық гүлдерінің ашылуы,
аналық гүлдерінің ашылуы,
7) түйіндеу,
жемісің өсуі,
жемісінің ... ... ... өсуі мен ... әсер ... негізгі
факторларға: температура, ылғалдылық, тамырының қоректенуі, жарық тәртібі,
агротехникалық, селекциялық және басқа іс-шаралар жатады.
Құрғақ тұқымдар ылғалдылықтың, жылудың - 1 8 - 25°С, ... ... ... 3-4 ... кейін өніп шығады, өскіндер
егілгеннен 7-8 күн өткенде жер бетінде көрінеді. ... әрі ... ... төмендегіше жүреді: өскіндер пайда болғаннан 20-25 күн өткенде
шатрик ... ... 20-40 ... ... өзек сабағының өсуі, содан соң
жанама сабақтарының өсуі, 30-60 күннен ... - ... ... ... ... ... ... ұрықтанғаннан кейін 20-70 күнде
немесе өскіндер көрінгеннен 55-120 күннен кейін пісіп ... ... ... ... келіп шығу орталығы Орта және тропикалық
Азия, Ауғанстан және ... ... ... ... шыққан өсімдік
болғандықтан олардың жылуға деген талабы жоғары.
Қауын тұқымының өніп шығуы 14- 16°С-та басталады. Қызбаған ... ... ... ... ... ... кетеді.
Тұқымдарының өніп шығуы үшін оңтайлы температура 25°С болады, тәуліктік
ауытқуы 15-тен ... ... ... ... ... ... кейін 5-6-күні көріне
бастайды.
Қауын өсімдіктерінің өсуі мен дамуына ең ... ... ... ... ... 12-15°С қа төмендеуі гүлдерінің түсіп
қалуына, өсуінің тежелуіне және ... ... алып ... ... ... үшін ең ... ... таңертең 18-20°С және күндіз 20-
25°С. Қауынның ... мен ... ... үшін ... ... ... тәуліктік температура (жеміс пайда болу кезеңінде) ... ... ... ... ... температура. Бұдан жоғары
температураларда және ауаның салыстырмалы темен ылғалдылығында түйіндерінің
көп мөлшерде ... ... және ... ... ... ауытқу шегі жоғары
болған сайын өсімдіктердің дамуы және жемістерінің пісіп жетілуі жақсы және
жедел жүреді.
Жарыққа талабы ... ... ... ... жоғары. Ол ашық, күннің
жарығы мол түсетін жерлерде жақсы ... ... беті ... бойы ... ... түсетіндей етіп күнге каратылған болады. Жарық
жетіспеушілігі жағдайында ... өсіп ... ... ... ... кезеңінде жарықтың жетіспеуі түйіндерінің түсуіне, жемісінде қант
мөлшерінің ... ... ... мерзімінің ұзаруына алып келеді.
Қауын - қысқа күн өсімдігі. Қысқа 8-10 сағаттық күн өсіп ... ... ... ... фузариозды солу ауруына төзімділігін күшейтеді,
аналық гүлдерінің үлесін көбейтеді, пісіп-жетілуін тездетеді және ... ... ... ... қауынның өсіп дамуын тежейді,
шіріген жемістерінің үлесін арттырады және өнімді төмендетеді.
Өсімдіктің қалыпты өсуі мен дамуы үшін ... ЛК және ... ... ... жарық қажет.
Қысқарған 12 сағаттық күнде ұзақ, табиғи күнге қарағанда гүлдеу ерте
жүзеге асады, ал 8 сағаттық күнде ... ... ... ... ... ... кезеңі 4-5 нағыз жапырақ пайда болған уақытта
аяқталады.
1986 жылы Испанияда ... ... ашық жер ... ... ... ... ... РіеІ de Sapo сорты наурыз
айынан маусым айына дейін 10 күн ... ... ... ... ... ... ... егілген өсімдіктердің мамыр айында егілгендерге
қарағанда ... ... ... ... ... айының аяғынан маусымның
аяғына деиін егілген өсімдіктердің аналық гүлдері аз мөлшерде ... ... ... ... ... ... үшін ... жарық сәулесінің ұзындығы оның қаркындылығына
байланысты өзгеріп отырады.
К.И.Пангалоның ... ... ... ... 5 ... ... ... ашылуының басталуы мен аналық ... ... ... ... ... 32 күн ... ал қалыпты жарық
жағдайларында ол 3-5 күнді құрайды. ... өсіп ... ... ... кері ... ... ... байқалады. Сондықтан ашық
жер жағдайында жарықпен төмен ... ... ... ... ... ... ... тіршілігінің алғашқы кезеңі едәуір ... ... ... ... ... ашылуына дейін. Шырпу, күшейтілген азотты
қоректендіру және өсуін реттеушілермен өңдеу аркылы да ... ... ... ... ... пайда болуын тездету мүмкін емес. Қауынның 13-
наурызда ... ... ... ... ... ... ... кезенінде жылдам ұзарып өсті. Бірінші реттегі
пәлектері едәуір ұзарған болып, аналык гулдері дерлік пайда ... ... ... ... ... роль ... Әсіресе бүл
ертепісер сорттарда айқьш көрінеді.
Суға талабы Құрғақшылықка салыстырмалы түрде төзімділігіне ... суға ... ... ... Қауынның өсіп дамуы үшін топырақ
ылғалдылығының жоғары мөлшері және ауаның ... ... ... жүгеріге және африкалықтарыға салыстырғанда 2,5 есе жоғары
коэффициентімен (650-750) ажыралып тұрады. Жапырақтарының 60°С-қа ... ... ... ... ақуызының үюы 65°С-та жүзеге асады.
Ылғалдылыктың төменгі дәрежесі өсімдіктің өсіп дамуының ... ... ... ең аз ... 65-70 пайызында ұстап тұру керек.
Қауынның суды пайдалану мөлшері оның өсіп дамуының кезеңдеріне қарай
өзгеріп отырады. ... ... суға ... ... ең ... пәлек жаю және жемістерінің өсу кезеңіне тура келеді.
Анықталуынша, қауын тұтынған суының жалпы ... 21 ... ... ... ... 37% - ... ... болу
кезеңінде, 32% - жемісінің өсуі және 10 % ... өсіп ... ... ... ... ... ... екен. Қауынның гидропоника
жағдайында (өсімдіктерді топырақсыз, жасанды ... ... ... ... жас ... күніне 0,7-0,8 литр ... 1,2-1,5 ... ... ал ... өсу кезеңінде - 3,0-3,5 литр
ерітінді пайдаланатыны анықталды.
Жылы жайда кауын ... ... ... ... ... ... жеміс пайда болуына кері әсерін тигізетін қиярларға карағанда
біршама көбірек суарады. Суаруды жемістерінің пісіп ... ... ... ... кезінде өсімдіктің жер үстіндегі ағзаларына судың тиюінің алдын
алу керек, себебі бұл саңырауқұлақ және бактериалық ... ... ... ... ... ... күшті ылғалдануының алдын алу керек.
Ауаның жоғары ылғалдылығында кауын ауруларға шалдығуы мүмкін, сондыктан
ауаның салыстырмалы ылғалдылығы, әсіресе гүлдеу кезінде, 60-70% ... тұру ... ... ... жемісінің пісіп жетілу кезінде құрғақ
ауа қажет.
Минералды қоректендіру Қауын өсіру үшін ... ... ... (30 ... ие және ... дәленделген құнарлы топырақ қажет. Топырақтағы егіс
алдындағы негізгі қоректік элементтердің ұсынылған мөлшері: К- 1,50; Са ... Mg - 1,25; N -3,00; S - 2,00; Р-0,15 ... су ... (1:2
көлемімен), мұнда рН 6-7 және ЕС 3 Мс/см,
Т.Гейсслер мәліметтері бойынша өсіріп баптау ұзақтығының бірдей болған
жағдайында қауындардың ... ... алып ... ... 25-33%-ды
құрайды.
Ғ Саііабуданының өнімділігі 1 өсімдікке 5,2 келі өнім тура келетін
жылыжай жағдайында (г/1 ... 10,97 -N; 2,67 -Р; 21,20 - К; 15,06 ... 4,68 -- Mg ... өшірген. Азот, фосфор және калий элементтерін
біршама қарқынды пайдалануы егістен кейін 10-дан 12-аптаға қарағанда, ... ... ... ... болу ... ал ... мен ... егістен кейін 4-ден 6-аптаға қарай, яғни ... ... өсуі ... ... жүрді.
Қауынның қоректік элементтерге деген талабы өсу кезендеріне қарай
өзгеріп отырады, Тайвань ғалымдары қауынның ... ... ... ... ... ... ... жылыжай жағдайында
өсіп-дамуын 4 сатыға бөлді: вегетациялык өсу, жемістерінің пайда болуы,
жемістерінің өсуі және ... ... ... ... қоректік
ерітіндісін ең көп мөлшерде пайдалануы жемістерінің өсуі кезінде анықталды
жемісінің өсу дәрежесіне қарай ... ... ... ... калийдің рөлі үлкен. Калиймен
қоректенуі артқанда ... ... ... ... ... ... құрамы жақсарады, әсіресе аскорбин қышқылы және қант
мөлшері артады. Калий аналық гүлдерінің жақсы ашылуына ... ... ... ... ... ... гүлдері пәлектің түбіне
жақын төмен жайласады, бұл өз ... ... ерте ... жетілуіне
алып келеді.
Температураға талабы Қауынның фотосинтезі үшін оңтайлы ... ... ... төмен температурасы (10-12°С) өсімдіктердің өсуін
баяулатады, бірақ дамуын ... ... ... ... түсуі
байкалады. Қауын сорттарының көпшілігі үшін ауаның 10-15 °С температурасы
биологиялық минимум болып есептеледі.
Қауынның жемістерінің пісіп жетілуі үшін ауаның 10°С-тан ... ... ... ... ... вегетациялық кезең бойынша 2800-
3200°С-тан төмен болмауы керек.
Отандық ... ... ... ... баптау кезінде ауа
температурасы күндіз - 26-28°С және түнде 18°С-тан темен болмауы керек.
Сондай-ақ, пленкалы жылы ... ... ... ... дейін температураларды 25-30 С-тан төмендетпей ұстап тұру,
түйіндеп болған соң - ... ал ... ... ... ... ... Түнгі температура 18°С-тан төмен түспеуі керек.
Алайда Еуропада қауынды жылыжайда өсіріп баптауда жылу тәртібін жоғары
дәрежеде ... тұру ... ... ... ... ... ... болуына жағдай жасайды (әсіресе көктемгі ұзақ күн ... ... болу ... жетілу ұзақтығын арттырады, сәйкесінше,
жемісіндегі ассимиляттардың (қанттардың) жинақталуын да арттырады..
Пікірлердің ... ... ... аталған температуралар ұсынылған
жарықтандыру жағдайлары есепке алынбағандықтан болады. ... ... ... ... жоғары дәрежеде қамтылған жағдайымен салыстырғанда
оңтайлы температурасы едәуір ... ... ... ... көшетті
отырғызғаннан кейін олардың орпығып алуы үшін ауаның ... екі ... ... 20 ... ... ... ұстап тұруды, ал содан
соң—түнде 18°С және ... 21-22 °С ... ... ... ... ... ... соң көбінше күндіз 19-20 °С және ... ... ... түйіндеу-пісіп жетілу мерзімі 40-42 ... ... ... 50-60 ... созылып кетуіне қарамастан ассимиляттардын тыныс
алуға шығындалмай жемістерінде жинақталу ... ... ... Жемістерінің өсуі мен пісіп жетілуі кезінде ... ... (35-40 ... ... ... ... қант мөлшерінің азаюына
алып келеді. Ауаның жоғары ылғалдылығымен бірге температураның төмен ... ... ... ... және олар ... ... (микроағзалардың өсіп-өнетін азығы бар орта)
жағдайында температураға талабы жоғары. Субстраттың ... ... °С ... ... Пленкалы жылыжайда тамыр жайласқан топырақ
қабатынын температурасы +20-21°С болған ... ... ... төмен (12-
15°С) температурасы қауын өсімдіктерінің өніміне кері әсерін тигізбейді.
1.5 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНА
БЕЙІМДЕЛГЕН МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНЕ ИЕ ... ... ... ... тәжірибе станциясында жақсартылып ... ... ... ... ... ... бақша
өсірілетін аймақтың барлық жеріне ... Сорт ... ... ... ... пісіп жетілгенге дейін 75-95 күн.
Жемісі шар тәрізді, тегіс, тор толығымен қапталмаған, ... ... 0,5-1,5 ... Балдыры жіңішке, ақ, кейде жасыл аралас,
тығыз, өте тәтті, жемісінің кұрамындағы қант мөлшері 11,3 %-ды ... ...... 3-4 ай, ал ... сортының жемістерін - 5 айға
дейін сақтауға болады. Сорт тасымалдауға ... ... және ... ауруларына салыстырмалы дәрежеде төзімді. Қазақстанның оңтүстік
жағдайында өнімділігі 18-25 т/га ... Сорт ... ... ... ... шыдамды. Тұқымы ұзындау, жұмыртқа пішіндес, ақ, ашық
коңыр түсті. Плацентасы кұрғақ. 1000 дана тұқымының ... - 35-40 ... ... melo ssp. rigidus (Pang.) HI. van zard)
Өсімдіктері ірі, орташа пәлекті. ... ... ... ... және ... ... ие.
Жемісі ұзынша жұмыртқа тәрізді немесе эллипс пішінде, өте ірі ... ... ... ... ... сыртқы беті сегменттелген.
Түсі қара-жасыл.
Астарының түсімен бірдей болып кеткен ... ... ... ... ... бірікпеген. Қабығының қаттылығы орташа. Балдыры қалың,
ақ, тығыз, ... ... ... ... ... - 10,0 %, қант - 8,4%. ... көлемі орташа. Плаценталары құрғақ, тұқым куысының жартысынан көп
жерін иелеген. Тұқымы орташа үлкендікте, сопақ, сарытүсті. Сорт кепіпісер,
пісіп ... ... 120-125 күн. ... - 38-40 т/га. ... ... ... және кептіруге жарамды. Жергілікті сорт, ККНИЗ де
шығарылған. Қызылорда, ... ... ... ... ... ... melo ssp. rigidits (Pang.) Fil. var. ameri)
Өсімдіктері орташа үлкендікте, ұзын ... ... ... ... ... Қосжынысты және аталық гүлдері болады. Жемісі сопақ, орташа.
Жемісінің салмағы 3,0-4,0 келі. Жемісінің беті әлсіз сегменттелген. Түсі
жасыл, сұр-жасыл жолақтары ... ... ... ... ... ... ... қалың, ақ қабығына жақын жерлері - жасыл, жұмсақ, тәтті. Құрғақ
заттар мөлшері - 12,5 %, қант -9,5 %. ... ... ... ... ... тұқым куысының жартысын алып жатыр. Тұқымы ірі, ... ... ... Сорт ... ... ... мерзімі өскін алғаннан
пісіп жетілгенге дейін 80-90 күн. Өнімділігі - 30-35 т/га. ... және ... ... ... ... ... ... суармалы алқаптарда өсіріледі.
Сари пучак
(Cucumis melo ssp. rigidus (Pang.) Fil. var. ... ... ... ұзын ... Жапырағы жүрек
пішінді, орташа үлкендікте. Гүлдері қосжынысты және аталық. Жемісі эллипс
тәрізді, ірі. ... ... 4,0-6,0 ... Беті ... Түсі ... ... ... дақтары бар. Торлармен толық қапталған, орта ашықты.
Қабығының қаттылығы орташа.
Құрғақ заттар мөлшері- 12,7%, қант- ... ... ... Плаценталары құрғақ, қуыстың жартысынан көп жерін иеленген.
Тұқымдары ірі, ланцет ... сары ... Сорт ... ... ... жетілгенге дейін 85-90 күн. Өнімділігі - 30-45 т/га. ... және ... ... - жақсы. Жергілікті сорт. Оңтүстік
Қазақстан облысында өсіріледі.арамшөптермен ... ... ... ... ... бір ... өнім ... және оның сапасы да
төмендейді. Бұлтты ауа-райында, өсімдіктердің тығыз жайласқан және шектен
тыс артық ... ... ... ... заттар мен қанттың
жинақталуы төмендейді.
Ич-қызыл крупноплодная 1233
(Cucumis melo ssp. rigidus (Pang.) Fil. var. ameri)
Өсімдіктері орташа үлкендікте, ұзын ... ... ... ... ... Қосжынысты және аталық гүлдеріне ие.
Жемісі эллипс тәрізді, ірі. Жемісінің салмағы 3,9-5,0 келі. Беті тегіс.
Түсі ... ... ... бар. ... ... ... ... қаттылығы орташа, қатты. Балдыры қалың,
ашық-сарқыш, орта талшықты, кытырлақ, жұмсақ, сулы, тәтті.
Құрғақ ... ... - ... қант - ... %. ... ... үлкендікте.
Плаценталары құрғақ, бос. Тұқымдары кең-сопақ, орташа
үлкендікте, сары түсті.
Сорт орта-ертепісер, өскіп алғаннан пісіп жетілгенге дейін
85-94 күн. ... солу және ақ ... ... ... ... ... - 28-32 т/га. Жемісінің тасымалдауға
төзімділігі - жақсы. Сақтауға жарамдылығы - ... ... ... ... А.С. тарапынан
шығарылған. Оңтүстік Қазақстан облысында аудандастырылған.
Гуляби оранжевая
(Cucumis melo ssp. rigidus (Pang.) Fil. var. ... ... ... ұзын ... Жапырағы домалақ -жүрек
пішінді, орташа үлкендікте. Гүлдері қосжынысты және аталық.
Жемісі қысқа-жұмыртқа тәрізді, орташа. ... ... ... Беті тегіс
немесе жеміс сабағының айналасы әлсіз сегменттелген. Түсі ... ірі ... ... қатты. Балдыры қалың, ақ, толық піспеген,
тығыз, біраз сақтағаннан кейін тәтті, алмұрттың дәміне ... ... ... ... ... мөлшері - 7,9-8,3 %.
Тұқым куысы тар. Плаценталары құрғақ, ашық. Тұқымдары ірі, ... сары ... Сорт ... ... алғаннан пісіп жетілгенге дейін
100-115 күн. ... солу ... ... - ... ... ... 25-28 т/га. ... тасымалдауға төзімділігі - жақсы. Қысқы сақтауға
жарамды. УзНИИР селекциялық ... ... ... ... ... 3806
(Cucumismelo ssp. rigidus (Pang.) Fil. var. chandalak, ameri)
Өсімдіктері ... ... ... ... ... ... пішінді, орташа
үлкендікте.
Қосжынысты және аталық гүлдеріне ие.
Жемісі жұмыртқа тәрізді, орташа үлкендікте. Жемісінің салмағы 3,5-4,0
келі. Беті ... Түсі ... анық ... ... ... ... бар. Торлармен толық
қапталған, орташа ұяшықты, нәзік.
Қабығы жұмсақ. Балдыры қалың ак, талшықты, өте ... ... ... ... ... ... ... қанттар мөлшері - 7,3-8,9 %.
Тұкым қуысы орташа үлкендікте. Плаценталары ашық, ылғал. ... ... ... ... Сорт ... ... ... пісіп
жетілгенге дейін 81 -97 күн. ... солу және ақ ... ... ... дәрежеде.
Өнімділігі - 25-30 т/га. Жемісінің тасымалдауга төзімділігі
- орташа. Кептіруге жарамды. УзНИИР селекциялық сорты.
Пангало К.И. және ... М.К. ... ... ... ... ... ... Береке сорты
Сорт Қазақ мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында шығарылган.
Сортты шығаруда ата-аналық сорттар ретінде Колхозница 749/753 х ерте ... ... ... толык диаллельді тізбек бойынша тікелей және
қайта бұдан алу арқылы жүргізілген. Сорт Қазақстанның оңтүстігінің суармалы
аймақтарына арналған.
Сорт ортапісер: ... ... ... ... ... ... уақыттан бірінші жиын терімге дейінгі мерзім 75-85 күнді құрайды.
Жемісі шар тәрізді, тегіс, жеміс сабағынның айналасында торшалары бар,
сарғыш-сары ... ... 1,5-2,5 ... Балдырының қалыңдығы 4-5 см, ақ
түсті, тығыз, өте ... ... ... 13,8 % қант бар. Сорт
тасымалдауга бейім, антракноз, қырлы дақтылық және ақ ... ... ... ... ... ... ... суармалы аймағында
өнімділігі 22-27 т/га құрайды. Сорт төмен температураларға және басқа да
қолайсыз жағдайларға төзімді болып келеді. ... ... ... ... ашық-қоңыр түсті. Тұқым қуысы тығыз, плаценталары құрғақ. ... ... ... -40-45 ... ... melo ssp. rigidus ... ... үлкендікте, пәлегінің ұзындығы ... ... ... орташа үлкендікте.
Гүлдері қосжынысты және аталық. Жемісі созылыңқы ... ... ... ... 4,0-6,0 ... Беті тегіс. Түсі ақ-сары, анық
болмаған жолақты сарғыш дақтары бар. ... ... ... орташа
ұяшықты, нәзік. Қабығы жұмсақ. Балдыры қалың 5-6 см, ақ, ... ... ... дәмі ... ... ұқсас. Құрғақ заттар мөлшері - 9-11 %,
қант мөлшері - 7,8-8,9 %. Тұқым қуысы ... ... ... ашық,
ылғалды. Тұқымдары ірі, сопақ, сары түсті.
Сорторта пісер, өскін алғаннан ... ... ... 87-100 ... солу және ақ ... ауруларына шалдығуы - орташа дәрежеде.
Өнімділігі -25-30 т/га. Жемісінің тасымалдауға ... ... ... ... Пангало К.И. және Гольдгаузен М.К. тарапынан
шығарылған. Оңтүстік Қазақстан облысының суармалы ... ... ... ... 85%. Сортаңдануға төзімді. Оңтүстік Қазақстан
облысында аудандастырылған.
1.6. ТОПЫРАҚ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАР
Мырзашөл ... ... ... құбылмалы шөлейтті аймаққа
жатады. Мырзашөл ... ... ... және ... ... ... ... жылу қорларының молдығымен сипатталады. Жауын-шашынның
мол түсуі қыс-көктем мезгіліне тура келеді.
Ауаның ... ... ... ... ... оңтүстігінде +15°С-қа дейін көтеріледі. Жылы мерзімнің ... 170-190 күн, ... 230-250 ... дейін созылады. Аудандар
бойынша жылы мерзімдегі оң температуралардың ... ... және ... - 4000-4100°С, орталықта -4300-4400°С
жэне оңтүстікте - 4600-5000 °С-ты құрайды.
Бакша дақылдары оның, ішінде кауын мен ... ... ... аталған температура мөлшерлері толығымен жеткілікті саналады.
Температуралардың жалпы саны артқан сайын өсімдіктің суға ... ... және бұл ... ... ... алу қажет. Жауын-шашын
көлемінің жылдық молшері 210 мм-ден 400 ... ... ... ... ... жэне ылғалдың орын ауыстыру процесіне ауаның
ылғалдылығы әсер ... ... ... үшін ... ... бір жылда орташа 51-56%-ды құрайды. Солтүстік-шығысқа ... ... ... ... ол 61-64%-ға артады.
Жылдық булану солтүстік-шығыс жэне орталық ... ... ... ... ... ... мм-ге дейін жетеді.
Өсіп-даму мерзімінде ол 910-1330 мм, яғни ... ... ... ... ... орташа 194 күнді құрайды (15 ... ... ... ... суық ... орташа мерзімі сәуірдің екінші он
күндігіне және күзгі суық түсу қазанның ... он ... тура ... ... ... көпжылдық косьндысы 262 мм-ге тең
болып келеді. Ол жыл маусымдарында әртүрлі ... ... ... ... ... жаз мезгілінде 3,8%, күзде -
17,6%, қыста - 37,2%, ... -4] ,4%-ы ... ... ... басым бөлігі жаңбыр түрінде түседі.Жауын-шашынның басым бөлігі
негізінен көктем-қыс айларында түседі. Ол ... ... ... құрайды. Кейбір жылы жазда мүлдем жауын-шашын болмайды.
Қысы қысқа, ұзаққа созылмайтын болып және салыс-тырмалы ... ... ... ... ... мәліметі бойынша қаңтар айының
орташа ауа температурасы минус 3,4°С-қа тең болады. ... ... ... ... ұзақ ... сипатталады. Қар жатқан күндердің саны
жылына 43 күнге жетеді. Орташа тәуліктік ауа ... ... ... мерзімдер 45-65 күнді құрайды.
Топырақтың тоңазуының жоғарғы терендігі 20-60 ... ал ... ... 81%-ға тең, ... ... ... ... және жауын-шашынның көп
түсуімен сипатталады, әдетте жылы ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Тұрақты нөлден жоғары орташа тәуліктІк температура ақпан ... ... ... Бірақ ауытқулар 15-25 күнді құрайды. Кейбір
жылдары көктемнің келуі наурыз айының аяғына тура ... ... ... ... де ... ... Көктемгі мерзімнің орташа ауа температурасы
+]4°С-қа тең ... ... +20°С ... болады. Сәуір айында ауаның
орташа температурасы +15,1°С-қа тең. Көктемде ауаның ... 60%-ды ... ... ... келіп 50%-ға төмендейді.
Жазы кұрғақ және орташа тәуліктік тұрақты ауа қызуы +25,1°С болады.
Ең жоғарғы ауа ... ... ... ... ... Атмосфералық жауын-
шашындар дерлік болмайды. Шілде айының орташа ауа кызуы +26°С-ка ... ... ... ... ... ... кейбір жылдары 26%-
ға дейін де төмендеп кетеді. Бүл мерзімде солтүстік және ... ... ... ... ... аумағында орташа жылдамдығы
1,9 м/сек. болған солтүстік-батыс бағыттағы жел басым болады.
Күзі ... ... ауа ... + 11,7°С-қа тең болады. ... ... ... ... ... өсіп-дамуын тоқтататын алғашқы
күзгі суықт үсуі ... ... басы мен ... тура ... ... ... ... атмосфералық жауын-шашын түседі. Орташа айлық ауа температурасы
+18,5"С болып, қараша айында ол ... күрт ... ... ... 56%-дан (кыркүйек) 74%-га (қараша) көтеріледі.
Келтірілген мәліметтер мақта қозасын және ... да ... ... ... ... ... бар ... айқындайды.
Түсетін атмосфералық жауын-шашындарды жыл маусымдарына бөлгенде
мыналарды ... ... ... ... ... қабатындағы өсімдікке
зиянды тұздарды шайып кетеді, бүл өз кезегінде ... ... ... ал тұщы ... аз ... жер асты ... ... жайласқан
жерлерде ол күзгі-қысқы сор шаюдан пайда болған жоғарғы тұщы қабатының
ұлғаюына жағдай жасайды.
Кейбір ... ... ... ... ... айларына
ауысып кетеді де, бұл өз кезегінде уақтылы топырақты өндеуді және қауын
егуді қиындатады.
Ауаның ылғалдылығы ... ... ... суда ... ... ... ... процесінде маңызды роль атқарады. Ауаның салыстырмалы
ылғалдылығы ... ... және ... ... ... ... Жыл ... бірқалыпты болмауы және ауа қызуының көктемнен жазға өткенде тез
көтерілуі - екі гидротермикалық мерзімімен: ылғалды жылы ... және ... ... ... ... ... жүйесіне ие болуымен
анықталады.
Топырақ бетінен булану көлемі көктемде - 296,4 мм, ... 456,9 мм , ...... ... - 71,5 ... ... ... жылдық булану 969,5 мм, жылдық жауын-
шашын 261 ... тең ... асты ... ... 1,5-2,5 м ... ... ... судың жалпы шығыны 1460 мм-ді құрайды, жер асты ... ... ... судың шығыны да кемиді, және керісінше жер асты суларының
деңгейі артқан ... су ... арта ... аз ... және ... булану нәтижесінде көктемнен
күзге дейінгі мерзімде топырақтың құрамындағы судың мөлшері азаяды, бұл ... ... ... ... ... ... алып келеді.
Ылғалдылық дәрежесі бойынша мәліметтер зерттеу жүргізілген ... ... ... көрсетеді. Аумақтың гидротермикалық коэффициенті 0,22-
0,48-ге тең болып, ылғал дәрежесінің жылдық көрсеткіші Н. Иванов көрсеткіші
бойынша 0,12-0,22-ге, ... ... ... тең, ... ... дейін өзгеріп тұрады,яғни аумақ жартылай шөлдің
ландшафтық аймағына жатады.
Шілде айында қанығудың жетіспеушілігі жогарғы ... ... ... ... ... ... кезде қанығудың жетіспеушілігі
топырақтан ылғалдың ... ... ... ... етеді. Осы мерзімде 60
см тереңдіктегі топырақтың ... ... тең ... Қыркүйек айына келіп
топырақтың екі метрлік қабатының температурасы +22°С болады. Топырақтың бір
метр қабатының ең төмен температурасы желтоқсан және ... ... ал ... ... ... тура ... ... өңірінің сортаң жерлерінің басым бөлігі сорланудың хлоридті-
сульфатты түрімен сипатталады. Демек, ... ... ... ... дейін жүргізілетін күзгі-қысқы сор шаюдың өте
тиімділігін көрсетеді.
Шаруашылық аумағына жер бетінен және ... ... ... ... буланушылығы тән болып келеді, кейбір жылдары оның ... ... ... ... Мақтарал жағдайында жылдық булану 960-1460 ... ... ... 800-1200 мм-ді кұрайды.
Мырзашөл өңірінде бұлтты ауа райы көп болмайды, ашық күндердің орташа
жылдық саны 150-ге тең, бұлтты күндер саны - 70-ке тең ... ... ... ... ... жауын-шашынның жыл
маусымдарына бөлінуі және ауаның ... ... ... ... ... ... дақылдарды ж.т.б. өсіруге қолайлы жағдайлар жаратады.
Мырзашөл өңіріндегі жылы мерзімнің ... ... ... ... рет өнім ... мүмкіндік береді.
Демек, сұр топырақты аймақтың климатына тән ... ... аз ... оның жыл маусымдарында біркелкі ... ... ... және ... ... ... ... жылы мерзімде ауаның
өте қүрғақ болуы, жер бетінен буланудың күштілігі болып табылады.
Климаттық жағдайлар өсімдіктің өсіп ... ... ... кұралуына тікелей әсер етіп қана қоймай, сондай-ақ
көпшілік жағдайларда агротехнологиялық ... ... ... жылы ... ... ... 1-22 шілде ара-лығында ауа
температурасы 40-44°С-қа дейін жоғары дәрежеге жеткен.
Өсіп-даму кезеңіндегі көпжылдық орташа ауа темпера-тураларын ... ... 5 ... ... ... ... Көктемнің сәуір
және мамыр айларындағы ауа температурасы ауылшаруашылық дақылдары оның
ішінде бақша ... ... ... мүмкіндік берді, сәуірде ауа
температурасы 18,2° С, ал мамырда 20,0° С-қа тең болды.
Орташа ... ауа ... ... ... ... ... ... басқа айларда да температураның кері әсері байқалмады.
Ағымдағы жылы атмосфералық жауын-шашынның мөлшері бұрынғы жылдардағы
мөлшерден ... ... ... 15-ші ... ... ... ... осы күндері егіс жүргізуте мүмкіндік берді, ... ... ... ... ... айынан бастап жүргізілді.
Мамыр айындағы қысқа мерзімді жаңбырлар ауылшаруа-шылық дақылдарының
өсуі мен ... кері ... ... жоқ. ... ... ... айына
дейін жаңбыр жаумады.
Жеке зерттеу жылдарындағы және жалпы аймақтың ... ... ... - ... ... жағдайларын тек қана ұтымды азық-
түлік жүйесін сақтау негізінде ғана емес, ... ... ... негізінде зереттеу ... ... ... ... ... қоректендіру және суарудың
тиісті шарттарын сақтағанда қауыннан ... 230-250 ... де ... ... өнім ... ... ... НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Ауыспалы егістегі орны
Қауыннан жоғары өнім алу үшін алқапты дұрыс ... және ... оның ... айқындап алу керек. Алқапты таңдауда дақылдардың
биологиялық ерекшеліктері, топыраққа, ... жер ... ... ... ... жарықтылығына талаптары
ж.т.б. есепке алынады. Қауындарды ашық және жақсы желденетін алкаптарға
орналастыру керек.
Біздің тәжірибемізде қауынның ... ... ... ... ... ол ... солу, сұңгыла ауруына шалдыкпайды және берішті
жұмырқұртпен зақымданбайды.
Әрбір табиғи-климаттық аймақта ... ... ... бейІмделген кауын сорттарын өсіру ұсынылады. Оңтүстік Қазақстанның
суармалы аймақтарының көптегі облыстарында ... ... ... ... ... ... саздақ жерлерде жақсы өседі, себебі ол
жерде қауындар фузариозды солу ... аз ... ... ... ... хлор ... ... мөлшері -
топырақтың күрғак салмағына ... ... Одан ... ... ... зардап шегеді.
Қауын өсіруге құнарлы, механикалық кұрамы жеңіл, топырақтың оңтайлы
құрылымына ие жерлер ... ... ... Ауыр ... ... ... сорланған топырақ қауын егісіне тура келмейді. Қауынның
қалыпты өсіп, дамуы үшін топырақ ерітіндісінің (рН 6,5-7,0) ... ... ... ... ең ... ... ... Егісті арамшөптерден,
әсіресе көпжылдық арамшөптерден таза алқаптарда орналастыру керек.
Жер асты ... жер ... ... 1,5-2,0 м ... ... Қауынның ең жақсы алғы егіндері - көпжылдық ... ... ... дәнді дақылдар, жүгері. Қауынды ... ... ... ... ... ... ... егуге де болады. Бақша
дақылдарын қияр, ... ... ... ... болмайды. Егістікте
ауыспалы егіс жүргізу оңтайлы болады.
Қазіргі заманғы ... ... ... үшін ... танапты ауыспалы
егістер қолданылады: 1. Күздік бидай, жоңышқа; 2. Бірінші жылғы жоңышқа; 3.
Екінші ... ... 4. ... 5. ... ... ... 6. Қауын.
Аурулардың қарқьнды өршуінің алдын алу үшін қауын егісін алдыңғы егілген
алқаптарға кем дегенде 5-6 ... ... ... ... ... ... ... бір жерге егу өнімнің төмен-деуіне және солу
ауруынан жемістер сапасының төмендеуіне алып келеді.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... қауынды ауыстырмай үш жыл бойы бір жерге ... ... және ... әсерін тыңайтқыштардың түрлі мөлшері
енгізілген бір-неше нұсқаларда жүргізген зерттеулерінің мәліметтерІ 9-
кестеде ... ... ... ... ... ... ... 10-
кестеде көрсетіген.
9-кесте - Дақылды үш жыл бойы ауыстырмай бір жерге егудің
солу ауруының өршуіне және қауынның «Береке» сортының
өнімділігіне ... ... ... | | ... нұсқалары |Солу, жылдар ... ... ... |
| ... % ... ... % есебінде |
| |1 | | ... |34,5 |176,4 |1,3 |
| |41,6 |227,3 |1,7 ... |30,1 |154.7 |1,2 ... ... және ... зақым келтіруінен қорғау үшін
оларды егіс алдында ... ... ... ... ... - 1 келі ... г. мөлшерімен.
Көлеміне қарай тұқымдарды сұрымтау електерде және арнайы машиналарда ... ОВ-1 және ОС-1 ... ... ... өнгіштігі 3-4 жыл
сақталады, одан әрі қарай төмендей береді. 2-3 ... ... 1 ... салыстырғанда біршама өнімді болып келеді, ... егер ... ... ... ... Бірыңғай өскін алу және жас
өсімдіктердің ... ... үшін егіс ... ... ... ... ... суықпен, қыздыру арқылы шынықтыру және
химиялық заттармен ... ... де егіс ... ... ... он күндігінде жүргізілген болса,
өсімдіктер сәуір айында біршама ... ... ... тура ... тұкымдардың суыққа төзімділігін арттыру үшін егіс алдында оларды
3-5 күн бойы өзгермелі температураларда шыныктырылады. Шынықтыру ... ... ... дәке қаптарға салады және суда +20 +22°
температурада 12 сағат бойы жібітіледі. ... ... ... суды ... соң, ... ... температурасы +18 +20° бөлмеге өніп шығуы
үшін жайластырады. Оларды алдымен -1 -2°С ... ... 18 ... соң +19-+220 жылы температуада 6 ... бойы ... ... тұқымдардың ылғалдылығьш 60-65% деңгейінде ұстап тұру ... ... ... салынған қаптарды әр 1-2 күннен жүйелі түрде және біртегіс
сулап отыру керек.
Толық пісіп жетілмеген біржылдық тұқымдар ... ... ие ... және ... төмен өсімдіктер береді. Өнгіштігі мен өнімділігін
арттыру мақсатында егіс алды ... ... ... бірі ... ... ... ... 55-60°температурада 6 сағат бойы қыздыру
олардың өнімділігін кыздырылмаған тұқымдарға салыстырғанда 25-30 ... ... ... ... Тұқымдарды кептіргіш құрылғыларда,
термостаттарда және күн сәулесінде қыздыруға болады. Кептіргіш ... күн ... ... ... ... ... ... қадағалап отыру керек, температураның артып кетуі ... ... ... ... қою үшін ... ... ... және
биогендік препараттар, сондай-ак өнімді едәуір арттыратын ... ... 24 ... бойы төмендегі ерітінділердің бірінде жібітіп ... ... бор ... ... метиленді көк ұнтағы, 0,00017 %-
дық янтар қышқылында, ... ас ... Осы ... ... ... 30-40 ц/га арттырады. Тұқымдарды қоректік минералды
тыңайтқыштардың ерітіндісінде жібіту тиімді болады, оның құрамы - 1 л ... 5 г ... ... 10 г ... және 0,2 г ... ... егіс ... органикалық-минералды тыңайтқыштар қоспасымен
өндеу (дражирование) тиімді болады. Қоспаның ... ... ... ... ... ... белсенді заттар,
бактериалды препараттар және инсектофунгицидтер ... ... 15-20 %-ға ... қауын тұқымдарының алқаптық өнгіштігін,
өсімдіктерінің өсуіп күшейтеді, жеміс салуын жеделдетеді және өнімділігін
арттырады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... қауын тұқымын қолайсыз жағдайлардан қорғайды және егісті 6-7 күн ерте
жүргізуге мүмкіндік береді. Бактериалды ауруларға ... ... ... ... (1 л суға 50 ед. ... (1 л суга 500 ед.) әлсіз ... 24 ... ... ... Жібіткеннен кейін тұқымдарды кептіреді және себеді.
2.4 Егісті күтіп ... ... ... алудың оңтайлы жолдарының бірі қауынның бәсекеге
қабілетті жаңа ... ... ... ... ... ... өндіріске
енгізу.
6-суреттегі диаграммада 15-мамырда егістен кейін алтыншы күні қауын
өскіндерінің 20%-ы, І6-мамырда-45%, 17-мамырда - 63%, ... - ... ... ... ... Қазақстан облысында сәуір және мамыр айларында өте ... ... ... бұл өз кезегінде егіске кері әсерін тигізеді.
Тәжірибе ... ... ... ... сазды сұр топырағында сел
жаңбырлардан кейін калың қатқалақ ... ... ... бұл ... ... Eгie 9-мамыр күні жүргізілген болса, П-мамырда сел жаңбыр
жауып өтті. Тәжірибелік алқаптағы кауын ... ... ... ... ... ... ... үшін таңертең
жер жұмсақ кезінде қаткалақ бұзу жұмыстары жүргізілді. Қатқалақ бұзумен бір
уақытта арамшөптердің өскіндері де ... ... ... ... ... 100 ... ... алыңды.
Пайда болған өскіндердің арасы тығыз болып кеткендіктен, жегенелеу
жұмыстары жүргізілді. ... ... ... күні ... ... ... ... уақытта, бір метрде 3-4 өсімдік қалдыру арқылы алып
барылды. Екінші ... 3-4 ... ... ... болған 30-мамыр, 3-
маусым күндері жүргізілді. 05 м қашықтықта 1 өсімдік калдырылды, нәтижеде ... 10 мың ... ... ... ... қол ... ... жұмыстарын кешіктіруге болмайтының көрсетеді,
өйткені өсімдіктердің тамыр жүйесі уақыт өткен сайын бірі-бірімен ... және ... ... ... ... ... зақым келеді жэне
ауруға шалдығады, сондыктан жегенелеуді кешіктірген жағдайда өсімдіктерді
пышақпен кесу ... - ... ... ... өскіндерінің пайда болу қарқыны6-сурет
- Нұсқалар бойынша кауын өскіндерінің пайда болу қарқыны
Бірінші ... ... ... ... ... жапырақ пайда болган
уақытта 14-16 см тереңдікте ... ... ... ... ... ... ... қолмен тазарту жұмыстары
30-мамыр күні алып барылды. Екінші ... ... ... бесінші
нағыз жапырақ пайда болған уақытта 16-18 см ... алып ... ... ... ... міндетгі турде орындалуы керек.
Домбықтаудың маңызы ... ... ... қопсытумен ғана
шектелмейді. Суармалы алкаптарда домбықтау қажет, өйткені оның нәтижесінде
пайда болған ... ... ... ... тамыр мойнын су басудап қорғайды.
Бірінші домбыктау жұмыстары ... ... ... ... бір
уақытта қопсытылған топырақты өсімдік сабағына қарай жылжытушы құрылғысы
бар КПН-4,2 ... ... алып ... ... ... 10 күннен
соң, төртінші катараралық өндеумен бірге 20-маусымда жүргізілді.
Қатараралық ... ... ... алып ... өсімдіктерді
домбықтау жұмыстарының арасында кең жүйек аралықтары ұшта ... ... ... ... ... (7-сурет). Бірінші және екінші
домбықтау аралығында, сондай-ақ екінші домбықтаудан кейін ... ... ... алып ... ... ... егу ... өсімдіктерді күтіп
баптауға өскіндер көрінгенге дейін қатқалақты бұзу үшін ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан
облысының топырағы механикалық кұрамы орташа сазды болып, жаңбырдан кейін
қалың ... ... ... болады, өскіндер бұл қабатты тесіп шыға
алмайды. Қатқалақ бұзумен бір уақытта арамшөптердің өскіндері де жойылады.
Өскіндер ... ... ... ... ... пайда болған уақытта
бірінші өңдеу жұмыстары КРН-4,2; КОР-4,2; КОР-5,4 ... 14-16 см ... ... және ... арамшөптерден
қолмен тазарту жұмыстары алып барылады. Екінші өңдеу жүмыстары -5-7 ... ... ... ... 8-10 см ... ... және онымен бір
уақытта әрбір ұяшықта бір өсімдіктен қалдыра отырып жегенелейді. ... ... ... ... ... және қажет болса,
домбықталады. Арам-шөптердің шығуына карай тазарту жұмыстары жүргізіледі.
Екінші қатар аралық ... ... ... ... ... ... пәлектерді жылжытып, трактордың дөңгелегі мен
қопсытқыш үшін 50-60 см орын калдырады. Үшінші қатар ... ... ... төртінші қатараралық өңдеу пәлек жаю кезінде, ал бесіншісі өнім
пайда болу кезінде орындалады.
Қазақстанның оңтүстігінің суармалы жерінде ... ... саны ... ... ... ... ... қопсытылған топырақ едәуір жақсы кызады
және ауа өткізеді. Тамыр жүйесі де ... ... ... ... ... ... және сумен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... өнім сапасы жақсарады.
Аталық гүлдерінің ашылуы кезінде өсімдік сабағынын ұшын ... ... ... ... өте көп енбекті, материалдық шығынды талап ... да ... ... бүл ... жүргізілмейді.
Қазақ мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты зерттеулерінде шырпу
жұмыстары домбықтаумен бір уақытта алып барылғанда қауынның «Береке»
сортының өнімділігі артып 34-42 ц/га құрады ... - ... ... ... әсері, ц/га
| | | | ... ... ... жэнс ... + 1 ... + 2 |
| ... |домбықтау |домбыктау ... |184 |218 |226 ... ... ... ... тыңайтқышы фосфоритті ұнтақ ретінде гектарына
80 келі әсерлі зат мөлшерінде сүдігер жыртудан алдын ... ... ... ... ... РУМ-8 тыңайткыш шашкыш құрылғысы
жәрдемінде жүзеге асырылды.
Вегетация кезеңінде азот ... ... ... сәйкес
нұсқаларда бұл жұмыс үш сатыда жүргізілді. Азот тыңайтқышы ... N-34% ... ... ... ... ... қопсытқыштыңайтушы КХУ-4А кұрылғысы жәрдемінде енгізілді.
Бірінші қоректендіру 4-5 нагыз жапырақ пайда болған уақытта жүргізілді.
Мұнда ^0_80_!00 тыңайтқышының ... ... 30%-ы, ... ... алып ... ... ... белгіленген мөлшердің 30%-ы ,
ал калган 40 пайызы жаппай гүлдеу кезеңінде енгізілді.
Тыңайтқыштар суару кезіңнде ... ... ... ... ... үшін суару алдында енгізілді.
Қауын кұнарлы топырақта жақсы ... және ... ... ... тыңайтқыштарына деген талабы жоғары. Тыңайтқыштар енгізу минералды
тыңайтқыштарды шашқыш НБУ-0,5; МВД-0,6 ... ... ... ... ... ең ... мөлшері N8[)PK0 шамасында болып
есептеледі. Тынайтқыштарды, әсіресе азотты тыңайтқыштарды өсімдіктердің
пайдалану коэффициенті ... ... ... уақытта біршама артады. Азот
тыңайтқышының барлық ... ... ... ... ... ... едәуір арттырады, алайда жемістерінің құрамындағы қант мөлшерін
біршама төмендетеді. Жемістерінің ... кант ... ... және ... ... қасиетінің жақсаруы азот тыңайтқыштарын
өсімдіктің өсіп дамуының ерте кезеңдерінде енгізу аркылы кол ... ... ... жартысы егіс алдында ... ... ... ... ... гүлдеуге дейін жаксы
коректенуін камтамасыз етеді, ал екінші жартысын 4 ... ... ... ... ашылуы алдында енгізеді. Осынын бәрі өнімділікті және жеміс
канттылығын арттыруға жағдай жасайды. Пәлек жаю және жанама ... ... N Р К|0 ... тыңайткышының толық мөлшерімен коректендіру
өнімділікті 40%-га арттырады. Қауынды кешет ... ... ... ... көшет отырғызылған ыдыстарға енгізіледі. Көшеттер сумен ... 1-2 рет ... (1 ... ... 10 л су га 10-12 г ... және ... ... зат есебінде). Көшеттер отырғызылмастан бұрын
ашық ... ... ... ... үшін тек ... ... ... Қоректендіру үшін кәдуілгі (аммиак селитрасы, монокалий-фосфат)
және кешенді тынайтқыштар да (Террафлекс, Мастер, ... ... ... ... коректендіру жүйесі топырақтың ... ... ... аймактың жағдайлары және өсіру технологиясы
негізінде ... ... ... ... қол ... ... кышкылдылығы, сортаңдануы және ... да ... ... ... бір ... тауарлык өнімнің түзілуі үшін ... ... ... ... ... суару жағдайында (әсерлі
зат есебінде): N - 4-4,5 ... Р,О. - 1,5-2,5 ... және ҚО - ... ... кажет болады. Тыңайтқыштарды физикалық массаға өткізу
үшін топыраққа 11,5-13 келі аммиак селитрасын, 3-4,5 келі монокалий ... 8-9 келі ... ... енгізу қажет. Қауын егісіне органикалық
тыңайтқыштарды (көң) ... ... әсер ... ... ... ... сүдігер
жыртудың алдында 20-30 т/га мөлшерінде енгізеді. Қазақстанның ... және ... ... сүдігер жырту алдында толығымен немесе
белгіленген мөлшердің 60-80%-ы енгізіледі, азот тыңайтқыштары - 2-3 ... - егіс ... ... және ... - ... ... қорек
ретінде енгізіледі. Тамшылатып суару жағдайында минералды ... өсіп даму ... ағын ... ... ... ... тыңайтқыштарды енгізу күзге қарай ең төмен мөлшерге жеткізіледі.
Тыңайтқыштардың жалпы мөлшері өсімдіктің өсіп даму ... мен ... ... ала ... ... суаруға бөлінеді. Өсімдіктің тамырын
коректендіру үшін ... ... ... ... ... калий
сульфаты, моно калий фосфат, Кемира, ... және ... да әр ... ... ... тамырдан басқа ағзаларға арналған
коректерде пайдаланылады: Мастер, ... ... ... ... ... олардың суда еруін және коспаларының болуын есепке
алу керек. Бұл ... ... ... өте ... ... ... ... енгізуге кететін шығындарды арттырады, ал ... суда ... ... (суда ерімейтін тыңайтқыш қалдықтары,
майлар ж.т.б.) болуы құбырлардың бітеліп калуына алып келеді.
2.6 Суару
2011 ... жаз ... ... түйіндеуіне және өнім
элементтерінің түсуіне әсер ... ауа ... ... болуына
қарамастан қауынның «Береке» сортының егісінде ... ... өнім ... болды. Суландыру мөлшері 4 суаруда 2400 текше
метр болған 3-нұскада ... ... 70 ц ... ... өнім ... және ... ... да бакылауға қарағанда 28-51 ц/га жоғары
өнімге қол жеткізілді. Алынған ... ... ... ... ... өсіріп баптауда суару саны 2-4 рет ... ... ... 1800-2400 м3/га болуы, сәйкесінше минералды тыңайтқыштар
N6UP80, Ng0Pg0 мөлшерінде енгізілуі керек, ал қауынның ... ... ... ... ... 2 ... мен минералды тыңайткыштардың
N60P80 мөлшері пайдаланылды. Суару мөлшерін дұрыс таңдаумен бір ... ... ... ... ... ... зор, мұнда
өсімдік дамуыныц жағдайы, топырақтағы ылғал мөлшері, жер асты ... ... және оның ... ... ... ... ... Суарудың
жалпы саны қауынның өсіп даму кезеңдеріне төмендегіше бөлістірілді:
Бірінші кезең - пәлек жаюдың басы;
Екінші кезең - ... ... ... ... суару 4-нұсқада пәлек жаю кезеңінде 600тскше метр
мөлшерінде І2 маусымда ... ... ... және ... ... ... және ... гүлдерінің ашылуы кезінде және жеміс
пайда болу кезінде 22-маусымда, ... және ... ... ал ... нұскада - 2 суару суландыру мөлшері 1800 текше метр, суару аралығы 12
күн, 3-4- нұсқаларда - 2 ... 1800 ... метр ... ... ... ... етіп ... Бесінші вегетациялық суару тізбек бойынша ... ... болу және өсу ... ... 600 ... ... жүргізілді (1-2-нұскада суару мөлшері гектарына 900 текше метр).
қауын өсімдіктері суаруды талап ... ... ... ... ... және жер асты суларының жайласу деңгейіне карай 1800 ден 3000
текше метрге ... ... ... ... шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты Оңтүстік Қазақстан облысы
жағдайында жер асты суларының жайласу ... ... ... ... ... ... тәртібін ұсынады (14-кесте).
Мақта арал ауданының орташа сортаңданған топырақ жағдайында қауын егісінде
жүргізілген тәжірибелер ... ... (237 ц/га) ... ... ... шегі ... дала ... 70-80 %- ынан төмен ... қол ... ... көрсетті. Ылғалдылық ... 60 ... ... ... - 144 ц/га ... Мақта
арал аймағында түйін пайда болғанға дейін топырақ ылғалдылығын ... ... тұру ... әйтпесе түйіндер түсіп қалады, нәтижеде
кептеген шаруашылықтарда өнімділік төмендеп кетеді. Жемістерінің өсуі ... ... ... ... ... ... ... сыйымдылығының
60-65 % шамасында ұстап тұру керек.
14-кесте - Жер асты суларының жайласу деңгейіне қарай қауынның ... асты ... саны ... мөлшері. м |Сулаплыру |
|суларынын жайласу| |/га ... м'/пі ... м | | | |
|2 ... ... |4-5 |700 ... ... |3-5 |600-700 ... |
|1 м-гс ... |2-3 |500-600 ... ... ... ... ... суландыру мелшері 2400 және 3000
м3/га етіп 4-5 рет суарумен бірге NgoPg0, N|00Pgn ... ... - өнім ... сабақтарының өсу қарқыны мсн түзілуіне әсер етумен
бірге гүлдеу қарқыны мен ... ... ... де оң ... айқындалды. I-тамызда толық жетілген жемістердің саны орналасу
жиілігі гектарынам он мың ... ... ... 1 ... ... тұра келді, яғни бақылау ... 2 ... ... ... ... ... ... өнімі бойынша 3-нұскаға қарағанда
төмен көрсеткішке ие ... ... ... ... ... ... өте ... мөлшерлері жемістерінің сапа көрсеткіштеріне әсер
етті. Бақылаулар жиын терім барысында 4-ңұсқада өте көп ... ... ... ... ... шектен тыс жоғары
мөлшерлері қауын өнімдерінің құрамындағы қанттың, С ... ... әсер ... ... ... Қазақстанның оңтүстігіндегі жер
асты сулары жақын жайласқан ... ... ... ... текше
метр мөлшері ұсынылады.
15-кесте- Түрліше суландыру мөлшерінде қауын өнімінің құрамындағы қант
жэне С дэруменінің мөлшері
|№ |I ... ... кант |С ... мг % ... | ... | |
| | |% | |
|1 ... ... |10,47 |23,90 |
| ... ... | | |
| |2 ... | | |
|2 ... сорты, 2 |11,48 |27,40 |
| ... | | |
|3 ... ... 4 |12,55 |28,25 |
| ... | | |
|4 ... ... 5 |9.95 |21,15 |
| ... | | ... ... суару жүйек арықшалары қазылады (8-сурет). Қауынның өсіп
даму кезеңінде суаруды бөлістіру оларды жүргізу ... ... сұр ... жерлерге арналған кәдуілгі суару тізбегі домбықтауға
дейін (2-4 жапырақ) суарудың шектеулі (1-2) ... ... ... ... ... қабаттарга өсуі, вегетациялық массасының ... ... өнім ... ... ... үшін ұзақ ... беріледі. Жаздық сорттар
үшін 15-20 күн, күздік және ... ... үшін ... ұзақ ... ... 25-30 күн ... ... өнім пайда болу кезеңінде суаруды әрбір 10-12
күнде жүргізеді. Пісіп жетілу кезеңінде суару аралығындағы мерзімді ... ... ... ... жиі суару өнімнің қанттылығын жэне
сақталғыштығын төмендетеді.
Вегетация кезінде суаруды ... ... ... да ... де орташа және ауыр сазды топырақта пісіп ... ... ... ... ... төмендететін болса, жеңіл сазды
топырақтарда олар қант ... ... әсер ... ... ... оңтайлы мерзімі кешкі және таңертеңгі уақыт, ол ... ... ... ... ... солу ауруына шалдығуын төмендетеді.
8-сурет - Суару жүйек-арықшаларын қазу
Бірінші суарудан (бірінші нағыз жапырақ кезеңі) кейін 40 күн суарусыз
мерзім және ... ... ... даму ... топырақ ылғал
сыйымдылығының 65-70%-ы деңгейінде ұстап тұру керек (9-сурет). Пісіп
жетілудің бастапқы ... ... ... ... - Пәлек жаю кезеңінде вегетациялық суару
Қауынның ылғалға талабы күшті. Ауа-райы ... ... ... ... кезеңінде 2 ден 5 ретке дейін суарады. ... ... ... ... ... шамадан тыс жоғары
ылғалдылықты болдырмау керек. Әсіресе өнімдерінің пісіп жетілуі кезеңінде
артық ылғалдылық өте ... ... бұл ... ... алып ... Бұл ... ең ... суаруды біртіндеп ең аз мөлшерге жеткізе
отырып ... ... ... өсіріп баптау кезінде суару саны мен суару
мөлшері көбінше суару ... ... ... ... ... ... (гранулометрический) құрамына, ауаңың
температурасына және басқа жағдайларға ... ... ... ... және ... ... ... орташа және ауыр топырақтарға
қарағанда тез сіңіп кетеді. Сондықтан механикалық құрамы жеңіл топырақтарда
суару мөлшерін ... ... жиі ... ... ең ... ... ... суару болып есептеледі. Онда су тамыр орналасқан жерге ... Бұл өз ... ағын су ... ... және оның ... бөлістірілуіне жағдай жасайды. Суарумен бір уақытта тыңайтқыштар
да ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі
(қауынды көшет арқылы отырғызылмаған жағдайда суару өсімдіктердің орналасу
жиілігі қалыптастырылганнан кейін жүргізіледі). ... ... ... ... мықты тамыр жүйесі қалыптасуы үшін келесі суару 5-7 күннен кем
болмаған үзілістен кейін жүргізеді. Өсімдіктердің өсіп даму кезеңінде ... 13-15 ... ... асырылады. Суару тәртібі жіктелген болуы, гүлдеу
өнім пайда болу кезеңі үшін топырақ ылғалдылығы ... және ... дала ... ... 60 ... ал ... түзілуі
кезінде -70-80% (10-сурет), пісіп жетілу кезеңінде - ... ... ... ... ... ... ... гектарына 600-700 текше метрді
құрайды.
10-сурет - Суару - жемістердің өсу кезеңі
3. ... ... ... ҚАУЫННЫҢ ЖАҢА
«БЕРЕКЕ» СОРТЫН ӨСІРІП БАПТАУДЫҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ
Қауыннан жоғары және тұрақты өнім алу үшін ... ... ... ... мен ... ... негізгі қолайсыз
жағдайларына төзімді жоғары өнімді ... ... мен ... ... ... ... қауынның ертепісер ... ... ... сақтауға шыдамды, дәмдік сапасы жоғары жаңа сорттарың
шығаруга, сондай-ақ аурулар мен зиянкестерге төзімді, ... ... ... сабақты сорттар мен будандарды жасап шығаруға үлкен
назар аударылды.
Қолданылып жатқан ... ... ... ... ... бір гектардан алынатын таза пайда болып, оның ... ... ... ... мен ... ... оның ... және өндірістің қосымша шығындарының қапталуы болып табылады.
Бакша шаруашылығында алынатын таза пайданың көлемі қауынның ... ... ... ... оны ... кеткен шығындарды салыстыру
жолымен анықталады.
18-кесте - Суару санының өнімділікке және жеміс массасына әсері
|Нұқсалар |1 ... ... ... ... ... |
| | |ц/га ... |
| | | |ы. |
| | | |КІ |
| | | |0,5 |
| |2 ... |жалпы |с рте ... | ... |% |ц |% ... ... сорты «Колхозница 749/753»,2 суару |
|100 |175 |100 |
|- |
| ... ... 2 ... |192 |127,5 |203 |116,0 |40 |28 |1,3 |
|«Береке» сорты, 4 cvapv |186 |123.2 |245 |140.0 |34 |70 |1.8 | |«Береке»
сорты, 5 ... |204 |135,1 |226 |129.1 |52 |5) |1,5 | ... ... ... ... ... көрсететін
мэліметтер келтірілген.
19-кесте - «Береке» сортың өсіріп баптаудың экономикалық тиімділігі
Нұскалар |Өпіы-
ДІЛІК,
ц/га |Сатудан түскен табыс, тг/га, (1 келісі 35т-лен) |Өсіруге ... ... ... |Өзіидік куны,
тг/ц |Рента-бел ь-дік, % | |Бакылау сорты «Колхозница 749/753»,2 суару |175
|612500 |110540 |501960 |631,6 |4,5 | |к ... ... 2 ... ... |115000 |595500 |566,5 |5,1 | ... сорты. 4 суару |245 |857500
|!19000 |738500 |485,7 |6,2 5,3 | |«Береке» сорты, 5 суару |226 ... |666000 |553,0 |
| ... ең көп таза ... 3-нұсқада алынды - 738500 теңге/га.
Біздің ... бұл ... ... N8QPg0 ... ... ... мөлшерін суарудың 600 м3/га мөлшерімен жақсы үйлестіру ... ... Бұл ... рентабельдік бойынша жоғары мөлшерде ЫІО0Р кг/га
тыңайтқыш енгізілген және суару мөлшері 600 м3/га болған 4-нұсқадан да ... 5 рет ... ... таза пайда 666000 тг/га ... 5,3 %-ды ... ... ... l-ші және ... таза ... сәйкесінше 501960
және 595500 теңге/га құрады.
Тәжірибе алқабында алып барылған ... ... ... ... ... ғылыми негізделген ауыспалы егісін
қолдану. Бұл 5-7 танапты ... eric ... ... ... ... әсіресе қайта сортандануға бейім алқаптарда
міндетті түрде копжылдык шөптер ... ... жэне ... ... ... керек. Дақылдарды ғылыми-
негізделген түрде ауыстырып егу ауыспалы eгic алқабының ... 100-150 ... ... жағдайда мүмкІн болады.
Өсімдіктердің минералды тыңайтқыштармен, микро-
элементтермен қоректендіру жэне ... ... ... ... ... жүйесінің қолданылуы
ауыспалы eric алкаптарының агрохимиялық әдістемелігі және
өсіріліп жатқан дақылдардың жоспарланған өнімділІгі негізінде
жүзеге ... ... ... бакша дақылдарын суару. Қазақстаннын
оңтүстігінің суармалы аймақтарында қауынды суарусыз ... ... ... ... ағын сумен бірге
тыңайтқыштар жэне химиялық мелиоранттар енгізуде заманагөй
технологияны қолдану.
Қауын өсірудің қарқынды технологиясына қажетті жоғары
өнімдІ сорттар мен будандарды ... ... М.У. ... ... почв ... ... перспективного орошения голодной степи», Ташкент, ФАН,
1974 ж.;
Балашов Н.Н., ... Г.О. ... ... ... ж.;
Куликов М.Ф. «Полив овощных культур», «Колос»
баспасы, Москва, 1964ж.;
Умбетаев И. «Технология возделывания новых, отечест
венных ... на юге ... ... ... С. ... ... ... ж.;
Шуравилин А. «Регулирование водно-солевого режима
почв Голодной степи», Москва-1989 г.;
Гуцалюк Т.Г. «Труды овощекартофельной опытной
станции», ... ... П.М. ... ... и их ... 1974 г.;
Балашов Н.Н «Выращивание бахчевых культур в условиях
орошения», Москва «Колос»-1978 г..

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының мұнай-газ өндірісінің өркендеуі5 бет
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Бақша дақылдарын ашық танапта өсіріп өңдіруде қолданылатын машиналар32 бет
Кәдімгі сұр топырақтарда қарбыз өсірудің қарқынды технологиясы22 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процесстері жайлы7 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процесстері жайлы ақпарат8 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процестері3 бет
Қарбыз және қауын тұқымдарын егістікке себуге дайындау жұмыстарының өнімділікке әсері26 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь