Егістік тәжірибелер жүргізу

Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Белгілеулер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. Аналитикалықбөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.1 Егіс тәжірибелеріне қойылатын методикалық талаптар ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Егіс тәжірибесіне учаске таңдау әрі оны дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Дақылдар түсімінің сапасы мен мөлшерін анықтауда қолданатын
әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4 Егістік тәжірибелерді жүргізуде әдіс.тәсілдерін жетілдіру жолдары ... .
1.5 Тәжірибе қайталауларына варианттарды әр түрлі тәсілдермен
орналастырудың тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.6 Суармалы егіншіліктегі тәжірибелерді жүргізудегі ерекшеліктер ... ... ...
1.7 Көкөніс дақылдарымен тәжірибе жүргізудің ерекшеліктері ... ... ... ... ...
1.8 Бірнеше peт жиналатын көкөніс дақылдарын есепке алу
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.9 Көкөніс өнімін біржола жинап.терудің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ...
2 Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Дисперсиялық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Тақырыптың өзектілігі.Ауыл шаруашылығында ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі мақсаты егіншіліктің жоғары мәдениетіне жеткізіп, механикаландыру, химияландыру, әрбір дақылдың өнімділігін арттырып, тиімді түрлерін көбейту, өсімдіктер дүниесін жақсарту болып саналады.
Республикамыздың ауыл шаруашылығында қызмет ететін ғылыми мекемелердің бірі – тәжірибе станциялары да маңызды орын алады. Ауылшаруашылық тәжірибе станциялары, әр аймақтың ерекшелігіне сай ауыспалы егіс жүйесін енгізудің негіздерін анықтап, топырақ эрозиясына қарсы күрес жүргізіп, тыңайтқыштарды, өсімдікті қорғайтын химиялық құралдарды игеру арқылы басқа да салалардың интенсивті әдістерін қолдану шараларын анықтайды. Тәжірибе арқылы анықталатыны: бітік егін өсіріп, мол өнім алу болса, ол өнімнің сапасы төмен болуы, белогы аз дәндегі уызы нашар немесе көкөністар мен жидектерде құрғақ заттардың проценті өте төмен, қажетті витаминдердің және микроэлементтердің кем болуы мүмкін. Мысалы Алматы облысының «Луч Востока» колхозында суармалы танапта күздік бидайдың «Безострая 1» сортының әр гектарынан 82 центнерден өнім алынған. Бірақ дәннің аз және уызының сапасы төмен, себебі егіннің өсіп даму кезеңінде топырақ қабатында азот жетіспеген.
Құбылыстың даму заңдарын ашып, оны түсіндіруді ғылыми зерттеу дейміз. Ауыл шаруашылығында, оның ішінде агрономия ғылымы арқылы құбылыстың сан алуандарын зерттеу өте күрделі, оның теориялық шешімдерін беру қиын, кейде мүмкін де болмайды.
Жұмыстың мақсаты:Зерттеу теориясының негізінде ғылыми бақылау мен тәжірибені жатқызады. Сол тәжірибелер мәліметтерін талдап, тексеріп қорытқаннан кейін оның теориясын дамытуға болады. Ғылым үздіксіз дамиды және оның үдемелі қозғалыс процесінде әрқилы болжамдар туып отырады. Олардың кейбірі практикамен, тәжірибемен тексеріліп дәлелденгеннен кейін теорияға айналады, ғылым мен өндірістің жетістігі болады. Зерттеу теориясы мен тәжірибелердің қолданатын негізгі тәсілі ол диалектикалық материализм тәсілі. Диалектикалық материализм тәсілі ғылыми агрономияда да кеңінен қолданылады. Мәдени дақылдардың өнімділігін арттыру теориясын дамытуда, агротехникалық амал-тәсілдердің тиімділері өндіріске ұсыныларда ғылыми бақылау мен тәжірибені кеңінен пайдаланады.
1.Бараев А. И., Зайцева А. А., Шиятый Е. И., Хмоленко М. И., Лавровекий
А. Б., Бородин Б. Ф., Самойлов Г. Н., Бабич А. И., Конойлов В. А.,Шленчик Н. Т. Рекомендация (методические указания) по проведению крупно-масштабных эрозионных обследовании и разработке противоэрозионных меро¬приятий при составлении проектов внутрихозяйственного землеустройства в совхозах и колхозах Северного Казахстана, Кокчетава, 1971, 23 с
2.Бараев А. И. Егіншіліктегі топырақ қорғау жүйесі. Қайнар; Алматы —
1977.
3.Воробьев С. А., Егоров В. Е., Киселев А. Н., Долгов С. И., Доспехов Б. А.
Практикум по земледелию. М., Колос, 1971.
4.Грянский М. М. Методика полевых опытов на орошаемых землях. Киев. Урожай, 1970. v.
5.Доспехов Б. А. Методика полевого опыта. М., Колос. 1979.
6.Ермаков А. И. и др. Методы биохимического исследования растений. М., Колос. 1972.
7.Журбицкий 3. И. Теория и практика вегетационного метода. М,>, 1968.
8.Константинов П. Н. Основы сельскохозяйственного опытного дела. Избр. соч. М., Изд-во с.-х. литературы, 1963.
9.Методика изучения особенностей роста и агротехники возделывание сель¬скохозяйственных культур на полях, защищенных лесными полосами. Волго¬град, 1970. 37 с.
10.Методика опытов на сенокосах и пастбищах. Ч. 1.—2. М., Изд. Всесоюз¬ного НИИ кормов, 1971, 404с.
11.Методика полевых и вегетационных опытов с удобрениями и гербицидами. М., Наука, 1967. 180 с.
12.Методические рекомендации по проведению опытов с көкөнісными культу¬рами в сооружениях защищенного грунта. М., тип. "ВАСХНИЛ, 1976, 107 с.
13.Методические указания по закладке, проведению и учету производствен¬ных опытов по изучению противоэрозионной технологии возделывания основ¬ных полевых культур в степных районах Европейской части СССР. Москва. Колос, 1971.
14.Методические указания по проведению научных исследований по земледе¬лию, растениеводству и агрохимии. М., Изд. НИИСХ центральных районов Не¬черноземной зоны, 1976.
15.Опытное дело в полеводстве. М., Россельхозиздат, 1982.
16.Полевой опыт/Сб. работ ред. Найдина П. Г./. М., Колос, 1973.
17.Правила документации научной работы. Дотнува, Изд. Литовского НИИ земледелия, 1972.
18.Рекомендации по методике проведения наблюдений и исследовании в по¬левом опыте. Саратов, Приволжское книж. изд-во, 1973.
19.Юдин Ф. А. Методика агрохимических исследований. М., Колос, 1971.
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.Ауыл шаруашылығында ғылыми-зерттеу ... ... ... жоғары мәдениетіне жеткізіп, механикаландыру,
химияландыру, әрбір дақылдың өнімділігін арттырып, тиімді түрлерін көбейту,
өсімдіктер дүниесін ... ... ... ауыл ... ... ететін ғылыми мекемелердің
бірі – тәжірибе станциялары да маңызды орын алады. Ауылшаруашылық тәжірибе
станциялары, әр аймақтың ... сай ... егіс ... ... ... топырақ эрозиясына ... ... ... ... ... химиялық құралдарды игеру арқылы басқа
да салалардың интенсивті әдістерін қолдану шараларын анықтайды. ... ... ... егін өсіріп, мол өнім алу болса, ол өнімнің
сапасы төмен болуы, белогы аз дәндегі уызы ... ... ... ... ... заттардың проценті өте төмен, қажетті витаминдердің және
микроэлементтердің кем болуы мүмкін. Мысалы Алматы облысының «Луч Востока»
колхозында ... ... ... бидайдың «Безострая 1» сортының әр
гектарынан 82 центнерден өнім ... ... ... аз және уызының сапасы
төмен, ... ... өсіп даму ... ... қабатында азот
жетіспеген.
Құбылыстың даму заңдарын ашып, оны түсіндіруді ғылыми зерттеу дейміз.
Ауыл шаруашылығында, оның ішінде ... ... ... ... ... зерттеу өте күрделі, оның теориялық шешімдерін беру қиын, кейде
мүмкін де болмайды.
Жұмыстың мақсаты:Зерттеу ... ... ... ... ... ... Сол тәжірибелер мәліметтерін ... ... ... оның ... ... болады. Ғылым үздіксіз дамиды
және оның ... ... ... ... ... туып отырады.
Олардың кейбірі практикамен, тәжірибемен тексеріліп дәлелденгеннен кейін
теорияға айналады, ғылым мен ... ... ... ... ... ... қолданатын негізгі тәсілі ол диалектикалық материализм
тәсілі. Диалектикалық материализм тәсілі ғылыми агрономияда да ... ... ... ... ... теориясын дамытуда,
агротехникалық амал-тәсілдердің тиімділері өндіріске ұсыныларда ғылыми
бақылау мен тәжірибені кеңінен пайдаланады.
1 Аналитикалық ... ... ... ... оның саны ... ... ... арқылы,
ал оның қасиетін, жағдайларының белгілерін зерттеу арқылы анықтау- ғылыми
бақылау болып саналады. Күздік ... ... ... ... ... егін көктегеннен 8-10 тәулік соң көшуі ылғалмен қамтамасыздығы, ауаның
жылылығы 130С-дан жоғары болғандығы тек бақылау ... ғана ... ... ... ... ... әр ... 10 тонна көң енгізе ... ... 10 ... ... 10 ... ... және 45 ... калий
тыңайтқыштарын алатындығын тек бақылау арқылы байқаған, дегенмен оның мәнін
толық аша алмады. Кейбір ... ... ... ... ... оны ... ... қарай оларға әсер етуге де
болады. Бақылауды жеке бір зерттеу тәсілі деуге болмайды, ол тек ... ... ... заттың мәндерін, себептіліктері мен
өзара байланыстарын нақтылы анықтауда зерттеушінің ... ... ... ... ... ... ... саналады. Ол ғылыми зерттеу
методикасының негізі, сондықтан да оған ... ... ... ... оның ... ... есепке алуы жатады. Ғылыми
тәжірибенің ерекшелігі оны қайтадан қайталап сол ... ... ... мен ... ... айырмашылықтары бар. Егер бақылау
арқылы табиғаттың сыртқы құбылысы сана-сезімге еніп ... ... ... ... ... ой-пікіріміз арқылы болжау нақтылығын, дұрыстығын
іс арқылы тексеруді талап етеді. Сондықтан да ... ... ... ... ең ... ... болып саналады. Мысалы,
зерттеуші табиғаттан керекті құбылыстың тууын күтпей, керекті құбылысты ... ... ... ... ... ... зерттегісі келсе
соғұрлым жанама жағдайларын ... ... ... керек, сонда ғана
олардың нәтижелілігін және себептерін толығынан түсінеді[2].
Өзара байланыстылық пен бақылаудан тәжірибенің ... оның ... ... ... ... тууы, оған тиісті жағдай жасауға кірісуі ... ... ... ең ... ол алдын-ала жоспар құруы болып
табылады. Зерттеуші тәжірибе ... ... ... дейін ойға салып
көзге елестетпейінше қандай амал-тәсілдер ... да ... ... Зерттеушінің бар назары, сабырлылығы, табандылығы тәжірибе
жұмысына кедергі болады-ау ... ... ... ... ... ... ... ескішілікке негізделген көзқарас болуы мүмкін емес,
себебі шешілген мәселе болашақта қолданылады және тәжірибеші ... ... ... ... жұмысының қандай да болмасын
мәселесіне ... ... ... қою арқылы араласып, нәтижелерін
анықтар жағдайлар сақтылық пен салмақтылық, әдептілік пен ... ... ... ... ... бірі ол ... істі ... болса
да күрделі, маңызды деген ұғыммен араласады. Зерттеушіде ғылыми қазыналарын
жасауда құлшыныс пен ... ... мол, бұл ... ... сүйкей салушылық болмайды.
Зерттеушінің қасиеттері: еңбекқор, қабілетті, ынталы, табанды болады.
237 тәуліктік экспедиция кезінде атқарылған ... ... ... биотехникалық және техникалық 500 ... яғни ... ... ... ... түрлерінің бар екендігін анықтайды.
Әрбір жүргізілген тәжірибелер варианттарға ... ... ... ... дақылдар, себу тәсілі, топырақ өңдеу,, алғы дақылдар т.б.
жатады.
Санды варианттарда суару нормасы, тыңайтқыш нормасы, ... ... ... ... ... ... бір ... бірнеше варианттар өлшемдерін тәжірибе
варианттарымен салыстыру ... ... ... бақылау варианты дейді.
Стандарт варианты немесе ... ... деп ... жүргізгенге дейін
зерттелген немесе егіншілер жұмысында көп жылға арналған ... ... ... мен ... ... ... схемасы болып саналады.
Агронмиялық зерттеу жұмысында кеңінен қолданылатын ... ... ... ... тірі ... ол өсіп ... ... керек. Өсімдік тіршілігіне қажетті факторлардың бірі
жетпес өнімділігін кемітеді. Сондықтан арнайы ... ... ... ... әсерін талдауда лабораториялық тәжірибесі
химиялық, физикалық, химиялы-физикалық, микробиологиялық, ... ... ... ... ... тіршілігінің факторлары ылғал,
қоректік зат, жылу, жарық, ауаның әсерлерін ... ... ... ... жасанды жағдайларда тәжірибе ... ... ... ... ... тұқымдарын тексеретін лабораторияда
тұқымның көктеуіне қолайлы жылу, жарық, ... ауа беру ... ... ... ... ... институтының
лабораториясында жаздық бидай мен арпаның жаңа сорттары пісіп ... ... ... ... Сол ... ... да
үй (теплица) жағдайында өсірілетін дәнді дақылдардың мол түсімін беретін
сорттарын алу жолын тәжірибе арқылы іздеуде.
Лабораториялық ... ... ... ... (топырақ, өсімдік)
болуы қажет емес, тәжірибешінің ... ... ... ... ... ... зерттеу үшін қосымша
аппараттар, ... ... ... ... мақсаты мен маңыздылығына қарай жалпы зерттеулер
жұмысында лабораториялық методтың үлес салмағы ... ... ... арнаулы вегативті үйде әр түрлі агрохимиялық немесе
физиологиялық мәселелерді шешу үшін өсімдіктерді ... ... ... бірақта дайындалған жағдайында агрономиялық талаптарға сай
жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... рет француз
ғалымы Ж.Б.Буссенго (1802-1887) қолданды.[5]
Өткен ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... Кноп пен Ю.Сакс жасап шығарған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... оның
вегативті ыдыстар деп атайды. Ыдыстың ішіне топырақ немесе таза жуылып әрі
қыздырылған құм ... ... су ... Оған ... қоректік
заттардың ерітінділерін құйып, өсімдікті отырғызады.
Вегативтік методы арқылы өсімдікке қажетті қоректі заттардың, сыртқы
орта факторларының жылу, ... ауа, ... ... заттардың әсері және
өсімдікке қажетті судың мөлшері зерттеледі. Белгілі бір ... ... ... ... ... үшін ... ... орнына
таза құм немесе тазартылған су толтырып, оған қажетті химиялық заттар
қосылады. ... бір ... ... ... ... өсімдіктің
өнімін есептеу, анатомиялық өзгерісін, биохимиялық ... ... ... ... ... ... ... вегативтік
эксперименттің біраз ерекшелігі бар. ... ... ... ... ... ... еркін жайылып өсе алмайды. Ыдыстағы
өсімдіктер кейбір химиялық элементтердің жетіспеуінен суды ... ... ... қабат вегативтік методтың тағы бір ерекшелігі ыдысқа
топырақты ... ... ... ... ... Сондықтан бұл метод
арқылы алынған мәліметтерді пайдаланып, белгілі бір ... ... келу үшін ... ... ... ... ... сыннан
өткізеді.
Өсімдікке қандай минералдық элементтердің қажеттілігін білу үшін
дақылдарды суда ... ... ... ... ... тұздың әлсіз
ерітіндісінде өсіріледі. ... ... ... ... ... бір элементін болдырмау арқылы ... ... мен ... ... Суда ... ... методын тұңғыш рет
өткен ғасырдың екінші жартысында Германияда Кноп зерттеген. Оны ... рет ... ... ... қаласы) Бүкілросссиялық
көрмеде 1896 жылы К.А.Тимирязев көрсетті.[6]
Дақылдарды суда өсіру арнаулы вегатациялық шағын үйлерде орындалды, онда
өсімдіктер ... мен ... ... ... ... ... Ауа райы ... болғанда оларды күндіз рельспен
жылжытып, шағын үйден сыртқа шығарады. ... ... ... ... ... ... ... ыдыстарға немесе құм толтырылған
ыдыстарға да ... ... ... қиыршық құмға немесе гидрокультура
(гидропоника-гректің ... және ... ... сөз) ретінде өсіруге
де болады. Ыдыстың немесе жәшіктің үстіндегі ... ... ... ... ал ... ... қоректік ерітінді
жіберіледі. Керамзит- бұл құрылыс материалдары. Ол саздан күйдірілген ұсақ
қуыстары бар ... ... ... ... ... ... ... уақытта күрделі инженерлік құрылыстары- фитотрондардың ... ... ... Фитотронда лаборатория корпусы оранжереясы, климаты
және мұздату камералары ... ... ... жыл бойы ... ... ... ... жаңа сорт шығару және басқа да маңызды
проблемелер, мысалы физиологияда, ... ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді. Дәнді дақылдардың жаңа сорттарын жеделдете шығаруда вегативтік
методы республикамызда кеңінен пайдаланылуда.
Ауылшаруашылық ... ... деп ... ... ... ... ... жылжуы мен балансын, тепе-теңдігін есептеуге мүмкіндік
беретін өсімдіктің өмірі мен ... ... ... ... ... тәжірибенің айырмашылығы өсімдік, топырақ қасиеттері
тікелей егіс танабында зерттеледі. Лизиметр танапта ... бір ... ... және ... түбі ... ... Лизиметрдің құрылысын
құрастырғандағы негізгі шарты арнайы шүмегінің болуы, ... ... ... қабатынан төменгі қабатына судың сіңуі, ал ол ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Лизиметрдің
ішіндегітопырақ қабатының қалыңдығы әртүрлі, топырақтың беткей қабатынан 1-
2 метрден тереңдікке дейін болады.
Лизиметрлік ... ... ... ... агрометеоролгияда, физиологияда, агрохимияда және селекцияда,
дақылдардың су қорын, тепе-теңдікті, жауын суын немесе суармалы су ... ... ... ... және ... жағдайда транспирация
коэффициентін анықтауға кеңінен пайдаланады.
Лизиметрлерді дайындаудың екі тәсілі бар, бірі лизиметрді ... ... ... ... лизиметрге топырақ толтырады. Лизиметрдің
қабырға құрылыстары ... ... ... жасалып, көлемі 1-2 шаршы
метрге дейін болады. [7]
Топырақ қабатындағы және өсімдіктегі ... мен ... ... ... өте ... Дегенмен де лизиметрдегі топырақтың төменгі
қабаты негізгі топырақ ... ... ... мен ауа ... ... ... егіс ... әрине, басқаша болады.
Егіс жағдайында өсімдік зерттеуде ... ... ... ... ... ... жоғары бағаланады.
Егістікке тәжірибе жүргізудің вегативтік методы егістік ... ... ... топырақты 20 немесе 50 сантиметрдей тереңдікке орналастырып,
зерттеледі. Егіншіліктегі ... ... ... ... ... ... ... егіс тәжірибе жүргізудің
вегативтік әдістерін пайдаланады. Бұл ... ... тек ... ғана емес ... ... ерекшелігіне байланысты өз
аумақтарының егісінд де жүргізіледі. Вегативтік және лизиметрлік әдістерге
қарағанда егістікте ... ... ... ... ... ... жабдықтарды қажет етпейді.
Соңғы жылдары егісте тәжірибе жүргізудің ... ... ... ... селекциясында қолданылуда.
Бұл метод арқылы зерттеушіге қолайлы мүмкіндік туғызады, яғни егіншілік
жағдайында мейлінше жақындатпау, мысалы ... ... үлес ... ... ең ... ауа райының элементтерін ажыратады да ,
соның ... ... ... бұл ... ... өсімдікке
жетіспейтіндігін анықтайды.
Егіс тәжірибесі-арнаулы учаскеде егіс жағдайында орындалатын зерттеу
жұмысы. Егіс ... ... ... ... ... анықтау, өсімдіктің өніміне және оның сапасына немесе ... ... ... ... ... көмектеседі.
Егіс тәжірибесі агрономиялық ғылыми-зерттеудегі ең бір ... ... ... Ол ауылшаруашылық дақылдардың сорттарын және
өнімділігін, жаңа агротехникалық тәсілдерді және олардың ... ... ... кеңінен пайдаланылады. Егіс тәжірибесінің
ерекшелігі ол мәдени өсімдіктерді топырағы мен ауа райы және ... ... ... ... ... ... өзінде тікелей зерттелетіндігі.
Егіншіліктің түрлі мәселелерін ... ... ... ... Осы эксперимент арқылы зерттеледі де, әлі де зерттелуде.
Мәселен, ... ... ... ... ... тыңайтқыштарды
қолдану, басқа да агротехникалық тәсілдерді, сорттарды, ... ... ... де осы ... ... ... негізгі мақсаты экспериментті ұқыпты ... ... баға ... ... ... көбіне мыңдаған кездейсоққа
араласып, байқалмай қалып, ал кейбір ... ... ... ... таза пардың түрлеріне назар аударсақ, қар және ерте
жыртылатын парлардың ... ... ... алмайынша өзара
теңестіруге болмайды. Ерте жыртылатын пар ... ... ерте ... ... ... қара пар ... дайындауда
негізгі дақыл орылғаннан кейін кіріседі. Әрине бұл екі түрлі парлардың бір
жерде, бір тәжірибе схемасында зерттеуге, сонымен қатар тек қана таза ... ... ... ... ... пар ... құнарлығын арттырады
ылғалды жинап және оны сақтайды, арамшөптер мен зиянкестерді ... ... ... ... да ... бар, ал ... тек парды өңдеу, күту
мерзімдерін анықтауда, баптау тәсілін, қолданатын топырақ ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Шымкент, Жамбыл, Алматы және Талдықорған облыстарындағы тәлімі жердегі
егіншілік тау етегіндегі жазықтық және тау ... ... ... екпе ... ... ... ... жерлерде екпе парлар
өзін-өзі ақтамайды деген пікірлер болды. Бірақ ғылыми-зерттеу мекемелерінің
көптеген ... сол ... ... мен ... озат ... ... екпе ... артықшылығы мол аймақтарда ғана емес, ылғалы
тапшы ... да ... ... ... ... ... В.Р.Вильямс атындағы Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының
тәжірибесінде, парға егілген күздік бидай егісінің арамшөптермен ... ... Сол ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарымен қатар ғылыми мекемелердің ... ... ... –іздестіру станциясының мәліметтері
тұжырымдалды. Тәжірибе нәтижесі: ... ... және ... ... ... жерлерінде жауын-шашын мен ауаның температурасы
әр түрлі болады. Осыған орай азот тыңайтқыштарын ... ... ... ... ... алдын ала метериологиялық дұрыс болжам ... ... ... ... ... ... зор. ... фосфорлы тыңайтқыштарды парда егілген күздік бидайға қатарлап
бергенде тыңайтқыш тыңайтылмаған алқаппен ... қара ... -3,2 ... ашық қара ... ... – 1,5 ... ... -1,7 центнер қосымша өнім алынды. Сөйтіп, тыңайтқышқа жұмсалған
бір тенге ... 3...4,8 ... таза ... алынды.
1.1 Егіс тәжірибелеріне қойылатын методикалық талаптар
Егіншілікте көптеген шешілмеген түйінді мәселелерді тек егіс ... ... ... ... ауыспалы егіс жүйесі, топырақ өңдеу
жүйесі, мәдени ... ... ... мен гербициттерді
ауыспалы егіс жүйесінде қолдануын механикаландыру, басқа да агротехникалық
тәсілдерді ... ... ... Егіс ... ... ... ... ерекшелігі зерттелетін агротехникалық тәсілдерді
ауылшаруашылық ... ... ... сол өндіріс жағдайында тікелей
зерттейтіндігі. ... егіс ... ... ... ... баға беруді талап етеді.
Егіс тәжірибесінің нәтижелігі белгілі әдістердің қойған талаптарының
орындалуына ... Ол ... ... типтестігі;
2. Тәжірибе негізінің жалғыз ғана өзгешелігін сақтау;
3. Тәжірибені арнайы учаскеде жүргізу;
4. Тәжірибе дақылының өнімін есепке алу және тәжірибе мәнінің ... ... егіс ... ... сол ... ... мен ... жағдайлары сәйкес болуын білдіреді. Егіс
тәжірибенің типтестігі маңызды сапалық көрсеткіш. Аймақтық ... ... ... орындалмайынша егіс тәжірибесін ... ... ... ... ... құмақты аймақта егіс
тәжірибе арқылы зерттелсе, оның нәтижесін сазды-балшықты ... ... ... олар типтес емес. Агротехникасы мен ... ... ... ... ... болу талабы ол егіс тәжірибесін жүргізгенде
өзінше әр түрлі орындалады. Бұл талапты ескермейтін жағдайлар да ... жаңа ... ... жаңа ... тыңайтқыштардың
аумағы тапшы болғанда аудан типтестігі сақталмайды. Типтес құсастық талабы
сорттарды аудандастыруда, ... ... ... ... тәжірибесінде орындалатын агротехникалық тәсілдері жоғары дәрежеде
немесе озат шаруашылықтармен қатар болуы типтес талабын ... ... Егіс ... ... ... ... ... болса,
ол танаптың топырағының өңделетін қабатында ең тиімді құрылыстан қамтамасыз
ететіндей ... ... ... ... ... ... ... негізгі іске асырылмаған егіс алқаптарында тыңайтқыш қолдану
тәжірибесінің нәтижелігі төмен ... ... да ... ... бұрын сол учаскенің топырағы, құнарлығы, агротехникалық
тәсілдері жоғары дәрежеде ... ... ... ... де анағұрлым
жоғары болады, ондай қорытындыны егіншілікке енгізуге ... ... ... өзгешелігін сақтау методиканың негізгі талабы. Жалпы,
егіс тәжірибелеріне қойылатын талабы ол тәжірибе негізінің ... ... ... ... ... басқа барлық жағдайлары тепе-тең
болуы. Тәжірибе жұмысында аталған талапты бұлжытпай ... ... ... ... ... ... бекітілген варианттарға өз бетімен
басқа тәсілдерді енгізуге болмайды. Тәжірибе варианттарын әр түрлі мөлшерде
қолдану, немесе дақылдардың әр ... ... ... қойған талапты
орындауға мүмкіншілік жасамайды да егіс тәжірибесінің сапасын кемітеді.
Пар түрлерін бағалағанда ... ... ... ... күздік
бидай тұқымын себу мерзіміне де қолданған. Кеш ... екпе пар ... ... ерте парларға қолайлы мерзімнен көп кеш ... ерте пар мен қара ... ... ... өнімін арттыру әсерлерін
бағалауы бұрмаланған.
Егіс ... ... ... ... ... ... мүмкін емес, өсімдіктер мен топырақтың ... ... ... тәуелділігінің күштілігі және оларға агротехникалық ... ... ... ... ... ... өзгерту арқылы
өңдегенде оның қабаттарында ылғалы, жылуы, ауасы мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... егіс тәжірибесі
негізінен жалғыз ғана логикалық өзгешелігін сақтау, яғни топырақтың ... ... ... бола ма? ... ... ... зерттеудегі фактордың әсерінен өзгерісті қабылдағанға
дейін басқа жағдайларының тепе-теңдігінің қажеттігі жоқ, ... ... ... ... ... ... жұмысының мызғымас шарты – тәжірибе негізінің жалғыз ғана
өзгешелігін сақтау. Жалғыз ғана өзгешелігін ... ... ... ... ... ең ... – ол зерттеудегі өзгешеліктерді
ұғынуда болып саналады. Мысалы, егіс ... ... ... екі
сортының себу нормасы зерттелсе олардың ... ... ... себу ... ... ... ... Бірақ бұл сорттардың
биологиялық ерекшеліктеріне қарай түптену ... ... ... ... ... болмайды. Сондықтан сорттардың өнімдерін салыстыру
үшін әр сорт үйлесімді тұқым себу ... ... ... ... ... ... ... егіс-тәжірибеге қойылатын талап. Бұл
қойылған талап егіс-тәжірибе негізінің жалғыз ғана өзгешелігін сақтау
талабының ... ... ... ... Егіс ... жүргізуге
алдын ала арнайы учаске дайындалады. Егер арнайы жер ... ... ... ... онда егіс ... ... ... де, оны пайдаалануға болмайды. Кейбір егіншілік өндірістерде
учаскені ... ... ... ... ... ... бір
танабында жүргізеді.
Тәжірибе типтестігі белгілі бір аймақта оның ... мен ... ... ... ... ... ... үшін өте маңызды. Тәжірибе жүргізетін жердің мүмкіншілігінше
топырағының сәйкестігі, ... ... жер ... ... ... ... ... егіс тәжірибе нәтижелері сол типтес топырағы бір
аймаққа ұсынылады. Мәселен, аймақ топырағы қара ... ... ... ... жұмысы да тек сол қара қоңыр топырақта жүргізілуі ... ... ... ... ... ерекшелігі,
климатының ерекше қуаңшылығы, соққан желдің қаттылығы ғылыми мекемелердің
алдыны топырақты жел эрозиясынан қорғау және ... ... ... шешу Қазақстанның тың жерлер игерген ... ... ... ... Ту ордені Бүкілодақтық астық шаруашылығы ғылыми-
зерттеу институтына жүктелді. Қысқа мерзім ішінде топырақ қорғау ... ... ... ... жер ауыл ... ... ... еліміздің 50 миллион гектардан астам егістік алқабы ... ... ... ... өңделеді.егістік алқаптары сәйкес
болғандықтан институттың ұсынысы ... ... жаңа ... құралдармен
өңдеудің жүйесі танапты тек жел эрозиясынан ... қана ... ... ... да ... ... ... білу өте қажет, яғни
бұл ауыспалы егістікте ме, немесе дара ... ... ... ... ... ... бе, әлде енгізілмеген бе, арамшөппен ластанған ба,
әлде жайылым болған ба, ... ... ... ... жол ... бе? ... ... учаскенің тарихын құрастырады, толықтырады. [10]
Егіс тәжірибесіндегі егін өнімін есептеу мен мәнділігінің дұрыстығына
қойылатын талаптар. Егіс ... ... ... ... ... ... факторлар немесе агротехникалық ... ... сан ... ... ... әділ ... ... агротехникалық тәсілдер мен факторлардың әсерлері өнімдерін
асырып қоймай, олардың сапаларын да көтереді, мысалы дақылдар ... ... ... ... қант ... ... Егіс ... зерттелетін тәсілдер мен ... ... ... бірі егін өнімі мен оның сапасы. Егін
өнімінің мәліметтері мен ... ... ... ... ... факторларды әділетті ... егер ... ... болса, зерттеудегі тәсілдер немесе факторлардың әсерлерінің
ақиқатты нәтиже дәрежесі егіс-тәжірибеден алынған нәтижесімен ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері мен ақиқатты нәтижелердің
арасындағы айырмашылықтары ... аз ... ... ... дәлдігі
жоғары болғаны.
Егіс-тәжірибеден алынған көрсеткіштері ... ... ... ... жіберілгені. Ондай жағдай кез-келген тәжірибе
жұмысында ... ... үш ... ... кездеседі. Кездейсоқ қателігі,
жүйелі қателік және өрескел ... ... ... ... ... ... нәтиженің нақтылы
өлшем мөлшерінің аралығындағы айырмашылығы қателік болып саналады.
Тәжірибе жүргізгенде қателік жібермеу үшін оның пайда ... ... ... [13]
Зерттеудегі факторлардың әсерлерінің көптігі олардың көрсеткіштерін де
көбейткендіктен кездейсоқ қателіктің ... ... ... ... ... мәліметтерінің түрленуінің салдарынан кездейсоқ
қателіктерді туғызады, сондықтан да оны тәжірибе ... ... ... Тәжірибе жұмысы қанша ұқыпты орындалса да нәтижелерін дәлме-
дәл абсолюттік түрде алуға болмайды. ... ... ... ... ... ... әдіс ұсынды. Егер бақылау мәліметтері
көп болса ... бөлу ... ал ... саны ... ... ... заңына бағынады. Мысалы варианттардың өнімдерінің кездейсоқ
қателіктер болу ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Көптеген ... ... ... ерекшелігінің өзгешелігісондай, олардың
қаншамасы оң, соншамасы теріс мағыналығы жиірек кездеседі.
Бақылау ... ... ... ... жинақтағаннан
қателіктердің орташа көрсеткіштерінің кемуі кездейсоқ қателіктер мағыналығы
әр түрлі (оңды, теріс солды), мөлшерлері тең болғандықтан ... ... ... ... ... ... бір ... әсердің
бұрамалауынан өлшеу (санау) мәліметі біріңғай ... ... ... ... ... ... Егіс тәжірибесінде ... ... ... ... топырақ құнарлығы, оның әсерінің
нәтижесі тек қана дұрыс ... ... ... ... Бұл ... ... ... бұрмалауы тек бір бағытта, яғни тәжірибе
мәліметтерін бірдей өсіреді немесе біріңғай кемітеді. Тағы бір айырмашылығы
мұнда ... ... ... жоқ, сондықтан жекелеп бақылау көрсеткішіне де,
орташа ... де ... ... ... егіс дала ... ... ... дұрыс
орындамаушылықтан, жұмыстарын олақ орындаудан немесе шала көзқарас,
салақтықтың салдарынан ... ... ... ... ... ... ... реттыңайтқыш енгізуі, өнімін өлшегенде
варианттардың мөлдегін ауыстырып алуы, әрі оның салмағын күнделік ... ... ... болады. Мұндай қателікті ешбір ... ... ... ... ... болмайды, тек қана қайталауларды,
мөлдектерді немесе тәжірибені толығымен жарамсызға ... ... ... дала ... тек дәлелденген қорытындысы мен математикалық өңдеуге
арналған мәліметтердің ішінен тек қана жүйелі және өрескел ... ... ... ... ... ... ... болмайды, агротехника арқылы
мақұлданған мәліметтер қателіктерден аулақ ... ... ... Егіс ... учаске таңдау әрі оны дайындау
Егіс-тәжірибе жүргізетін жерін дайындауда негізінен екі талап қойылады,
атап айтқанда, болашақта ... ... ... ... және ... ... ... болады. Егіс-тәжірибе
жүргізілетін жердің ... ... ... құнарлығының ала-құлалығын
анықтайды.
Учаскенің сәйкестігі табиғижағдайлардың сәйкестігімен анықталмайды, оған
топырақтың құнарлығы, ... ... ... ... ... ... ... топырақ ерітіндісінің реакциясы,
яғни зерттеуге дейінгі мәліметтер арқылы анықталады.
Учаскенің ... ... ... ... ... ... ала ма, әлде жоқ па, соны ... Топырақ құнарлығы
туралы мәлімет болмаса, оның бағасы төмендейді, себебі тәжірибе нәтижелерін
салыстыратын ... ... ... ... пен агротехникалық
жэағдайлары туралы мәліметтері тәжірибеге дейін белгісіз болған жағдайда
тәжірибеге дейін таңдап алынған ... ... кем ... ... ... ... ... керек. [12]
Топырақ жабындысының біртектестігі – егіс-тәжірибеге арнайы ... ... ... үшін мына ... ... ... қасиеттері. Тәжірибе учаскесінің топырағын тексерерде
алдына екі міндет қояды. Біріншісі-учаскедегі топыраққа ... ... ... ... ... ... тек сәйкес топырақты
шаруашылықтарға ұсынады.
Бұл қойылған талапты ... ... ... деп ... ... ... ... аймағына қарай өзгеріп отырады. Учаскені дұрыс
қадағалап таңдап, мүмкіншілігінше барлық жағдайлардың теңелуіне әрекет
жасайды. Егіс ... ... жері ... ... ... ... ... әдістің негізгі талаптарын орындауда учаскені дұрыс
іріктеп болу үшін оның ... ... ... ... тексеріп, жер
бедерін, арамшөппен ластануын біліп және кейбір кездейсоқ ... ... ... ... ... ... тек оның әр түрлілігі мен учаскедегі
топырақтың ... ... ... ... ... тексеру егіс-
тәжірибе учаскесінде ғана емес, ... егіс ... ... ... – егіс тәжірибесін ең дұрысы учаске ... ... ... ... ... ... ... анық көрсету
үшін топырақ түрін картаға 1:5000 масштабпен түсіреді.
Егіс тәжірибесіне учаскені дайындардан ... ... ... тарихымен танысады. Учаскенің тарихмен танысу үшін танап тарихы туралы
кітабымен, ауыспалы егістер жоспарлары және басқа ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа
созылады. Оларғ жататындар:
-топыраққа әк енгізу;
Тыңайтқышты топыраққа енгізу;
Топырақтың жыртылатын қабатын толықтыру;
Ауыспалы егісте көп жылдық шөптерді себу.
Сондықтан да тәжірибе ... ... ... ... ... алдын ала бұл танаптың өнімін ... ... ... анықтамайынша, ол учаскеде егіс ... ... ... ... ... олардан алынатын
қорытындылар жер бедеріне байланысты болады.
Учаскенің біртектілігін ... ... ... ... ... ... ... әсерлерден аулақ болады. Мысалы, учаскеде қазылған
ор, жыра, арықтар, объектілер құрылысының ... ... ... ... ... ... ... Олардың егіс-тәжірибе нәтижелеріне әсерінің
салдарынан тәжірибе жұмысының орындалу дәлділігі ... ... ... ... жолдың ізі 5-тен 10 жылға ... ... ... ... учаскесіне бөлуге болмайды.
1.3 Дақылдар түсімінің сапасы мен мөлшерін ... ... ... ... ... мен көлемі тек қана агротехникалық дәрежесіне
ғана емес, егінді жинау техникасы мен ... де ... ... жұмысы қанша ұқыпты жоғары дәрежеде жүргізілсе де ... ... оның ... де, сапасы да кемиді.
Егістік тәжірибесіндегі нәтиже егінді учаскенің орналасқан жеріне,
топырақ қабатының ... ... ... және ... ... ... Егінді жинау және оны есепке алуда
назар аударатын жағдай өте ұқыпты болу, салақтық пен ... ... ... ... ... ... ... да тәжірибенің
бағалылығы төмендейді. Варианттар егіні бір мезгілде ... ... ... немесе бірнеше қайталаулардан бір тәулікте жинайды.[15]
Егістік тәжірибедегі егін өнімін есепке ... ... ... ... ... жинайды. Мөлдектегі егінді жинардан бірнеше
тәулік бұрын тәжірибе учаскесін дайындайды, егер мөлдектердің ішінде бракқа
ілінген мөлдектің алқабы болса, ... ... ... ... ... ... ... мөлдектің көлемінің ысырабы 50 проценттен
артық болса есепке алынбайды. Қорғаныш алқаптары ... ... ... ... ал ... дақылдардың қорғаныш алқабына өсімдіктер
қатарларының санын есепке алып жинап алады.
Көп жылдық ... ... ... алып ... ... ... ... ол мөлдекке себу керек, себебі алқап пармен бірдей
бағаланады. Отамалы дақылдардан алып тасталатын алқаптың ... ... ... ... ... ... ұзындығың өлшеп, оларды бір-
біріне қосады және аралық қатардың еніне кебейтеді де алып ... ... ... ... тамыржемістердің (сәбіз, қызылша,
тарна жәнс басқалар), пияздардың бұршақтардың өсімдік ... ... ... алып ... ... ... анықтайды. Ірі
өсімдіктердің (капуста, помидор, күнбағыс, жүгері) алып ... ... ... ... ... ... алып ... санына көбейтіледі. Егер егіннің сиректігінің себебі анықталмаса
тексерудегі тәсілдің әсерінен болатын болса, онда алып тасталатын алқапты
бөлмейді, ол ... ... ... ... бақылайды. Егер
сиректігі мөлдектердің барлығында да байқалса онда себептілігі кездсйсоқты
болмаған деп саналады.[17]
Сонымен алып тасталатын ... ... ... ... ... тек ... аныктамалар болады. Егістік тәжірибе мөлдектеріндегі егінді
егіншілер ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... бір тәулікте орындайтын техңикасы мен
тәсілдері ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайтын болса,
онда бір тәулікте қайталауды толық ... ... ... ... ... онда сол ... ... кейбір қайталауларын ғана жиып-теру.
Бір мерзімде жиып-теруден бірнеше тәулік бұрын ... ... ... ... ... ... учаскелер болса бракқа
шығарылады. Табиғатта. болып тұратын жағымсыз құбылыстан зақымдануы, ... ... ... ... қателіктер және т.б. мәліметтер
анықталға ... ... ... ... ... ... ... тасталады. Есеп тең шығарылатын алқаптар формасы тік .бұрышты
болғаны дұрыс. Мөлдектің тең жартысынан ... ... ... онда ... туі;елшен бракқа шығарады. Мөлдекті бракқа
шығаруда субъектівтік ... ... ... ... алқап пен бракқа
шығарылған ... ... ... ... ... ... немесе
қорғаныш алқаптарын жинағанда орындалады. Тәжірибе ... ... ... ... ... Ең ... әрі ... -
мөлдекті жаинай есептеу, онда ... ... ... ... ... жинайды. Егінді қолмен немесе машина арқылы да ... ... ... ... ... ... тек есте ... егінді орғанда сабағын бірдей ... ... ... ... ... ... орып ... жиенне шыққан комбайн 5
минуттай ... ... ... ... комбайн молотилкасында
қалғанастықты толығымен буякерге қаптап түсіріп алу. Бастырылған ... ... ... ... ... ... тартады, мәліметін егістік
күнделігіне жазады. Әрбір мөлдектен жинап алынған астықтан 2-3 ... ... ... дән ... ... ылғалдылығы, ластығы және
сапасын анықтауға дорбаға ... да ... ... Егер мөлдектің
көлемі кішкентай болса онда егінді орып жинау ... ... ... ... ... бау ... да ... және сыртына этикетка
тағылады, ал этикеткаға мөлдектің номері, ... ... ... орған күні
көрсетіледі. Көпжылдық-шөптерді сүрлеуге арналған дақылдар картоп және
тамыр жемістері жиып-тергеннен ... әр ... ... өнімін таразыға
тартады. Тәжірибе варианттары мен бақылау ... ... ... ... ... ... болуы.[16]
Содан кейін бау үлгілерін бөлек өлшейді баулардың жолшыбай бітілген дәні
жоғалмас үшін қапқа масақты жағын төмен қаратып салады,
әйтпесе ... ... ... мәліметі алынбайды. Қапшықтың ішіне
фанера немесе ... ... ... ... ... ... мөлдектің нөмірін, бау үлгінің
салмағын, егінді жинаған күнін жазады.
Мөлдектің астық ... ... ... ... X — ... ... ... өнімі, килограмм;
А — мөлдектегі жалпы өнім массасы, килограмм;
Б —үлгі баудың дымқыл массасы, килограмм;
В —үлгі баудың ... ... ... ... ... арқылы дакылдар өнімін есепке алғанда нәтижесі өте
дәлдікті талап ететін жірпбелерде қолдануға болмайды. Ең дұрысы ... ... ... және ... жиын-теру мен өнімді
есепке алудың ... ... ... ... Ал ... ... ... әдістері амалсыз жағдайларда ғана қолданылады. Кез ... ... ... ... да ... да жиынтық туралы толық
сипаттама бере алмайды, көбіне үлкен қателіктер жіберіледі.
Егістік тәжірибе мөлдектерінде дақылдарды жинап-теру өте тиімді ... ... ... ... ... өте ... мөлдектің екі жағы
ұзын болып, ал ені 4—8 метрдей болса, өте қолайлы болып табылады. ... және ... ... сол ... ... ... жиып-теру жұмысын мөлдектің көлемі ең кем дегенде 100 немесе 200 м2
дейін орындауға болады. Егер ... ... ... өте аз, ... ... ... онда ... көлемін еседке алмай комбайнды
қолданбайды, себебі мұндай күрделі әрі ... ... ... салмағының
кездейсоқ ауытқуының проценті өсуінен тәжірибенің ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде дәннің
дымқылдығын 14 проценттік стандартқа қайта есеппен ... ... ... ... ... алюминийден жасалған бкжске толтыра
дәндерді салады да кақпағын нығыздап жабады, ... ... ... ... 6 ... 100 ... 105 градус кептіргішке кептіреді. Мәліметін
мына ... ... ... ылғалдығы %
В- буға айналған судың м.ассасы, г
Н - алыңғаіі үлгінін, ылғайдығы, ... ... ... үшін ... ... әр ... 1
килограмдай дәннен қоқымын, топанын, арамшөптерді іріктеп ... ... ... ... Жоңышқа, беде, сиыржоңышқа, ... ... және т. б ... жаппай әдісі арқылы
және үлгі баулар әдісі арқылы ... ... ... ... ... ... 16 ... стандартына келтіреді.
Отамалы-дақылдар өнімдерін жаппай әдіс арқылы есепке ... әр ... ... ... басында жиып-тергеннен кейін таразыға тартады.
Түйнектері мен ... ... ... ... ... массасы 20
килограмдай алынады. Түйнектер мен тамырларын сұрыптағаннан кейін ... ... Бұл ... ... ... ... анықтайды.[3]
Сиреген егінді жинау әдістер. Тәжірибе мөлдегінде егіннің өсу кезеңінде
кейбір өнімдіктердің түсіп қалуынан сол ... ... ... ... ... ... маңызы үлкен болады. Зерттеулер арқылы
картоп және кант ... ... ... ... ... ... бос ... шекаралас өсімдіктің өнімі 20 немесе 50 ... ... ... ... ... тәжірибе-
варианттарына "әсерін" теңестіру жағын-қарастыру, мысалы коварнациялық
талдау әдісі арқылы ... ... да ... ... зерттелетін факторға байланысты болмаса
және түсіп қалған "өсімдік саны 20 проценттен "аспаса егіннің ... ... ... ... ... ... саны 20 ... асатын
болса ондай жағдайда мөлдектегі егінді бракқа ... ал ... ... мөлшері 4 проценттен аспаса немесе дақыл сиректігі зерттеудегі
факторға байланысты болса, онда ... ... ... ... түсіп қалғандықтан бос ... ... ... әсерін
болдырмау үшін брнеше әдістер ... ... ... ең ... ... ... бос ... есептейді де соған шектес өсімдіктерді
тимейді, егер өсімдіктердің түсіп қалу мерзімі жиып-теру кезеңінің-алдында
ғана болса, ... ... ... оның ... ... ... алған көлемін мына формула арқылы анықтайды:
S=(P-H)*П
(3)
Мұнда: Р-мөлдектегі есепке алынған өсімдіктер саны; г
Н-өсімдіқтердің жетіспейтін саны;
П — бір ... ... ... ... ... ... шкафта 130° ыстықта 40 минуттай ұстайды.
Астықтардың ылғалдылығына байланысты, мысалы бидай, қара бидай, ... ... төрт ... ... құрғақ-ылғалдығы 14 процентке
дейін, орташа ... ... 15,5 ... дейін, ылғалды
дымқылдығы 15,5-тен 17 процентке ... сулы ... 17 ... болады.
Бидай дәнін талдауына міндетті түрде ... 1000 ... ... ... 1000 дәннің массасын анықтау үшін орташа үлгілерден
бидай, қара бидай, арпа, сұлы 50 ... үлгі ... ал ... ... —100 ... тары —25 ... үлгілер алынады. Екі үлгінің
әрқайсысына 500 ... ... ... ... ... дәлдігі 0,01 грамға
дейін таразыға өлшенеді, орташа массасынан айырмашылығы 5 проценттен
аспайды.
Дән натурасын ... ... бір ... сапасы) литрлік пурка арқылы
анықтайды. Шыны түсті ... ... ... ... ... Сорт ... мөлдірлігі дән диірменге жақсы тартылады да жоғары
сапалы сортты үн және ... ... ... ... белокпен және шашы
түстілігімен тікелей ... бар. ... ... ... 29
сортының шыны түстілігімен басқа сапа көрсеткіштерінің корреляциялық
козффициенті мынандай ... ... ... — 0,67; 0,70 ... ұндағы
ұлпасы —0,74 процент, ұн күші 0,50 ... нан ... 0,94 ... товарлы бидай классификация негізіне шыны тәрізді мөлдірлігі
енгізілген. Мысалы, азық бидайы — ... ... ... шыны ... түсін бес типті тармағына бөледі: бірінші — шыны тәрізді
мөлдірлігі 5 ... кем емес түсі ... ... ... — жылтыр шыны
тәрізді мөлдірлігі 60 проценттен кем ... түсі ... ... ... ... ... ... 40 проценттей, түсі ашық қызыл және сарғылт қызыл,
бесінші біртектес тармағы шыны тәрізді ... 40 ... ... ... шыны ... ... ... үшінші топ тармағы, 3,
III және IV типтері 60 проценттен кем болмайды.[19]
Соңғы жылдары бидай дәніне баға ... ... ... әлсіз
ерітіндіге қосып ұнның бөртіп көтерілуін ... ... ... ... ... ... ... седиментация мөлшерімен белок
пен ұлпааралық байланыстары өте тығыз екендігі байқалған. Сондықтан ... дән ... ... ала ... қолдануға болады.
Дәндер улгісімен 20 грамдай дәнді ... ... ... ... ...... «Семидат» және МЛВ — 1 немесе
МЛЗВ—І/ЦОҚБ «Агроприбор» дайындайды) тартады. Бидай дәндері ... ... ... дәні мен ... ... ... мен ... саналады.
Ұлпаны алуға 30 немесе 50 грамдай дән лабораториялық диірменге ... ... ... (№ 067) өткізгенде ... ... 2 ... Ал ... елеуіштен (№ 38 немесе капронды № 49) ... ... ... кем ... ... ... ИДК-1 ... арқылы анықталады. Оның көрсетуі
бойынша шикі белокты ... ... ... ... ... ... ... топтағы шикі белоктың мөлшері
|Аспаптың шартты |Сапалық топтары |Шикі ... ... ... | ... ... | | ... 15-ке ... |ІІІ ... ... ... 40-ке ... |ІІ ... |
|45-тен 75-ке дейін |І ... ... 100-ге ... |ІІ ... ... ... 200-ге дейін |ІІІ ... ... ... ... ... мен ... ... және күнды бидай астықтарын
дайындауда анықталады. ... ... ... стандарт талабын
қанағаттандыратыны, ... алар ... ... ... бағасынан жоғары
төленеді, мысалы шикі белок I сапалы топта сапалығы 32 ... ... 50 ... ... ... бағасынан артық төленеді, 25 проценттен
кем болса сапалығы 13 топтан төмен болса жұмсақ бидай ... тек ... ... Егістік тәжірибелерді жүргізуде әдіс-тәсілдерін жетілдіру
жолдары
Елімізде ауыл ... ... ... дамуы индустрияландырудың
маманданудың және өндірістің шоғырлануы жоғары қарқынмен сипатталады оған
сәйкес егіншілікте ғылыми-зерттеу жұмыстарының мақсаты мен ... ... ... орындау жағдайлары да өзгереді.
Қазіргі кезде егістік тәжірибе жұмысынан алынған мәліметтерінің сапасы
мен орынды бағалануынан маңыздылығы арта түсуде.
Ғылыми зерттеулердің ... ... жаңа ... мен ... ... яғни ... ... егістік тәжірибесіне
тиімділік әсері зерттелуде.[12]
Егістік тәжірибе негізінің жалғыз ғана өзгешелігін ... ... да ... ... ... ... факторларды зерттеу
жоспары дайындалуда. Бұрын зерттеушілер түйінді проблемалы мәселелерді
шешкенде тиімділіктерінің аралық ... ... ол ... ... ... ... кездесетін. Ал, қазір олар
колхоз, совхоздарда әр түрлі ... ... ... ... жұмыстары
тәжірибе қателіктерін мүмкіншілігінше кемітеді, себебі қосымша ... жаңа ... не бары орта ... 5—6 проценттен аспайды.
Тәжірибе жұмысындағы әдістерді дамыту, оның дәлділігін ...... ... ... ... ... ... кезде дамыған
егіншілігімізде егер шаруашылық жағдайында агротехникалық ... ... ... ... ... егістік тәжірибенің ұсынған
нәтижесін дұрыс ... ... ... дәлділігіне сеялкалардың әсері ... сорт ... ... ... ... ... ... жүргізгенде нақтылы себу мөлшері жоспарлы ... 4...5 ... ... ал сеялканың әр шүмектерінің бір-
бірінен айырмашылығы 5 проценттей болуы керек. Дақылдардың ... ... бір ... ... ... ... талап етеді.
Мөлдектегі есепке алынған алқабы мен қайталаулардың қарым-қатынасы
тәжірибенің ... ... ... пен ... ... ... ... дәлділігін арттыруда егістік тәжірибе жағдайларында
бірдей емес, яки бір мағынада болмайды. ... ... ... ... онын дәлділігі арта түседі, ал ... ... онда оған ... ... тәжірибенің дәлділігі төмендейді.
Мөлдектің көлемі жүргізілетін жұмыстарды механикаландыруға мүмкіндік берсе,
тәжірибе дәлділігін қайталаулар санын ... ... ғана ... ... ... «і» есе рет өсірілсе тұрақты тәжірибелердің дәлдіг
і рет өседі. Қабылданған заңдылыкқа сүйене отырып ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысын жоспарлауда
тәжірибе дәлділігін формула арқылы ... ... ... қателігі;
S2-дисперсия қалдығы;
Х-тәжірибедегі орташа түсімі;
К-коэффициенті тең, ал п және пі — алғашқысы мен ... і есе рет ... ... ... 3-тен 15 ... ... келтірілген бірінші (тік және көлденең) графаларда
ізделетін қайталау мағынасы екі графаның қиылысканында «К» ... ... ... ... мен ... сан үйлесімдігі қолайлы
болғанда егістік тәжірибенің дәлділігі 3 проценттен төменірек ... ... ... ... Тәжірибе қайталауларына ... әр ... ... ... тәжірибе жұмысының жалпы теориясынан негізінен үш жүйелі
тәжірибе учаскесіне варианттарды орналастыруы белгілі ... олар ... ... ... және ... ... орналастыру
әдісі бойынша әр тәжірибе ... ... ... екі ... ... мөлдегі орналастырылады. ... ... ... ... ... бұл әдісті сирек ... ... ... қайталаудың ішінде орналастыру белгілі бір
схемамен дайындалады. Ал кездейсоқ (рендомизмді) әдіс ... ... ... ... ... жүргізу техникасының күрделігінің
салдарынан кездейсоқ ... ... ... көп өріс ала алмады.
[16]
Барлық тәсілдердің ... ... ... ... ... 0,5 проценттен аспайды, егістік тәжірибе жұмысында
мұндай мөлшер жөнді ... ... ... ... ... ... дәлділігін арттыруда бірдей екендігі анықталған.
Өсімдіктерді мөлдектің жиегіне орналасуынан тәжірибенің дәлдігіне әсерін
арттырудағы тиімділігі ... ... ... ... анағұрлым артық жағдайда ... ... ... ... ... ... таза ... текеуге болады.
Оларға сол мөлдек аралығындағы ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Егістік тәжірибедегі әдістер арқылы зерттеулер жүргізу ұсынылады:
— сорттар мен агротехникалық тәсілдерді егістік тәжірибесінде біркелкі
мөлдектерде ғана ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
агротехникалық тәсілдерді бағаларда есепке алынатын алқап көлеміне түзету
енгізуді қажет етеді.
1.6 Суармалы егіншіліктегі тәжірибелерді жүргізудегі ерекшеліктер
Мәдени ... ... ... және ауа райы ... ... ... дұрыс тәртібін сақтау -г жоғары өнім алудыд негізгі
шартының бірі болып саналады.
Елімізде су ... ... ... одан әрі ... және ... ... ... 2000-жылға дейін суармалы жерлердің
көлемін 30.. .32 миллион гектарға, Қазақ СCP-інде 3.. .3,5 миллион гектарға
жеткізу, республикамыздың суару жуйелерін қайта кұру, ... және ... ... ... мен ... және ...... каналы суару
жүйелерін салу жұмыстарын аяқтау көзделген. Суармалы егіншілікте егістік
тәжірибені жүргізгенде ондағы агротехникалық тәсілдерді жоғары дәрежеде
орындалуын талап етеді. Тексерудегі ... ... ... ... ... ... ... әрі мерзімінде орындалуына байланысты.
Бұл талап дақылды себу алдында, мысалы топырақтың беткейін тегістеу, суару,
тыдайтқышты қолдану, тырмалау, культивациялау, ... ... ... себілгеннен кейін егінді күтіп-баптау жұмыстары жатады, әрі суару
жағдайларының варианттарға тең болуын қажет етеді. Варианттардағы
дақылдарды суарғанда топырақ ... ... ... ... өсіп-дамуына да айырмашылық енгізеді де, тәжірибе нәтижесі
бұрмаланады. ... ... ... ... суды ... ... егістік тәжірибеде агротехникалық тәсіл ретінде суару нормасын
тексерсе, онда учаскені алдын-ала тегістемейінше тәжірибе жүргізуге
болмайды.
Егістік тәжірибені суландыру ... ... ... ылдилығы
0,005-тен 0,008 дейін болады. Мұндай ылдилығы топырақты тегіс
ылғалдандыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ылдилығы әр түрлі болуы, мысалы суару техникасы учаскенің
ылдилығы 0,001... 0,003 тексерсе және 0,008.. .0,015 ылдилығында ... ... ... ... ... нәтижесін ұсынатын аймақ
ылдиына сәйкес болуы қажет.
Егістік тәжірибедегі суару бороздаларының ұзына бойындағы ылдилығы
бірдей болады.[12]
Мөлдек көлемі — мөлдектің көлемін анықтауда ... ... ... ... ... ... ... орындауға мүмкіндік болуы қажет.
Мөлдектің ені себетін және жинайтын ... ... тең ... Егістік
тәжірибеде суландыру режимін
тексеруден басқа мысалы өсімдіктердің жиілігі немесе тыңайтқыштарды
қолдануды- да тексерсе, екеуіне суландыру ... ... онда ... ... ... ... ... және басқа өңдеулерді орындауға жайлы
жағдай туғызады. Суару бороздасының ұзындығы учаскенің ылдилығына
байланысты 60 метрден 150 ... ... ... ... ... егіншілікте тұрақты егістік тәжірибелердің әр түрлі
варианттар саны ең кем дегенде төрт рет қайталанады. Тәжірибе жүргізуге
тиімді 100 метр ... ... ... 0,01. . .0,02° ... ... ең
дұрысы 100 метр ұзындыққа келетін ылдиы 0,001. . .0,008° болса болғаны.
Суармалы егіншілікте кебінесе егістік тәжірибе мөлдектерін бір ... ... ... ... ... схемасы мен техникалық
жағдайларымен анықталады. Оның көлемінің ауытқулары 50-ден 500 шаршы метрге
дейін болады.
Мөлдектердің пішіні төрт ... ... ... ... 1:10 немесе
1:15 ұзын ылдидың бойын қуалап орналастырылады. ... ... ... су жеткізу тиімді болады. Егер егістік
тәжірибелер бірнеше қатарда (ярустарда) орналастырылса, онда олардың
аралығында уақытша суару арығын ... одан әрі ... су ... ... ... ... ... жүргізу деген түсінікке
тәжірибе учаскесіне және әр мөлдекке берілетін судың мөлшерін анық есептеу
әрі оны ... ... да ... ... ... ... ... осы аймақка немесе ауданға ұсынылған әдістер мен тәсілдерді
қолданады.
Бұл егістік тәжірибелердің ерекшелігінің бірі мөлдектің екі жақ қорғаныш
алқаптарының ұзындығы 4.. .6 ... ... ... ... ылғалдандыру жолына жету. Мөлдектің қорғау алкаптары тұрақты
суарғыштан ені 6.. .8 метрден ... Егер ... ... ... ... онда ... ... алқаппен
көмкереді, оның ені 3 метрден кем болмайды.
Егер оларды суару жаңбырлату тәсілі аркылы орындалса, мөлдектердің ... ... ... енін 4. . .5 ... ... қалдырады, себебі бұл
тәсілмен суарғанда желдің әсерімен көршілес ... ... ... ... есте болатын жағдай сол учаскенің ыза суының
қандай тереңдікте екенін білу, егер топырақтың беткі қабатына ыза суы ... онда ... мен ... ... енін өсіруді қажет етеді.
Ондағы дақылдар атыздар арқылы суарылатын болса мөлдектің есепке алатын
көлемі мен оның ұзындығы жердің ылдилығы және ... су ... ... ... оның ... 150 ... ... қажет,
себебі топырақтың кейбір жерлеріне су толық бармай, ал кейбір жерлерін су
басып кетеді. Суды тез сіңіргіш ... ... ... ... ... ... қатар аралығымен жүргізу. Борозданың ені мен
тереңдігі өсімдіктердің қатар аралығын суару мөлшері, оның ... ... ... ... ... Су ... қабілеті шамалы
топырақта бороздасы тереңірек жасалады, өсімдіктің тамырларына су жылдам
жетуіне, ал топырақ қабатына су сіңуі жылдам болса онда оның тереңдігі
шамамен 15 ... ... ... ... ... ... ... сантиметрдей, ал ауыр топырақтарда 1 метрге дейін болады,
Дақылды суару мерзімі мен мөлшері егістік тәжірибенін мақсатына,
өсімдіктердің биологиялық ... ... ... мөлшерін
анықтау үшін өсімдік тамырларының негізгі бөлігі және тамыр түтіктері
топырақтың белсенді қабатына орналасқан, жиналған әрі ... су ... ... есепке алуды қажет етеді. Тамыр жүйелерінің топырақ қабатында
орналасу ... ... ... өзгешеліктеріне, топырақ пен ауа
райының жағдайларына және қолданылатын агротехникасына байланысты.
Терең кететін тамыр жүйелі дақылдар, мысалы, беденің, жүгерінін, қант
қызылшасының және ... үшін ... ... ... ... ... көбіне 60.. .80 сантиметрге, ал астық тукымдастар мен бұршақ
тұқымдастарға 50... 70 ... ... ... ... тереңдікті қабылдайды.
Әр егістік тәжірибелерге дақылды суару мөлшерін есептеу
үшін топырақтың көлем массасын, егістік ... ... ... ... ... ... мөлшері топырақтың су сіңіру қасиетіне, жердің бедеріне
және борозданың ұзындығына байланысты.
Борозда ... ... суды ... ... бөлу ... ... тартқыш арқылы керекті мөлшерде суды реттейді, ал ол ... ... ... ... түтіктер - арқылы суды бөледі
Егістік тәжірибедегі мөлдектер ... ... ... ... ені ... ... үзындығына, суару мелшеріне, топырақтың қасиетіне, тәжірибе
учаскеснің бедеріне және мөлдектердің көлеміне байланысты. Суармалы алқапта
реті келсе егістік ... ... ... ... ... мөлдектерін
орналастырған тиімді болады.
Суармалы егіншіліктегі егістік тәжірибе жүргізудің ерекшелігі
варианттарға жұмсалған су мөлшерін толық есепке алу, яғни есімдіктін
вегетативтік өсу ... ... су ... яғни ... ... ... есептеледі. Тексерудегі агротехникалык тәсілдін тиімділігін,
өнімнің мөлшері мен сапасы арқылы ғана емес оның ... су ... ... ... судың жалпы мөлшерін тепе-теңдік әдісі арқылы топырақтың
өсімдіктер тамыр жүйелерінің орналасқан қабаттарындағы күз бен қыс
кезеңінде және көктемдегі судың, өсімдіктің өсіп-даму ... ... ... өнімді ылғалы 5 миллиметрден артык болса есепке
алынады және егін орып-жинардағы 1 метрлік топырақ тереңдігіндегі ... ... ... анықтайды. Топырақ қабатындағы барлық қосылған
су мен егінді ... су ... ... ... арқылы пайдаланған
судың жалпы мөлшерін есептеп шығарады.
1.7 Көкөніс дақылдарымен тәжірибе жүргізудің ерекшеліктері
Көктемнен бастап күзге дейін ашық ... және жыл ... ... карамай көкөністен өнім алу және көшет өсіру үшін жабық жерде
өсіріледі. Қазақстанда орамжапырақтың 24, қызанақтың 21, қиярдың 22,
пияздың 10, сарымсақтың 4, ... 13, ... 21, ... ... 12 түрі өсіріледі.
Ашық жерде жүргізілетін көкөніс тәжірибелерінің егіншіліктегі егістік
тәжірибелерінен ... ... жоқ. ... ... мен ... ... ... ең бастысы ондағы өсімдіктер
биологияларының әр түрлілігі, кейбір жеке көкөніс дақылдарының өнімі мен
сапасын бағалау, мөлдектердің көлемін бөлшектеп талдауды талап етеді.
Егістік ... ... ... ... ... топырақ
құнарлығы мол әрі біркелкі учаскеге орналастырылады.
Көпжылдық тұрақты тәжірибелерде, мысалы ауыспалы eгістіктің бір немесе
бірнеше айнымалы (ротациясы) танабында варианттарға мөлдек көлемі ауыспалы
егістегі ... ... де ... ... егіс көлемі көкөніс пен картопқа 70—80 шаршы метрдей, бақша
дақылдарына 140—170 метрдей болады.
Қысқа мерзімді егістік тәжірибелерде мөлдектердің көлемі
көкөніс дақылдардың ... ... ... ... ... мөлдек көлемі үлкен, ал шағын алаңды
өсімдіктерге мөлдек көлемі шағын болады. Егістік тәжірибелер
мекемелерінде мөлдек ұзындығы 20. . .24 ... ... ені ... ... көшет отырғыш құралына тең
болады.[9]
Пияз, сәбіз, петрушкалардың аралық қатары 45 сантиметрдей, қатарлары 3.
. .6 ... ... ... ... ұзына бойы бүйір қорғаныш алқабы
мен ұзындығы 20 метр, ені 2,7 ... ... 54 ... ... ... саны ... ... мөлдектегі өсімдіктер қатары 6, ал қорғанышсыз
қатарлары—4. Мөлдектің есепке алынатын ... ... ... 18 метр, ені. 1,8 метр, көлемі 32,4 шаршы метр, ондағы мөлдекте
орналаскан өсімдіктер саны 1200—2400 данадан келеді.
Орамжапырақ, картоп қатарлары 60X60 ... ... ... ... қорғаныш қатарларымен ұзындығы 20 метр, ені 3,6 метр көлемі
72 шаршы метр- мөлдектегі өсімдіктер қатарлары —6, ... ... 3000 дана ... ... ... ... ... алынатын көлемі
ұзындығы 17,4 метр, ені 2,4 метр, көлемі 41,76 шаршы метр. Мөлдектегі
өсімдіктер саны 1160 дана.
Қарбыз өсімдіктер қатарлары 180x180 сантиметрдей, бір ұяда ... ... ... ұзындығы 40 метр, ені 3,6 метр, көлемі 144
шаршы метр, мөлдектегі өсімдіктер қатары —2; көлемі 144 шаршы метр,
мөлдектегі өсімдіктер қатары —2; ... саны 44.. .80 ... ... мөлдектердің ең аз көлемді алқабы көкөніс
өсімдіктердің саны арқылы анықталады, оның жекелік айырмашылықтары
тәжірнбенің -дәлдігіне онша әсер етпейді. Көбіне ... ... ... саны 80 данадан аспаса болғаны.
Олардың дұрыс жүргізу дәлділігі (процентпен) мөлдектін көлеміне және
қайталаулардың санына байланысты. Мысалы, Украина ауыл ... ... ... орамжапырақ түсімі бөлшектеп есептеу
арқылы анықталғанда дәлдігі мына төмендегідей болады(кесте2).
Кесте 2
Егістік тәжірибедегі мөлдек ... ... ... саны ... |смі| | |
| | | |3 | |5 |
| |15 | |9,3 |8,1 |7,3 |
| |30 | |4,1 |3,6 |3,1 |
| |45 | |3,2 2,5 |2,7 |2,5 |
| |60 | | |2,0 |1,9 |
| | | | | | ... ... жүргізілген тәжірибелер мәліметтерінің дәлелдеуі
бойынша мөлдектегі есепке алынатын алқабының қайталауы 4.. .6 ... ... ... артады.
Көкөніс дақылдарды ашық жердегі тәжірибелерде мөлдектердің есепке
алынатын алкабы мына мөлшерде (шаршы метрмен) болуы қажет: ... ... ... . . . . 5. ... ... петрушка, бұршақ, бұрыш . •. . - . 10. . .30 Қияр,
орамжапырақ, помидор, баклажан,
Қызылша • . . . . . 20. . ... ... ... ..... 10. ... көрсетілген мөлдек көлемдерінде көкөніс дақылдары агротехникалық
тәжірибелерін жүргізуге ... ... ... ... ... ... отырғызылатын болса, көкөніс дақылдарын баптау, күту
өнімді жинарда мөлдектің алқабында техниканы молынан ... ... ... ... ... ... ең ... тікбұрышты,
катынастары 1:2-ден 1:5-ке дейін, ал орындалатын жұмыс механикаландырылатын
болса, онда ені мен ұзындығының ... ... 1:10 ... Егер ... ... метр ... арқылы жүргізілетін болса және өсімдіктерді
зиянкестер мен аурудан химиялық кұрал арқылы ... ... ... ... ... ... ... күшті
болуынан квадрат пішінді мөлдектері қолданылады.
Көкөніс шаруашылығында да тәжірибелерді орналастыру әдістері
егіншіліктегідей: кездейсоқты, ... және ... ... ... ... ... орналастырудағы қолданылатын кездейсок әдісі қолайлы
болып табылады, осы әдіс арқылы зерттеудегі фактор туралы дұрыс ... ... ... кеңінен таралған шахматты әдісі ардылы варианттарды
әр қатарына жүйелі орналастырады. Тәжірибе учаскесінің тегісті болып,
кездескенде шағын көлемі мөлдектерді латын шаршы ... ... ... ... ... 4.. .6 вариант тәжірибені латын квадратты
әдісін, ал 8. ..16 ... ... ... ... ... ... өнімі nice бастасымен, тек жеуге жараса жи-калады.
Көкөніс түсімін .жинау ... ... рет ... ... Мысалы,
томаттар, қиярлар, бұрыш, лобия, бүршақ және бақша дақылдары және т. б.
бірнеше рет ... және ... ... ... тәсілі, мысалы, тамыржеміс,
пняз, асқабак, кеш пісетін орамжапырақлар және т. б. ... ... ... мөлдектің есепке алынған алқа-бынан колмен
жинайды. Өнім жинардң алдында ... ... ... ... ... жиналады. Өнімді мөлдектіц есепке алынған алқабынан
жаппай жи-налған түрінде таразыға тартады.
Көкөніс дацылдарын есепке аларда жалпы түсімін аныктап ... ... ... 1) ... ... ... өнім ... 2) өнімніц
қүндылығына жатпайтын массасы. Товарлы мен товарсызын мемлекеттік стандарт
бойынша іріктейді яғни орамжапырақнң сыртқы жапырақтарын, тамыржемісті
пәлектен та-зартады. Көкөністың жалпы ... әр ... ... ... ... үшін ... ... кейін товарлысын бір белек,
товарсызын бір бөлек таразыға тартады.
Қиярлар.мен ... 1-ші, 2-ші ... ... ... ... ... ... алады. Томат пен бақша дакылдарының жеміс
беретін кезецін және жемістіц массасын анықтауда (олардың жеміс салу
кезецінің екінші жарты-сында ... ... ... байқалады)
Баклажан мен ерте пісетін тусті орамжапырақлардың жемістерін,
кочандарын, жиған сайын орамжапырақ бастарын есепке алады.
1.8 ... peт ... ... ... ... ... рет ... дақылдарға қияр, томат, баклажан, бұрыш, ерте,
орта мерзімде пісетін түсті орамжапырақ, лобия, бұршақ және бақша ... Бүл ... ... ... ... бір ... ... пісуінде, жемістері қатайып кетпей тұрғанда жиып-теріледі. Өте-
мөте жемістерді ... ... ... ... беледі.
Тексерудегі тәсілдің әсері тез пісуін және ерте жиналған түсімнің
мөлшерін анықтайды. Мөлдектердегі кейбір зерттелетін ... ... ... ... ... ... ал келесі жинап-теруде
тәжірибенің барлық варианттарында то-лығымен жүргізіледі.
Тәжірибе жүмысында қателік жібермеу үшін жеміс салу кезеңінде қорғаныш
алқаптары, есепке алынатын ... ... ... ... ... Мөлдектен жиылған жемістерді кәрзеңкеге этикеткасымен бірге
салып таразыға тартады.
1.9 Көкөніс өнімін біржола ... ... ... бір ... ... ... ... тамыржеміс, орта
және кеш мерзімде пісетін орамжапырақлар, асқабақ және т. б. ... ... ... ... да бір ... ... Тек қана кейбір
жағдайларда пияз немесе орамжапырақлар жеке варианттарда ерте піскенде
қалған варианттарға қарамай жиып-теру ... ... ... және кеш ... пісетін орамжапырақлардың техникалық пісуі
мөлдектің ішінде бір мезгілде болмаса, онда ... ... ... ... ... ... жарыла бастайды. Қапустаны
жинап-терерде тәжірибе мелдегінде. қаншасы шала дамыған және қаншасы
сабақтанған — олардың массасын есепке алудың қажеті ... ... пісу ... ГОСТ ... талабына сай
болады. Тамыржемістер қазып алғасын топырағы-нан және пәлектерінен
аршылады. Жиып-терілген көкөністарды сол кезеңде-ақ ... ... ... ... Дисперсиялық талдау
Тәсілдің негіздері. Дисперсиялық талдауды жасау ауыл шаруашылығы мен
биология зерттеулерінің тәжірибесіне енгізген орташа квадраттар
(дисперсиялардың) ... ... ... ашқан ағылшын ғалымы Р. А.
Фишер болды:іріктелген орта шамалардың орташа квадраты—|=ҒSc.
объектілердің орташа квадраты дисперсиялық талдау тәжірибесі жоспарлау және
оның деректерін статистикалык ... үшін ... ... Егер ... ғана бұрын математиканың ролі тәжірибелік деректерді талдауда ғана
деп есептелінсе, P. А. ... ... бұл ... түбірімен өзгертті
және тәжірибені дисперсиялық талдау талаптарына сәйкес статистикалық
жоспарлау мен нәтижелердің математикалық интерпретациясы қазіргі уақытта
экспериментшіні мүдделі етіп отырған жауаптарды ойдағыдай алудың ... ... ... табылады. Тәжірибенің статистикалық тұрғыдан негізделген
жоспары нәтижелердің математикалық талдау тәсілін де анықтайды. Сондықтан
қазіргі заманғы тәжірибені дисперсиялық талдаудң негіздерін ... ... ... ... кезінде бірегей статистикалық комплексті құратын
арнаулы жұмыс кестесі күйінде қалыптасқан бірнеше іріктеулердің деректерін
бір мезгілде өңдейді. Статисти-калық комплекстің құрылымы және оның ... ... ... және ... ... анықталады.
Дисперсиялық талдаудң мәні ауытқулар квадраттарының _ортақ қосындысын және
еркіндік дәрежелерінің ортақ санын эксперименттің құрылымына сәйкес келетін
компонентерге мүшелеу және ... ... ... ... мен ... әрекетінің мәнділігін бағалау болып табылады.[19]
Егер бірнеше тәуелсіз іріктеулерден, мәселен, вегетациялық тәжірибедегі
L—варианттан бір факторлы статистикалық комплекстерді өңдесе, онда
квадраттың жалпы қосындысымен Су ... ... ... ... екі ... Ст ... ... арасындағы және
іріктеулер ішіндегі ерекшеленуге жіктеледі. Демек, белгі өзгергішті жалпы
түрде ... ... ... = Cv + ... ... ... ... арасындағы вариация жалпы дисперсияның
зерттелетін факторлардың әрекетіне негізделген бөлігі болып табылады, ал
іріктеулер ішіндегі дисперсия зерттелетін белгінің кездейсоқ ерекшеленуін,
яғни тәжірибенің қатесін ... ... ... саны да (N—1) екі бөлікке — варианттар үшін
(L—1) және кездейсоқ ерекшелену үшін (N—1) алынған еркіндік ... атап ... = (L-1) + ... ... ... ... бір болмасын бақыла-
натын ортақ шартпен, мысалға егістіктегі тәжірибеде ұйымдастырылған рет
қайталаудың болуымен байланысты дара ... ... ... ... онда ... ... ... үш бөлікке:
кайталаулардың және кездейсоқ ауытқулар квадраттарының қосындысын әдетте
мыңадай жүйемен ... ... ... ... Р ... V ... және ... бақылаулардың жалпы қосындысы бойынша анықтайды. Сонан
соң:
1) бақылаулардын барлық санын N = L-n
корректорлау факторын (түзетуді) C=(ΣX)2:N
квадраттардың ... ... Су =Σ Х2 ... үшіи ... ... Ср = ΣР2: 1 - С
варианттар үшін квадраттар қосындысын Cv—2V2:n — С
дате (қалдық) ушін квадраттар қосындысын CZ = CV — — Ср —Су ... ... екі ... Cv мен Сz-ті ... ... ... дәрежелеріне бөледі, яғни салыстыратын
қалыпқа — вариация еркіндігінің бір дәрежесіне ... ... ... квадрат (дисперсия) алынады. {варианттар Sv2=Cv /1-1 және
қателер S2=Cv /n-1 L-1
Бұл орташа квадраттарды ... ... ... факторлар
әрекетінің мәнділігін бағалау үшін де пайдаланады. Бағалау варианттар
дисперсиясын S2 дате дисперсиясымен критерийге Ғ = -р- карап салыстыру
жолымен жүргізіледі. ... ... етіп — ... ... ... ... қатесін анықтайтын кездейсоқ дисперсияның орташа
квадратын алады. Бул жерде тексерілетін нольдік ғылыми болжам үшін — барлық
іріктелген орта шамалар топшылау алынды, сондықтан ... ... ... ... Егер ... = Sv2/ S2 , ... П. Н. ... сельскохозяйственного опытного дела. Избр.
соч. М., Изд-во с.-х. литературы, 1963.
9.Методика изучения особенностей роста и агротехники возделывание
сельскохозяйственных культур на полях, защищенных ... ... 1970. 37 ... опытов на сенокосах и пастбищах. Ч. 1.—2. М., Изд.
Всесоюзного НИИ ... 1971, ... ... и ... опытов с удобрениями и гербицидами.
М., Наука, 1967. 180 ... ... по ... опытов с көкөнісными
культурами в сооружениях защищенного грунта. М., тип. "ВАСХНИЛ, 1976, 107
с.
13.Методические указания по закладке, проведению и учету
производственных опытов по ... ... ... ... ... ... в степных районах Европейской части
СССР. Москва. Колос, 1971.
14.Методические указания по проведению научных исследований по
земледелию, растениеводству и ... М., Изд. ... ... ... ... 1976.
15.Опытное дело в полеводстве. М., Россельхозиздат, 1982.
16.Полевой опыт/Сб. работ ред. Найдина П. Г./. М., Колос, 1973.
17.Правила документации научной ... ... Изд. ... ... ... по методике проведения наблюдений и исследовании в
полевом опыте. Саратов, Приволжское ... ... ... Ф. А. ... ... ... М., Колос, 1971.
МАЗМҰНЫ
Нормативтік
сілтемелер..................................................................
.....................
Анықтамалар..............................................................
...........................................
Белгілеулер мен
қысқартулар.................................................................
.............
Кіріспе..................................................................
.................................................
1.
Аналитикалықбөлім...........................................................
..............................
1.1 Егіс тәжірибелеріне қойылатын методикалық
талаптар............................
1.2 Егіс тәжірибесіне учаске таңдау әрі ... ... ... ... мен ... ... ... Егістік тәжірибелерді жүргізуде әдіс-тәсілдерін жетілдіру
жолдары.....
1.5 Тәжірибе қайталауларына варианттарды әр түрлі тәсілдермен
орналастырудың
тиімділігі..................................................................
................
1.6 Суармалы егіншіліктегі тәжірибелерді жүргізудегі
ерекшеліктер...........
1.7 Көкөніс дақылдарымен ... ... ... peт ... көкөніс дақылдарын есепке алу
ерекшеліктері............................................................
...........................................
1.9 Көкөніс өнімін біржола жинап-терудің
ерекшеліктері............................
2 Тәжірибелік
бөлім.......................................................................
......................
2.1 ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
Аудиторлық қызметті жүзеге асыру31 бет
Шағын бизнес субьектілері39 бет
Егістік тәжірибеде орындалатын байқау жұмыстары9 бет
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
«Жамбыл» ЖШС жері егістік алқаптарының пішіні және көлемін қайта орналастыруын анықтау60 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері16 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері жайлы10 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері туралы мәлімет11 бет
Атомның құрылысы. Резефорд тәжірибелері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь